BİR KONUK: ''EMİN İPLİKÇİ''

Mır tommılk 3 O O

Emin Iplikçi

Elektrik Mühendisleri Odasmın 1 no'lu ku rucu üyesi ve yakın çağ mühendislik geç mişimizin ilginç isimlerinden Emin İplik çi ile söyleştik:

ğıt yapmaya müsait bitkileri kesiyorlar, öğütüyorlar, kağıt yapıyorlar. Onu gör düm tatbikatlarda ve daha bir sürü şey." "Mektepte aşağı yukarı 4 bin kişiyiz tale be olarak. Bunların çoğu dünyanın dört

Gcrevlerı

"İzmirliyim" diyor İplikçi, "1904'te doğmu şum. İlk mektebi İzmir'de okumuşum, bir sene Fransız mektebine gitmişim Sultani vardı o zaman Sultaniden ayrılmışım Yu nanlılar İzmir'e girdi diye. Rodos'a gitmi şiz aile ile beraber. Rodos'ta ben, Fransız mektebinden başka mektep olmadığın dan, yine Fransız mektebine gidip, İzmir' de başladığım Fransızcayı orada geliştir mişim. Öyle ki, orta mektebin sonunda Fransızcayı tamamen öğrenip, Türkçeyi ise neredeyse unuttum. Babam Rodos'ta

bir yanından gelmiş talebe... Türk, Japon, İngiliz, Fransız, İtalyan, Yunan, Bulgar, he pimiz oradayız. Binaenaleyh bir Oxford gi bi kabul edemezsin. Mesela, senin mek tebinde belki vardır 40 tane ecnebi hal buki burada 4 binin çoğu ecnebi. Ve lisan bilmeyenler var. Bunlarla arkadaş olduk. Bunlardan bana bilhassa yakınlık gösteren bir Fransız olmuştur. O da bizim gibi Ak denizli olduğu için benzeriz birbirimize. Kızma, gülme, sevinme onlarda da bizim gibi."

1 Eilektnk Muhencısı olarak serbest 1930 öldü ve oraya gömüldü, ama Yunanlılar "Matematik hocası önemli bir hocaydı.

Rodos'u alınca, Rodos'taki müslüman me Evinde ders aldım ondan, çok faydalı ol

2 Tire Elektrik Santralı kuruluşu Mühen zarlarının hepsini yok etmişler. Binaena du. Ayrıca elektrik laboratuvarı vardı.

dis 1937 1938

leyh babamın mezarı yok oldu."

Onu işleten de bir Polonyalıydı. Dost ol

3 Ulaştırma Bakanlığı Yabancı. Şirketler

duğumuzdan özel bazı şeyler de gösterir

Dairesi Reisi 1938 1944

"Babam olurken ağabeyimi çağırdı yanı di bana. Böyle böyle yetiştik."

4 Ankara E G O Genel Muduru 1944 na. Seni Almanya'ya gönderdim' dedi, "Bir keresinde 2 bin 400 metre irtifada bir

'senden büyük ağabeyini de Viyana'ya santralı göstermeye götürdüler bizi. Bir tü

5 M T A Genel Muduru. 1954 1955 gönderdim. Şimdi sen Emin'i Fransa'ya nel yapmışlar, tünelin içinden de rayları

6 Petrol Dairesi Reisi. 1955 1960

göndereceksin' dedi. vasiyet etti. Ve biz. koyup atlı tramvay götürüyorlar. Daha

7 Edbank Genel Muduru. 1960

Yunanlılar İzmir'den kaçınca İzmir'e dön elektrik istihsal edilmemiş orada. Sene

8 Sanavı Bakanlığı Müsteşarı, 1960 dük. Burada kısa bir süre kalıp. İstanbul'a aşağı yukarı 1923 1924. 'Neye yarıyor bu?'

gittik. Ben Kadıköy'de Saint Joseph'e git dedik. İşçileri getirip götürür' dediler. Ora

4 8 1961 ta'ihınde emekli olduktan son tim. Saint Joseph lise tahsili veriyor. Ora nın öğretmeni kadın. 'Bu kadın nasıl ya

rak görevler

dan mezun oldum. Araştırmamıza göre şar burada, broşür, doküman gelir mi' di

1 1 P A O Yatırını Grubu Başkanı. 1961 Fransa'da Grenobie'de Institut d'electro ye sorduk. 'Her yere gider' dediler. Haf

technique de Grenoble diye bir müessese tada bir film gelirmiş, ayda bir tiyatro ge

2 Ipraş Ida e Meclisi Bşk . Vekili, 1964 var. Buraya gittim. 4 sene sonra bize Dip lirmiş. Yetişmeleri, eğitimleri bizden bu

1967 3 Pancar Motor A Ş İdare Meclisi Bşk

Vekili 1970

loma d'engineer verdiler, 1927'de. Orada okuduğum yıllarda tatbikatlar da yaptık. Grenoble yakınlarında oldukça sulak bir

kadar farklı işte..."

Sıv m iplikti ısfcf.sfni/ bır.ı/ ı ^ c m r ılıınt'lım IJt'k Irık llıııhfuiısı <>lnı,ık ncn'ılfn t,'rM/ .ıA/jnı'.f. M/ mı

4 Çımho! İdare Meclisi Bşk 1971 1973 bölge var. Çok sulak olduğu için skutlar r^ıjını ^t'strrtiuu.'

VıI^.S.I

,tılcnı/ın

ıstcıtnlt'

mı

5 Kumaş idare fVeciısı Uyes; ve Reisi. oluyor. O skutların önüne bir türbün koy \ oıu'Ultııı/

1973 'S'77

muşlar, küçük bir türbün. elektrik istihsal Doğrudan doğruya Türkiye'de yeni baş

edip. bu elektrikle oradan kopardıkları ka lamıştı elektrik, bu bir. İkincisi biraz var

S

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 332 / 333

lıklı bir aile olduğumuz için, babam me sela havagazı lambası yakardı evinde. Ve küçük bir elektrik tesisi yapmak için he vesliydi. İşte bunlardan etkilendim. Ee, Türkiye'de daha mesela elektrik ancak, si nemaların çıkardığı elektrikti. Onlarda komşularına verirlerdi, o kadar vardı."

"Oğlum şu lambayı bizim pencerenin önüne koy da şavk yakmayalım gece, bu nunla geçiniriz"

* Siz elektrik mühendisi olduğunuzda Türkiye'nin

enerji durumu nasıldı?

O Ben geldiğim zaman izmir'de elektrik

Emln iplikçi'ye 1. ve 2. dönem EM O Başkanlığı plaketi sunulurken.

tesisatı yok. Ben ve benden önce mezun olmuş Fahrettin isminde bir arkadaşım, Sanayi Bakanlığının kurduğu bir büroda çalışıyoruz. "Emin" dedi, "Kütahya'ya gi dermişin? Yunanlılar çekildikleri yerlerde zeytinyağı fabrikalarını kırmışlar, dökmüş ler. Hükümet de 1 Eylül'e kadar bunları ikmal edenlerin getirecekleri alet, edevat ve parça vergisiz girecek. Bize bir adam gelsin, kroki çıkarsın istiyorlar". Biz kro ki çıkarmak için gittik oraya.

"Bir başka zaman, Tire'ye gittik. Tire Be lediyesi elektrik yaptırmış, elektriği MAN'a

lan satın almak. Birçok imtiyazlı şirket sa "Nitekim adam geldi. Ne istediğini söyle

tın aldım. Benim şöhretim oradan gelir, en mek üzereyken ben, "Beyefendi bu işler

çok imtiyazlı şirket satın alan benim. Me le meşgul olamam, sayın bakana gidin"

sela İstanbul'da Elektrik Tramvay Tünel, dedim. Çıktı gitti. Birgün yemekte bakanla

mesela İstanbul'da Telefon, birçok şirke beraberiz. Olayın aslını bana anlattı. O

ti satın aldım, izmir'de rıhtım şirketinin gün 90 bin lira rüşvet teklif edeceklermiş.

alınmasında da vazifeliydim."

Bakan bunu haber almış. İstihbaratı çok

kuvvetliydi. Benim harcanmamı isteme

diği için haber vermiş. Ben böyle böyle

Çetinkaya'nın eğitimiyle yetiştim."

"Fransızcayı tamamen öğrendim, Türkçe "Anlattıklarımdan da anlaşılacağı gibi, yal

yok oldu"

nızca elektrik mühendisliği yapmadım.

Daha çok ekonomi ve siyasetle uğraştım.

ihale etmiş. MAN yalnız dinamo ile dizeli

Size bir anımı anlatmak istiyorum. O za

yapıyor. Gerisini belediye yaptıracak. Be

man Ali Çetinkaya Münakalat (Ulaştırma)

lediye Reisi bana dedi ki, "Sokak lambası * Bize bulunduğunuz görevleri anlatabilir misiniz? Vekiliydi. Onun maiyetinde 3 arkadaş

yapıver bize, başka bir şey istemiyoruz." D Mesleğim elektrik mühendisliği olduğu Hamburg'a gittik. Onu davet eden de Al

İzmir'de sanat mektebi mezunu bir arka için, Bayındırlık Bakanlığı'nda çalıştım, man Münakalat Vekili. Ancak bizi karşı

daş vardı. Yardımcılarını aldı, geldi. Biz elektrik mühendisliğinde. Sonra Etibank lamadı. Karşılayanlar sefir ve bir harici

putrellerin üstüne konsolları koyduk. İzo kuruldu. Orada düz memurluk yaptım. O ye memuru. Özür dilediler. Dediler ki, Hit

latör çektik. Tabi Tireliler elektriği bilmi sırada Malatya'da bir hidroelektrik sant ler 300 bin kişilik stadyumu açtığı için bü

yorlar. O zamana kadar öyle bir şey yok, ralı vardı. Beni oraya gönderdiler, sant tün bakanlar oraya davetlidir. Bakan ora

gaz lambası yakıyorlar. Kadın eliyor ki bi ralın iyi çalışıp çalışmadığını görmem için. da olduğundan sizi sonra ziyaret edecek,

zimkilere, "Oğlum şu lambayı bizim pen Oradan döndüm, raporumu vereceğim kusuruna bakmayın."

cerenin önüne koy da şavk yakmayalım gece, bununla geçiniriz". Böylece orada ki elektrik tesisatını bitirdik İzmir'e dön dük. İç elektrik tesisatı yapmaya başladık, daha elektrik santralı yapılmamıştı, temel deydi. İç elektrik tesisatını hem evlere yapıyoruz, hem de fabrika değilde incir iş leyen tütün işleyen, amale kullanan yer lere yapıyoruz, para kazanıyoruz, iyi pa ra kazanıyoruz. Adam yok ondan dolayı. Böyle biz elektrik tesisatı yaparken sant rali bitirdiler. Elektrik dağıldı her yana; ev lerde, sokaklarda, tiyatrolarda ışık yanma ya başladı. Bu bahsettiğim santral, Belçi kalıların imtiyaz aldığı santral. Bununla beraber, elektrikli tramvay da yaptı Bel

muavin beye. Bana "Umum Müdür sizi bekliyor" dedi. Umum Müdür Nurullah "Bizim Bakan kızdı: "Hangi trenle gidece Esat bey... Yanına çıktım, dedi ki, "Ali Çe ğim ben" dedi. Gösterdiler. Vagona bin tinkaya sizinle görüşmek istiyor." Şaşır di. İçerdeki herşeyi kontrol etti, tuvalet dım. Çetinkaya o zaman Bayındırlık Ba musluğuna kadar. Yüzü asık indi aşağı: kanlığını yürütüyor. Tabii gittim, şöyle yü "Beğenmedim" dedi. "Ama efendim na züme baktı, "Sen çok gençmişsin ya.." de sıl olur?" dedi Alman, "Bu Hindenburg' di. Yani beklediği adam değilim. "Namu un cihan harbinde kaldığı vagon". Bakan sunla çalışacak olursan, seni elinden tutar, hemen "Öyleyse müzeye kaldırın" dedi. yürütürüm" dedi ve öyle de yaptı. Birgün, Bakanın dış münasebetlere verdiği önemi maiyetinde çalışıyorum ve artık Daire Re belirtmek istiyorum." isi olmuşum. Beni çağırdı: "Sana bugün bir "Petrol Dairesi Reisliği de yaptım. Ben pet adam gelecek ve bir iş için kolaylık gös rolden pek anlamazdım, İngilizcem de termeni isteyecek, sen ona yüz vermeye yoktur. Ama bana itimat ettikleri için gö ceksin. Sözünü bitirmesine fırsat verme ve rev verdiler. İdarecilik yeteneğimden do şöyle de, "Benden ne istiyorsun, ben na layı Genel Müdürlüklerde de bulundum."

çikalılar. Ve ben İzmirliye nasip oldu bun muslu bir adamım, çık dışarı'

Teşekkür ediyoruz.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 3321333