YENİ YIL ZAM, PAHALILIK VE KARANLIK İLE BAŞLADI

YENİ YIL ZAM, PAHALILIK VE

KARANLIK İLE BAŞLADI

Olgun Sakarya Elektrik Mühendisleri Odası

Yönetim Kurulu Üyesi [email protected]

Toplum olarak ekonomik, siyasal ve sosyal anlamda olağanüstü sıkıntılı günlerin yanında deprem, sel ve yangın gibi afetleri de yaşayarak 2021 yılını geride bıraktık. Yeni yılın yeni umutların başlangıcı olması dileğiyle eş, dost, sevgili, arkadaş ayrımı yapmadan birbirimizin yeni yılını kutladık. Ne yazık ki yeni yıl beklentilerimiz ve umutlarımız fazla uzun sürmedi ve doğalgazdan benzine, motorinden elektriğe insaf ölçüsü ile bağdaşmayan oranlarda yapılan bir dizi zam haberleriyle sarsıldık. Yeni yılın ilk gününe de, adeta bir önceki yılı aratırcasına ağır ekonomik koşullarda uyandık.

2022 yılının ilk gününden itibaren yürürlüğe giren elektrik tarifeleri ile mesken aboneleri için kademeli tarife uygulaması getirildi. 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren günlük 5 kWh/Gün ve altı (aylık 150 kWh) ile 5 kWh/Gün üstü tüketimler için farklı tarife uygulamasına geçildi. Kamuoyunda oluşan tepkiler üzerine Ocak ayında 5 kWh/gün olarak uygulanan kademe sınırı EPDK’nın 31 Ocak 2022 tarih 10756 sayılı Kurul Kararı ile 1 Şubat 2022 tarihinden itibaren 7 kWh/ güne (aylık 210 kWh) çıkarıldı. Ancak yapılan zam oranlarında herhangi bir değişiklik söz konusu olmadı.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından onaylı düzenlemeye tabi tarifeler, bir önceki dönemin tarifelerine göre;

Mesken abonelerine 7 kWh/gün (dahil) altı için yüzde 50 oranında, 7 kWh/gün üstü için yüzde 125, Ticarethane ve Sanayi abonelerine yüzde 125 ve Tarımsal Sulama abonelerine yüzde 92 oranında zam yapılarak artırılmış oldu.

Yeni yıl zamları ile ilgili olarak EPDK tarafından yapılan açıklamada, mesken aboneleri için getirilen kademeli tarife hedefinin, “dar gelirli vatandaşlarımızı korumak ve enerji kullanımında tasarruf ve verimliliği arttırmak” olduğu iddia edilmiştir.

Burada akla gelen ilk soru; 2021 yılı Aralık tarifesi ile düzenlenmiş faturaları ödemekte güçlük çeken veya ödeyemediği için elektriği kesilen milyonlarca dar gelirli vatandaş söz konusu iken, onları korumak adına getirilen kademeli tarifenin düşük kademesine yapılan yüzde 50 oranındaki zam ile dar gelirli vatandaşlarımız nasıl korunmuş olacaktır?

01.01.2022 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLAN TEK TERİMLİ TEK ZAMANLI ELEKTRİK TARİFELERİ (Vergiler Dâhil)

TARİFE GRUBU MESKEN (AG) 5 kWh/Gün ve altı

01.10.2021 31.12.2021 Birim Fiyatı (kr/kWh)

01.01.2022 31.03.2022 Birim Fiyatı (kr/kWh

137,33

MESKEN (AG) 5 kWh/Gün üstü

MESKEN (OG)

86,88

195,47

TİCARETHANE (AG)

121,75

273,95

TİCARETHANE (OG)

115,63

260,17

SANAYİ (AG)

101,45

228,26

SANAYİ (OG)

91,50

205,87

TARIMSAL SULAMA (AG)

107,30

TARIMSAL SULAMA (OG) NOT= AG: Alçak Gerilim, OG: Orta Gerilim

102,28

196,36

DEĞİŞİM (%) 50 125 125 125 125 125 125 92 92

Kademeli Tarifeyle 2003 Yılının Gerisine

yaklaşık onda bir oranında yani 300 kWh civarında

Döndük

olması gerekirdi. Veya en azından 230 kWh/ay tü-

Söz konusu kademeli tarife yapısı AKP iktidarının

ketimin baz tüketim olarak ele alınması gerekirdi.

ilk aylarında da söz konusuydu. 2003 yılı Şubat ayı

TEDAŞ tarife tablolarına (aşağıdaki tabloda yer aldığı

Çok Zamanlı Tarife Örtülü Tuzak

üzere) göz atıldığında söz konusu kademeli tarifenin benzer şekilde uygulandığı görülmektedir.

Mesken abonelerinde yaşanan zam dalgasının acımasız bir başka sonucu da Çok Zamanlı Tarifeyi tercih

2003 yılı TEDAŞ Mart ayı (aşağıdaki tabloda görüleceği üzere) tarife tabloları incelendiğinde ise söz konusu kademeli tarife uygulamasının kaldırıldığı görülmektedir.

eden MESKEN aboneleri için yapılan zamlardır. Tek Zamanlı Mesken aboneleri için uygulanan kademeli tarife Çok Zamanlı Mesken aboneleri için söz konusu değildir. Günü 3 zaman (Gündüz 06.00-17:00, Puant 17.00-22.00 ve Gece

EPDK mesken abonelerine yönelik kademeli tarifenin

22.00-06.00) dilimine ayrıştırarak uygulanan Çok

Ocak ayı uygulamasıyla bir anlamda 2003 yılının baş-

Zamanlı Tarifedeki zaman dilimlerine ait tarifeler de

larındaki 150 kWh sınırına dönmüş oldu. O tarihlerde

yüzde 125 oranında zamlanmıştır. Özünde mesken

belirlenmiş olan 150 kWh’lik kademe sınırı, 2002 yılı için 1.479 kWBuhr(a2d0a03 yaıklıliaçing1e.l5e8n1 kiWlkh) soolarnuk; iş2i b0a2ş1ı

yılı voAeldyrauağlÇıukohkatZladareimffeaasrnkillııitflaieyraiftedsüseeçzçeeennnelekanlbemorinnieşdleefnraeotfulaurrşakallnaı rzTıaemk

ybknkOagkıyeöoiielşdllsızşti2oökvıa2oökviniakutlkntö0ldaal0daaiü’mılaaikonmltdtdl0el0eşkeaaccdrüiememe3e3şbrtanıanıknmmtmbazıiğkkddnieetlreamaeıyyttideekakatşnşııamSKdSKBaaıışsşsairtrtldllniiree?i?i3öıöılunıaraannnaike..zzne1rfsdmesdaeneSgŞagŞıst4öödlyienekeköödüa2ünuautyzeyzmmdkszoüozkaççbmabakıtaslknlnlkpraeapakeWgüntüeekkiuouştlaaıtleıkoktkiloınihsolnskriskaynamtuneTuaunTıdaalnünuoonkçaysuçyapuaknlasımkueoıkraesırısyeryudrtkllnauıkaugektüaaiaüidTeifdTyekkbnafnezmkzbeneaedtneEealdEiideyiş3mieşyielmdkdrkeDdnaii.eDlnimlrv1eeeemvieeiekelbrAn4ğ5nmeeAl5neea.la22ie2yn0,iildy2Ş0,şkeŞli0rai0ıa3kktaorlttl0oaro00ieWoaaknşodtr3rrtnuöner3rteaköinasaıihaianftl.ddlrfWYofndlrlareYeniG,aaeietidifrıenrrüıfhırfrn2eyueıüılmnyeyıieıkly0ığden;noıadennei2aenme,altüçkpmtaidtı0arkpd2ki2inımanoıkimuenbn0oıesnie0byrsdiğdülb2ırGiıidu2loızGunnli40uezeozıimğ1AalenmğAalaeimarzKimarrKariıyekisiınPkçisriıniPaçlilniiaeşlınniiaeeenoeuAbGtlnkiaeed(adkkşrAiecydt(aDdrşerıeaiiatulriaDintşııecdeianllrınarmönşzaddceetalraralöniaaenaiağakanegloarnltnrğ,krıgıaıdrktaleakıçTudmngrıtıdmtertlfüdüonigruaayiıeilleüğifaaknrkdkadıeiyktgğetksilrnrkiegkaaıtziisuiılrriZtiau,raiiiir.çillknvirilmmÇlaikatelkfeaaveliaamktnelnesnonealsaaibtesaışdnknamisabtnTlrimalyaıninloiedlZğılyaklnneodldeenatasıiıkalkiadadkanlaıartmazagdertaışaaZr6yaimendöelrışfar4myaadmniedmelrnıdf4imyraemdiüdemalalr6ıüiırreeyedlnm.alaızmrlteyyosdenGlmiaaeaaalınodnalreizmpynüılaıinlakdpızıftntlallsalelnaaeadtıımrtdöalesğyrrhnaanacKıürizöiidığarsaraafmcfztaızmeiiılıeseaıfrlnkayüvinıre.odaçeuşeolkzkcüinsıladnnniosmPegozıkihrıadrufönnueirnoaealrauresruakdsrdg)teeudnneuısyuaüe,dg)eyetskunmnrgslşniüertdıaiyyamöüsaörgulşluladdmanrilkeazüöşlriui.beuearflkedzcoşemıni.nee--,

atıldığında söz konusu kademeli tarifenin benzer şekilde uygulandığı görülmektedir.

2003 yılı TEDAŞ Mart ayı (aşağıdaki tabloda görüleceği üzere) tarife tabloları incelendiğinde ise söz konusu kademeli tarife uygulamasının kaldırıldığı görülmektedir.

2003 yılı TEDAŞ Mart ayı (aşağıdaki tabloda görüleceği üzere) tarife tabloları incelendiğinde ise söz konusu kademeli tarife uygulamasının kaldırıldığı görülmektedir.

12anlamdaEP2D00K3

mesken abonelerine yılının başlarındaki

yönelik kademeli 150 kWh sınırına

tarifenin Ocak ayı uyguMlaAmRTa2s0ı2y2l•aSabyiır-470 dönmüş oldu. O tarihlerde belirlenmiş

olan 15E0PkDWKh’mlikeskkaednemabeosnıenlıerrı,in2e00y2önyeıliıkiçkinad1e.m47e9li ktWarihfe(n2i0n03Ocyaılkı iaçyinı 1u.y5g8u1lakmWashı)yloalabnir

aknişliambadşaı 2n0e0t 3tüykıelıtnimıninbinaşlyaarkınladşaıki o1n5d0a kbWirih ksaındıarrıdnıa. dGöünnmümüşüzoldkuo.şuOllatraırnidhalerkdaedebmeleirlseınımrıiş

oblealnirl1en5i0rkkeWn,h2’l0ik20kaydıelımkeesıinlıerış,m2i0ş023.1y4ıl2ı ikçiWn h1.4o7la9n kkWişhi (b2a0ş0ı 3neytılıtüiçkientim1.i5n81gökzWöhn)üonlean

Üretim ve Dağıtım Şirketlerinin Ticari Kredi Borçları Vatandaşa Yük Oldu

EPDK ayrıca spot piyasalarında elektrik üretiminde kullanılan kömür fiyatlarında 5 kat, doğalgaz fiyatlarında da 10 kat artış olduğunu belirterek elektrik üretiminin maliyet artışlarından etkilendiği vurgusunu yapmaktadır. Kısa bir dönem içinde kömür ve doğalgaz fiyatlarında belirtilen artışlar söz konusu olsa da yıllık ortalamanın çok daha düşük seviyede olduğu bilinmektedir. Kaldı ki elektrik üretiminde ithal kaynak olarak kömür ve doğalgazın başat konuma gelmesinin sorumlusu vatandaşlar mıdır?

EPDK açıklamasında “enerji piyasalarının sürdürülebilirliği, maliyet bazlı fiyatlandırmanın

Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi - Ocak 2021 Bülteni Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi - Ocak 2021 Bülteni

ve öngörülebilirliğin sağlanması için zorunlu Söz koKnauysunatikc:arTi ükrrkeidyiebBoarnçklaarlaınrıBn,ir2li0ğ2i 1RiysıklıMKearskıemzia-yOı cbaüklt2e0n2in1dBeüilsteen3i98 milyar

hale gelen bir düzenleme yapılmıştır.” dyeankilla-şıkSö3z7 kmoinlyuasruUtiSca$ri(okrrteadlaimboarUçlSar$ınkıunr,u2,01201,6y9ı9lı7KTaLs)ımoldayuığubübletelinritnildmeişistier.398 milyar

miştir.

yaklaşık 37 milyar US$ (ortalama US$ kuru, 10,6997 TL) olduğu belirtilmiştir.

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 1. maddesinde “…..mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması…” amacı yer almaktadır. Kanunda yer alan mali açıdan güçlü, istikrarlı bir elektrik piyasasının oluşturulması ve enerji piyasalarının sürdürülebilirliği olarak kastedilen, piyasa faaliyetlerini elinde bulunduran sermaye şirketleridir. Çünkü, sermaye şirketlerinin ekonomik anlamda darboğaza girmesi, zarar etmesi veya borçlarını ödeyebilme kabiliyetlerini yitirmeleri finans piyasaları için önemli risk oluşturmaktadır.

Nitekim Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) 2019

yılının Eylül ayında yaptığı açıklamada, “Elektrik

üretim ve dağıtım sektörünün mevcut borç stokunun

Kaynak: Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi - Kasım 2021 Bülteni

47 milyar US$ civarında” ve “Yapılandırma ihtiyacı

KaynKakay:nTakü:rkTiüyrekBiyaenBkalnakraBlairrlBiğirilRiğiisRk iMskeMrkeerzkie-ziK-aKsıamsım2022012B1üBltüelnteini

bulunan kredi portföyünün de 12-13 milyar US$ Gerek 2021 yılını Ocak ayı, gerekse Kasım ayı borçlarını ilgili aylardaki US d

düzeyinde” olduğu borcunun 10 milyar

belirtilmiştir. Söz konusu US$ kısmının 2019 yılında

kkUUkyrauuSSeprr$$uudınn-iccaaiivvEGggaalerrööeıırrrknneeetddkraaitddk2oeedd0pğğee2deevvl1arraallmğmmeeyınntııddeelm3ıttiinttrr5iiddığğ-iiviiO3ğğeaaii7cmmnnallümiikaazzrşşddeııiallteelymmiymıaee,aarnnkkgeettşeUaarrirjjrddeiikSııkrress$s..teeelkkecttrKiöövnrraaüüisnrnnımıddneeedlkkaeiiyakıtbbdrbooiekorrççvrçapsslmaittyoorıakknesuuıatnnstiuuıilngğnndiilattiooappfyllaaalaammlridya33ek55t i--33yU77üSrmmüdtiim

landırıldığı o tarihlerdeki yazılı basında yer 10 milyar US$ borcun ödendiğini kabul

aeldmeOaaırmmşsytesaaıracck.ııyybllEuaalekkbkuuotllrrlliaçaaklnnnaddlrad,ııkkşaEıllğaalıPmrrtııDmaddKkıışştvatekkadrrıaeerüfdd.ıriinelleedtirrameen

aiştirbkoetrlçelrairn,inözüenledketrşikirkpetiybaosarcsıundoalarfaakalgiyöertünymüerkütem aoitnabyolraçnlarn, övzeünfadteurşailrakreat byaonrcsuıtıloalnaradküzgeönrlüenmmeeykete

geriye kalan 35-37 milyar US$ borcun günümOeülzeykdsaterikbutarbifoerlEçelrlaier,ykotErluPikyDlaKdvaağttaıartnaıdfmıanşdlvaernaüöordneeatytilimarinleaşcnierkvkebeotflraeçtlruairnadliıanr.raelyeakntsrıtiıklan düzenlemeye

hangi seviyede olduğu bilinmemektedir.

elektrikYtaurkifaerlpıedirayiaydsoaalsuizıynalahdaveadftaialanmldieyayeşeltayrçaüalröıüşdıetlmdttıiğreiıkleüaczemekraebcomıryçallaaikraduçırlı.ldaanndgıkülçalürı, istikrarlı bir elek

Ab2U5ünS7lc$tmaekkniu,ilnyrTaudrBe, T;7Be,L4nR0ey2iars4jnkiiTsyMeLakke)tlöraokrşlüedıknzuiü3ğ’n5nuimtngicöi2laryr0üai2lrkm1UreeySkdı$ltiıeb(dOooirrrctc.aaupyşyşpklaiinüüiirryymkkkauaaüüeeynssattmmıaalleessllıırrYüünniillnnuııüünniikğğnnaüüroonndoegbıkkdllddlnöoıuuooaeeeşrşşrarrküttuuçoodkyuutnnllllanrrrraaaammeuuimnnrnikdllzdaammammaeissıtnlhııraakaeüü.ssrtşşrveııeittvveedfeedeeerriafvviliilamrieeekktt.kkreooubooOiynneerlloeyuunnllayaarommeeslnnççarrlaammluuujjraiilannbyıaarşddluss,yıappaaıılaödiibyynvyyzıağaaoaeeüsssmmtrrırınaaatçaaüaallındlllaalzccammaderreıırıınnnaraann,şeaakkşııidEnnlttrmaaaükPyyddrzeaDööassıılerrtüünni..nKörrbeeadddllloçiieüütkkeırmrradttctüüiiraturrlleainee..ryfbboiıegiilnlBBlleüaiitduucrrçrallarrelaiibüaağğnkkidd,ii aaistttaaivvkmmaaraattaaammrnnlıeeddnnaabşşir,,

seelremk seördme öde

Söz konusu ticari kredi borçlarının, 2021 yılı Kasım ayı bülteninde ise 398 milyar TL, yaklaşık 37 milyar US$ (ortalama US$ kuru, 10,6997 TL) olduğu belirtilmiştir.

Yukarıda da izah edilmeye çalışıldığı üzere mali açıdan güçlü, istikrarlı bir elektrik piyasasının oluşturulması ve enerji piyasalarının sürdürülebilirliği tamamen sermaye şirketlerinin korunması

Gerek 2021 yılını Ocak ayı, gerekse Kasım ayı borçve kollanması amacına yöneliktir. Burada vatandaş,

larını ilgili aylardaki US dolar kuruna göre değerödeme yükümlülüğünde olan müşteri konumunda

lendirdiğimizde enerji sektöründeki borç stokunun

yer almaktadır.

İthal kaynak ağırlıklı elektrik üretiminden kaynaklanan maliyetlerin tarifelere yansıması ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) kapsamında gerçekleşen üretime verilen Amerikan doları cinsinden ödemeler nedeniyle, tarifeleri etkileyen en önemli unsurlardan biri de Türk Lirasının Amerikan Doları karşısında yaşadığı değer kaybıdır.

Sonuç

1 TL tasarruf etmek için kar yağışı altında saatlerce halk ekmek kuyruğuna giren, semt pazarlarından sebze ve meyve toplayarak geçimini sağlamaya çalışan çaresiz vatandaşlarımızın ekonomik sıkıntılar içinde yaşam mücadelesi verdiği bir dönemde, insaf ölçüleri ile izah edilemeyecek derecede yüksek oranlarda yapılan zamların kabul edilebilir hiçbir yanı bulunmamaktadır.

Mesken aboneleri için “dar gelirli vatandaşları korumak” adına uygulamaya alınan kademeli tarifede önce 5 kWh/gün (aylık 150 kWh) olarak açıklanan kademe sınırı, kamuoyunda oluşan tepkiler üzerine Şubat ayı başından itibaren 7 kWh/gün (aylık 210 kWh) olarak revize edilmiştir. Yapılan değişiklik mesken abonelerinde 150 kWh üzerindeki tüketimlerine aylık olarak 41.2 TL’lik bir katkı sağlamış olmakla birlikte zam oranlarının değişmemiş olması nedeniyle oluşan yüksek fatura tutarları ile vatandaşların tepkilerini giderecek bir sonuç yaratmamıştır.

Kademeli tarife sadece mesken aboneleri ile sınırlı olup diğer abone gruplarında söz konusu değildir. Sanayi ve Ticarethane abone gruplarına yapılan yüzde 125 ve Tarımsal Sulama abone grubuna yapılan yüzde 92 oranındaki zamlar, küçük çaptaki işletmeleri ekonomik açıdan zorlayan ve faturalarını ödeme güçlüğü içine düşüren boyuttadır.

1 Ocak 2022 tarihinden geçerli olan zam oranlarının da, kademeli tarifede yapılan kademe sınırı ile ilgili değişiklik gibi revize edilerek makul bir seviyeye düşürülmesi, vatandaşlarımızın ekonomik açıdan rahatlatılması açısından zorunludur. Farklı sektörlerde üretilen kamusal mal ve hizmetlere yapılan zamlar için referans olarak alınan TÜİK yıllık enflasyon oranının, elektrik tarifelerine yapılan zam oranlarında da göz önüne alınması yerinde olacaktır.

Elektrik faturasını ödeme güçlüğü çeken veya ödeyemediği için elektriği kesilen abone sayısının her yıl artması ülkemizde enerji yoksulluğunu görünür hale getirmiştir. Günümüz koşullarında yaşamın vazgeçilmez ihtiyacı olan elektrik enerjisine yapılan zamlar, elektrik enerjisi kullanımını da “Lüks İhtiyaç” sınıfına sokmuştur.

Toplumun ortak gereksinimi olarak birçok sektörün ana girdisi olan elektrik enerjisi fiyatlarının iyileştirilmesine yönelik ilk etapta;

• 1 Ocak 2022 tarihinden geçerli olarak uygulamaya alınan zamların geri alınması veya zam oranlarının TÜİK yıllık enflasyon oranı göz önüne alınarak makul seviyeye çekilmesi, • Mesken abonelerinden alınan Katma Değer Vergisi’nin (KDV) sıfırlanması, • Tarımsal Sulama abonelerinden alınan KDV’nin yüzde 5 ile 8 olacak şekilde makul bir seviyeye düşürülmesi, • Sanayi ve Ticarethane abonelerinde de KDV oranının tekrar gözden geçirilmesi yerinde olacaktır.