ÇÖP ENERJİSİ

iki tane daha yüzer santral inşaa etmeyi düşünüyor. Bu platformlardan bazıları oldukça kuvvetli. Pakistanlı bir elektrik üreticisini satın almak üzere olan WAK Orient Povver & Light, Westinghouse ve Raytheon'un Engineers & Constructors adlı şirketinin oluşturduğu bir konsor siyumdan 382 milyar dolarlık 450 megavvatt. elektrik üretilebilecek bir platformun kurulması için sipariş aldı. Raytheon, her biri 100 metre uzunluğunda altı yüzer platformun üzerine inşaa edilmesi düşünülen santralin, dünyanın en büyük yüzer santrali olacağını belirtiyor. Şirket, söz konusu yüzen santralin elektrik üreti minin kömürle çalışan karadaki santral lerin birçoğu il© yarışabilir nitelikte olacağını, hatta 20 yıl önce inşaa edilen nükleer santrallerin kapasitelerinin yarısı kadar elektrik üreteceğini kaydediyor.

Bazı elektrik üreticileri ise. yüzer elek trik santrallerinin karada inşaa edilmiş santrallerden çok daha büyük iş yap mayacaklarını düşünüyorlar. Neden olarak ise. kuruluş maliyetlerini ve limanların sınırlılığını ileri sürüyorlar. Guetamala'da 1993'de yüzen santral üretimini başlatan Enron Corp.'un bir yan kuruluşu olan Enron Operations Corp."un genel müdürü ve başkan yardımcısı Thomas VVhite, "Gelecekteki fırsatlarımızın önemli bir çoğunluğunu karada inşaa edilmiş santraller oluştura cak" diye konuşuyor. Yüzer santraller. Smith Cogenaratin ve WAK Orient gibi bağımsız santral

üreticileri açısından da bulunamaz, bir nimet. Hükümetler ve kamu şirket lerinin sermayelerini bağlamak iste memeleri nedeniyle, bu tür santral üreti cilerinin dünya elektrik üretimi pazarındaki paylan giderek artıyor. Smith Cogeneration'ın başkanı Donald Smith. "Uzun dönemde, tanker ya da bir 747 gibi nakit varlıklara yöneleceğini düşünüyorum" diye konuşuyor. Yüzer santraller konusundaki fikir. Smith'in aklına Karaibler'deki bir tekne yarışında gelmiş. Smith Dominik Cumhuriyeti'ne bir elektrik santrali inşa etmek için davet edilmiş. Ancak, kısa bir süre sonra kendisinden önceki 24 şirketin bu santralin finansmanını sağlayamadığını keşfetmiş. Bunun üze rine santrali yüzen platformlar üzerine yerleştirmenin riski azaltmaya yardım edeceğini düşünmüş. Smith Cogeneration, yüzen santrali Beaumont'da inşa etmekle ayrıca, yüzlerce deneyimli işçisini de Dominik'e götürmekten kurtulmuş. Santral üreticileri için en büyük şansızlık, büyük miktarda elektrik ener jisine ihtiyacı olan Çin'in kömür ile çalışan yüzen santralleri inşa ediyor ola bilmesi. Ancak yine de, bu şirketler Asya, Afrika ve Latin Amerika'da gerek benzin gerekse doğal gazla çalışan türbünlü santraller için çok sayıda iş imkanı olduğunu belirtiyorlar.

(*) Williwn M. Bıdkelcy'in "The Wall Street Journal" gazetesindeki yazılarından derlen miştir.

Fİ) lİt'İ

YEŞİL EUkTKİk! II

Yüzyılımızın en önemli sorunlarından biri olarak duran 'çöp sorunu', bilim adamlarını, çevrecileri ve belediye yet kililerini düşündürmeye devam ediyor. Uygarlığın belirleyici bir faktörü haline gelen evsel ve endüstriyel atıklar, çok büyük miktarlara ulaşarak kent yaşamı nı ve genel olarak insan sağlığını tehdit eder boyutlara ulaşmış durumda. Çevre sorunlarına karşı duyarlı insanla rı üzerinde düşünmeye iten diğer bir ko nu ise, en temiz, insan sağlığına ve çev reye en az zararlı enerji kaynaklarının nasıl kullanılacağı. Son günlerde, ülke mizde çok yoğun tartışması yapılan elektrik enerjisi üretimine katkı için ta sarlanan alternatif yöntemlere bir yenisi ekleniyor: Çöpten enerji elde edilmesi! Aslında, son yıllarda uygulamalarına rastlanan çöp santrallerinin esas kuruluş amacı, büyük kentlerin çevresinde dağ lar oluşturan çöp ve atıkların yakılarak yok edilmesidir. Ancak, bu santraller den sağlanan elektrik üretimi yabana a tılmayacak boyutlara ulaşıyor. Ülkemizde zaman zaman çöplerden e lektrik enerjisi üretilmesi gündeme gel mesine karşın, yöneticiler tarafından yeterli destek görmemiştir. Bu tür yatı rımlar gelişmiş ülkelerde, özelikle ABD, İngiltere. Fransa. Japonya vb. ya pılmaktadır. Bu ülkeler olayın birincil olarak çevre yönünü düşündüklerinden, acil olarak, bilimsel araştırmaların ya pılması için gereken politikaları üret mektedirler. Çöp enerjisi. İngiltere'de Devamı 45. sayfada.

son yıllara kadar pek ilgi görmeyen bir üretmiş olduğu elektriği en düşük ticari reten küçük çapta santraller monte

konu olmasına rağmen. Kuzey fiyatlardan alabilmekteydiler.

edilmektedir.

Londra'daki Edmonton Santrali'nde 20 Edmonton'daki santral aynı zamanda Ayrıca, normal yakıt ve atıkların karışı

yıldan beri atıklardan enerji üretimi çay yapraklarından plastiklere varan de mını yakan sıvı yataklı yakıcılarla da ü

sürmektedir.

ğişik kalorilere sahip atıkların yakılma retim yapan güç santralleri de bulun

Avrupa ve Kuzey Amerika'da ise du sı ile ilgili bazı teknik problemlere de maktadır. Çöp. özellikle önceden bir ta

rum daha değişiktir. Bu türden bir çok sahip idi. Bu tip problemler her zaman kım işlemlerden geçirildikten sonra ve

santral, sanayi ve bazı yerleşim bölgele çözülebilir ve bu tip santrallerin karşıla kömür ile karıştırılarak zenginleştiril

ri için ısı ve elektrik üretiminde kul şabileceği türdendir. Gerçekte. miş hale getirilir. Bu tür santrallerin ö

lanılmaktadır.

Edmonton'daki santralin inşa edilmesi zelliği çöp yakmaktan daha ziyade, böl

Bunların en önemlilerinden bir tanesi ile üretime geçmesi arasında önemli bir gedeki fabrikalara ısı ve elektrik

Fransa'nın Paris şehrindeki St. Quen zaman geçmiştir.

sağlamasıdır. Elbette ki zenginleştiril

bölgesinde bulunan 'çöp santrali'dir Öte yandan diğer bir çözüm ise şu anda miş çöp daha kolay yakma sağlayacağı

1990 yılında tamamlanan bu santral her çöplerle dolu olan alanlarda oluşan me için verim de artacaktır.

yıl 600 000 ton Parisli'nin çöpünü yak tan gazı kullanarak elektrik üretimi yap Örneğin, İngiltere'nin Deptford şehrin

maktadır. Şekilde 11 MW elektrik ve ı maktır. İngiltere'de işletimde olan deki 2.22 hektarlık bir alana her yıl çöp

sıtmada kullanmak üzere 1.5 milyon ton Nottingham, Beddingham ve Güney kamyonları 400 000 ton'un üzerinde

buhar üretilmektedir.

Ockenden bölgelerinde metan gazı ile çöp getirmekteler. Buradaki iki santral

St. Quen Santrali, son derece modern çalıştırılan kıvıl

mimarisi ile göze çarpan iyi bir örnektir cım ateşlemeli mo

ve bitirildiğinde 155 milyon dolara mal torlar ile 2, 4 ve 6

olmuştur.

MW'lik elektrik

İngiltere, çöplerin değerlendirilmeleri i enerji

üretimi

le ilgili metotları gözden geçirmiş ve yapılmaktadır.

1994 yılında yine Londra yakınlarında Özellikle kanali

kurulan Deptford Sanrali'nin işletime zasyonlardan elde

sokulmasını sağlamıştır. Şu ana kadar santral başarı ile ısı ve elektrik enerjisi üretmektedir.

Deptford Santrali. St. Quen Santrali'nden daha küçük bir kapasiteye sahiptir ve yılda 400 000 ton çöp yaka bilmekte 32 MW elektrik ve 50 MW'lık ısı üretebilmektedir. Şu anda ısı üreti minden daha çok elektrik üretiminin

edilen metan gaz ları ile elektrik üre timinde bulunul muş ve bu enerji iş yerlerindeki maki nalarda kullanıldı ğı gibi zaman zaman dışarıya da satılmıştır.

32 MW'hk elektrik ve 50 MW'lık ısı ü

arttırılması santralin daha karlı çalışma Japonya'da halen çöplerin yüzde 80'i retmektedir. 400 000 ton'luk çöpten sa

sına neden olmaktadır. Deptford santra yakılarak ısı elde edilmesinde kullanıl dece yüzde 10 kadarlık bir kısım yakıl

li 132 milyon dolara mal olmuştur ki, bu maktadır. İngiltere'nin de bu yolu seçe mamaktadır. Buna rağmen geriye kalan

da Fransa'daki St. Quen Santrali'nden ceği ve 2000 yılına kadar 400 MW'lık, bu atığın elden çıkarılması 400 000

daha ucuzdur.

atıklardan elektrik enerji üretim kapasi "ton'a göre çok daha kolaydır.

Elektrik enerjisi üretiminde atıkların ya kılmasıyla elde edilecek ısının kullanıl ması için kurulacak enerji santrallerinin devreye sokulup sokulmaması, üretile cek elektrik için ödenecek fiyata büyük ölçüde bağlıdır. İngiltere'de devlete bağlı sektörler bile. bu tip santrallerden aldıkları elektrik için ödemeleri gereken fiyatları çok yüksek bulmuşlardır. Edmonton'daki atık yakan santralin en büyük problemlerinden biri bu olmuş tur. İngiltere'de önceden devlet tarafın dan sahip olunan endüstri kuruluşları, kendilerine ait normal güç santrallerinin

telerine sahip santraller planladığı ve inşa edeceği bilinmektedir. Normal evlerde ürettiğimiz çöpleri, ya kan güç santrallerine ek olarak, özel tip te çöp yakan santraller de tasarlanmak tadır. Örneğin, İngiltere'nin VVolverhampton şehrinde, bütün ülke nin lastiğinin yüzde 25"i yakılarak her yıl 25 MW'hk güç elde edilen özel bir santral mevcuttur.

Daha küçük bir ölçekte ise. hastaneler buna benzer bir uygulama yapmaktadır. Hastanelerde oluşan klinik çöplerin ya kılarak yok edilmesi için ısı ile enerji ü

Kazan, 395°C ve 46 bar'lık buhar üretir. Bu buhar 32 MW'lık türbinlere yollanır. Aynı zamanda ısı dönüştürücüleri ile buhardan 7500 evi besleyecek kadar bölge ısıtmasında kullanılmak üzere sı cak su sağlanır. Fakat son zamanlarda buharı, sıcak su vermekten ziyade mak simum derecede elektrik enerjisi elde etmek için kullanma yolu seçiliyor. Elektrik. 11 kV'da üretilmekte ve 132 kV'a çıkarılarak bölgedeki kullanıcılara yollanmaktadır. Çıkış enerjisinin 3.5 MW'hk bir kısmı santralin ihtiyaçları i çin kullanılmaktadır.