TÜMLEŞİK HİZMETLER SAYISAL ŞEBEKESİ (ISDN)S-ARABAĞINDA KULLANILAN AYGITLARIN TASARIMI İÇİN BİR YAKLAŞIM VE MEVCUT İKİ TASARIM YORDAMININ TANIMI

TÜMLEŞİK HİZMETLER SAY ISAL ŞEBEKESİ (ISDN) S ARABAĞINDA KULLANILAN AY GITLARIN TASARIMI İÇİN BİR Y AKLAŞIM VE MEVCUT İKİ TASARIM Y ORDAMININ TANITIMI

Y ük. Müh. Tûrker CAMBAZOĞLU EMPA Araştırma Bölümü Müd.

Tüm hizmetler için tek bir şebeke düşüncesi, ve sayısal iletim bağlaşma yöntemleri beraberce, doğal bir gelişim olan Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi çalışmalarına yol açmıştır. Bu çalışmaların yapıldığı organ olan CCITT şimdilik meşhur kırmızı kitap önerileri ile, her ne kadar bazı açık noktalar bulunmasına karşılık, büyük ölçüde S abone döngüsüne ilişkin standartları oluşturmuş bulunmak tadır. Yani abone döngüsünde yer alacak ISDN Uç Birim leri ve uçbirimi uyarlayıcıları, ISDN hat kartı gibi aygıtların tasarımına geçilebilir. Bu yazıda, INTEL firmasının sözü edilen devrelere getir diği VLSI yonga çözümleri tanıtılacak, tasarım ipuçları verilecek, ve donanım/yazılım çalışmalarına yardımcı olabilecek 2 yordamdan sözedilecektir. Yazının başında ISDN konusu, tanımlar, kavramlar açısından kısaca ele alınacaktır.

GİRİŞ: NEDEN TÜMLEŞİK HİZMETLER SAY ISAL

ŞEBEKESİ?

Bazılarınca günümüz Bilişim (Enformasyon) çağı olarak nitelenmektedir. Bilişimin öneminin gittikçe artması ile bilgi değiştokuşu, telekomünikasyon ve dolayısıyla ha berleşme mühendisliğinin ulusal ekonomilerde rolü önem kazanmıştır. Bu arada gözlemlenen bir diğer nokta, ha berleşme mühendisliği ile elektronik veri işlemenin git tikçe birbirine yaklaştığıdır.

Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi (ISDN Integrated Services Digital Network) dünyayı hızlı bir şekilde, bilgisayar ve iletişim teknolojilerinin birleşiminde dayalı bilişim çağına doğru götürecek bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. 1876'da Alexander Graham BelPin telefonu buluşundan beri, şebeke temel olarak telefon hizmetleri gözönünde bulundurularak geliştirilmiştir. 100 yıldan daha fazla süre sonra yeryüzünde 500 milyondan fazla telefonun tesis edildiği sanılmaktadır. Ayrıca bir diğer gerçek, şebekeye ilişkin olarak, değeri 300 milyar dolar dolayında olduğu sanılan bir malın var olup, bundan kolayca vazgeçilemi yeceğidir. Bu kıymetli şey, gezegenimizi çepeçevre sa ran bakır tel bağlantı ağıdır.

Faksimile terminalleri, kişisel bilgisayarlar ve diğer veri terminallerinin (uç birimlerinin) yaygın kullanımına paralel olarak ortaya çıkmış olan gelişmeler, yeni birtakım ileti şim hizmetlerine (veri ve görüntü) karşı istem yarat mıştır. Günümüzde, iletişim hizmetlerinden yararlanan müşteriler artık dünyanın herhangi bir yerinde ki, her hangi bir kişi ile , herhangi bir zamanda ve iletişim ortam larının (konuşma, metin, veri, görüntü ve video gibi) her hangi olurlu birleşimlerini kullanarak serbestçe haber leşmeyi ummaktadır. PTT kuruluşları çeşitlilik gösteren telekomünikasyon hizmetlerini sunabilmek için birbirinden belirgin farklılıklar gösteren şebekelere gerek duymuşlardır. Fakat farklı şebekelerin aynı anda kullanılması, geliştirilmesi, plan

ELEKTRİKMÜHENDİSLİĞİ 357

lanması, işletimi, bakımı için gerekli harcamaların olduk ça yüksek tuttuğu bilinmektedir. İşte bu yüzden, başta ulusal PTTIer olmak üzere, iletişim ile ilişkili kuruluşlar tek bir şebeke üzerinden olabildiğince fazla telekom hizmeti sunabilmenin ekonomik yollarını aramaya başla mışlardır. Bu arayışa da Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi adı verilmiştir (Biz yazımız boyunca bunu İngilizce kısaKması olan ISDN ile anacağız). Çok ilginçtir ki, PTT kuruluşlarının ISDN'e dönüşüm istemelerinin başlıca nedeni, müşterilerinin istemleri olmamakta; fakat şebeke işletim masraflarını alçak bir düzeyde tutma isteğinden kaynaklanmaktadır. ISDN, sayısallaştırılmış telefon şebekesinin doğal bir gelişmesi olarak da kabul edilebilir.

•auc nura senesi

(b) «_ s, (d) J5)..., analog Hatı ar

Sayıial Matlar

şans*. TtıcFV sonesi R/ü. S/A İŞLEVLERİ mm, 12!

"l ö

olabilecek A/D ve D/A işlevleri abone aygıtı içindedir. Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, ISDN'e doğru gelişim, sayısallaştırılmış telefon şebekesinin mantıki bir uzantısıdır. Sayısal telefon şebekesinden kasıt:

(i) Sayısal iletim (Avrupa'da PCM 30/480/1920/7680). (ii) Sayısal Bağlaşım (Anahtarlama). (iii) Ortak Kanal imleşim (Işaretleşme)'dir. ISDN ile amaç, çeşitlilik gösteren telekomünikasyon hiz metlerinin tek bir homojen şebeke üzerinden, olabildiğin ce az sayıda arabağ (gerek abonelere, gerekse diğer şebekelere doğru) üzerinden geçerek taşınmasıdır. Bu sayede kullanıcılar, çeşitli ISDN terminalleri için tek bir standart telekom soketi (prizi) ile karşı karşıya olacaktır. Açıktır ki, her bir ülke Şekil 1'de gösterilen evreler açı sından farklı koşullarda bulunmaktadır. Bu yüzden ev rensel bir ISDN'in gelişmesinde her bir ulusal telekom idaresinin (PTTIerin) farklı bir yaklaşım izleyeceği kabul edilmiştir; ve sayısal telefon şebekesinden ISDN'in son şekline geçmenin bir kaç 10 yılı bulacağı umulmaktadır. ISDN şebekesinin gerçekleştirilme başarısı, şu 3 disipli ne/konuya hakim olmak ve kullanmakla olacağı da ke sindir: A. Bilgisayar (Modüler Yazılımlar; Çok İşlemcili, Dağıl mış, Mimari Yapı; Veri Tabanı Oluşturma.) B. Haberleşme (Paket Bağlaşma Teknolojisi; Konuşma ve İşaret (Sinyal) İşleme Teknikleri; Gizlilik Sağlayan Haberleşme Yöntemleri; Optik İletim Teknolojisi.) C. Elektronik Devre Elemanları (Çok Yüksek Çaplı Tüm leşim (VLSI); Optik Lifler ve ilişkili Elemanlar.) Fakat bunlardan da önemlisi, ISDN'in başarısı standart ların oluşturulmasına bağlıdır.

Şekil 1 ISDN'in Gelişimi.

ŞekiMa'daki birinci evrede şebeke tümüyle analog olup, sayısal bir terminalin bu şebekeye erişebilmesi için, sayısal veri ile analog şebeke arasına uyarlama görevi gören modem aygıtına gerek vardır. Telefon yaygınlaştıkça PTTIer istemleri karşılamakta zorlanmaya başladılar; çünkü sokakların kazılarak gittik çe daha fazla bakır tellerin döşenmesi gerekli olmuştur, ilginç bir düşünce tarzı ile sorunun üstesinden gelin miştir: En azından telefon santradan arasında gidip gelen işaretleri sayısal hale getirerek, mevcut bakır telefon tel lerinin daha verimli bir şekilde kullanılması sağlatılabilir. Bu şekilde Avrupa'da "PCM 30", Kuzey Amerika'da ise T1 Kanal Kümeleri" sistemleri doğmuştur (ŞekiMb). Üçüncü evrede, yerel telefon santrallarının sayısal hale getirildiğini görüyoruz. Bunun nedeni, elektronik tekno lojisindeki devrim, ve telekom'a yönelik VLSI(çok yük sek ölçekli tümleşim) yongaların ekonomik bir biçimde üretilebilmesidir. Bu evrede, yerel santraldan abonelere giden birkaç kilometre uzunluğundaki hatlar dışında tüm şebeke sayısallaştırılmıştır. Yerel abone döngüsünü şe bekenin geri kalan kısmına uyuşturabilmek için, yerel santrala girişte analogdan sayısal (A/D) ve (D/A) işlevle ri sağlatılmalıdır (ŞekiMc).

ŞekiMd'deki son evrede, bir uçtan diğer uca sayısal bağlanabilirlik sağlayan ISDN'e ulaşılıyor. Artık gerekli

ISDN STANDARTLARI:

Yanılgıya düşülmemesi gereken bir diğer nokta ISDN gelişiminin birinci evresinde "Dar bandlı ISDN'in sözko nusu olduğudur. Amaç ise, posta ve mesaj hizmetlerinin, mevcut ve gelecekteki yüksek tanımlı televizyon (HDTV) dağıtım hizmetlerinin de kotarılabildiği "Geniş Bandlı ISDN" sistemidir. ISDN donanım, yazılım ve hizmet nitelikleriyle ilgili stan dartların oluşturulması CCITT, ISO ve ANSI gibi uluslara rası bir takım kuruluşlar tarafından yürütülmektedir. ISDN; CCITT XVIII. çalışma grubunca, "Telefon şebeke sinin gelişiminden ortaya çıkmış, çeşitli hizmetleri des teklemek üzere bir uçtan diğer uca sayısal bağlanabilirlik sağlayan, ve kullanıcıların sınırlı sayıda bir takım stan dart çok amaçlı kullanıcı arabağları üzerinden ulaşabildi ği bir şebeke" şeklinde tanımlanmıştır. ISDN'nin öncelikle amaçlarından biri, kullanıcıları şebe keye değişmeyen tek bir arabağ üzerinden eriştirmektir. CCITT, ISDN uç birimleri ile ISDN yeteneklerine sahip ye rel santrallar arasında "referans noktaları" ve "fonksiyo nel gruplar tanımlayarak, ISDN kullanıcı erişimini çeşitli kısımlara ayırmıştır.

REFERANS NOKTALARI: Fonksiyon gruplarını birbi rinden ayıran kavramsal noktalarıdır. Referans nok tasında fiziksel bir arabağlaşim olup olmadığı ayrıntısı düşünülmez.

FONKSİY ONEL GRUPLAR: Fiziksel aygıtların veya aygıtlar birleşiminin belirli bir düzenine verilen addır. CCITT; 1.400 serisi tavsiyelerinde ISDN ve kullanıcı aygıtları arasında, Şekil 2'de görülen, 2 tip şebeke erişi mi tanımlar:

Şekil 2a CCITT'nın ISDN Modeli

\nm mtmrn mimhftmlm. w

Sekil 2b ISDN Temel ve Birincil Erişimleri.

Şekil 2b ISDN Temel ve Birincil Erişimleri.

A. ISDN Temel Erişimi (1.420): Daha ziyade evler ve küçük kuruluşlar için önerilmiş olup, CCITT tavsiyele rinde S<)> referans noktası olarak anılır. Yerel santral ve kullanıcı yerleşim merkezleri arasındaki U arabağı sade ce tek bir burulu tel çiftinden (2 tel) ibarettir. Tel çifti üzerinde her iki yönde veri iletim hızı 192kBit/s olup, şu bileşenlerden oluşur: — Konuşma veya veri taşıyan 2 adet 64kBıt/s'lik kanal (bunlar, B1 ve B2 taşıyıcı kanalları olarak adlandırılır), — Şebeke imleşimi ve denetimi (yani çağırma yapma ve numara çevirme), telemetre veya kullanıcıya ilişkin paket veri taşımak için kullanılan 16kBit/s'lik veri kanalı (D kanalı), — Çerçeve oluşturma ve hata sezinleme amaçları ile gelen 48kBit/s'lik ilave. Konuşma iletimi herhangi bir B kanalını kullanabilir. Bu yüzden abone (kullanıcı) çağırma oluşturarak bağlaşma birimini (santral) harekete geçirdiği her defasında, hangi B.kanalının kullanılacağı karşılıklı olarak belirlenir. Şekil 2'de CCITT tarafından tanımlandığı üzere, ISDN abone erişiminin R, S, T, U ve V referans noktaları gösterilmiştir. Şu fonksiyonel gruplar ayırdedilebilir: — TE1 : ISDN terminalleri ve aygıtları. TE2 : ISDN uyumlu olmayan, alışılagelmiş uç birimle ri. — NT1 : 2 telden ibaret U arabağının sonlandırarak, onu

4 telden ibaret S veya T arabağına dönüştürür (OSI modelinin 1. katmanına ilişkin işlevleri ye rine getirir). NT2 : OSI modelinde 3. katmana kadar işlevleri (bağlaşma gibi) sağlayan bir şebeke son fandırıcıdır. Sayısal PBX'ler, terminal denetleyi ciler ve LAN gibi aygıtlar NT2'ye örnek olarak verilebilir.

LT : ISDN santralında yer alan hat sonlandırıcı. E T : Santral sonlandırıcı. TA : TE2 cihazlarını, ISDN S arabağına bağlamaya olanak tanıyan terminal uyarıcı. S ve T arabağlaşımları elektriksel olarak denktir, fakat bunlar üzerinde kullanılan protokoller çok az bir farklılık gösterir. Eğer sistemde, NT1 ve NT2 kutuları mevcutsa, T arabağı da mevcuttur. Aksi halde S ve T özdeşlesin S arabağı 2 tane burulu tel çiftinden (4 tel) oluşur. Bir tel çifti, NT1 kutusundan gelen işaretleri TE1'e taşırken, diğer tel çifti de terminal aygıtından gelen işaretleri NT1'e taşır. T arabağı, S'nin aksine sadece noktadan noktaya iletim topolojisini destekler. R referans noktası, günümüzde mevcut olan CCITT X. 21 ve V. 24 gibi arabağlaşımları (çoğunlukla iyi bilinen RS 232C) tanımlar. TA terminal uyarlayıcının 2 görevi vardır: (i) Asenkron formattan senkron formata çevirme, (ii) 19. 2kBit/s'e kadar olan günümüzdeki terminal veri hızlarını, CCITTnın I. 461/462/463 ve ECMA (European Computer Manufacturers Association)'nın 102 no'lu tavsiyelerine uygun olarak ISDN hızlarına uyarlar. S arabağlaşımında 2 topoloji desteklenmektedir: (i) Nok tadan noktaya, (ii) Noktadan çok noktaya. İkinci topoloj inin de 2 türevi mevcuttur; kısa pasif yol, uzatılmış pasif yol. Durum Şekil 3'te gösterilmiştir.

(•) MctaMn ** (b) Kıu Pnlf «ol

(c) Uutılnı fmlt Yol

j,

TE : taninal *wıtı NT ; %tb*k* Sonlvdırıcı TR : ScnlvdırM Dlranci

Şekil 3 S Yolu Bağlantı Topolojisi.

CCITT tevsiyelerinde, bu topolojiler için herhangi bir uzunluk kısıtlaması getirilmemiştir; fakat işaret zayıfla masının (kaybının) en fazla 6 dB veya daha az olacağı şart koşulmuştur. Bunun sonucunda Şekil 3a'daki d,<1km ve Şekil 3b'deki d2 100 200m ve Şekil 3c'deki d3 < 500m ve d 4 = 25 50m sınırlamaları ortaya çıkar. Fa kat diğer bir sınırlama, bir uçtan gönderilen işaretin (sin yalin), diğer uca kadar yol katedip geri dönünceye kadar geçen süredir. Bu "gidiş dönüş gecikmesi" 10 42 usa niye dolaylarında olmalıdır. Belirtilmiş olan sınırlamalar, kablo cinsine de bağlıdır. Pasif yolların her ikisi de, S yo luna 8 taneye kadar terminal bağlanabilmesine izin verir. Tek bir 4 telli S yolu üzerindeki tüm uç birimleri aynı tele fon rehber numarasına sahiptir. S yolunun çok noktalı topolojisi, bir telefon konuşması için ek olarak uzatma

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ ' 357

telefonlar (paralel) kullanılmasına imkan tanımaz; bunun nedeni şimdilik birden fazla kaynaktan gelen B kanalı ve rilerini birleştirmek için bir standartın mevcut olmayışıdır. S arabağındaki "çerçeve" yapısı, periyodu 250 us olan 48 Bıt'den oluşur. Çerçeve; doğru akım dengeleme, çer çeve oluturma ve çarpışma çözümleme (D yankı Bit'i) bit' lerini içeren "Pseudoternary" kod olarak iletilir (Şekil 4).

250 JJa'da <t< tan» B i t .

ffifflinuııı rfHiııiTnııııııınıııııi'i

i fl n 1111111T i n 111111111 n f T r o m n

Çtrç«v« olu«turM B i t ' i OoOru ı k » « n g a l » B i t ' i D D kanal B i t ' i D yankı karui B i t ' i VardıtKi çtrç«vı olu«tunu B i t ' i

F, İ k i l i dagarina af it lanai? Bit (»T'oan TE'ya) B1 k n l ı Bit'i B2 kanalı B i t ' i Mttif duruM gaçirvak İ çin kullanılan Bit Çalacakta kullanılaak ü t e r . a y r ı l a i ) Bi t . Çoklu çargav oluaturaa B i t ' l

Şekil 4 S Arabağlaşun Çerçeve Yapısı.

NT1 ve ISDN yerel santralı arasındaki U arabağı bilerek başlangıçta tanımlanmamıştır ve bu arabağ için standart oluşturma çalışmaları sürmektedir. 2 telli U arabağı üzerinden iletimde, aynı frekansta ve aynı anda alma ve verme, yapabilmek (yani yön ayırabilmek) için "yankı giderme" tekniği kullanılabilir. Bu yöntemde bir yankı giderici, hibrit devre üzerinden alıcıya gelen sinyallerin ters yönde yansıyarak karşı tarafa ginderilmemesi için, bu tür sinyalleri zayıflatır.

NT1 (veya NT1, NT2 birleşimi), S arabağı üzerinden sayı sal telefon setlerini besleyen güç kaynaklarını içerir. Acil durumlarda (örneğin güç kaynağı kesildiğinde), abonenin en azından bir adet temel telefon işlevini kullanmaya de vam edebilmesi için, eskiden olduğu gibi telefon setinin yerel şebekeden beslenmesi garanti edilmiştir. Bu arada NT1 (ve NT2)'nin kendi iç fonksiyonları daima yerel sant ralden beslenir. Avrupa ülkeleri için NT1 'in teknik ve işle timine ilişkin sorumluluk PTT'ye ait olacaktır; abonenin bunları kurcalaması yasaklanmıştır. Abone tarafında pasif yol üzerinde, birden fazla uçbirimi örneğin bir çağırma yapmak üzere, aynı anda D kanalın dan iletme girişiminde bulunabilir. İletilen verinin gözlem lenmesi sayesinde (D kanalına erişim denetimi), D ka nalından verilen bir anda tek bir terminal iletirken, diğer lerinin iletimi durdurmaları garanti edilmiştir. Her bir B kanalı verilen bir anda sadece tek bir uç birimince kul lanılabilir.

2048kBit/s veri hızı, 30x64kBit/s B kanalı + 1x64kBit/s D kanalı formatına uyar. ISDN birincil erişiminin ara bağları ISDN temel erişiminin arabağlarından farklıdır. Ayrıca, birincil erişim, iletim ortamı için 1 adet bakır tel çifti gerektirir. Yeniden üretici/tekrarlayıcı devreler kul lanılarak ISDN birincil erişiminin menzili hemen hemen sınırsız bir şekilde arttırılabilir.

AÇIK SİSTEMLER ARABAĞLAŞIMI (OSI) İÇİN REFERANS MODELİ: Protokol mimari yapısı için ISO {International Standardi sation Organisation) tarafından tasarlanmış bir modeldir. Bu model aynı zamanda CCITT tarafından X.2OO tavsiye sinde içerilmiştir. Amacı, herhangi bir üreticinin ortaya çıkardığı bir sistemi, diğer bir üreticinin sistemi ile, bu re ferans modele ve ilişkili standart protokollere bağlı kala rak bağlıyabilmektir. OSI referans modeli, "katman" adı verilen, hıyerarşik bir biçimde düzenlenmiş 7 fonksiyonel gruptan oluşur.' Alttaki 4 katman ile, üstteki 3 katman arasında bir fark

Uygula»

7.KATHAN : Uygula Kullanıcının kendisine »zgü program, uygulan» ve proto Ikojleri İçerir.

Sunuş

6.KATMAN : Sunu» Katmanı

Format,kod ve kullanılan diller arasında çevirme, şifn leme ve şifre çözme bu katmanda yapılır.

5.KATMAN : Oturum (Seans) Katmanı

Uygulama katmanı programları arasında bir uçtan diğer uca iletişim seansları (diyalog) kurmak ve sonlandırmak için gerekli isler bu katmanda yapılır.Hesaplama, fatura çıkar ma, yarı dupleks, tam dupleks ayarlamaları burada yürUtU JÜI

Ulaşım

.4.KATMAN : U l a ş ı m (T a ş ı m a ) Kat manı

Güvenilir bir iletişim sağlamaya yönelik ulaşım hizmeti sunar.Hataların düzeltilmesi, kayıp mesajların giderilme si, çoklama,mesaj akış denetimi ve mesajların sıraya kan ması bu katmanda gerçekleştirilir.

Şebeke

3.KATMAN : Şebeke Katmanı

Bu katman, messjların anahtarlanmasından, adrea belirle meden ve veri paketlerinin düzenlenmesinden sorumludur.

2.KATMAN : Ueri Link Katmanı Sistemler arasında asıl gönderme (iletim) ve alma işlem lerini yürütür.Veri senkronizasyonu, hata denetimi ve dü zeltilmesi, kanal ayırma işlemleri burada halledilir

1.KATMAN : Fiziksel Katman İletilen Bit dizlaini saydam bir şekilde taşıyBn fiziksel linkleri aktif hale getirmek, etkin durumunu sürdürmek ve daha sonra aktif durumdan çıkarmak İçin gerakli tüm meka nik, elektriksel ve işlevsel özellikleri sağlar.

Şekil 5 OSI Referans Modeli.

B. ISDN Birincil Erişimi (1.421): Orta ile büyük çapta PBX'lerin ve belirli bir büyüklüğü aşan haberleşme sistemlerinin ISDN'e bağlanmasında birden fazla temel erişim yerine, her iki yönde toplam veri iletim hızı 2048 kBit/s (Kuzey Amerika'da 1544kBit/s olan "birincil erişim" kullanılması önerilir.

gözetilmiştir. En aşağıdaki 4 katman ulaşım fonksiyonu veya protokolü olarak bilinir ve terminaller ile haberleşme şebekesi arasındaki arabağlantıyı halleder (Şekil 5). Neden OSI katmanları? Çünkü, kapalı bir sistemde belirli bir noktada bu 7 katmanı toplayarak, kapalı sistem açık

hale getirilir ve açık sistemleri birbirleriyle bağlamak daima mümkündür. OSI katmanlar kavramında, bir katman alttaki katman dan hizmet alır ve üstündeki katmana hizmet sağlar. CCITTnin IŞDN'e ilişkin tavsiyelerinde sadece ilk 3 kat man ile ilgili protokoller üzerinde uğraşılmıştır. 3. katman da halâ sonuca ulaştırılması gereken bazı açık noktalar mevcuttur.

ISDN'in amacı 64kBit/s'lik saydam (net) B kanalları sağlamaktır. Bu yüzden B kanalından bilgi iletilirken sa dece 1. katman hizmetleri verilir. 2. ve 3. katmanlara iliş kin B protokolleri, kullanıcının terminal aygıtı ve yazılımı tarafından isteğe göre belirlenebilir. Bu amaçla, veri pa ketleri için örneğin CCITTin X.25 ve LAP B standartları ve konuşma bilgisi için PCM G serisi tavsiyeleri kul lanılabilir. Standartlar oluşturulurken CCITTnin en fazla önem ver diği nokta, şebekeyi ve şebeke için yaşamsal öneme sa hip, imleşim için kullanılan D kanalını korumak olmuştur. 2. katman D kanalı protokolü için, CCITT, HDLC (High

Level Data Link Control) yönetimini kabul etmiştir. HDLC tekniği denetim işlevine hizmet ettiği gibi, imleşim veya paket veri bilgisini iletim sırasında ortaya çıkabilecek hatalara karşı korur.

Asıl veri akışı (3. katman mesajları), sınama (test) ve de netim bilgiteri (2. katmana ilişkin) eklenmiş bloklardan oluşur. Verme ucunda eklenen sınama bilgisine dayalı olarak, alıcı uç mesajı yoklar ve hatasız alındığı kesinlik kazanan her bir veri bloğu için verici uca "alındı onayı" gönderilir. Eğer "alındı onayı" eksikse, verici yeni mesaj ların iletimini durdurur ve "alındı onayı" gelmemiş mesaj bloklarını tekrarlar. Özet olarak, 2. katman; iletim kali tesinin gözetimi ve 3. katmandan gelen istek üzerine 1. katmandaki linkin aktif hale getirilmesi ve aktif durumdan çıkarılması işlemlerinin koordinasyonu ile uğraşır.

3. Katmanın imleşim(s), paket (p) ve telemetre (t) öğeleri 2. katmanda istatistiksel olarak çoğullamr (LAP D). Bir den fazla s,p ve t öğesi olabilir. LAP D'nin adresliyebilme yeteneği sayesinde bunlarla başedilebilir.

Her elektrik mühendisinin elinin altında bulunması gereken başvuru kaynağı...

KAY NAK DERGİSSİİNİN SON 100 CİLT TAKIMI

Tükenen birinci ve ikinci cilt sayılarının yeni basımı yapılmayacağından t akım olarak Kaynak Dergisi koleksiyonu edinme olanağı bu 100 cilt ile sınırlıdır.

KAYNAK'ın dört cildi tamamlanmıştır. Her cildin fiyatı KDV dahil 12.960 TL'dır. Ciltler PTT ile istenildiğinde cilt başına 800 TL lık pul gönderilmesi gereklidir.

İsteme Adresi: Ajans Kaynak Koli. Şti. Posta Kutusu 42 80007 Beyoğlu İSTANBUL Tel: 143 34 55

Havale Adresleri: 1 Posta Kutusu 42 Beyoğlu/İST. 2 Akbank İstanbul Tünel Şubesi 116 DHN no'lu Ajans Kaynak Hesabı

ELEKTRti:MÜHENDİSLİĞİ' 357