TEKNOLOJİNİN GELİŞME YÖNÜ

Metin DURGUT

Teknoloji Talebi

T eknolojideki değişiklikler, top lumsal ilerlemenin, başlıca fak törlerinden biri olagelmiştir. Te kerleğin veya yeldeğirmeninin kullanımı kadar eskiye giden bu önem, özellikle sanayi devriminden sonra nitelik değişikliğine uğradı. Toplum yaşamının hemen her alanı na nüfuz eden teknolojik değişiklik, ekonomik gelişmenin başlıca kay naklarından biri olarak tanımlandı. Yeni ürünler yalnız bir sektörde eko nomiyi canlandırmakla kalmıyor, bir çok sektörde yeni yeni teknolojik de ğişikliklere neden oluyordu. 8u durum, teknolojik değişikliğin bizzat kendisinin araştırma konusu haline gelmesine neden oldu. Özellikle İkin ci Dünya Savaşı sonrasında, bilim ve teknolojideki ilerlemenin otomatik

olarak ekonomik büyümeye neden olduğu inancının yerleştiğini görüyo ruz. Bu yüzden ekonomilere yön ver mek için geleceğin teknolojilerini ve ürünlerini doğru olarak saptamak yöntemi izlenmeye başlandı. İlgili teknik uzmanlara danışılarak büyük projeler ardarda uygulamaya kondu. Uç uygulamada tek tek ürünler etra fında ekonomik faaliyeti canlandır mayı hedef alan bu yaklaşıma "tek noloji itmesi / technological push" dendi. Başlangıçta nükleer enerji ile ilgili tasarımlar veya Avrupa Concor de uçağı böyle projelere örnek ola rak verilebilir. Daha sonra yapılan gözlemler teknolojinin önemini orta ya koymakla birlikte, bilim ve tekno lojinin oynadığı rolün sınırları oldu ğunu da gösterdi. Örneğin araştırma ve geliştirme harcamaları hacmi ile

2 8 2 389 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

13 ı

ulusal ekonomik büyüme hızları ara sında basit bir doğru orantı ilişkisi bulunmuyordu. Bilimin ekonomik so nuçları sanıldığından daha karışık ve daha az garantili idi. Bunun üzerine 1960'lardan itibaren bilim politikaları gündeme geldi. Çağdaş devlet araş tırma geliştirme faaliyetini, sosyal ve ekonomik hedefler güderek yönlen dirmek gibi yepyeni bir misyon yük lendi. Araştırma, ekonomik gelişme ile bilim ve teknoloji arasındaki ilişki ler ağı doğru olarak anlaşıldıktan sonra beklenen yararı sağlıyacaktı.

mesi talep çekmesi" tartışmasında taraflarından biri olarak görülmelidir. Teknoekonomik çözümlemelere yol açması beklenen bu tartışmada, kim se ciddi bir bilim ve teknobji tabanı na ve araştı rma geliştirme kapasite sine duyulan ihtiyacı inkar etmemektedir. İster daha acil ihtiyaç lara, ister araştırma ve buluşların so nuçlarına öncelik tanıyalım, ekono milerin küreselleşmesinden önce araştırmanın ve enformasyonun kü reselleştiğine tanık olmaktayız. Tek noloji itmesini, teknolojik determi

ne oranla daha yavaş ilerlerse, tek nolojinin yaygınlaşması ve ekonomik sonucun alınması gecikmektedir (1987 dünya ihracatının % 25'i yük sek teknoloji ürünüdür). Öte yanda, 1970'lerde başlayan ekonomik dur gunluklar zinciri hala etkisini sürdür mekte ve yeni teknolojilerin sektör lerde yayınıp kaynaşmasını engellemektedir. Herşeye rağmen, yüksek teknolojilerin azımsanmaya cak üretim artışları getirdiğini aşağı daki tablodan gözleyebiliriz.

Teknolojik değişiklik ve inovasyon konusu, şimdilik tahmin edilebileceği gibi disiplinlerlarası karakter taşıyor ama zaman içinde kendisine özgü bir disiplin haline gelecektir. Teknoe konomi dallan arasında yer alması beklenen bu disiplinin ülkemizde de gereken ilgiyi görmesini dileriz.

Ekonomik sistemin denge halini bo zarak yapısal değişiklikleri zorlayan, yeni sanayilere yol açan yeni tekno lojilerin bu gücü (teknoloji itmesi), ekonomilerin teknolojilerdeki gelişme hızını aynen izleyememeleri üzerine 1970'lerden başlayarak tartışmaya açıldı. Geleceğin ürünlerinin ortaya çıkmasında, pazar talebinin ve kulla nıcıların ihtiyacının da çok önemli öl

(1981 87 ortalama yıllık büyüme hızı, %)

Avrupa (6 ülke) ABD Japonya

Toplam üretim 1.4 0.2 2.9

Tablo 1. Toplam Faktör Verimliliği (1)

Y üksek Teknoloji üretim 2.6 1.2 8.1

nizm yerine, teknolojik değişimin pa zara göre göreceli bağımsız çıkışı olarak ifade edersek, bu değişimin ikinci aşaması olan yeni teknolojinin yayınımı sırasında ise kârlılık, yatı rım, devletin rolü gibi ekonomik fak törlerin öne çıkarak dominant hale geldiğini söyleyebiliriz.

Tüm ekonomilerin gelecekten bek lentilerinin temelinde, bir bölümü şimdiden ekonomik ve sosyal yaşa mı radikal biçimde etkilemiş olan ge lişmiş teknolojilerin çok önemli bir yer tuttuğunu söylersek, abartmış ol mayız. Bugün cansız evren, yarında karmaşık yapılar ve nihayet canlı ev ren yeni teknolojilerle birlikte idrakin sınırları içine girdiğinde, çok eskiye dayanan bakış ve inanç sistemimiz de köklü sarsıntılara tanık olabiliriz.

Jenerik Teknolojiler

Teknolojiler, sosyo ekonomik yapıyı etkilemeleri açısından, makro deği şiklikler getirmeyen (küçük sıçrama lar) ve getiren olarak iki gruba ayrıla bilir. İkinci grupta bir sektörde sınırlı radikal değişikliğe neden olan tekno lojiler, sosyo ekonomik yapıda önemli değişikliklere neden olan yük sek (jenerik) teknolojiler ve nihayet tüm sektörlerde etkili olan saldırgan yüksek teknolojiler bulunmaktadır.

duğu ortaya atıldı. Örneğin patentler zaman içinde yatırımlara paralel bir çizgi izliyordu. Bu şekilde, pazara ön celik tanıyan ikinci yaklaşım ağırlık kazandı: "talep çekmesi demand pull". Pazarın daha kısa vadeli kulla nım olanağı vadeden ürünlere olan ilgisi dikkate alınarak proje yapılması anlamına gelen bu yaklaşım, nihai bir cevaptan çok 1990'larda gündemi işgal edeceğe benzeyen "teknoloji it

Yüksek teknolojilerin olağanüstü ge lişme hızına karşın ekonomik üret kenlikte benzer büyümenin henüz neden gerçekleşmediği sorusuna ge lince; anlaşılan yeni teknolojilerin üretkenliğe yol açması için bunların ekonominin değişik sektörlerinde pa ralel olarak yayınımı gerekiyor. Eğer sosyal ve ekonomik faktörler yetersiz kalır ve toplumsal ve yönetsel örgüt lenme, yeni teknolojilerin üretilmesi

Bilgiye dayalı teknoloji ve üretim sis temlerinin egemenliği sonucunda, geniş tabanlı ve esnek eğitim öğrenim ihtiyacı doğmaktadır. Ömür boyu sürecek olan bu öğrenim eğitim ihtiyacı, esnek üretim gibi yöntem ve yaşam tarzı değişiklikleri nin önkoşulu olmaktadır. İş ve paza ra yönelik enformasyon arzı, hizmeti bireylere kadar ulanan bir enformas yon endüstrisi yaratmıştır. İş yaşamı na ait enformasyonun küreselleşme

389 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

si ve ofis faaliyetlerinin ofislerarası şebekeleşmesi, ulaşım ve bilgi akışı için uluslararası veri ağlarının kurul ması, yüksek teknolojinin ittiği yeni liklerdir. Bu yeniliklerin yarattığı hiz met sektörü, istihdam ve kârlılık bakımından imalat sektörünün önü ne geçmiştir.

Sanayileşmiş ülkelerin rekabeti, aşa ğıdaki jenerik teknolojilerde yoğun laşmaktadır.

1. Enformasyon Teknolojisi (Elektro nik + Bilgisayar + Telekomünikas yon)

2. Malzeme Teknobjisi

3. Nükleer Teknoloji

4. Biyoteknoloji

v/ 7 " •"•: ,.•'

•_ *'v * _ t. m ı İ"

,,,»1

A

(10 üzerinden) Uzay Nükl. Biyo.

Malz.

Enfo.

5. Havacılık Uzay Teknolojisi

Hızlı yayınma kabiliyetine sahip olan bu teknolojiler, ayrıca yeni ürün ve hizmet yaratmakta, değişik sektörler de uygulanabilmekte, mevcut sistem ve ürünleri iyileştirmekte, karlılık ve rekabet gücü sayesinde sanayi tara fından tercih edilmekte ve değişik öl çülerde de olsa toplum tarafından benimsenmektedir. Bu teknolojilerin, günümüzde taşıdığı önemi gösteren bir tablo aşağıda sunulmuştur.

Enformasyon teknolojisi, rakipsiz li derliği yanında, mevcut teknolojileri de ençok etkileyip değiştiren saldır gan bir teknoloji. İkinci sırada ise özellikle sentetik malzemelerin hiz mete girişi ile önem kazanan malze

Yeni Ürün / Hizmet

Değişik sektörlerde

Uygulanabilme

Mevcut sistem ve ürün iyileştirme

Sanayi İlgisi

Toplumsal Benimseme 6

90'lar için Olası İstihdam

Tablo 2. Teknolojilerin Ekonomik önemleri (1)

me teknolojisi yer almış. Fakat bu sı ralamanın 21. yüzyılın başında de ğişmesi ve uzun vadede biyoteknolo ji ve havacılık uzay teknolojisinin üst sıralara geçmesi beklenmektedir.

Teknolojilerin değişmesine ileride tekrar döneceğiz.

(1) New Technologies in the 1990's, OECD yayını (1988)

Ruhi ÖZEN

Nuri ÇETİN

Odamız 4397 sicil No.lu üyesi Ruhi ÖZEN'i kaybettik

284 389 E L E K T R İ K MÜHENDİSLİĞİ

Odamız 904 sicil No.lu üyesi Nuri ÇETİNE kaybettik