KONUT AYDINLATMASINDA FLUORESAN LAMBANIN YERİ

KONUT AY DINLANMASINDA FLUORESAN LAMBANIN Y ERİ

D. ENARUN, H. DURMAZ İTÜ Elektrlk Elektronlk Fakültesi

ÖZET

Günümüzde iç aydınlatmada kullanılan en ekonomik lam balar fluoresan lambalardır. Lamba ömrünün uzunluğu, etkinlik faktörünün yüksekliği fluoresan lambaları kul lanıcı için cazip bir hale getirmesi gerekirken, yurdumuz da genellikle soğuk beyaz renklerde fluoresan lamba ların piyasaya sürülmesi, fliker olayını önlemek için ge rekli tedbirlerin alınmaması, balastların ses yapması, pi yasada bulunan fluoresan lamba armatürlerinin yete rince dekoratif olmaması gibi nedenlerden fluoresan lam balar iç aydınlatmada almaları gereken yeri alamamak tadırlar. Bu çalışmada, konutlarda fluoresan lamba kul lanımının boyutları araştırılmış ve bunun artırılması için alınabilecek önlemler tartışılmıştır.

Türkiye'de hacim içi aydınlatmasında yaygın olarak kul lanılan iki tip lamba vardır, akkor telli lambalar ve fluore san lambalar. Akkor telli lambaların etkinlik faktörleri, ya ni şebekeden çektikleri 1 W güç başına ürettikleri ışık akısı, 20 Im/W dolayında iken, fluoresan lambaların et kinlik faktörleri 60 Im/W civarındadır. Bu değer 38 mm çaplı fluoresan lambalar için geçerlidir. Bugün bütün dünyada hızla kullanım alanı bulmakta olan ve önümüz deki sene ülkemizde üretimine başlanacağı söylenen 26 mm çaplı fluoresan lambalarda ise bu değer 70 Im/W mer tebesindedir. Ayrıca akkor telli lambaların ortalama yak laşık ömürleri 1000 saat iken, fluoresan lambaların ortal ama ömürleri 8000 saattir. Hem ömür, hem de etkinlik faktörü gözönüne alındığında ortaya çıkan sonuç aynı lümensaat için 1 fluoresan lambanın yerine 24 tane ak kor telli lamba kullanmamız gerektiğidir. Sayısal bir örnek vermek amacı ile aynı ışık akısını üret tikleri için 1 tane 40 W/3000 Im'lik fluoresan lamba ile 3 tane 75 VV/960 Im'lik akkor telli lamba bugünkü piyasa fiyatlarına göre karşılaştırmıştır.

1820. TL 1 x 40 Wlık fluoresan lamba

4 x 450. TL 4 x starter

3620. TL Armatür hariç 40 W'lık 1 fluoresan lam banan tesis maliyeti

Fluoresan lambanın ömrü 8000 saat, starterin ömrü 2000 saat olduğundan, 8000 saat içinde 4 kere starter değişe ceği düşünülmüştür. Balast fiyatı armatür fiyatı içinde kabul edilmiştir.

8000 saat içinde, ömrü 1000 saat olan 3 tane 75 VV'lık akkor telli lambadan 8'er tane kullanılacağından, akkor telli lambalar için yapılacak olan armatür hariç harcama lar 3 x 8 x 500 TL = 12.000. TL'dır.

40 VV'lık fluoresan lamba balastı ile birlikte şebekeden 55 W güç çeker, 8000 saatte 1 fluoresan lambanın harca dığı enerji 440 kVVh'dir. 3 tane 75 VV'lık lamba ise 8000 saatte 1800 kWh enerji harcar. Bugün elektriğin kVVh'nin fiyatı 29.15. TL olduğundan 1 fluoresan lambanın ömür süresi için, yani 8000 saat için, ödenecek para 12.826. TL, aynı sürede aynı ışık akısını sağlamak amacı ile ak kor telli lambalar için ödenecek para 52.470. TL'dir.

Elektrik enerjisine ve lamba t aksesuarlara harcanan paralar karşılaştırıldığında, fluoresan lamba yerine akkor kullanıldığında 8000 saatte, yani günlük ortalama 6 saat lik kullanım süresi için yaklaşık 3,5 senede, 48.024. TL fazla harcama yapılmaktadır. Bu da senede yaklaşık 13.000. TL demektir.

Fluoresan lambanın ekonomik olabilmesi için dikkat edil mesi gereken bir husus vardır, bu da lambanın nominal ömrünü tamamlayabilmesi için, sık sık açma kapama yapılmayan yerlerde kullanılması gerektiğidir. Fluoresan lamba yakıldığından ancak 4 saat çalıştıktan sonra ka patılırsa nominal ömrünü tamamlayabilir. Aksi takdirde ömür hızla düşer. Bu nedenle fluoresan lambanan ev lerde kullanımı, oturma odası, çalışma odası, mutfak gibi içerisinde uzun zaman geçirilen hacimlerde daha ekono miktir.

Ülkemizde fluoresan lambaları sadece 2 fabrika üret mektedir. Bu fabrikaların yetkili şahıslarından alınan bil gilerden Türkiye'deki fluoresan lamba üretiminin % 98'inin günışığı (daylight) renginde yapıldığı öğrenilmiştir. Günışığı rengindeki fluoresan lambalar mavimsi bir ışık verirler. Aydınlık düzeyi 1000 lx'ün üzerine çıktığında bu

ELEKTRİK MÖHENDİSUG1 350

renk lambaların iyi sonuç verdikleri, bu değerin altındaki aydınlık düzeylerinde ise soğuk bir etki yarattıkları yapı lan araştırmalarda belirlenmiştir (1). Bir evde aydınlık dü zeyinin 1000 lx'ün üzerine çıkması ise çok olağandışı bir uygulamadır.

Gece sokakta çevremize baktığımızda genelde evlerin pencerelerinden gözüken ışıklar kırmızımsı sarı renkte dir. İnsanlar, bir rahatlama ve dinlenme ortamı olması ge reken evlerinde soğuk renkli ışık istemezler. Bu da onları evlerini akkor telli lambalarla aydınlatmaya sürükler. Ülkemizde üretimi, toplam üretimin % 2'si olan "cool white" lambaların renkleri daha pembeye yakındır. Ayrıca bugün dünyada artık, rengi akkor rengine çok yakın olan sarımsı beyaz, sıcak beyaz fluoresan lambalar üretil mektedir. Yine fluoresan lamba üreticilerinden alınan bil giler göstermektedir ki, ülkemizde üretilen lambaların sa dece cam tüpleri yurtiçinde imal edilmektedir. Lambanın verdiği ışığın rengini belirleyen fluoresan madde ithal edildiğine göre, bunun daha kullanışlı bir renkte de neden üretilmediği ilginç bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır.

Fluoresan lamba kullanımında, renk faktörünün haricinde başka bazı noktalar da kullanıcıyı akkor telli lamba kul lanımına itmektedir. Bunların başlıcaları şöyle özetlene bilir:

— Balastların ses yapması — Işığın kırpışma yapması (fliker olayı) — Fluoresan lamba armatürlerinin dekoratif olmaması — Gerilim çok fazla düştüğünde lambanın sönmesi

Balastların ses yapmaları tamamen balastın dolgu mad desiyle ilgili bir sorun olup, kaliteli üretimde ortaya çık mamaktadır.

Fliker olayının önüne geçebilmek için ise ya 3 fazlı bağla ma yapmak veya dekalörlü balast kullanmak gerekir. Ülkemizde evlerde genellikle 3 faz birden sokulmadığın dan, bu çözüm zor bir çözümdür, dekalörlü balast ise ne dense ülkemizde üretilmemektedir.

Fluoresan lambalar, şekil itibariyle, klasik anlamda deko ratif hale getirilmesi zor lambalardır. Bu konuda en basit çözüm fluoresan lambaları gizli kullanmaktır. Ayrıca ar matür üretiminde daha itinalı bir işçilik, daha ince bir zevk ve daha modern bir yaklaşım daha dekoratif arma türler ortaya çıkaracaktır.

Fluoresan lambalar 220 V'lık şebeke gerilimi ancak 170 V'a düşünce sönerler. Besleme noktasından uzak olan yerlerde zaman zaman gerilim bu mertebede düşmek tedir. Bunun önüne geçmek ise tamamen TEK'in elinde dir.

Meskenlerde aydınlatma enerjisinden yapılacak tasarruf hem kullanıcının kendi bütçesine katkıda bulunur, hem de ülke ekonomisine. Teorik olarak aydınlatmada kul lanılan enerjiden tasarruf edilen kışımın sanayiye kay ması ile milli gelirin yükselmesi ve bunun tekrar kişilere yansıması da gerekir.

Kullanılan iki lambadan birini söndürmek belki elektrik enerjisi iktisadı açısından bir anlam taşır. Ancak insan göz yapısı ve fizyolojisi ışığa gereksinme duyar. İçinde bulunulan ışık şartları ve teneffüs edilen havaya insanlar aynı tepkiyi gösterirler. İkisi de tahammül edilemez dere cede kötü olmadığı vakit hep kabullenilir. Oysa gözün görme fonksiyonları da, insan metabolizması da içinde bulunulan aydınlık düzeyleri düştükçe verimlerini kaybe derler.

Verimli ve sağlıklı insanlar olmak istiyorsak, diğer çevre koşulları yanında iyi ışık koşullarını da sağlamamız gere kir. Bu koşulları daha ekonomik bir şekilde elde edebil mek için de fluoresan lamba örneğinde olduğu gibi daha verimli lamba kullanmamız gerekir. Ülkemizde aydınlat ma konusunda üretim yapan firmaların ve çalışan kişi lerin birgün bize bu fırsatı vereceklerine inanıyoruz.

KAY NAKLAR (1) Hanbuch für Beleuchtung, Verlag W. Girardet, 1975.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ DERGİSİ 1988 YILI YENİ REKLAM FİYATLARI VE

KOŞULLARI

ön İç Kapak (renkli) :

900.000 TL.

Orta Sayfa (kuşe, renkli) :

800.000 TL.

Arka İç Kapak (renkli) :

850.000 TL. İç Sayfa (siyah beyaz) :

Arka Dış kapak (renkli) : 1.000.000 TL.

1/2 Sayfa (siyah beyaz) :

400.000 TL. 250.000 TL.

Bu fiyatlar arka dış kapak, ön iç kapak ve orta sayfa ilanları için kuşe kağıda renkli, iç sayfalarda 2. hamur kağıda siyah beyaz baskı için geçerlidir.

Dergi boyudan 20 x 27 cm'dir. Reklam filmlerinin hazır olması, filmlerin pozitif olması gerekmektedir. Firmaların sürekli reklam istemlerinde % 10 indirim uygulanır. Reklam ajansı komisyonu % 20 olup, sürekli reklam istemlerinde bu oran % 25'dir. Oda gerekli gördüğünde reklam fiyat ve koşullanın değiştirebilir. DERGİ yayınlandıktan sonra 2 adet DERGİ FlRMA'nm bu DERGI'de yaymlanan reklamlann tutanm belirten ODA'mn açık faturası ile birlikte FlRMA'ya gönderilir. Reklam bedeli fatura tarihinden başlayarak en geç 15 gün içinde ODA'mn TÜRKİYE İŞ BANKASI Yenişehir/ ANKARA Şubesindeki 55912 No'lu hesabına yatınlır. Reklam bedeli telefon ve telgraf havalesi ile başka bir ban kanın şubesinden de gönderilebilir. Şartname konusu işlerin yürütülmesinde FlRMA'nm adresine yapılacak bildirim aynı gün FlRMA'ya yapılmış sayılır. Sözleşme ile ilgili doğacak hukuki uyuşmazlıklarda ankara Mahkemeleri yetkilidir.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 350