İNTERNET'TE HABERLEŞME VE TURNET

kuruluş kendine ait ton ile aksesuarlar da önemlidir. Bunun için kendi bağımsız yurt dışı hatlarını kurdu

konuştuğundan diğerlerini duymamak kullanılan antenin cihaz çıkış gücüne lar. Bilkent Üniversitesi. Boğaziçi

tadır. Ülkemizde ASELSAN tarafından Ankara. İstanbul. İzmir ve Antalya da bu sistemleri kurulmuş, ancak çok kısa sürede bu sistemler kapasitelerini doldurmuş ve ihtiyacı karşılayamaz hale gelmiştir. Trunk Telsiz Sistemleri ise konuşma kanallarının telet'ondakine benzer şekilde birden fazla kullanıcı grubu tarafından kullanılması prensibi ile çalışmaktadır. Böylece fazla sayıda kul lanıcısı olan bir telsiz çevrimindeki kul lanıcılar kendi konuşma frekanslarında kanal bulmakta zorluk çekip sırada bek lerken bir diğer telsiz çevriminde az sayıda kullanıcı olması nedeniyle konuşma frekansının boş beklemesi önlenmekte ve kanal kullanımı verimli hale gelmektedir. Kanal dağıtımı bil

uygun yüksek RF kazançlı, mekanik olarak sağlam ve iyi bir yayın alanına sahip, anten iniş kablosunun az kayıplı, mikrofonun hassas, dinamik ve çevre gürültülerden etkilenmeyen ve hopar lörün almaç devresinden çıkan sesleri bozmayan ve uygun ses çıkış gücüne sahip olacak şekilde seçilmeleri telsiz lerin iyi bir sistem içinde çalışmalarını sağlayacaktır.

Haberleşme sektöründe en önemli unsur olan kesintisiz haberleşme için kullanıcıların çalışacakları üretici fir maları, mali yapısı güçlü, araştırma ve geliştirmeye önem veren, tüm yurtta güvenilir satış ve servis teşkilatını kurmuş ve satış sonrası hizmetlere gereken önemi veren firmalardan seçmeleri gerekmektedir.

Üniversitesi ve son olarak da kurulma aşamasında olan İTÜ bu üniversitelere örnek olarak verilebilir. EGE Üniversi tesi diğerlerinden farklı özelliklere sa hip olmakla birlikte daha önce BITNET aracılığıyla Almanya üzerinden Internet bağlantısını yapmıştır. Türk Telekom A.Ş. Internet hizmetle rinden yararlanma olanaklarını genişlet mek ve sorunları çözmek iddiasıyla 1995 yılında yeni bir girişim başlattı. TT A.Ş. bu amaçla 28 Eylül 1995 tari hinde TURNET adı verilen Ulusal Internet Ağı projesini gerçekleştirmek üzere bir ihaleye çıktı. TURNET ihalesine IBM. MCI NUROLLİKOM. LASEREX ve SPRINT SATKO ODTÜ konsorsiyum ları katılmışlardır. Bu konsorsiyumlar ve TT arasında 16 Kasım 1995 tarihinde

gisayar ile kontrol edilmekte ve

yapılan pazarlık sonucunda. Türk

konuşmak isteyen kullanıcıya o anda

Telekom lehine en yüksek gelir paylaşı

boş olan bir kanal tahsis edilip konuşma

mı veren SPRINT SATKO ODTÜ iha

bittiğinde kanal geri alınarak bir başka

leyi kazanmıştır.

konuşma için bekletilmektedir. Kullanıcıların birbirlerini kesinlikle dinleyemedikleri bu sistemde bireysel

SPRINT SATKO ile Türk Telekom A.Ş. arasında 1 Mart 1996 tarihinde bir sözleşme imzalanmıştır. Bu sözleşmeye

çağrı yapılabildiği gibi grup çağrı veya

göre birinci yıl c/d0.2 olmak üzere za

genel çağrı da yapılabilmektedir.

manla TT lehine oranlar düşecek şekil

Kanal ekonomisi yaparak frekans tahsis

de yedinci yıl sonunda 7r79.6 paylaşım

ve kontrolünde büyük kolaylık sağlayan

oranları taraflarca kabul edilmiştir.

TltlT Trunk Telsiz Sistemi bilgisayarlarla kontrol edildiğinden kullanıcılara da

İmzalanan bu sözleşmeye göre. konsor siyum. Türk Telekom tesislerine kurula

bireysel çağrı, grup çağrı, genel çağrı, son arayana veya son aranana çağrı, acil çağrı ve istemeyen kullanıcının kara listeye alınarak konuşmasının önlen mesi gibi birçok imkanlar sağlamak tadır. ASELSAN tarafından uluslararası MPT 1327 protokoluna uygun tasar lanıp üretilen Trunk Telsiz Sistemleri, başta Uç büyük il olmak üzere İzmit. Bursa. Antalya. Denizli. Eskişehir. Konya. Manisa. Samsun. Kayseri. Gaziantep. Trabzon. Marmaris. Mersin. Afyon ve Adana da kurulmuş ve işletilmekte olan bu sistemler başarı ile çalışmaktadır. Yakın gelecekte bu sis temlerin yaygınlaştırılması planlanmak tadır. Telsiz haberleşmesinde görüşme mesafesi ve yayın güvenilirliği için tel siz cihazlarının kalitesi ve standartlara uygunluğu kadar sistemde kullanılan

Önder ÖZDEMİR

Türkiye'nin uluslararası bilgisayar ağı Internet'e bağlanması ODTÜ ve TÜBiTAK'ın birlikte yürüttükleri bir proje sonucunda Ekim 1992 yılında ger çekleşmiştir. ODTÜ ve TÜBiTAK'ın oluşturduğu TR NET adı verilen bir or ganizasyonla. Türkiye'de Internet kul lanıcılarının en önemli yurt dışı çıkış kapısı olan ODTÜ ABD arasındaki 128 kbps hızındaki data devresinin parasını TÜBİTAK karşılamaktadır. Ancak zamanla ODTÜ üzerinden veri len hizmetin artan talebi karşılayama ması gibi nedenlerle bazı üniversiteler

cak TURNET omurgasının (TURNET ve Türkiye'de Internet şekil 1. de veril miştir.) tüm yatırımlarını karşılayarak kuracak testlerini yapacak ve yedinci yıl sonunda TURNET omurgasının mül kiyeti Türk Telekom'a devredilecektir. Kullanıcılar TURNET omurgasından ya doğrudan TURNET'e ulaşarak, ya da servis sağlayıcıları (service provider) yoluyla yararlanabileceklerdir. Türk Telekom ile TURNET servis sağlayıcı lık Sözleşmesi yapan servis sağlayıcıla rı kendi düğüm noktalarını kurarak Türk Telekom'dan kiralayacakları hat lar ile omurgaya bağlanacaklardır. Servis Sağlayıcılar üzerinden TURNET Omurgasına erişecek kullanıcılar, an laşma yaptığı servis sağlayıcının nodu vasıtasıyla TURNET Omurgası ve Internet üzerindeki bilgilere ulaşabile ceklerdir.

TURNET Omurgası ü/erinden direkt o larak alınacak hizmetlerin ücretleri Türk Telekom tarafından belirlenecek \e kullanıcılara fatura edilecektir. Servis Sağlayıcıları ise kendilerinin ve recekleri hizmetlerin ücretlerini kendi leri belirleyecektir. Türk Telekom'un en büyük Servis Sağlayıcı Olarak bu Hizmetlerin alınmasında kendi abonele rine ve oluşacak Servis Sağlayıcılara uygulayacağı fiyat politikasıyla piyasa da bir denge oluşturacağını iddia etmektedir. 10 Nisan 1996 tarihinde belirlenen ve di rekt olarak omurgaya ulaşacak abonelere uygulanacak TURNET tarifelerine göre alınacak ücret üç kısımdan oluşmaktadır. 1 Turnet'e direkt olarak telefon şebe kesi üzerinden (dial up olarak) erişim ücreti: Dial up olarak kullanımlarda bir defaya mahsus olmak üzere 20 Amerikan Doları tesis ücreti ve her ay 15 Amerikan Doları peşin ödeme yapılarak 15 saatlik ücretsiz kullanım hakkı veri lecektir. 15 saatlik ücretsiz kullanımdan sonraki kullanımlarda her 1 saat için 1 Amerikan Doları ödenecektir. Bunlara ilaveten TURNET Omurgasına telefon şebekesi üzerinden ulaşan TURNET dial up abonelerine Türkiye'nin her ye rinden erişim için metropoliten bölgeler için uygulanan telefon ücreti uygulana caktır. Yani Türkiye'nin herhangi bir yerinden TURNET'e erişim için özel o larak tahsis edilmiş üç rakamlı telefon numarasını arayan TURNET dial up a boneleri gündüz aramalarında 90 saniye için. gece aramalarında ise 120 saniye i çin 2000 TL'sı ödeyeceklerdir.

2 Turnet omurgasının kiralık devre ü zerinden erişim ücreti: Bu tür ücret uygulamasında iki seçenek vardır. a) Aylık trafiğe dayalı ödeme:

H/

Kbpv

TCMS

"J.6 2H S 2X S M 1.00 M 12K 1.00 I •>jî_'";fı

256 512 5IJ IO24 1O24 2O4H

500 1 K00

2.N*0

4.51X1

Aslık sabit

750 2 000

Aylık sah

Ma\t' her Mbyte

ığı

Ik redı 5

MhMo m

Yurtiçi rldışı Yurtiçi Yurtdışı

I(X>

0 25 1 00

.100

M) 0 25

3 100 450

4 0 0 25

5 IKK) 750

M \\lık sah

Tesis 1 en

2S.rî M

İ.NOO

W l ""t*

2.(.00

I2K 256

4 51)0

7.500

iı'im'.

Aslık i 500

4 IKK)

6 200 İ(HXH»

15 0IK1

ucrel S (LımıtM/ kiilkmımı

3 TURNET Omurgasına Turpak

(1P/X.25) üzeriden erişim ücreti:

Tesis Ücreti

100 S

Aylık sabit ücret (300 Mbyte yurtdışı

300 Mbyte yurtiçi için) 200 S

Yurtiçi 0.25 S

Yurtdışı 1.00 S Ulusal İnternet Altyapı Ağı TURNET Omurgasının hizmete girmesiyle ilk etapta 30.000 kişinin bu hizmetlerden

yararlanması beklenmektedir. TR NET'dc bugün uygulanan tarife:

Tesiş l'cretı

1 2S kbps scnkı'on 64 khps scnkntiı 0 2S.S kbpvsenkron 0 28.X kbps vcnkron v ""S

1000$ 10(10$ 1000$ 500$ 500$

Aylık Sabit 1 cret (lıınilM/ kullanım) 500$ 300$ 200$ 100$ 100$

TURNET Türkiye'de haberleşme hiz metinden yararlananların yabancı olma dıkları özelleştirme yöntemlerinden biri olan gelir paylaşımı yöntemiyle uygula nacak. Daha önce TURPAK. Cep tele fonları (GSM), uydu haberleşme ve V SAT hizmetlerinde uygulanan gelir pay laşımı yöntemi TURNET'de de uygulanıyor.

Türkiye ve Diğer Ülkelerde Internet (64Kbit'sn. kiralı

Gelir paylaşımı yöntemiyle özelleştirme PTT'ye 1987 yılından bu yana uygulan mıştır. Ne cep telefonlarında ne de diğer gelir paylaşımı yoluyla özelleştirilmiş hizmetlerde iddia edilen rekabet yoluy la ucuz hizmet hiç bir zaman gerçekleşmemiştir. TURNET'de açıklanan tarifeyi yüksek bulan servis sağlayıcı adayların kopar dıkları "yaygarayı" samimi bulmuyo ruz. Sonuçta kendi karlarını yükselt mekten başka bir şey düşünmeyen ser vis sağlayıcı şirketlerle ayrı kulvarlarda olduğumuzu özellikle belirtmek istiyo ruz. Bizler TURNET'İ eleştiriyoruz; ama bir takım şirketlerin pastadan alacakları pa yı küçülttüğü için değil; herkesin internete erişim olanaklarının maliyet

lerini arttırdığı için. Tarifelere bakınca

görülen o dur ki: TURNET uygulaması

internetin sağladığı demokrasinin aslın

da "paranızın yettiği kadar demokrasi"

anlayışının Türkiye'de yaşama geçiril

mesi olacaktır.

ABD'de sınırsız kullanım hakkıyla 64

Kbit/sn'lik bir hat yılda I 1 bin 146 do

lar. Finlandiya'daki bir kullanıcı yılda 6

bin 3 dolar ödüyordu. TR NET'in kulla

nıcılarının da yılda 30 bin 272 dolar ö

demesi gerekiyordu. Tıırnel'iıı geçtiği

miz dönemde açıklanan tarifesine gö

reyse bu durumdaki bir kullanıcı artık

yılda 54 bin dolar ödeyecek. Telefonla

erişim için ücretlerde göreli bir ucuzluk

sağlayan tarifenin. 64 Kbit/sn'lik hatlar

ve kamu kurum/orta büyüklükteki işlet

melerdir. Bu nedenle, şekilde yapılan

eğri

gerçekte

daha

farklı

gerçekleşebilir.

Genellikle orta ölçekli ve diğer kuruluş lar için en çok kullanılan internet erişim yöntemi 64/K.t6sn kapasitesindeki kira lık hatlar olmaktadır. TT'nin başvuran kuruluşla Turnet hizmet sağlayıcı fir malara çekeceği 64 Kbit/sn'lik ve diğer kapasitedeki hatlarda değişik fiyatlan dırma yönetmeleri uygulanabilir. Ancak genellikle en çok tercih edilen aylık sı nırsız erişim hakkı tanıyan sistemdir. Bu sistemde tesis ve aylık sınırsız eri şim için belirli bir ücret alınır. Turnet 64 için tersi uygulanmaktadır. Bunun en önemli nedenlerinden birinin de. Turnet'in elde edeceği yıllık gelirin yüzde 70 kadarına TT'nin el koymasın dan kaynaklandığı görülmektedir. Kabaca bir yaklaşımla bir kullanıcının Turnet'e ödeyeceği yıllık 54 bin dolar lık paranın 37 bin dolardan fazlası TT tarafından alınmış olacak. (Şekil 3). Bugün ODTÜ tarafından işletilen TR NET'te (TÜBİTAK ve TR NET'teki hakkını ODTÜ'ye devretti) halihazırda uygulanan tarifeye göz attığımızda TURNET'le birlikte kullanıcıları bekle yen geleceğe ilişkin ipuçları yakalayabiliriz.

Telefon hattı yoluyla (Dial up) ilk baş vuruda 50S: daha sonra aylık 5$ 4 saatlik kullanım için saatlik kullanım i çin. 4 saatten sonraki her saat için 2$. Tablodan da görüleceği gibi TURNET uygulaması internete erişim maliyetini önemli oranda arttıracaktır (Bu konuda

daha ayrıntılı bir tartışma için Bkz. Haluk Geray. İnternet Fiyatları el yaka cak. Türkiye Telekomünikasyon sayı =3). Devlet sübvansiyonu ile bugüne kadar hizmetini sürdüren TR NET'in erişim maliyetlerinden çok daha fa/la bir maliyeti öngören TLJRNET uygulaması Türkiye'de internet kullanımı yaygıniaştırmayaeaktır. Servis Sağlayıcıların rekabet yoluyla kullanıcılara internette ucuz erişimi sağ layacağı iddiası inandırıcılıktan uzaktır. TURNET uygulaması ile birlikte çok u zun olmayan bir süre sonra internet ken di tekellerini yaratacaktır. Kullanıcı (in terneti kullanmak isteyen vatandaş Ahmet) açısından tekelci hizmetin anla mı daha pahalı hizmettir. Yukarıdaki öngörünün kaynağı Türkiye'de ve Dünya'da yaşanan özel leştirme dene v imler indedir.

cihazların yapımında kullanılır. Bu yöntem. çözüme yaklaşım (kuramsal) yönünden de. bu yaklaşımı gerçekleyen devre tasarımları yönünden de yenidir. Yaklaşım yönünden olan yenilik, yük veya alıcı uçları arasında arzulanan geri lim dalga şekline ulaşmanın, yük veya alıcıyı besleyen güç kaynağı gerilimine daima zıt (zayıflatıcı) yönde gerilimle müdahale suretiyle olmasındadır. Tristorların kullanımını ortadan kaldırır. Bu yöntemle yapılan evirgeçlerin güç katında, osilasyon için ne anahtarlama yapan eleman ve ne de sinusoidal gerilim dalga şekline yaklaşabilmek için güç devresinde bulunan, yük veya alıcı uçları arasında hem kontrol edilebilir ve hem de ayarlanabilir gerilim elde etmek üzere, özel yapı ve amaçtaki transformatörler yer alır. Güç katında olmayan diğer

bir uygulamaya geçmenin en büyük sorunu kesicilerin kullanılma mecburiyeti olacağına göre. bu yöntem bu sorundan dolayı doğabilecek caydırıcılığa da ortadan kaldırmaktadır. Yönteme ait temel düşünce şekilde görülen şema ile verilen inverterin bilinenlerden farkı. Tr ile işaretli güç transformatörünün orta uçlu primer sargılarının uzantılarında birer transformatör yerine V ile işaretli I!AZ 1 ve UAZ2 gerilimlerini üreten voltaj kaynakları ve diyodların yer

donatı ile bu transformatörlerde gereken

P.ITECT H T M SI

Üyelerimizden Elektrik Mühendisi Özcan Y iizsüren'in çalışmaları sonucunda, Avusturya Patent Ofisi'nden aldığı ve Türk Patent Enstitüsü tarafından onaylanan patenti ile ilgili özeti:

Güç Katında Anahtarlama Olmaksızın Çalışan (İnventer) ve Güç Kontrolunda Yeni Yöntem

Türk Patent Enstitüsü tarafından. Birleşmiş Milletler'e bağlı Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün uluslararası araştırma otoritesi olarak belirlediği kuruluşlardan Avusturya Patent Ofisine incelettirilerek patent belgesi verdiği buluş konusu yöntem, özellikle, orta ve yüksek gerilim alanlarını ve elektrik makinelerinin güç kontrol tekniğini ilgilendirir. KHz mertebesinde frekanslarda çeşitli makine ve

gerilimin üretilmesi sağlanır.

Karşılık olarak da, çıkıştan alınan

sinusoidal fonksiyonlardaki gerilim

dalga şekli aynen bir alternatörün

çıkışından alınanda olduğu gibi olur. Bu

yöntemle, sadece

sinusoidal

fonksiyonda değil, arzu edilen başka

fonksiyonda da geri

lim dalga şekline ulaşmak mümkündür.

Henüz uygulamada yerini almamıştır.

Bununla beraber, bünyesinde yer alan

birim ve elemanlar, çeşitli diğer

maksatlar için yıllardan beri

kullanılagelen. kendilerini güvenilirlik

açısından da kanıtlanmış olduğundan,

amaçlanan ve beklenen en ideal koşulda

elde edileceği kesindir.

Bu yöntem yapılacak uygulamalardaki

tercihe ait nedenler ise. ucuzluk, imalat

kolaylığı, yüksek verim sağlama,

yapısal sadelik, özellikle orta ve yüksek

gerilimle elektrik enerjisinin doğru

akımla iletimde gerilim değiştirici

olarak kullanıldığında, kesicilerin

kullanılma gereğinin ortadan kalkması,

mevcut almaşık akını tesislerine

kolayca ve sadece ilave yapılarak

enerjinin doğru akımla taşımaya

dönüştürülmesi, patent tarifnamesinde

sıralanan diğer avantajlardır.

Çalışması yoğun şekilde sürdürülen

süper iletkenler konusunda enerji iletim

hatlarına uygulaması şimdilik uzak

ihtimal olarak görünüyor olsa da. böyle

almasıdır. Bu gerilim kaynakları tarafından üretilen gerilim dalga şekillerinin her biri zarf eğrisidir. Görüldüğü üzere de G ile işaretli D.C. güç kaynaklarının ürettiği U ile işaretli doğru gerilime zıt yöndedirler. Bundan dolayı Vk voltaj kaynakları, iç yapısındaki devre elemanlarındaki OHM'ik (ısı) kayıplarını karşılamak dışında bir enerji harcaması yoktur. Bu kayıplar son derece düşük değerlerdir. Yani Vk lar. asla güç kaynağı değil sadece U gerilimini zayıflatma yönünde gerilim üreten geri lim kaynaklarıdır. Güç devrelerinde yer alan kısımları bobinden ibarettir. UAZ1 ile işaretli gerilim dalga şekline sahip zarf eğrisi, eğer her zaman aralığı içinde U «erilimine eşit «enlikte (amlitüd'de) tutulursa Tr güç transformatönünün primer sargısı potansiyel farkına maruz kalmayacağından enerjisi/ kalacaktır. Bu hal. bu zarf eğrilerinin genlik mo dülasyonuna tutulmadığı haldir. Genlik modülasyonu biriminden Vk ya iletilen sinyali kesivermek bu hali meydana getirmeye yeterlidir. Vk kırın bir önemli özelliği de güç devresinde yer alan bobinlerin sargılarından yük akımı geçerken endüktif reaktans etkisi meydana getirmemesidir.