''KESİNTİLER 1983'TE ÖNLENECEKTİR''

"KESİNTİLER I983'TE ÖNLENECEK'* serbülent bingöl (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı)

Y. (Soru) Türkiye'nin şu andaki elektrik durumu nedir1

BİNGÖL Ağustos sonuna kadar geçen seneye nazaran toplamda yüzde 9,6'lık bir artış meydana geldi. Geçen yıl bu 8 ay zarfında üretilen 15 milyar kilowattsaatlik (KwH) üretime karşılık bu sene 1,5 milyar KwH daha fazla enerji üretildi. Üretimdeki bu artış herhangi bir ye ni üretim tesisi devreye girmeden sağlanmıştır. Bu, tesis lerin daha iyi işletilmesi, ülkede huzurun kurulmuş olma sı ve bunun sonucu daha verimli çalışmasıyla gerçekleş tirilmiştir.

Y Ya tüketimde durum nedir?

B Sanayi geçen seneye nazaran bu sene yüzüe 18 dana fazla elektrik üretmiştir. Bu tüketilen enerjiyi de TEK sağlayabilmiştir. Bu, Türk sanayiinin yeniden nareketlen dirildiğinin bir işareti olarak memnuniyet vericidir. Ba kanlık da bu artan tüketimi karşılayacak üretimi yapabil miştir.

Y O halde kısıntılara neden gidildi?

B Mevsimin ilerlemesi dolayısıyla barajlardaki su sevi yeleri düşmeye başlamış ve tehlikeli bir seviyeye inmiş tir. Bunlar gözonüne alınarak Ağustos başında "Tahsisli Elektrik Kesimi" modeli ortaya çıkmıştır. Bu model, ilk 6 ayda tüketilmiş olan elektrik kadar ikinci 6 ayda da elektrik tüketilmesine yöneliktir. Bunu yapmasayaık, fazlalaşan tüketim karşısında voltaj düşecek ve kendili ğinden kesinti meydana gelecekti. Elektrikten beklenen yarar ülke çapında değerini kaybedecekti.

Y Bu uygulamayla gereksiz tüketim önlenebildi mi?

B Kamu ya da özel işletmelerde, hatta evlerde ve bele diyelerde elektriğin tam bir tasarrufla kullanıldığını ifa

de edemeyiz. Biz, bu tansis yoluyla herkesi, yapabileceği tasarrufa zorlamanın gayreti içindeyiz. Böylece ikinci 6 ayda üa artacak talebi karşılamaya çalışıyoruz.

Y — Ancak bazı sanayiler asıl üretimlerinin ikinci 6 ayda olacağını söyleyerek yakınıyorlar...

B — Biz, bu modelden birtakım tasarruflar elde etmeyi bekliyorduk. Bu suretle ilk 6 ayda hammaddesizlikten çalışamayan ya da ihracata yönelip, bu sebeple üretimini artırması gereken işletmelere, yapacağımız bu tasarruf tan enerji vermenin gayreti içindeydik. Bu nedenle, bu durumda olan kuruluşların durumlarını mahalli TEK ku ruluşlarına bildirmelerini ve fazla taleplerinin karşılan masını istemelerini tamim etmiştik. TEK sorumluları ö zel talepleri yerinde inceleyerek —kapasite, ihracat, ilk 6 ay kullanımı gibi konuları denetleyerek— ikinci 6 ayı da disipline almaya çalışmaktadırlar.

Y Ancak tahsise rağmen kısıntılara gidildi...

B Evet, çıinkü tahsise rağmen, nızla artan üretimi kar şılayamadık. Ya bütünüyle elektrik enerjisi voltaj olarak işe yaramaz hale gelecek ve motorlar bozulacaktı ya da tüm dünyada yapıldığı gibi bunu programlı kesintiye bağlayacaktık. Bu yüzden bu kesinti programına başla dık.

Bakanlığımızın varlık sebebi sadece enerji üretmek ve bu nu ihtiyaç sahiplerine götürmektir. Bunu da en iyi şekil de yapmanın gayreti içindeyiz. Yoksa ne Türkiye sana yiinin gelişme hızını frenlemek, ne de yeni yatırımları engellemek niyetimiz yoktur.

Y Ancak birçok sanayici üretim düşmesinden yakını yorlar...

B — Yapılacak olan şudur : Birincisi sanayi müesseseleri nin kendilerini bu kesinti programına göre ayarlamaları. İkincisi akşam 11.00'den sabah 08.00'e kadar hiçbir yer de elektrik kesintisi yoktur. Ağır cereyan' çeken birta kım hizmetlerini o saatlere aktarmaları sanayicilerimizin görevidir.

Y — Kesintilerin hem gündüz hem gece yapılmasının ne deni nedir?

B Elektrik iki yönden yetersiz olmaktadır. Biri butun ihtiyaç toplamının, ihtiyaçtan fazla olması durumudur. Aradaki açığı az elektrik kullanarak kapatmak durumun da kalınır. Sabahları yaptığımız kesinti buna yöneliktir. Bir de aynı anda herkesin cereyan çekmesi halinde üstüs te binen yükler santrallerde voltajın düşmesine sebep ol maktadır. Bunu santraller çekemeyince bütün sistemin çökmesi tehlikesi vardır. Bu üstüste binen yükler akşam saatlerinde daha fazla olduğundan gece kesintilerine başvurmak zorunda kaldık.

Y — Bir de üç saati aşan kesintiler var...

B Bunun olmaması gayreti içindeyiz. Bizim hesabımı za göre bu üç saatlik kesinti noksan olan ihtiyacı telafiye

yeter. Ancak bunun şehirlerde bütün kontrolü belediye lerde. Biz, belediyelere vereceğimiz ceryanı nasıl kesece ğimizi toptan bildiriyoruz. Onlar, buna göre şehrin belir li yerlerini kesiyorlar, kesintiyi dağıtıyorlar. Fazla kesin tiler belediyeden doğmaktadır.

Y Tüketimdeki bu artışa karşılık üretimin artırılması için ne gibi önlemler aldınız?

B — Bu ay sonunda Keban'da 5. ünitenin çalışmasını bekliyoruz. Bu deneme çalışması bize 180 megawatt'lık bir cereyan verecektir. Ekim ayı başında Soma —B'nin 1. ünitesi deneme çalışmasına başlayacak. Bu da 170 me gavvatt enerji sağlayacak. Kasımda devreye girecek Ke ban'ın 6. ünitesi ise 180 megavvatt'lık bir cereyan vere cek. Böylece toplam 530 megawattan kurulu güç önü müzdeki 3 ay içinde devreye girecektir. Bu ise bugün Türkiye'nin kurulu gücünün yüzde 10'u nispetindedir. 8 Ekim tarihinde Keban 5. ve Soma— B üniteleri devreye girince bunların getireceği enerji ile kesintilere son verile cektir. Keban'ın 6. ünitesi de devreye girince gece kesin tileri de önlenebilecektir.

Y — Şu anda tüm kaynaklar tam olarak kullanılabiliyor mu?

B — Türkiye'de bugün bir kilovvatt'lık kullanılmamış elek trik enerjisi yoktur. Hatta, birçok işletmelerdeki yedek jeneratörlerin değerlendirilmesini sağlamaya çalışıyoruz. Bu jenaratörlerin yakıt masraflarını karşılayarak 100 me gavvatt'lık atıl duran bir enerjiyi harekete geçirmek için jeneratör sahiplerini iknaya çalışıyoruz. Yani devlet elin de olan bütün üretim kaynaklarını bugün kullanmaktayız. Buna ilaveten görevi elektrik üretimi olmayan kuruluşla rın da elektrik üretimine yardımcı olmaları için de bir araştırma içindeyiz.

Y Tüm üretim kaynakları tam çalıştırıldığına göre biri nin arızalanmasında yeniden kesintiye başvurulacağı an laşılıyor. Türkiye kesintilerden ne zaman kurtulacak?

B — Türkiye'nin son 5 yıllık devresinde içinde bulunulan şartlar yatırımları fazlasıyla geciktirmiştir. En azından 2 yıllık bir gecikme vardır. Hesaplarımıza göre en aşağı iki yıl sonra, yani 1983 yılı sonunda elektrik kesintilerini önleyebileceğimizi ümid ediyoruz ve bunun için gayret sarfediyoruz. Geçen bir yılda yapılabileceğinin azamisi, yapılmıştır.

Y Ancak, örneğin Soma B'nin Nisanda açılacağı be lirtilmişken şimdi Ekime kaldığını öğreniyoruz. Bu ge cikmeler neden ileri geliyor?

B — Bunun nedenini yine toplum yapımızda aramamız lazım... Kredi, tahsisat, tahsisatın kullanılabilmesi, tek nik personej yetersizliği ve Türkiye'nin son 5 yılda geçir miş olduğu huzursuzluk bu sonucu doğurmuştur. Ancak geçen sene de 5 saate çıkabilen kesintiler oluyordu. Ay nı santraller bugün yüzde 10 daha fazla üretmektedir. Bu artış geçen yıl olsaydı bu kadar büyük kesintiler olmazdı.