MÜHENDİSLİK DÜNYASI

uygulama

Doğrusal yumuşak başlatma devresi

Açıklanan devre DA motor sürücüsü için yumaşak başlatma devresi ola rak geliştirilmiştir. Hıza karşılık ge len bir referans gerilimi basamak bi çiminde değiştirildiğinde, hız de netleyici gerilimi ayarlanan gerilime doğrusal biçimde artarak ya da aza larak erişmektedir. Referans gerili mi 0 ile +5 volt arasında kesiksiz değişebilmektedir. Bir sığaçın sabit akım ile dolma ve boşalmasından yararlanılmakta ve ayarlanan gerili me ulaşıldığında dolma/boşalma iş leminin durması sağlanmaktadır.

Şekil 1 bu çalışma ilkesini göster mektedir. C sığacı 21 değerinde bir

T"

Vre( O

c S m•

mw

%

SEKİL : 1

sabit akım kaynağı tarafından yük lenmekte, I değerinde bir akım kay nağı üzerinden boşalabilmektedir. S

maktadır. Sığaç gerilimi referans ge riliminin altına düştüğü zaman S anahtarı bir karşılaştırın tarafın dan kapatılmaktadır. C referans ge rilimine yüklenince anahtar açıl makta ve daha fazla yüklenmesi ön lenmektedir.

Referans gerilimi aniden ayarlanan gerilimin altına düşürülürse C'nin yeni değere doğrusal olarak boşal masını sağlamak için S açılır. Daha sonra S yeniden kapanır ve sığaç ge rilimi yeni değerinde durulur.

Dolma/boşalma hızları akım kay naklarının değerleri ayarlanarak de ğiştirilebilir. Kullanılan gerçek dev re Şekil 2'de görülmektedir. Bu devrede dolma/boşalma hızı 1V/sa niye'dir.

Tipik bir giriş dalga biçimi için çı kış dalga biçimi Şekil 3'te gösteril miştir.

anahtarı kapandığında sığaç l/C sa bit hızı ile dolmakta (sağlanan 21 akımının yarısı diğer kaynak tara fından topraklanmaktadır), anahtar açıldığında yine l/C hızı ile boşal

SEKİL : 2

SEKİL : 3

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 267 26S

HAVA İLETİM HATLARINDA ENERJİ TASARRUFU SAĞLAYAN YENİ BİR İLETKEN isveç'te, alüminyum/çelik çekirdek li iletkenlere kıyasla toplam maliye ti % 15 daha ucuz olan düşük kayıp lı yüksek iletkenlikli yeni bir alü minyum alaşım geliştirildiği belirti liyor.

Berilyum, bakır ve magnezyumdan oluşan ve Ductalex adı verilen yeni alaşım, alüminyum/çelik çekirdekli ve diğer çok kullanılan alüminyum alaşımı iletkenlerin % 53 iletkenliği ne karşılık % 61 iletkenlik sağlıyor.

Ductalex iletkenlerinin genime güç lerinin görece düşük olmasına kar şın (245 N/mm2) diğer alüminyum

alaşımı iletkenlerin yerini alabilece ği belirtilmekte.

Yatırım maliyeti diğerlerinin aynı olan Ductalex, iletkenliğinin yüksek olması nedeniyle toplam maliyet göz önüne alındığında % 15 daha ucuz oluyor.

Hava iletim hatlarının bir karşılaş tırmasını aşağıdaki çizelgede görü yorsunuz.

Hava

İletim

Tip

hattının renç Ağırlık

kesiti

2/km) (kg/km)

(mm2)

ACSR 99 454

0.336 144 0.0721 1529

Al Mg SI 99 454

0.328 271 0.0727 1260

Ductalex 99 454

0.298 271 0.066 1260

1979 YILINDAKİ ULUSLARARASI SERGİ VE KONFERANSLAR

İEE GÜÇ MÜHENDİSLİĞİ TOPLULUĞU 1979 YAZ TOPLANTISI

Vancouver British Columbia (Canada) 15 20 Temmuz

IEEE Güç Mühendisliği Topluluğu 1979 Yaz Toplantısı 1 5 2 0 Tem muz tarihleri arasında Vancouver' de yapılacak. Toplantının progra mında 90 teknik oturum panel ve tartışmalar yer alıyor. Ayrıca 17 Temmuz'da yalnızca nükleer ener jinin ele alındığı özel bir oturumda Kanada, Fransa, Japonya ve ABD' den çağı ılı beş panelist, nükleer enerjinin kendi ülkelerindeki duru nunu ve gelişmesini etkileyen et kenleri tartışacaklar. Program tek nik oturum ve tartışmalardan ayrı olarak inceleme gezileri ve diğer sosyal etkinlikleri içeriyor. Ayrıntı lı bilgi odamızdan alınabilir.

II. ULUSLARARASI GENEL ENERJİ KONGRESİ (ITEÇ)

Kopenhag, Danimarka 8 12 Ekim 1979

Energy International dergisinin dü zenlediği 2. Uluslararası Genel Enerji Kongresi, 8 12 Ekim 1979 tarihleri arasında Danimarka'nın Kopenhag kentinde yapılacak. Kongrede enerji tutumluluğu, ısı ve elektrik enerjisinin birlikte üretilme si (bileşik üretim) ve bileşik ısı sant ralları, 10 oturum ve iki panelde ele alınacak. Kongreden sonra, bileşik üretim yapan bazı enerji üretim bi rimlerine teknik geziler düzenlene cek. Dileyen üyelerimiz kongreye ilişkin ayrıntılı bilgiyi Energy International dergisinin Mayıs 1979 sayısından veya EMO'dan alabilir ler.

Tüketim Elektroniği Kış Sergisi Uluslararası Katı Hal Devreleri (KHD)

5 8 Ocak Las Vegas, ABD 1 5 1 7 Şubat Philedelphia, ABD

Uluslararası Haberleşme Sergisi Elektronik Sergisi

26 Şubat 2 Mart, Dallas ABD 27 Şubat 1 Mart, Londra, ingiltere

Uluslararası Bilgisayar Sergisi

28 Şubat 2 Mart, Tokyo, Japonya

Uluslararası Ses Elektroniği Festivali

4 1 1 Mart, Paris, Fransa

Optik Lif Haberleşme

6 8 Mart Washington, ABD

Singapur Uluslararası i ş Sergisi

8 1 2 Mart Singapur

Paris Devre Elemanları Sergisi

2 7 Nisan Paris, Fransa

Hanover Fuarı

1 8 2 6 Nisan Hanover, Federal Almanya

iş Sergisi

9 1 2 Mayıs Tokyo, Japonya

Elektronik Devre Elemanları Sergisi

1 4 1 6 Mayıs, New Jersey, ABD

Electro 79

22 25 Mayıs New Y ork, ABD

Tüketim Elektroniği Yaz Sergisi

3 6 Haziran Chicago, ABD

18. Japon Elektrikli Ölçme Denetim Aygıtları Otomasyon Sergisi

5 8 Haziran Osaka, Japonya

Uluslararası Minibilgisayarlar, Mikrobilgisayarlar Mikroişlemciler 79

1 9 2 1 Haziran Geneva, isviçre

User 79

2 6 Temmuz Münih, Federal Almanya

Berlin Uluslararası TV ve Radyo Sergisi

24 Ağustos 2 Eylül, Berlin, Federal Almanya

Optik Haberleşme Konferansı

1 7 1 9 Eylül Amsterdam, Hollanda

SICOB

1 9 2 8 Eylül Paris, Fransa

Telecom 79

20 26 Eylül Geneva, isviçre

Askeri Elektronik ve Savunma Sergisi

25 27 Eylül VViesbaden, Federal Almanya

Data Show

2 5 Ekim Tokyo, Japonya

INELTEC 79 (Uluslararası Endüstriyel Elektrik ve

Elektronik Sergisi)

9 1 3 Ekim Basel, İsviçre

Productronica 7 9

6 1 0 Kasım Münih, Federal Almanya

Mesucora 7 9

1 0 1 5 Aralık Paris, Fransa

Otomatik Test 79

1 1 1 3 Aralık Brighton, İngiltere

ELEKTRtK MüHENDtSLÎÖt 267 26b

lisansüstü çalışmaları

DAĞITIM SİSTEMLERİNİN EKONOMİK DEĞERLENDİRİLMESİ

Serdar Merdin Yüksek Lisans Tezi

Bu araştırmada, bir yerleşme bölge si için orta gerilim dağıtım şebeke si incelenmiştir. Bölgenin başlangıç taki enerji gereksinmesi sıfır varsa yılmış, belirli bir süre sonunda olu şacak tepe yük, yük artış hızı, ince leme süresi ve gerilim düzeyi değiş ken olarak ele alınmıştır.

İncelenen seçeneklerde, alçak geri lim dağıtım trafo kapasitesi 630 kVA olarak sabit tutulmuş, orta gerilim dağıtım merkezlerindeki tra fo kapasiteleri 10 MVA, 16 MVA, 20 MVA ve 25 MVA olarak, yüksek gerilim trafo kapasiteleri 50 MVA ve 100 MVA olarak değiştirilmiş tir. Birincil dağıtım sistemi ve alt iletim sisteminde kullanılan kablo kapasiteleri ortak gerilim dağıtım merkezlerindeki trafo kapasitelerine bağlı olarak seçilmiştir. Toplam olarak 300 ayn sistem bile şimi incelenmiş, sabit ve değişken masraflar göz önünde tutularak eko nomik karşılaştırmalar yapılmıştır.

(Tez Yöneticisi: Prof.Dr. Ayhan Tü reli, Elk. Müh. Bölümü, ODTÜ, Ma yıs 1978)

KISA DÖNEM HİDRO TERMİK ÜNİTE SEÇİMİ

Orhan Yıldırım Yüksek Lisans Tezi

3u araştırmada, hidrolik termik üre tim kaynaklı elektrik enerji sistem lerinde, kısa dönem (günlük) ünite seçimi probleminin matematiksel modellenmesi yapılmakta ve deği şik çözüm metodları incelenerek, problemin özelliklerine en uygun metodların birleşiminden oluşan bir çözüm metodu önerilmektedir. Problemin karmaşık, dinamik ve doğrusal olmayan özelliklerinden ve boyutunun büyük olmasından dola yı, problem parçalara ayrılarak çö zümlenmektedir. Bu parçalar:

Sabh hidro üretimler ile termik ünite seçimi (kısaltılmış dinamik programlama ile çözülmekte)

Seçilmiş termik üniteler ile hidro üretimlerin en iyilenmesi (Gra dient metodu ile çözülmekte)

Ekonomik yük dağılımı doğrusal veya doğrusal olmayan metodlaria çözülebilmektedir. Sistem yükü sa atlik adım fonksiyonları biçiminde basitleştirilmiştir. Hidrolik kaynak ların su ilişkileri yerine üretebile cekleri enerji miktarları alınmıştır. Çözüm metodu sistem kısıtları ya nında mühendislik deneyimlerini de içerebilecek şekildedir. Sorunun çözüm süresi ve bellek gereksinme si enerji, üretim maliyetinde bekle nen azalmaya ters orantılı olarak kontrol edilebilmektedir.

önerilen metod programlanmış ve iki ayn sistemde test edilmiştir.

(Tez Yöneticisi: Dr. Çetin Yalçm dağ, Elk. Müh. Bölümü, ODTÜ, Aralık 1978, 132 say fa)

KARMA SİSTEMLERDE HİDROELEKTRİK SANTR ALLARIN ÇALIŞMASI

Dursun Göktepe Yüksek Lisans Tezi

Türkiye'de üretim planlamasında kullanılan modeller yabancı kay naklardan sağlanmışlardır ve Türki ye sistemine uygulandıklarında bazı yetersizlikler ortaya çıkmaktadır. Hidrolik kaynakların henüz yal nızca % 10'unun kullanılıyor olma sı, Türkiye sisteminin özel gereksi nimlerini göz önüne alan yeni bir modelin gerekliliğini vurgulamak tadır.

Bu çalışmada, mevcut termik sis tem modelleri ile birleştirildiğinde Türkiye sistemi için gerekli olan karma sistem üretim planlama mo delini verecek olan bir hidrolik sis tem çalışma modeli oluşturulmaya çalışılmıştır.

Geliştirilen model Türkiye sistemi ne uygulanmış ve hidrolik kaynak lara mevcut üretim planlamasına gö re daha fazla ağırlık verilmesi gerek tiği sonucu elde edilmiştir.

(Tez Yöneticisi: YJProf.Dr. Nevzat özay, Elk. Müh. Bölümü, ODTÜ, Ekim 1978, 75 say fa)