Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türkçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması

Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması, EMO Bilimsel Dergi, Cilt 1, Sayı 1, Syf 1-13, Haziran 2011

KKaavvrraammllaarr AArraassı AAnnllaammssaall İİlliişşkkiilleerriinn TTüürrkkççee SSöözzllüükk TTaannımmllaarrı KKuullllaannıllaarraakk OOttoommaattiikk OOllaarraakk ÇÇıkkaarrttıllmmaassı

AutomAauttiocmEaxttircaEctxiotrnaoctfioSnemofanSteimc RanetliactiRonelsahtiiposnsuhsiipnsgUTsuirnkgisThurDkiicsthionary DictioDneafriyniDtieofninsitions

EEmmrree YYaazzıccı11,, MM.. FFaattiihh AAmmaassyyaallı11 1El1eEklterkitkriEk lEelketkrtornonikikFFaakküülltteessii,, BBiillggiissaayyaarrMMüühehnednidsliisğliiğBiöBlüömlüümü emrYe@YlyıdladzziıcziT.Tineefkko,nnmiikkfaÜtÜ[email protected] [email protected], [email protected]

Özet

Bilgisayarlarn doğal dil işleme alanndaki rolleri son yllarda oldukça önem kazanmştr. Otomatik özet çkarm, makine çevirisi, doğal dilde arama ve soru cevaplama gibi çalşma alanlar; otomatik metin analizi ve yapay zeka uygulamalarn destekleyici anlamsal ilişki veritabanlar oluşturma gerekliliğini doğurmuştur. Bu tür bir veritabannn oluşturulmas zor ve zaman alc bir süreç olduğundan, böyle bir veritabann elle oluşturmak arzu edilen bir iş olmayabilir. Bu belgede, Türkçe için iki farkl sözlük kullanlarak kavramlar arasndaki anlamsal ilişkileri bulmaya yönelik farkl otomatik yöntemler sunulmaktadr. Anahtar kelimeler: Doğal Dil İşleme, Örüntü Eşleme, Anlamsal Ağ, Bilgi Çkarm

Abstract

In the recent years, the role of computers in the field of natural language processing has increased so much. Work areas such as automatic summarization, machine translation, natural language search and question answering have brought the need for semantic relation databases to support automatic text analysis and artificial intelligence applications. Since the development process is hard and time consuming, developing such databases manually may not be desirable. In this paper, we present different automatic methods to extract semantic relationships between concepts using two Turkish dictionaries. Keywords: Natural Language Processing, Pattern Matching, Semantic Web, Information Extraction

1. Giriş

Bu çalşmann amac, sözcüklerin sözlükteki tanmlarndan yola çkarak bilgisayarl sistemlerin kullanmna uygun anlamsal bilgi çkarmnn sağlanmasdr. Sözlükler, barndrdklar her bir kavram hakknda nitelikli anlamsal bilgi içermesine rağmen bu bilginin organizasyonu bilgisayar uygulamalar tarafndan kullanma elverişli değildir [1]. Bir dilde bulunan sözcükler arasndaki anlamsal ilişkilerin çkarlmasyla oluşturulan anlamsal bir veritaban, bilgisayar uygulamalarnn gündelik yaşam ilgilendiren konularda daha etkin rol oynamalarn sağlayacaktr. Bundan başka, bilgisayar

destekli çeviri sistemlerinin eş sesli sözcüklerin varlğndan kaynaklanan hatal çevirilerinin en aza indirgenerek bu sistemlerin başarmlarnn arttrlmas gibi konularda da kavramlar arasndaki anlamsal ilişkilerden faydalanlabilir. Bu amaca yönelik bir veritabann çkarlmasnda üzerinde çalşlan dile ait sözlükten yola çkmak, sözlüklerin dile ait sözcük hazinesinin önemli bir ksmn barndrmas nedeniyle iyi bir başlangç olacaktr.

Kapsam Türkçe ile snrlandrlan bu çalşmada Türk Dil Kurumu (TDK) tarafndan hazrlanan Büyük Türkçe Sözlük [2] ile bir Wikimedia projesi olan Vikisözlük’ten [3] faydalanlmştr. Vikisözlük’te yer alan Türkiye Türkçesi dşndaki maddeler değerlendirilmeye alnmamş olup Vikisözlük’teki Büyük Türkçe Sözlük kaynakl sözcük tanmlar sadece kategoriye dayal anlamsal ilişki çkarmnda değerlendirilmeye alnmştr. Çalşma kapsamnda kullanlan her bir sözlük ve barndrdklar sözcük saylar Tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1: Kullanlan sözlükler ve barndrdklar sözcük saylar

Sözlük TDK Büyük Türkçe Sözlük Vikisözlük

Kavram Says 98107 160049

Çalşma dahilinde sözlük verilerinden çkarlmas hedeflenen anlamsal ilişkiler seçilirken, sözlükte yer alan kavramlara ilişkin şu sorulara cevaplar bulabilmek hedeflenmiştir:

 Bu kavramla anlamdaş olan diğer kavramlar nelerdir?

 Bu kavramla karşt anlaml olan diğer kavramlar nelerdir?

 Bu kavram hangi bütünün bir parçasdr?  Bu kavram hangi alt ve üst kavramlara sahiptir?  Bu kavram hangi madde veya bileşenlerden yaplmştr?  Bu kavram ne amaçla kullanlmaktadr?  Bu kavram neye benzemektedir?  Bu kavram nerelerde bulunabilmektedir?

 Eylem, hangi hedefe ulaşmak için yaplmaktadr?  Bu kavram ne ya da kim tarafndan oluşturulmuştur?

Bu sorular yardmyla çkartlan her bir ilişki türü ve bunlarla ilgili eşleşme kurallar Bölüm 3.1 altnda incelenmiştir. İlişki türleri seçilirken literatürde var olan ilişkilerin yannda metin işlemede faydal olabileceği düşünülen farkl ilişki türlerine de yer verilmiştir. Söz konusu ilişkilerin yaplacak çalşmalarda ne şekilde kullanlabileceğine dair örnekler de yine Bölüm 3.1 altnda yer almaktadr.

2. Önceki Çalşmalar

Bilgisayarl sistemlerin kullanmna yönelik anlamsal

veritaban oluşturma konusunda farkl ve benzer yaklaşmlar

benimseyen birçok çalşma yaplmştr. Yaklaşmlardan ilki

veritabanlarnn insanlarca elle oluşturulmasdr ki bunun en

iyi bilinen örneği George A. Miller tarafndan oluşturulmaya

başlanmş WordNet projesidir [4]. İsim, fiil, sfat ve zarf türü

sözcük ya da sözcük gruplarna ilişkin eş anlam kümeleri

(synset) ve bu kümeler aras baz anlamsal ilişkileri barndran

WordNet, bu belgenin kaleme alndğ tarihteki son sürümü

olan 3.0 sürümünde 117.659 eş anlam kümesi içinde organize

edilen 155.287 farkl sözcük barndrmaktadr. WordNet’e ait

veri tabanna http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn

adresinden erişilebilir. WordNet’in az sayda uzman kişi

tarafndan elle oluşturulmas nedeniyle bu büyüklüğe erişmesi

10 yldan fazla zaman almştr. Ayn yaklaşm (veritabann

az sayda kişi ile oluşturmak) benimseyen bir başka proje ise

Cyc [5]’tr. Lenat tarafndan 1990 ylnda oluşturulmaya

başlanmştr. Günümüzde ticari bir kuruluş haline gelen

Cyc’n içerisinde yüz binlerce kavramn milyonlarca

ilişkisinin olduğu söylenmektedir. Geliştirme sürecinde veri

tabannn bir ksm halka açlmş, web kullanclarnn da veri

tabanna katkda bulunmalar amaçlanmştr. Sistemin veri

tabanna http://www.cycfoundation.org/concepts adresinden

erişilebilir. OpenMind [6] projesi ise yeni bir yaklaşm

sergilemiştir. OpenMind veritaban, az sayda uzman kişi

yerine çok fazla sayda uzman olmayan insann Internet

üzerinden katlmyla oluşturulmuştur. OpenMind

veritabanna katlmclar bilgileri basit cümle formunda

girmektedir. Bu basit yaklaşm sayesinde 1 yl içinde

veritabannda 1 milyona yakn cümle biriktirilmiştir. Bu

büyük veritaban tahmin edilebileceği üzere oldukça fazla

gürültü ve tekrar içermektedir. Bu soruna odaklanan

araştrmaclar basit şablonlar kullanarak OpenMind projesinde

toplanan cümlelerden otomatik olarak oluşturulmuş yaklaşk

200 bin kavram içeren bir anlamsal ağ (ConceptNet [7])

oluşturmuşlardr. Kavramlar aras ilişkiler ve bu ilişkilerin

işlenmemiş OpenMind veri tabanndaki frekanslarndan elde

edilen güvenilirlik ölçümleri ConceptNet veri tabannda yer

almaktadr.

http://web.media.mit.edu/~hugo/conceptnet/

adresinden

erişilebilmektedir.

Konuyla ilgili çalşmalar son zamanlarda ülkemizde de yaygnlk kazanmştr. Balkanet projesi dahilinde geliştirilen otomatik Türkçe WordNet oluşturma çalşmas [8] sonucunda 11.628 eş küme ve bunlar aras 17.550 ilişki içeren bir anlamsal veritaban oluşturulmuştur. Orijinal WordNet’le karşlaştrldğnda veritabannn oldukça küçük olduğu görülmektedir ancak veritabanndaki bilgilerin güvenilirliği

oldukça yüksektir. Literatürde, sözlük tanmlarn kaynak olarak kullanan ve bu açdan burada sunulan çalşmaya benzer olan iki çalşma daha mevcuttur. İlkinde [9] WordNet’teki ilişkilerin büyük bir ksmn oluşturan alt kavram – üst kavram (is a) ilişkisine sahip kavram ikililerinin kelimelerin aldklar eklere baklarak otomatik olarak bulunmas gerçekleştirilmiştir. Diğerinde [10] ise alt kavram – üst kavram ve eşanlam ilişkileri otomatik olarak çkartlmştr. Burada sunulan çalşmann, mevcut çalşmalardan iki temel fark bulunmaktadr. İlki, diğerlerine göre çok daha fazla türde anlamsal ilişkinin çkartlmas ve bu sayede daha kapsaml bir anlamsal veritaban elde edilmesidir. İkincisi ise kaynak olarak iki farkl sözlük üzerinde çalşlmş olmasdr.

3. Yöntem

Bu çalşmada kavramlar aras ilişkilerin belirlenmesinde sözcüğün sözlükte yer alan tanmnn yannda gerekli olduğu durumlarda sözcüğün ve sözcüğün ilişkili olduğu kavramn sözcük türü bilgisinden de faydalanlmştr. Bu açdan bakldğnda sözlükte yer alan terimlerin söz dizimsel ve biçim bilimsel analizinin yannda anlam bilimsel analizi de yaplmaktadr. İlişki aranan sözcüğün sözcük türü bilgisi kullanlmakta olan sözlüklerde yer alrken, olas ilişkili sözcüğün sözcük türü bilgisi Zemberek [11] uygulamas kullanlarak edinilmektedir.

İlişki aranan sözcüğün sözcük türü bilgisinin kullanlmakta olan sözlükte araştrlmas yerine Zemberek kullanlarak elde edilmesinin nedeni, sözcük tanmnda yer alan olas ilişkili sözcüklerin çoğunlukla yaln halde bulunmayşdr. Sözlüklerde bulunan sözcükler ise çoğunlukla çekim eki almamş yaln halleriyle yer almaktadr. Zemberek, verilen bir sözcüğü yaln halde olmasa bile eklerinden arndrarak türünü tespit edebilmektedir. Ayrca sözcüğün sözlük tanmnda yer alan ve ilişkili sözcük olarak tespit edilen her sözcük sözlükte yer almamaktadr, dolaysyla bu gibi sözcüklerin tür bilgisine sözlük tarafndan sağlanan veri yardmyla ulaşmak mümkün değildir. Zemberek, sözlükte tanmlar yer alan sözcüklerden sayca daha fazla sözcüğün türünü tespit edebilmektedir.

Sözlükte yer alan kavramlar arasndaki anlamsal ilişkilerin araştrlmasnda sözcüğün türü ve sözlük tanmnn yannda sözlükte bulunduğu kategori ve yüzey biçimi bilgilerinden de faydalanlabilmektedir [10]. Bölüm 3.1 altnda sözcüğün türü ve sözlük tanmndan faydalanlan kurallar yardmyla ilişki çkarm yöntemi incelenirken, sözcüğün sözlükteki kategorisinden faydalanlarak alt kavram – üst kavram ilişkilerinin araştrlmas konusuna Bölüm 3.2 altnda değinilmiştir. 3.1. Kurallar Yardmyla Anlamsal İlişki Çkartm Sözlük verisi kullanlarak çkartlmas hedeflenen anlamsal ilişki türleri ile bu ilişkilerin saptanmasnda kullanlan kurallar, örnekleriyle birlikte bu bölümün devamnda incelenecektir. Çkarlan kurallar, geliştirilen bir uygulama yardmyla çalşma kapsamnda kullanlan sözlükler üzerinde uygulanmş olup her bir sözlükteki eşleşme says Tablo 2 ile Tablo 21 arasnda yer alan tablolar üzerinde örnekleriyle birlikte gösterilmiştir. Kurallarn farkl sözlükler üzerinde farkl başarlar elde etmesinin altnda, sözlüklerde yer alan verinin nitelik ve standart bakmndan farkl özelliklere sahip

Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması, EMO Bilimsel Dergi, Cilt 1, Sayı 1, Syf 1-13, Haziran 2011

olmas yatmaktadr. Bu konuya Bölüm 4 altnda çalşmann sonuçlarnda ayrca değinilecektir. Bilgisayarla doğal dil işlemede pek çok farkl yöntem ve teknik kullanlmaktadr. Biçimsel diller ve özdevinirler kuram (automata theory) üzerine inşa edilen düzenli ifadeler (regular expressions) de bu amaçla kullanlan tekniklerden biridir [12]. Birden fazla benzer kalb tek bir kuralda toplayabilmek ve uygulamada esnekliği sağlamak amacyla bu çalşmada düzenli ifadelerden faydalanlmştr. Düzenli ifadelerin yazm biçimi dilden dile az da olsa farkllk gösterebilmektedir, bu belgede yer verilen kurallarn tamamnda Perl Uyumlu Düzenli İfadeler (PCRE - Perlcompatible Regular Expressions) [13] kullanlmştr. Ayrca kullanlan düzenli ifade kalplarnn tamam büyük küçük harf ayrmna duyarszdr. Çkarlan kurallar her bir sözcüğün sözlükteki tanmna uygulanmadan önce sözcük tanm, [10]’da da başvurulduğu üzere ayrc olarak virgül karakteri kullanlarak parçalara bölünmüş ve her bir parçann başnda ya da sonunda bulunabilecek beyaz boşluklar temizlenmiştir. Kuraln uygulandğ bu parçalar bundan böyle “sözcük tanm parças” olarak anlacaktr. Sözcük türü ve ilişkili sözcük türü bilgileri kurallarn eşleşme doğruluklarn arttrmak amacyla ve tek başna düzenli ifade kuralyla yaplan bir ilişki tespitinin yeterli güvenilirlikte olmadğ durumlarda kullanlmştr. Tablo 2 ile Tablo 21 arasnda yer alan tablolar üzerindeki “Sözcük türü” ve “İlişkili sözcük türü” alanlarnda sfat, isim, isim fiil gibi sözcük türlerinin varlğ; incelenmekte olan sözcüğün veya aranan ilişkili sözcüğün türüne kst getirmekte, ksda uyulmamas durumunda çok sayda hatal sonuç alnabileceğine işaret etmektedir. Örneğin Tablo 12’de karşt anlamllk ilişkisinin tespitine yönelik önerilen kuralda sözcük türünün sfat, ilişkili sözcük türünün ise isim ya da sfat olmas istenmektedir. Sözlük verisinde “Zambiya” sözcüğünün tanmnda yer alan sözcük tanm parçalarndan birisi şudur: “denize kys olmayan ülke”. Tablo 12’deki kuraln sözcük türü kstlar olmakszn bu sözcük tanm parçasna uygulanmas “Zambiya” ile “ky” ya da “kys” sözcüğünün zt anlaml olarak tespit edilmesine neden olacaktr ki bu da istenmeyen hatal bir durumdur. Sözcük türünü sfat, ilişkili sözcük türünü ise isim ya da sfat olarak kstlamak ayn sebepten kaynaklanabilecek hatalar büyük ölçüde ortadan kaldrmaktadr. Öte yandan sözcük türünün veya ilişkili sözcük türünün “Tümü” olarak belirtilmesi ilgili kuraln çok sayda farkl sözcük türü üzerinde uygulanabileceğini ya da kurala bir sözcük türü kst getirmenin eşleşme üzerinde yeterli bir olumlu etki sağlamayacağn ifade etmektedir. Örneğin Tablo 15’te yer alan yaplmş olma ilişkisinin saptanmasna yönelik önerilen kuralda -den veya -dan ile biten bir sözcüğün ardndan “yaplan” veya “yaplmş” sözcüklerinin gelmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu düzenli ifade kuralyla saptanabilecek ilişkilerin tamamna yaknnda sözcük türü ve ilişkili sözcük türü isim olmasna rağmen bu bilgi kural için bir kst olarak gösterilmemiştir. Zira sözcük türü ve ilişkili sözcük türü için isim türünü kst olarak göstermenin kuraln başarmna katks oldukça azdr. Öte yandan yeterli katky

sağlyor olmakszn böyle bir kst kurala getirmenin baz olumsuz etkileri vardr. Bunlarn en önemlisi, sözcük türlerinin kesin bir doğrulukla saptanamayşndan ötürü doğru olarak tespit edilen bir ilişkinin, kuraln sözcük türü kst sağlanamamasndan dolay sonuca dahil edilmeyişidir. Yazm ayn olduğu halde türü farkl olan sözcüklerin varlğ bu durum üzerindeki olumsuz etkiyi daha da arttrmaktadr. 3.1.1. Alt Kavram – Üst Kavram İlişkisi Alt kavram – üst kavram ilişkisi bir varlğn hangi üst varlk kümesine ait olduğu bilgisini içerir. Bu ilişkinin saptanmasnda varlğn sözlük anlamnn yannda sözlükteki kategorisinden de faydalanlabilir.

İncelenen sözcük tanm parças “tümü” sözcüğü ile sonlanyorsa “tümü” sözcüğünden önce gelen sözcüğün yaln hali incelenen sözcüğün üst kavram olarak alnabilir.

Tablo 2: Alt kavram – üst kavram ilişkisi - Kural 1

(?P<w>[^ ]+?)((larn|lerin)[^ ]*)? tümü$ İsim İsim

Sakal: Baz hayvanlarda çene altnda

bulunan kllarn tümü

Sakal

Kl

TDK Sözlük 124

İncelenen sözcük tanm parças içerisinde “bir çeşit” ya da “bir tür” sözcük öbeklerinden sonra isim türü bir sözcük geliyorsa bu sözcük incelenen sözcüğün üst kavram olarak alnabilir.

Tablo 3: Alt kavram – üst kavram ilişkisi - Kural 2

bir (çeşit|tür) (?P<w>[^ ]+)$ İsim İsim

Barbunya: Taneleri yuvarlak, oval veya

yass, krmz benekli, bir tür fasulye

Barbunya

Fasulye

İncelenen sözcük tanm parças “işi” sözcüğü ile sonlanyorsa incelenen sözcüğün üst kavram “iş” olarak alnabilir.

in Tablo yönelik özcüğün gelmesi kuralyla türü ve ural için e ilişkili n kuraln i katky

EİnMceOlenBeinlimsöszecül kDteanrgmi,Cpailrtç1as,S“aişyi”ı 1sö,zHcüağzüirialens2on0l1an1yorsa incelenen sözcüğün üst kavram “iş” olarak alnabilir.

aasaaasssssssssİİİİİİİİİİasasssssaİİİİİİnnnnnnnnnnöööööooooolllllnnnnnnöööooolllDDDDDDDDDDEEEEEssssÖÖÖÖÖİssİİİSSSsİSSssEEEEEsssssÖÖÖÖÖSsİSİsİssSSİsSİSDSİsssDİDSİDsİİSsDSEEEEEsssssÖÖÖÖÖDDDDDDDEsEsÖÖSİssSİEEssÖEÖsÖsİSİSÖSsİİÖssİİİSsSSÖsEDDDDsESİSsSsİsEEEssÖÖÖcccccccccczzzzznnnnnlllllllllllllllccccccaaaaaaaaaaaaaaööööööööööööööönnnnnzzznnlllllllllllaaaaaaaaööööööööööönnnööööööööööööööşşşşşiiiiişşşşşiiiiiiiiiişşşşşeeeeeeeeeeöööööööööööüüüüürrrrrüüüüürrrrrrrrrrüüüüücccccşşiişşşiiiiiiişiişşşşllllleeeeeeyyyyyyyyyyyyyyüüürrüüürrrrrrürrrüüüüccczzzzzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşaaaaalllyyyyyyyylllllllllllllllzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşaaannnnnnnnnnnnnnnzzzzzzzzzzzzzzaaaalllllllllllllllllllüüüüünnnnnnnnnnnzzzzzzzzzzzaaazzzzzzzzzzzzlllllleeeeekkkkkeeeeekkkkkkkkkkeeeeeüüüccccccccccccccczzzbbbbbzzzzzzzzeeeeeeeeeeeekeekekkkkkkkkkeeeecccccccccccbbbccccccccccccccnnnnneeeeeeeeeeeeeeeeeeeeesssssssssssssscccccccccccnnneeeeeeeeeeeeeeeğğğğğeeeeeeeeeeeşşşşşşşşşşşşşşşssssssssüüüüüüüüüüüüüüüiiiiiiiiiiiiiiieeeeeeeeeeeTTTTTTTTTTğğğnnnnnnnnnniiiiişşşşşşşşşşüüüüüüüüüüüiiiiiiiiiiiTTTTTTüüüüüüüüüüüüüünnnnnniiikkkkkkkkkkkkkkklllllllllllllllüüüüüüüüüüünnnnnmmmmmnnnnnmmmmmmmmmmnnnnnkkkkkkkkkkklllllüüüüülllllllllllnnnmmnnnmmmmnmmmmnnnnlllkkkkkkkkkkkkkkkyyyyyüüüiiiiiiiiiiiiiiieeeeeeeeeeaaaaaaaaaakkkkkkkkkkkiiiiiyyykkkkkkkkkkkkkkiiiiiiiiiiieeeeeeaaaaaaiiikkkkkkkkkkklllllllllllllllnnnnnrrrrrlllllllllllnnnnnnnnnnooooonnnrrrbbbbbbbbbbeeeeeeeeeeeeeeeiiiiiiiiiiiiiiinnnnnnooobbbbbbeeeeeeeeeeiiiiiiiiiiittttttttttttttt.....ttttttttttt...ttttttttttttttrrrrrüüüüüüüüüüüüüüütttttttttttlllllllllliiiiiiiiiiiiiiiüüüüürrrüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüülllllliiiiiiiiiiiüüüüüüüüüüüüüüooooososoossososssssfffffffffffffffooossooosrrrrrrrrrrrrrrrsssfffffffffffsssssrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrraaaaaaaaaaaaaaaaaaaasssööööörrrrrrrrrrrüüüüüüüüüüüüüüüaaaaaaaaaaaaaaöööüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüttttt5555566666sssssüüüüüüüüüüütttddddddddddddddd555666ssszzzzzdddddddddddzzzööööökkkkk::::::::::öööeeeeeeeeeeeeeeekkk::::::ccccciiiiieeeeeeeeeeeccciiizzzzznnnnnaaaaaAAAAAAAAAAzzznnnüüüüüaaaAAAAAAüüücccccvvvvvccccccvvvccckkkkkkkkllllllllllüüüüüeeeeellllllrrrrrüüüeeettttttttttrrrttttttaaaaakkkkklllllaaakkkllltttttkkkkkkkkkkeeeeettt((mmm(m(m((((((TTTTT(((((VVVVsİTTTSSİssTİİSİİSİsİTSİsİAİAİİAİİAİİAVİsVTİİsTSsİVSSSSİİİİsİTİSİİTİSİsTVİİVSİATttTAAttAAtTSTVVİVTSTİİssSİsİİVSSsİİVTTİskkkkkkeeeaaaaa(((mmm(((TTTT(((((ATSSİsTASsSsİİtVVİTTsİASİsİİSİİİAVssVİTTİİİTİİİSİSİSSSsVAVTİSİTİtAİtİİtTSTAİSAVVsİssİİTİİİTTaaaeeeee??????????lllllllllssssssssslllslssllsllslss?????lllllllllnnnnnaaaaaaaaaaöööööööööööööööeeee???????lllllslslssllll?ssls???ssslllllsssslllnnnaaaaaannnnnööööööööööööööööööööeeööööeeeüüüüüDDDDDDDDDDDDDDDüüüiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinnnööööööööeööeöeiiiiiiiiiiiiiiiiğğğğğiiiirrrrriiiiiiiiiimmmmmüüüüDDDDDDDDDDüüüüiiiiiiiiiiiiiiiiiPPPPPPPPPPPPPPPvvvvvvvvvvğiiiiiiğğiiğiiiiiiriiriiririiieeeeemmmmzzzzzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşPPPPPPPPPPPvvvvvveeemmmmmmmmmmmmmmmmkkkkkkkkkkkkkkmmmmzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşpppppzzzzzzzzzzzzzmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmkkkkkkkkmmppppzzzzzzzzzzzaaaaatttttmmmmmmmmkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkmmmmm“““““nnnnnrrrrrrrrrrKKKKKcccccKKKKKcccccKKKKKccccc<<<<<<<<<<<<<<<aaaatttkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkmmm“““nnnrrrrrrKKcccKcKcKKcKccccKKKc<<<<<<<<<<<iccciiciiiiiiiiiccciciiiiiicccccaaaaaaaaaacciiciciiccicciiiiiicccaaaaaaaaaaaarrrrraaaabbbbbiiiiiüüüüüüüüüüüüüüüssssssssssssssiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiizzzzziiiiaaaaaarrrrbbbüüüüüüüüiiiüüüüüüüüüüüsssssssswwwwwwwwwwwwwwwiiiiiiiiiiiiiziiiizziiziüüüüüüüüüüüüünnnnntttttlllllüüüüüüwwwwwwwwwwwyyyyyllllllllllllllüüüüüüüüüüünnnmmmmmmmmmmttttllllööööööööööööööyyyllllllllllmmmllllmmmiiiiimmmmmkkkkkkkkkkkkkkkööööööööSSSSSSSSSSSSSSStttttttttttttttiiiiiiiiiiiiiiillllsssssiiimmmmkkkkkkkkkkkSSSSSSSSSSkkkkkkkkttttttttttkkkkkiiiiiiiiiiissseeeeelllllkkkkkoooookkkkkkkkkküüüüüüüüüüüüüüü>>>>>>>>>>>>>>>eeeelllzzzzzzzzzzzzzzkkkkoooüüüüüüüüüümmmmmpppppööööö>>>>>>>>>>>iiiiizzzzzzzzmmmpppööööööööööööööööööiiimmmmmööööööööööaaaaa:::::lllllmmmmmmmmmrrrrrrrrrrrrrrrllllllllllllll––––––––––aaaa::::lyyyyylliibibibbbimmmrrrrrrrrrraaaaallllllllzzzzz––––––yyyyibiibbiooooozzzzzzzzzzzzzzzaaazzzüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüoooşşşşşzzzzzzzzzz:::::üüüüüüüüüüüüüüüüAAAAAşşşş::::rrrrrccccciiiiieeeeeAAAAeeeeelllllllllllllllrrrccciiieeeejjjjj”””””eeee)))))üüüüüüüüüükkkkkkkkkkkkkklllllllllljjjlllll”””))))üüüçççççüüükkkkkkkkKKKKKüüüüüüüüüüüüüüüllliiiiiüüüüüçççrrrrrKKKKiiiiiüüüüüüüüüüiiiiiiiiüüürrrrrrrrriiiissssssssssiii:::::iiiirrrraaaaa$$$$$)))))ssssss:::mmmmmoooooiiiikkkkkkkkkkkkkkkaaa$$$$))))ğğğğğpppppmmmoooşşşşşkkkkkkkkkkuuuuuğğğttttttttttpppp$$$$$şşşşuuuupppppttttttsssssGGGGG$$$$pppssslllllGGGiiiiiüüüüüaaaaallliiiiyyyyyüüüaaaakkkkkkkkkk)))))aaaaayyyyaaaaakkkkkk)))aaaaaannnnniiiiiöööööuuuuunnniiirrrrröööaaaaaaaaaarrrrrkkkkkuuuurrr$$$$$aaaaaa“““““rrrkkkk$$$“““aaaaasssssçççççaaavvvvvvvvvvmmmmmsssçççooooovvvvvvmmmmbbbbboooobbbtttttkkkkkaaaaatttkkküüüüüaaarrrrrrrrrreeeeeüüünnnnnrrrrrriiiiieeennnniiicccccsssssaaaaaaaaaa933993993AAAAA44414114111155555111YAYkAYkAkYkYAAkAkABkBAkBBAkBkAAAAAAAİİkAAkAİİkİAkkSSSSScccclllllsssssssaaaaaaA159339A411A94A1514515BİYAAkAYYkYkkAABkBkkAAİAAAkkİAkİASSSrrrrrbbbbblllsssuuuuurrrşşşşşbbbiiiiiuuuuuuuuummmmmmmmmmşşşşttttt77999777933383888381666611116aaaaaaaaaaaaaaaiiiggggguuuueeeeemmmmmmttt369797833871661816aaaaaaaaaagggmmmmmiiiiieeeğğğğğrrrrreeeeellllllllllllllleeeeelllllmmmiiiğğğğrrrreeeelllllllllleeelllllllllvvvvvvvvvvvvvvvlllll9999999000001311313133tttttttttttttttmmmmmeeeeellllaaaaapppppvvvvvvvvvvlll309999009111333ttttttttttmmmeeerrrrrallllluuuuuaaappppaaaaaiiiiirrrrullluuukkkkkaaaaiiiiiiiirrrrrrrrrrrrrrriiikkkiiiiiiiiinnnnn3339999393mmmmmkkkkkkkkkkkkkkkaaaaaiiirrrrrrrrrriiiiiiiinnnn3339399mmmkkkkkkkkkkrrrrrkkkkkaaaa”””””bbbbbrrrrr“““““llllllllllaaaaaaaaaaaaaaiiiiirrrrkkkk”””aaaaabbbrrr“““llllllaaaaaaaaaaiiiaaallllltttttiiiiiiiiiiaaaaaaaaaaaaaaayyyyylllllllllttttiiiiiiaaaaaaaaaattttyyyyyyyyllliiiiimmmmmmmmmmmmmmmyyyyymmmmmvvvvvşşşşşşşşşşttttyyyeeeeeiiimmmmmmmmmmyyyymmmmvvvşşşşşşaaaaaeeevvvvvvvvvvvvvvvllllliiiiikkkkkoooooaaaavvvvvvvvvvllliiikkkkkkkkkkkkkkeeeeeoooeeeeeiiiiirrrrrnnnnnkkkkkkeeellllleeeeiiirrrnnnlllrrrrrrrrrrrrrrraaaaammmmmllllleeeeerrrrrrrrrraaaaarrrrrgggggamaaammiiiiiiiiiirrrrrllleeeaaarrrggggiiiiiaaaaaaaaaaaaaaaiiiiiirrrroooooiiiaaaaaaaaaassssssssss”””””ooommmmmrrrrrssssss”””üüüüümmmrrrmmmmmmmmmmmmmmmüüüüiiiiijjjjjiiiiiiiiiimmmmmmmmmm.....sssssiiijjjiiiiii...sssiiiiimmmmmiiimmmmooooo----------ooo------–––––––––––––––nnnnnüüüüü––––––––––nnnKKKKKKKKKKsssssüüüüKKKKKKsss““““““““lllllöööööşşşşşlllöööüüüüüüüüüüüüüüüşşşşyyyyyaaaaaüüüüüüüüüüuuuuuuuuuuyyyaaaüüüüüuuuuuuzzzzzüüüüzzzsssssssssssssssnnnnneeeeessssssssssnnnrrrrrrrrrreeerrrrrrccccctttttttttttttttcccaaaaaaaaaattttttttttrrrrraaaaaarrrüüüüüyyyyy”””””üüüyyyllllllllll”””llllllğğğğğoooooğğğooo4444455555444555üüüüürrrrroooooüüürrrooossssssssllllllllaaaaaaaaaaaaaaaarrrrrrrriiiiibbbbbaaaaaiiibbbaaalllllllluuuuukkkkkeeeeeuuukkkeee

ssİİİİssİsaaaaasİsİaasİsİaannnnnooooolllllnnnnoooollllsDSİDDİİSSSDSDİDSİDSİsSDEscccccnnnnnllllccccannnnnnnnllaannnnöööööiiiieeeeeöööüüüüüiişllllleeeeyüüüşşşşaaaaallllyyşşaaaazzzzzaaaallllllzzzaaaazzzzzllllkkkkbbbbbzzzeeeeekkebbbbcccccnnnnneeeescccnnnneeeeessiiiieeeTTTTTnnnnniiiiişiiTTTTüüüüünnnniiiillllüüünnnnnlllllllmnnnllllyyyyyiiiieeeeeaaaaaiiiiiyyyykkkkkiieeeeaaaaiiiikkklllllrrrrrlllnnnnnooooorrrrbbbbbiiiiinnnnoooobbbbeiii.........tttttrrrrrtttllllliiiiirrrrüüüüülllliiiüüüsssssooooofffffssoossoofffrrrrraaaaaaaaaarrraaaaaasssssüüüüüssss77777üüüddddd7777dddööööööööö:::::eeeeeiiiii::::eeezzzzziiiizzzznnnnnnnnnAAAAAAAAAccccccccccccccccccüüüüüüüüüllllleeeeelllleeeetttttkkkkkttttkkkklllllllllkkkkkeeeeeVTİİİİTTTİkkkkkkkkeeeeTTİİTVİVİkkknnnnnsssssaaaaannnnsssliiiiiaaaaüüüüiiiiiiiiDüümmmmmvvvvveeeeeiiitttttiimmmvvvveeeettttmmmmkşmmmmmmkkaaaaammaaaannnnnrrrrrnnnnkrrrrKisssssnnnnniiaaaaasssnnnnsaaaaüüüüssieeeeeüüeeemmmmmömmmmöösssssmmmmm$$$$$Stssssmmmm$$$zöööööüzzöööööl–––––zzzzzrll––––zzzzüzüücccccccccüüüüüklüüüükküüüüüüüüüüpppppsssssppppssssğğğğğkğğğğtttttaaaaattttaaaaüüüüüüüüürrrrrkkkkkrrrrkkkknnnnnçççççnnnnççççaaaaaaaaaaaaaaaaaavvvvvvvvvsssssüüüüüssssrrrrrüüüürrrraaaaa3sssssaaaa933Aksssstttttmmmmm9ttttmmmm799al9“““““v999t““““kkkkkkkkkkkkkiiiiirkkkkiiiikaaaaalllllaaaallllaiiiiiiiiiiiiiiiiiavvvvvmmmmmşşşşşvvvvmmmmmşşşşvrrrrrkkkkkrrrrkkkksssssaaaaarssssaaaaiiiiiiiiieeeeeammmmmssssseeeemmmmssss”””””iiiiim””””iiii--------- –KKKKK“““““KKKK““““ssssssssskkkkkööööökkkküuuuuuööööuuuuiiiiizzzzziiiisrrrrrzzzzşşşşşrrrrşşşşaaaaaccccctiiiiiaaaacccciiii”””””lllllüüüüü””””llllüüüüğğğğğ66666ğğğğ6666oooooüüüüüooooüüüülllllllllaaaaaaaaarrrrrrrrriiiiiaaaaaiiiiaaaalllllllllkkkkkeeeeekkkkeeee

İİlliişşkkiillii

TTüümmüü

Düzenli ifade kimse$

4Sözcük türü İlişkili

İsim Tümü

sİnocnelalennyenorsasöiznccüTekMlenMetannOsmBözEcülpeğakürnçtraisküsMt “kükaihvmresaemn”d i“ssklöeizşrcii”üOğoüdlaraialskeı alnabilir. Tablo 7: Alt kavram – üst kavram ilişkisi - Kural 6

İiiiİiİİAAkkSkSSdvgdvggvaaaigSgAdİAdSAavadkvkiiçomaaçmoioaçmçaaoçomİiiİİİiiSkAdgvkvgSkAgdAvaSdAaadimoiiaçaoçoaçmsssssnnnnnnnnnssssnnniiiiirrrrraaaaannnneaaeeaaaaaaeeaaaaalllllöööööDSİiiirrraaaEsssEEEsssÖsÖÖsÖsDDDİEsDSsÖssDDESİsİÖsİEEİssDsEsÖSÖSÖSSsEÖİİSsÖÖEsEssEsssEÖÖsİESDÖsİSDDsSİaeaeaeaaaaaallliiiiiöööllllllllllsEsssEsÖEEssÖÖDsÖsEssEsSEİİSESESDsssEEsDsÖDDsİsDsÖsSİİDsİİÖÖÖÖSSÖaaaammmmmaaaaaccccciiiiccccllllllllllllaammmaaacccllllllllllvlnvnvnrrrlnnllvrvrmmmmmccccaaaaaaaaaaaaaaaöööööööööööööööttttteeeeelllzzzzzlllllllvlnnlnrrrvvlmmmmaaaaaaaaaaaöööööööööööötttteeeöööööööööizzzşşşşşiiişişişşişşişşşşiiillkklllkkssssseeeeellllleeeeöööööööürrrrrrrrrrrrrrrüüüüüüüüüüşşşşşişiişişşişiişlllklkssseeellleeeeyyyyyyyyyyyyyyyeeerrreerrsssssrrrrrrrrrrrşşüüüüüüüşşşşzzzzzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşcccccaaaaaaaaayyyyyyyyyyyeeerrrsssşşşlllllllllllllllzzzzzzzzzzzzşşşşşşşcccaaaannnnnnnnnnnnnnnzzzzzzzzzlllllaaiiiillllllllllllllkkkkkaaaaannnnnnnnnnnzzzzzzzzlllzzzzzzzzziiiiiğğğğğmmmmmkiillllkkkkeeeeeeeeekkkkkkeeekeeekkklllllnnnnnaaacccccccccccccccüüüüünnneeeezzzzzzzeiiiğğğmmmknknnkkkneeeeeeeeeeeeeekkkkkkklllnnnccccccccccccüüünnneeecccccccccnnnnnknknkeeeeeeeeeeeeeeeeeeelllllmmmmmsssssssssssssssccccccceaaaaannneeeeeeeeeeeeeeeeeeeeelllşşşşşşşşşşşşşşşimmmsssssssssssaaaaçççççüüüüüüüüüüüüüüüiiiiiiiiiidddddeeeeeeennnnnTTTTTTTTTTkkkkkiiiaiiaaannnnşşşşşşşşşşşççççeeeeüüüüüüüüüüüüiiiiiiidddnnnTTTTTTüüüüüüüüükkkiaaaiiannnnkkkkkkkkkkkkkkkaaaaiiii,,,,,leellllllllllüüüüüüünvvvvvmmmmmmmmmmmmmmmnnnnnnnnnnkkkkkkkkkkkkkkkkaaaiii,,,lllllllvvvveeeeemmmmmmmmmmmnnnnnnnkkkkkkkkkkkkkkkkkkrrrrraaaaammmmmiiiiiiiiiiieeeeeeeaaaaaaaaaakkkkkkkkkkkkrrrraaammmkkkkkkkkkiiiiiiieeeeaaaaaaiiiiikkkkkkklrrrrrllllllllllüüüüüaaaaallllliii–––––şşşşşöööörrrrdddddlllllllüüüaaaalll(((((–––şşşşnnnnnnnnnntttttööibbbbbbbbbbdddeeeeeeeeeeeeeeeiiiiiiiiiieeeee(((aaaaannnnnnntttbbbbbbeeeeeeeeeeeiiiiiiittttttttttttttteeeaaaaiiiiikkkkkeeeeeaaaaafffffzzzzzttttttttttttiiiitttttttttkkkkeeeğğğğaaafffzzzaaaaacccccüüüüüüüüüüüüüüütttttttdddddğğllllllllllmmmmmiaaaüüüüüiiiiiiiiiicccüüüüüüüüüüüüaaaaaddddüüüüüüüüüllllllmmmmrrrrrkkkkküüüiiiiiiinnnnneeeeeaaaüüüüüüüoooooooooorrrkkksssssfnnneeeffffffffffrrrrllllleeeeehhhhhoooooossssrrrrrrrrrrrrrrriiiifffffffirrlll.....eeemmmmmhhhsssssrrrrrrrrrrrriiiirrrrrrrrr...aaaaaarrrrrtttttmmmaaaaaaaaaaeeeesssööööörrrrrrrooooo”””””aaaüüüüüüüüüüüüüüürrrtttaaaaaaaeeööööllllloooo””””aaaaaüüüüüüüüüüüüttttteeeeeüüüüüüüüülllmmmmmeeeee9998888899BBBBBaaattteeeüüüüüüünnnnndmmmeeeeeeeeddddddddddnn999888BBBzzzzznnn–––––eeedddddddlllllnniiiiizzzzyyyyy––––lllliiikkkkkyyy::::::::::uuuuunnnnnllllllllllekkkeeeeeeeeeemmmmcccccooooo::::::uuuunnnuuuulllllleeeeeeemmccccooouuuaaaaavvvvvyyyyyşşşşşaaaaaaaavvvyyynnnnnşşşşşşşşşAAAAAAAAAAeeeeeüüüüüaaalllllmmmmmnnnşşşşüüüüüAAAAAAeeeüüüülllmmmeeeeerrrrrüüüüaaaaaaaaeeeevvvvveeeaaaaatttttrrraaaiiiiiaaannnnndddddeevvvaaattttkkkkkiiinnndddsssssuuuuukkkkkkkkklllllllllllllllnnnnnssss)))))uuuussskkknnnnnlllllllllnnnnnrrrrraaaaannn)))ssnnnaaaaannnrrriiiiiaaatttttttttttttttaaaiiittttttrrrrrttttiiiilllllaaaasssssşşrrrşşşriilllkkkkkaaasssdddddtttttşşşkkkiiiiiuuuuudddttttkkkkkkkkkksssssgggggiiiiöööööuuuuTİkmmmmmyyyaaabbbbyyabaVAVAİİTVTATİAVTİsİİsS(sSİSİS(s(THsSTsHSsASTVİksİsİİTSTSsPİTHSsİİTsTVİİİVİPİVPSHkİİTİİsSİsİİssTVkVİİİİİVVVVİVTİİTsİskİPTTHTSİ(sSs(İSTİPkaakkasssakkaskskkkkkkaaaaasssgggööönnnnnkkkkmmmyyyaaaabbbTATİVTATAİVVVİAİsSİ(İİİSSssİsİİSHTİSİPİVTİs(s((sVTkSssSVSİVTİİİTİİVPsSTTkVTİİİTİİsVTİİPİsHİskkSSPsHTİkasassakkaaaaiiiiiüüüüaaaaannnnkkkyyyyyiiiöööööüüslllllaaalllllllllsllslslsllllslllsssllslsllsslls?????yyyaaaaaaaaaaöööööööööööööööüüüüüöööööööözzzzznnnnniiiiilllllllllnnnnnlllllllllslslslssllsllsllslllss????iiiiiiaaaaaiiiiiaaaaaaaaaaaöööööööööööüüüööööööööööööööööuuuuuzzznnndddddiiiilllüaaaaannnnaaaDDDDDDDDDDDDDDDüüüüüiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiaaaaiiiaaazzzzrrrrriöööööööööööuuuuddddşşşşiiiiişiaaaaiiiiiiiiiiiiooiiiooiiiiiiolllllaaaaaaaaaDDDDDDDDDDDüüüüiiiiiiiiiiiiiiiiimeeeeerrrrrzzzzzzzPPPPPrrrrvvvvvvvvvvşşşşiiiiiiiiiiiiiioiiiioiiiollllaaaccccceeezzzzzzzzzzzzzzztttttşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşrrrssssszzzPPPPeeeeeyyyyyvvvvvvmmmmmmmmmmmmmmkkkkkkkkkkkkkkkttttteeeeeccciiiiizzzzzzzzzzztttşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşvvvvvnnnnnssszzzzzzzzzzzzzhhhhheeeeeeeetttttyyyymeeeeçççççmmmmmmmmmmmmmmkkkkkkkkkkktttteeeeiiivvvvuuuunnnunnnnnnzzzzzzzzzzzhhhhrrrrreeetttrrrrrcccccmmmmmeeççççmmmmkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkllllluuutttttnnnüüürrrrrrrüürrrrrrKcKcccKKccccccccKKKKKKKKcKKKcc<<<<<üürrrüüücccmmmmddddd(((((kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkllltttssssskkkkküüürrrrrraaaaaKcKKKcccccKcccKccKKKKK<<<<üüüddd(((iiiiccccicciiicicccciiiiiiccsrrrrrrrrrtttttuuuuuiiiiisssskkkeeeeeaaaaiiiiccciccciciicicicciaaaaaaaaaarrrrnnnnnüüüüürtttuuuuiii?????eeeüüüüüüüüüüüüüüüsssssssssssssssiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiaaaaaannnüüükkkkkkkkkk???uuuuşşşuşş:::::iiiiirrrrrüaaaaaaaaaaüüüüüiiiillllleüüüüüüüüüüüsssssssssssiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiwwwwwüüüüüüüüüüüüükkkkoooookkkuşşşuu::::iiiirrraaaaaaaaaaaüüüiirrrrrllllwwww:::::llllllllllllllüüüüüüüüüüüddoodddoçççççmmmmmmmmmmnnnnnaaaPPPPrrrPönnööööööööööööönönğğğğğüüüüü::::llllllllllldddddddddkkkkkçççbbbbbmmmmmmnnnnkkkkkkkkkkkkkkkPPPööönöööööööönğğğSSSSSSSSSSSSSSStttttttttttttttmmmmmoooooüüümmmmmdddiiiiiiiiiiiiiiikkk$bbbmmmmmYYYYYkkkkkkkkkkkbbbbbSSSSSSSSSSSkkkkkkkkkkktttttttttttkkmmmmoooollllllllllmmmkkkkiiiiiiiiiiimmmYYYYeeeeebbbkkkkkkkkkkkiiiiiiilliiillllüüüüüBBüBüüüüüüBüüüBkkkddddd>>>>>iiiiizzzzzzzzzzzzzzzeeeeeeeüüüüünnnnnaaaaiiiaiiii<<<<<bbbbbiiiiüüüüüBüüüüBBBüüiiiaaaaaaaaaadddd>>>>iiiizzzzzzzzzzzeeüüüyyyyynnnaaa<<<bbbiiillliiiillğğaağğğaöööööööööööööööaaaiiiiiçççççyyyylllllvvvvvlllğğğğööööööööööösssssrrrrriiiççççeeeeerrrrrrrrrrrrrrrllllllllll:l:ll::llllll:vvveeeee–––––––sss–––eeerrrreeeeerrrrryyyyynnnnnnnnnnüüüüü[[[[[çççççeeeeiiiiirrrrrrrrrrrlllll:llllll::aaaeeeeaaaaa––––––eeeeeewwwwwrrryyynnnnnnüüüuuuuu[[[[çççiiieeeeezzzzzzzzzzzzzzzeeeeeaaaaüüüüüüüüüüüüüüüiiiiaaaawwwüüüüüüüüüüüüüüüuuuuyyyyiiiiieeeezzzzzzzzzzzttttteeeeüüüüüüüüüüüiiimmmmm^^^^^iiiiiüüüüüüüünnnnnkkkkkyyiiitttHHHHHiiiiimmmm^^^^iiilllllnnnnnnnnnrrrrryyyyykkkbbbbbrrrrrHHHkkkkiiirrrrllllllllllllllllllrrrrnnrnlllllrrrrbbbyyyybbbbbüüüüüüüüüükkkkkkkkkkkkkkkrrrkkkoooooüüüümmmmmrrrlllllllllllrrrrlllbbbaaaa>>>>>üüüüüükkkkkkkkkkkdddddyyyyyoooüüümmm)))))tttttkkkkküüüüüüüüüüüüüüüiiiiiiiiiiaa>>>iiiiidddd“““““yyyy))))tttkkkküüüüüüüüüüükkkkiiiiiiiiiiikkkkk]]]]]iiiiiiiii“““eeeeeuuuuukkkkeeeeeaaaaaiiişşşşşssssskkkssssssssss]]]]iiilllllsssssssseeeeppppuuuttttteeeaaaşşşşsssssssssrrrrraaaaallllllllaaaaasssssss[[[[[ppaaakkkkkkkkkkkkkkk+++++-----tttrrraaaappppplllaaa[[[dddddiiiiiaaaakkkkkkkkkkk++++uuuuu---kkkkkkkkkeeeeeiiiiittttttttttvvvvvppppttttiiiiidddeeeeeiiiuuuukkkkkkkkeeeiii^^^^^ttttttgggggvvvtttiiiieeennnnnppppphhhhh^^^gggeeeeennnnnsssssnnnpppp?????hhhhrrrrruuuuusssssşşşşşlllleeeyyyyynnnnsssiiiiirrrrr????oooooaaaakkkkkkkakkkrrrruuusssşşşşllkkkkyyyyiiiirrroooiiiiiakkakakkkkkkdddddaaaaiiiiipppppooooovvvvvkkkkkssssssssssiiipppppgggggddddd)))))iiiiddd]]]]]aaiiippppoooovvvvkkksssssssğğğğğlllllpppggggdddd))))aaaaaiii]]]vvvvvkkkkkllllaaaaaaaaaağğğlllaaaaaaaavvvnnnnnkkkllliiiiinnaaaaaannaaaaaggg+++++ggaaaeeeeelllllvvvvviiiiijjjjjnnneeeeeiiiiiiiiinnaaauuuuugggg+++iiiiiiiiieeeeeeeelllvvviiiijjjjeeeeiiişşşşşuuuuuuuiiiiiiieeeevvvvvvvvvveeeeeeeeeelllllşşşşşeeeevvvvşşşşuuutttttlllllvvvvvvğğğğğeeeeeelllşşşşeeevvviiiiirrrrrmmmmmeeeeetttllll?????ğğğoooooaaaaaapppaapapaiiiirrrrmmmmeee???iiiiilllllWWWWWiiiiiyyyyoooynnnnnaaaapaaapprrrrrllllllllllrrrrrrrrrriiillllWWWWrrrrbbbbbiiiiddddeeeeeyyynnnrrrlllllllrrrrrrllll“““““rrrbbbeeeeeddeeeyyyyyrrrrr)))))llllleelleeellllyyyllyy““““”””””nnnnneeeeyyyrrrraaaaaaaaaaHHHHHPPPPP133131132828111132218111111882AKkAAkAKKkAAAKAkkAKkSAABkkSkASSABBAkAAAkkkSAkkAABB)))aaaalllleeeelllyyyyaaaaa”””nnnüüüüüaaaaaaaaaaaHHHPPPP3111331382111181128182AAkkKKkAKAAAKkAAkASBkkAASkBABASAkkBkbbbbbnnnnnaaaeeeeeeeeeeiiiiiaaaaaaaiiiiieeeeüüüaaabbbbbbbbrrrrrnnnneeeeeeeemmmmmiiiiaaaiiieeaaaaarrrrrbbbbrrrraaaaammmmmmmmmmmmmbbbbb(((((pppppmmmmlllll455454540345303033433404334430aaaaaaaaaaaaaaaaaarrrroooooyyyyyuuuuuiiiiiaaaammmmmmbbb(((ppppkkkkkmmmlllvvvvvddddd4554455433044333434300aaaaaaaaaaarrrrrooooaaaaayyynnnnngggggnnnnaaaauuuuiiidddddçççççoooooşşşşiiiiişlllllllllllllllkkkvvvvddddiiiiirrrriiiiiaaannnggggnnttttaaaatiiiiikkkkkddddçççoooşişşşiiillllllllllleeeeennnnniiiiiitttiiivvvvvvvvvvvvvvvuuuuukkk(((((303003033033737033330700337370şşşşştttttttttttttttrrrrreeennnnaaaaarrrrrmmmmmhhhhhsssssvvvvvvvvvvvüüüüüşşşşşşşşşşuuu((((aaaçççççsssyyyyyccccceeeee0300033330373373730703şşşştttttttttttrrrreeeeeiiiaaiiaeeeerrrrmmmhhhhssseeeeeüüüşşşrrrrrşşşsssssaaaççççsssyyyycccceeeeeeeiiiieedddddkkkkkllllleeeedddddrrrssssiiiii,,,,,sssssddddrrrrrrrrrrrrrrruuuuukkkllliiiiiiiiiiaaaddddaatttttccccc555555505500055055eeeeeiiii,,,,kkkkkkkkkkkkkkkssskkkkktttttuuuuuuuuuunnnnnrrrrrrrrrrrrrrrruuuiiiiiiaaatttşşşşşcccyyooooyyoaaaaakkkk555555555055500eeekkkkkkkkkkkkkktttuuuubbbbbuuuunnnnrrrşşşyoooyiiiiiaaaallllllllllaaaaakkkaaaaaaaaaaaaaaoooooöööööeeeeesssssbbbbuuuuuiiiiiNNNNNiiiillllllaaauuuuuaaaaaaaaaaaüüüüüooorrrrraaaaöööeeeeeeeeelllllsssyyyyyuuuiiiNNNNiiiiiuuuusssssiiiiiiiiiiaaaaaaaaaaaaaaaüüüiiiiirrraaatttttttttt,,,,,eeelllyyyyyyyynnnnniiissuuussuussssiiiiiiaaaaaaaaaaaiiiyyyyyttttiiiiitttt,,,,eeeeemmmmmmmmmmmmmmmmmmmmyyynnnnnnnneeeeesuuuusdddddlllllzzzzzşşşşşşşşşşyyyynnnnniiiimmmmmaaaaaeesssssmmmmmmmmmmmmmmkkkkknnnneeekkkkkzzzzzddd|||||iiiiilllzzzşşşşşşnnnmmmuuuuuaaaarrrssssrrvvvvvvvvvvvvvvvmmmmmkkkeeeekkkzzzz|||iiiieeeeeaaaaaooooouuuççççrrrrçvvvvvvvvvvvlllllşşşşşmmmeelllkkkkkkkkkkmmmmmeeeaaattttteeeeooooaaaaçççccccc|||||lllşşşşiiiiinnnnnlllkkkkkkmmmmeeeeettteeeuuuuuaaaacccttttt||||iiiiieeeeeiiinnnnlleellennnnnuuuurrrrrrrrrrrrrrreeeeettttttttrrrrriiieeeeeeeekkkkkrrrrrllnnnrrrrrrrrrrreeettttrrrrrrrreeeüüüüüiiiiiiiiiikkkkfffffrrrreeeeeeeeeerrrraaaaaaaaaaaaaaaüüüiiiiiiffffsssnnnssnnaaaaaeeeeeemmmmmrrrrraaaaaaaaaaasssssssssssssssssnnnnaaaşşşşşaaaaakkkkkmmmmuuuuurrrsssssssssbbbbşşşaaaaaaaaakkkkdddddkkkkkuuuuttttthhhhhbbvvvvvmmmmmmmmmmmmmmm.....tttttaaakkkkkdddkkkbbbbbiiiiilllllttthhhiiiiiiiiiivvvv“““““iiiimmmmmmmmmmm...ttttkkkbbbiiimmmllllmmöööööiiiiiiiiiii““““iiinnnnnvvvvviiiiiüüüüüşşşşşlllllmmmmiiiiyyyyööyöuuuuuiiinnnvvvvdddddiiiieeeeeaaaaaüüüüşşşşllliieeeeeyyyuuuunnnnndddeeeaaaammmmmiiiiiiiiiiaaaaaeeeerrrr----------nnnammmmaaiiiiiiiğğğğğaaazzzzzrr------eeeeeaaaaarrrrraaassssstttttğğğğğğğğrrrrrnnnnnlllllzzzeeeeiiiiiaaarrrrtttttsssstttiiiiiğğğğrrrnnnnlll–––––––––––––––iiifffff11111nnnnnttttiiiieeeeeüüüüürrrrreeeee–––––––––––fff)))))111nnnlllll.....rrrrrKKKKKKKKKKüüüüürrrriiiiillllleeeüüüülllrrrlleee)))lllsssssççççsssss...rrrrKKKKKKüüüürruuuuuiiiilll,,,,,lllllWWWWWllllsssççssssaaaaaaaaaauuuu,,,,lllWWWWmmmmm$$$$$iiiiiyyyyyeeeee99999nnnnnaaaaaa”””””mmm$$$aaaaaiiiiyyyyeee999nnneeeeerrrrr””””aaaaaaaüüüüüüüüüüüüüüünnnnnllllloooooeeeerrrrdddddaaüüüüüüüüüüüsssssnnnuuuuuuuuuullllooonnnnnnnnddddssssssssüüüüü99999aaaaauuuuuunnnnneeeee66666nnnnnndddddsssüüüü999aaaallllnnneeee”””””6666sssssssssssssssaaaaadddooooolllllll””””aaaaasssssssssssaaaööööörrrrrrrrrryyyyyoooolllmmmmmsssssaaaannnnnsssss88888ööörrrrrrnnnnnyyyyddddd55555uuuuummmssssööööötttttttttnnnttttttnsss888nnndddbbbbb5555uuufffffşaaşaaaaaşşaaaööötttttttttttğğğğğrrrrrbbbfffaşaaaaaşzzzzzöööööğğğğrrrraaaaazzzdddöööddaaaalllllşşşşşdddddmmmmnnnnnnnnnndddllllllllllllliiiiişşşeeeeeddddmmnnnnnnnllllllcccccccciiiccrrrrrssssaaaasaeeezzzzzccccaaaaacccrrrssssaaalllllvvvvvaaazzzaaiiiiiaaalllNNNNNüüüüüdddddvvvvaaammmmmiiiisssss8887777878ööööödddddNNNNüüüiiiiiddddmmmmmüüüüünnnnnmmmsssyyyyylllll888777cccccöööddddiiiaaaammmmnnnnnüüünnnyyyllllcccaaeeeeennnrrrrriiiiiiiiipppppaaaaaeeeerrriiizzzzziiibbbbbaaaaapppaaaakkkkkdddddüüüüüeeeeezzzzbbbaaaa.....şşşşş,,,,,kkkdddüüüaaaaaeeee...şşşş,,,,,,,,aaannnnnlllllccccc,,,,nnnn[[[[iiiiilllkkkkkllllltttttkkkkkccc[[iiidddddkkkklllttttkkkrrrrrddd1111eeeee“““““’’’’’gggggrrrrr|||||üüüüürrrnnnnn11eee““““’’’’gggrrr||||üüüüiiiiilllllnnnaaaaatttttmmmmmiiiilllbbbbbrrrrraaattttmmm4444llllliiiiieeeeeaaaağğğğğbbbbrrrdddddee4eee4lllliiieeeaaağğğdddeeeekkkkkeiiieeeiibbbbbkkkeeeiiiebbbiiiiirrrrr]]]]lllllnnnnnüüüüünnnnniiiirrraaaaaaa]aa]lllnnnüüünnnnrrrrrrrrrraaaaatttttiiiiiiiiii,,,,,,,,,rrrrrrrrtttiiiiii,,,,, mamraakksiinnedeaöödğğrr.eenBnmmueeislsiişküüizzeteürririnnüeenüyynaapptelslaapnnitiddebenaneşetyyassemellebbtiirnr çsçaanllşfşmlmaanad[[11rm44]]a,, olmak üzere makine çevirisi ve makine öğrenmesi gibi çalşma alanlarnda kolaylk sağlayacaktr. 1998 ylnda makine öğrenmesi üzerine yaplan deneysel bir çalşma [14],

Eşleşm says Alt kavr dallanara arasnda olmak ü çalşma makine

Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması, EMO Bilimsel Dergi, Cilt 1, Sayı 1, Syf 1-13, Haziran 2011

sadece alt kavram – üst kavram ilişkisinden faydalanlarak smaedteincesanltflaknadvrramma i–şleümstinkeaövrrnamek oilliaşrkaiksingdöestnerfialeybdialilra.nlarak m3.1et.i2n. snfElaşnAdnrlammalişllkemİliinşkeisöirnek olarak gösterilebilir.

sE3a.ş1d.ea2cn.elamalltElşkkaAvynralaammdal–lankülİsaltmişkdkaisvşilrakmilişlikşiksisibnidr ednildfaeybdualuanalnaravke

oBiiiBBooiiietmEEssstteepibbbaaa3ppppipiyçkssaaaasssyyççkkssasnnnlllalaallöööööööööööşrrrşşğyyyğlllo.oouiiiaaauueeekiiikkşşaaannnkkk1eucccuuaaarrrşşşzzzzzzzzzzzlrrrlrrrrrrsssrrriiilllbbbaaateeekkkasssattt.şşşçççccccccccalllaaaakkkiiii2mmmlllnnnüüüiiitttllltttmmiiiaaaaaaünüüüülüllüülllnnkkkmmmaaannnrrruuueeeiii.sssaaalllkkkllllllvvviiiğkkkğğkkllnnnuuunnnaaannndddiiirrraaaaaaaaryyyrrsnnnaaeeeüüümmmllmmmeeerrreeeaaakkrrrşşşnnnooolllmmdddee)))aaaüüünttteeennnkkktttggglllrrnnnyyyaaaaaalllllleerrraaatttaaavvvlliiiiiiüüüfaaaöööEkkkeeeeeeaaayynnnlllsssnnnbbbaalaaallsssiiinnnrtrrttTsssiiirrryyyçççpppaiiillşbbbşşşğiiiğtttzzzöööeeeiiillltettemmmkkaaallliiinannrrrhhhkkknnniiiiiioooeeebbbiiimmmlltttAzzzeeeğğğmmoooşşşrrrlllyyyaammmdbeeeiiirrreeellleeeccccccbbbiiikkkyynllljjjmmmiiimmnnnşşşeeerrrliikkkiyyyiiüüüeeeeeerrriiieeeoriiiaakkklmmmnnhhhtttdddrrrkkkyyyğğğlllsssamvaaavvkkkaaaaatttyyyuuusssiiiiieeeaaaaaaeeeiiieee1iiiiiimmaaammnnniiiddnnkkpppeeeööölllnnntttardddrrnnn0ssslllaaadddaaaaasssiiizzzgggeeetttlaaaaaaaaaaabbb,,,lll:llloooeeiaaarrreeeeeessscccnnnüüüeeennndddnnnnnsssşluuuçççaayynnnEnnnnnniiilllüüüçççdddllllaaallkkkkkkvvvaaannlllkçççllllleuuulllaakkkoooşuuuhhhaaabbbbbbeeeeemmmnnnsssllliiiaaaeeellaaammmccclllkkknnnİaakkknnniiiuuummiiiabbbeeerrryyyekkkeellllnnnuuuaaaçççlllmmccciiitttuuudddiindddiiiiiiddrrraaalllşşşyyyyyyiiinnniinşnnniiilllrrraaarrraaallllmmmeeennnsssnnrrraallliiiddkaaaaaarrruuuaaaea...dddiiivvvrrr...ööönnnöööşşiiidddaakkknnnrrrmkkkdddeeennllleeeszzzkkkiiiörrrVVVdddşşEEEaiaaiivvveeeyyyieeennnrrrcccrrrsstttnnnuuurlllkkkooonnniiiiiigggnnnşşşeee...lllnniiineeeüüüöölllrrrlllkkeeeaaalrrrğğğööökkkmmmçççlllkkkoooeegggaaaekkkzzsssgggiiirrrTTTaaauuuaaaksssaaaddkkknnnktttccöüüüööçççaaaüüüiinnneeennnoootttrrraaasssllllleeüüiiilllooozzzlllkkkeeeaaaillluuukkkiionnnöööaaalllmmmbbbbbbnnlşşşkkccclllşşkkkrrrtttaaarrrrrrimmmlccczzzaaaeeemmmlllmmmiiikkaaallüüükkkşll...mmmaaaaokkkooiiirrreeiiinnneerrrsssssskiisssğğğaaaraaatttTTTkkkaaadaaaddrreeessrraaaöööllltttiiiairrrüüüoooiinnnsssrrriieeekkkoookkkaaasyyyaaaaaakrrrbbbddgggaaasssnnnlllnnnidddnnntttnnnbbbyykkkbbddduuueeeeeööössskkkeeedddgeeeaaayyy-uuueeellltttaaööödddiiiiiğğllluuuzzzdddtttoooeeennnaaarrnnneeeökkkeeeTsTTsseeeKzzzuuuiiğğğccciiikkkrrrnnnuuucccllrrrsbbbtttrrrddrrrcccüüüüüürrrdd111iiiuuuhhhdduuueeeuiiitaaa...eee,,,iiiuuuaaüüüyyyekkkrrrii000nnnaaaiifffrrrrrrnnnaaannnrlllllBBBkkkmmmyyyrrkkkraaaaaallleeetttttta’’’dddddsssllleeelll..eeeeeiaaaeeeçççdddeeearrraallllllnnnaaalöööiiieeeaaaleeddduuueeettkkklllnnnrrreeerrrnennaaammmeeeşşşkkzzz1nnneeeiiirrrnnnlll[[[bnnnnnnbbcccaaa,,,ee,,,bbbnnn888çççdddgggaaaiöööüüülllcccaaauunniiidddl]]]iiisssaaaöööoooaaassssssWWWrrriiirrrinnnkkkkkk,,,nnnllllöööeeegggöööööönnnrbbbrrrlllnnnuueellltttcccuuu.öööüüünnnzzzööözzzüüüzzziiiaaarreeeooosssnneeeiiirrrtttşşşcccrrrllliiccccccrrrmmmrrrööökkklllaaarrraaiii(((eeelllnnnmmmöööeeeüüüeeeiiiüüüüüünnndddeeefffzzzlllnnnnnoonnnşşşeeelllaaatttttteeekkkğğğğğğnnndddNNNcccaaakkktttüüüllkkkaaarrrlllllllllmmmiiiuuüüüüüüüüüeeeeeevvvvvsssiiisssrrriiiğğğeeeccceeetttlllnnnnnnnnnppkkknnnnnnkkküüüeeeeeeeeeeerrriiitittii,,,

saöğsÖSÖEİsİssSİSÖÖÖÖEsDDDzllllaaööööööşiiişarrrrrrüüücyyzzzşşşllnnnnnnzzzmüzzzekkkecccccceeeeeesseeekşşüüüiiiaüüükkkkkklllmmnnnlkkkkiiikkkellleeiiirtttetttüüüiiiüüüyafffrrrTTrrrlaaağüüüeüüüaadddlmabbeeemllioonai11nk00TTT^^^daTsSkİİssİSsİİİİAssİAsİssİİTVsAsTSssssssSkkATssİİİİİİİİİİİİAAaadSdSİsssİİİssİsİİssİİİVTalllllllllllllllllllllllllllllllll::öööööööööööööööööööööööööööelll(((öoooööööööööüüüDDüüüiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinğcccğğiiddd???yzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşEEkrkrrkkkzzzzzzmmmmmmllllaaaPPPkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkKcccccccckccccccccccckkcKcccccccl:::aaaamcciccmmccişşennnüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüüssiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii<<<uuuüüüüüümüümüümümüKKKlllllllllllllllllllllllllllmööaammmkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkeeeSSttttttnnniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiwwwkkkkkküüüüüünnzzdkkkaaaçççööiaaarrrrrrrrr>>>llllnkkkazzüüaaüüüüüücccşvvvi[[[:::llmmkkn^^^üübbbÜÜÜ,,,skkll...]]]üüün'''zzzö+++nnnllzzzüüüeziii)))kküüüdnnnnnnc$$$ccceütttiieeeüüüüüünllkiitttAAA4242KİSKPÜDÜAAÜKİKKÜKİDDPAÜAPSÜASAEEEEEE,,,,,,lşşlkkknnne6886eiiieeeaaaşşşşşşkkiiiccccğccğğoozoooozzzzziiişşşcccrnnnr9595rrrvvvcccsssiiüüüüüümllmlmkrkrkriaaaaaaiiissccciii2a92aa9iiidkkktttcccnnncccynnnnnnyyuuu,,,nnniiiiiiiimymmaaa6363euuuüüücccttttttlllllllllnnnsssççç--iiinnnüüüaaaaaaaeeeğnnniiieeecccaaaaaaKKmmmmmmllliçççvvviiikkkkkkgggld,,,kkkdiiiuulllöööllllllannndddirrzzzllllllrçççoooaayyy.e,,,kkkkkkllkkktaaapppkuuu11şşşiiiennnşşşnaaammmlkkkeaaalllrnnni,,,lllokkkl,,,up

TDK Sözlük 46926

28593

Sözcük tanmnda yer alan, sözlükteki diğer kavramlara

SrrSrşşaaeeeeennööfffkkllzzeeeaallccrrriimmaaannüünnneekllkssslllllaaayykkttrrraaöö,,,iinnTnnlliiçççallşşmmeeooobkknnğğğliinnddossuuuiiddiinnnnn1rraammlllee1uuu:eeiikkkyyşşElllllaaeeeeaaaşrrrrrreeabbbttnoouuuaaeelllllddaaauukkkmeennppaaarr,,lvvv..rrrlkkssaaaaaköömmmvvzzirrlllnnnüüaaişmmkkkdddttilleeaaasaakkhhhirriiaaaadyyriaaağsyyeggnrdnnakkkkaivuurllllabaaminnrlllaaaernnaş Kadyriuaağrsyeagnrldn2akkkaivurllabaminrllaaernaş

şVVVşşTTEsEsTfEsTfTfTşsssaaböaabböösss3ieeissaaaeeeööööööenlllddaaannn.ÖSİEsSsİSsEÖÖİssEsDDDDDDaaaşşşnnniiiiiaaa1yyykkkkzzzzzzlllşşşliimmaaaööökkkeeebbbööönnnişişişall.dddrrrüüülllKcKKcclcccvvvyyyfffmmmzzzşşşiii3mmaaalllllliiiinnnzzzmllüüüüsüssülllaaazzzuuuoooeekkkennnncccnnnee.aaaccceeeööösssllleeeğğğkkkiişşşrrrüüüiiidddelnnlllnnnaaaüüüşşkkk111llluuuzzziiimmmnnnaaaaaaeeelllkkkeeeiiiddttnnnllldddlkkkeeelll111lllrrrmmmllliiiiiSSSüüüaaaiikkkeeeiiirrrrrzzzşşşyk’’’tttrrlllrrrtttnnnkkküüükkkööödddlllöööKaaaiiiiiöüüü[[rrrmmmaaafffill’’’rrriiizzz44eeeeeennnpppTTeeelllnrrrleeaaaalllüüüüüürrrlllifffaaaüüü]]ttteeerrrsssaannlaaadddkkküüüşrgggmmmeeennn..üüünnneooorrrsssbbkşeeekkkrrrööönrrreeeaaalliiiiiiinnnbbbrrrnnngggtçççdoosçççlllkkknnnüüüiiiiiieeeddduuuimmAdddeeeirrrtdddttsssşşşnlll11rvvvaaaeeerrreeeeeelllkkknmiiieaa11mmmaaarrrkkkdddTTTTİSTsİİTİTssSİSTVVTTVİTT^^^şşşlllnnngggiiilnniiieeellllllrrr::ööösssiiiabbbiiieiööömmmüüüDDDeüüüeeüiüiiiiüieeennniiiiiirrrttşiiikkkzzzşşşşşşEElmkkklllkkkeeezzznnnmmmsssmmmmmmaeeedddeiiikkkkkkkkcKccKKiiiuuukkk...şşşccciiiiiişşşşşiii[[[çççrdddşşşrlaaaüüüsssnnniiiiiissşşşrrrüüüüüüssskkküüü111euuu(((iiilllkkkoooöööaaaaaaalllleeekkkdddSSS???tttiiitiiikkk555sssaaallleeeaaaüüünnlllğğğllzzzkkkolllPPPeeekoooiiiöööaaannne]]]tttrrraaarrrlllllaaasssnnnlllnnnlmmm...nnn<<<lllşşşzzzdüüüaalllüüünnniİiiutttlllmmmaaa:::eeelllllllmmtttewwkwkkVVVmmmkkkpeeelllAAAüüüaaakkiüüümmmmmmaaabbbrdddşaaaaaammmkkküü>>>llrrr.iiişşşaaayyykkkksssiiilllyyykkküüü(((mmtttlllll...kkkkirrr...bbbQQQ+++nnniiillldddsrrrakksssdddaaaeeccciaaaiiiüüü)))nnnkkkuuuööövşşşşşşlllkkkllaaakkkyyyrrriieeedddşşşeeeeelllzzzaaarll...üüüllleeedddeeeiiibbbaiirrrrrlll166116DDDTTTEEErrraaalllWWWşşmmmmmmüüüğğğiirrryyymeeeüüüiii848844nnnnnüüüşşşkkmmmiiişşşkkknnnkkknnn444şşşeeemmmeeennnmmmkkkOOOiiloooaaa’’’iiiEEEbbbeeessaeeelll666dddyyytttiiirrrnnnnnneeeiiaaatttyyyrssseeeüüüsssdddçççxxxaaalllooorrrllleekkkeeeiii--kkkeeekkkppapaaaaaNNNiiinnnmmmdddttkkktttaaaiiieeelllKKammmaaarraaaiiioooeeelllrrraaçççyyynnnraaaeeennnşşşdddiiitttuuğğğtttalllffooo(((dddmmmşşşttttttsssiiisssrrsrrrlllrrrlllğğğtttüüüiiinnkkkrrrpppaauuueeeyyyeee...aaaooommmuuunşşşkkkddllrrrşşşnnndddssslllnnnüüünnnooodaaammmaappp22sssaaaaaa)))kkklllrrrjjjaeeeiiinnnkkkçççuuueeeeeetttktttnnniiieeesssiiikkk)))iaaaşşşsssdddiiivvvoolllnnnööörrrlllaaammmaaaaaaiiirreeeoooeeedddyyyzzzrrrbggooommmffflllaaaiiieeeeeeimmm“““aaeeessslllcccsssrlllaaaiiibbbnnrrrnnnkkkaaaaaayyynnnrrryyykkkiibbbaaadddvvvsssçççnnzzneeeelll...iiinnnkkkaaaaaaee”””eeeeeesssşrrrrrr,,,

Si3s.öi1mz.c3lüe. ğnüdnirKisleaönrzşlütkmAtnalnatmmklsnaldlkaİlykişeükrmisaeilalenriinsimeytraafdnadsafatotrügraünibzier

Ssks3eööda.ö1zzrizl.şccc3müüüt.kkiğaşttnüteeilnrnnaK[msss4aooöl]rnnz.lşlrrüaaktkAggileetinaşllleenkannimmsi““loosnlalldmmkpatİaaalyyynişeaaakrnnbi””sialiliaaarnn.naahhisttiaamrr

syöazcdüağüsafarat ctülrğüybliar sözcüğü araclğyla

Skaörzşcüt ğanülnaTmsaöblzllolük1ki2lt:iaşKnkiamsrişsntadpaantalynaemarbliallliark.niliisşikmisiy-aKduaraslf1at türü bir

SaiSisknnöraööİsSEsÖsSEİÖssİESsÖDDDacczlllraaaööözzöööişşiişseeşrrrüüücyyyzzzşşşcclllnnnzzzllüzzzekekeknccctüüeeccceeessseeekşşşüüüiiidnnkkaüüükkklllmmmnnntkkkaeeniiikkkelllnnleeeiiinbtttttaTTtttüüüaaiiiüüüissmsfffaarrrrnnöörrraaaoüüübbüüülkzzdddnmmllaccleeeoorrüüakşnn11kkgddi22tliieaa::iallşsSİDTİİİsSVDSTİSİVİDSsTİİSV(((leeKKnesllllssll???kööööööDDDiiiiiiliiiiiieeenyyPPPfffi““zzzşşşşşşaaamkkmmkzzzsannanaekkkekkkkkccKKcK<<<rrmiiiccci“ttteeeşşrrüüüsssiiiiiiaawwwüüüoyyysllltttööölrrkkkSSStttiiittiiiakkklaaaşşüüü>>>zzzmmmmlaaöööpaarrrlll[[[ttdddllknnzzztüüüüüüsssaaa^^^aaaa””llllliiikkkynniüüünaazzz]]]lsssassmm:::+++kkkaişöönbDDDfff““kllooozz”aaaikkieeelcctttlllllsiaaammmnnnüürkkirrn.eeeğğşşaaao666666DDDDDDKKKaiitttüüyyyllllllh999999ttiieeedeeeeeeaaannaaaşşt888””nnnnnnnnnrrruddannnkkşşşmmmeeeeeeğree)))iittttttsstttnnusssllliiiiiiiiööeeemmmşşşnaaaööö--nnnnnnzzazooosssnnccmmmKKlllcllliiiiaaaccüümmmüzzzşuummmiiieeğğağşşşrraaarüüülllggaayyyennlleellltaaaaüüll11kkknnnereennadnncessrvvlöö.aağzzrrccllyüüğğlkka

Saröazscnüdka btTaiarnbkmlaorşn1d3ta:aKnlyaaermşrltlaalknalnialmiş“klkilsakirşoilltidş”ukğisusiön-zacKiüşuğarrüaenltü2enderv.arlğ

ainracselnednaenbTisaröbkzlacorüş1k3ti:aleKnl“aakrmşalrtşlatkn”lialsmişöklziclsükiğoiüllidnşudkğeisnuinö-anKicşuearrgaeletl2eednesrö. zcük

Tablo 13: Karşt anlamllk ilişkisi - Kural 2

TDK Sözlük 698

ESinMöczecOlüenkBeinltimasnöszmecülnkDdiaelergy“eki,raCrşaitllat”n1s,ö“Szkacaüyrğşıü1tn”,dHensaöözznicrcüaeğnügne2ül0enn11svöazrclüğk arasnda bir karşt anlamllk ilişkisi olduğuna işaret eder.

DüzenliTifaabdleo 13:(K?Pa<rşwt>a[n^la]+mklalrkşitli)şkisi - Kural 2

KKKKsssyyyskiççkiikçyçkisssnnnnöööeeeeaaaaaaaaEEEsssÖÖÖSsİSsİSİsEÖsİDSDDsnnnnaaaaddddzzzrrrrllllrrrnnnnaaaaöööööööörrrrşşşiiiişççççşşşşiiiirrrrüüücccyyyyffffzzzzşşşşşşşşrrrrllllnnnnzzzzeeeennnnüüüllllzzzeeekkkkeggggccccttttaaaaccccvvvveeeettttssssllllddddeeekkkşşşşüüüüiiiieeeemmmmüüüükkkkeeeellllmmmmnnnaaaaaaalllkkkkmmmmkkkkiiiikkkkeeennnnlllaaaappppeeeeiiirrrbbbbeeeettttllllttttdddrrrrüüüüaaaavvvviiikkkkeeeeüüüüoooofffeeemmmmrrrreeeellllpppprrrraaabbbbüüüüggggnnnüüüürrrrdddllllllllmmmmeeeeooooaaaaeeeefffeeellllmmmmbbbbaaammmaaaaeeeekkkkyyyllllkkkkrrrraaaaeeeeiiiidddiiiiiiinnnniiiiccccmmmmşşşşnnnnaaalllliiiiiiiiiiikSTİsAssTVVVİsTİTİİSİSSAkSkkİAİSAİS((SİİV(eeeennnnlllyyyymmmmiiiişşşşllllllssssl???aaaöööönnnnaaaaööööDDDDiiiiiiikkkklllliiiiiiiillllççççPPPnnnffffbbbbzzzzşşşşşşşaaaarrrriiiikkkkmmmmççççzzzziiiiaaaaeeeennnnşkkkşşşkkkkssssKcKKKccc<<<iiiisssaaaacccciiiilllttttvvvvrrrriiiiüüüüssssiiiiiiiiiiaaakkkkwwwüüüüttttssssyyyylllliiiiööööddddaaaakkkkSSSSttttbbbiiiieeeetttt::::rrrrkkkkaaaaüüüü>>>eeeezzzzllllaaaaiiiişşşşiiiööööYYYYttttççççssssrrrrmmmmlllllll[[[ddddzzzzmmmüüüüiiiiüüüööööaaaa^^^tttteeeeaaaallllüüüüllllkkkknnnnzzzzggggkkkküüüürrrreeeeeee]]]rrrrüüüüddddllllssssiiiiuuuu+++kkkkrrrrkkküüüüaaaabbbbmmmmeeeeiiiilllltttffffmmmmnnnniiiillllnnnneeekkkaaaaooooaaaaüüüüddddYYYYdddttttaaallllllllnnnnuuuunnnneeeeaaaaiiirrrllllaaaarrrzzzzkkkkddddşşşrrrrllllppppaaaakkkkaaaaaaa1A31A1A3A313YYYYKKKKiiiieeee[[[tttaaaakkkkkkkkbbbb11100404044ülüüülllaaaaaaaaiiiiyyyy)))lllliiii6660000ççççllllrrrrrrrrnnnnllllkkkkiiii]]]aaaağğğğiiiişşşşaaaaZZZZşşşşiiiissss...ddddrrrrkkkkmmmmkkkktttteeee....tttteeeeeeeeeeeiiiiaaaakkkkkkkkaaaallllaaaasssszzzzeeeeaaaaiiiinnnnYYYYyyyynnnnhhhhlllloooouuuuddddaaaallllaaaakkkkaaaalllleeeeyyyymmmmppppiiiiaaaaaaaattttrrrraaaaggggaaannnnrrrrbbbbiiiillllşşşşlllllllyyyyuuuu,,,,iiiiaaaaeeeellllrrrrllllttttyyyyrrrrnnnnllllaaaakkkkiiiiüüüünnnnmmmmkkkkZZZZaaaakkkkttttnnnneeeeaaaaeeeeaaaasssseeeekkkklllleeeellllnnnnaaaaaaaammmmnnnnkkkkaaaallllmmmmrrrraaaaddddeeeeaaaammmmnnnnaaaassssttttzzzziiiikkkkaaaallllnnnnnnnaaaalllliiii

s3ö.1z.c4ü.klerdPeanrçfaay-dBalüatnünlaİbliilşmkieski tedir [16].

iiiiBBBBvvPPvvPPtttt3İİİİs33ssstyytyyttbbbsssllllaaaaaaaassssöööööööaaaa...uuuaaaaaaaiiiiuuuummmmnnnnnnnn111şşşşzzzzzzzrrrrrrrlllrrrrkkkk...lllluuuççççccccccciiiiaaaa444mmmmmmmmddddiiiinnnnaaaaüüüüüüünnnkkkkddddssss...aaaakkkkkkkaaalllliiiiaaaaaaaaiiiiaaaannnnbbbttttllll––––[[[[ççççeeeerrrreeeyyyy1111aaaaiiii““““iiieeeeddddnnnnnnnnrrrrlllddddrrrr7777vvvviiirrrriiiibbbbaaaaPPPrrriiii]]]]eeeellllnnnnüüüü...ssssmmmmllllyyyyaaagggguuuuiiiiiiiibbbbssssttttnnnnttttrrraaaaeeeeüüüüyyyyooooaaaauuuueeeeççç””””ççççddddoooonnnnaaaannnnrrrraaaeeeeeeeellllhhhhaaaarrrrrrrruuuunnnniiiittttaaaaaaabbbb---iiiillllnnnnüüüübbbbşşşşlllliiiillllaaaappppttttBBBcccciiiişşşşrrrriiiiuuuuşşşşğğğğrrrrddddaaaakkkkaaaeeeeüüüggggkkkkğğğğllllrrrrkkkkeeeeiiiivvvvaaaattteeeeüüüüiiiiççççnnnnuuuuüüüiiiissssççççaaaallllaaaayyyynnnniiiiiiiieeeennnffffllllnnnnrrrreeeeiiiiaaaaaaaannnnllll––––bbbbİİİbbbbrrrrrrrr((((––––ğğğğllliiiikkkkbbbb----ssssiiiiiiillllyyyyrrrrddddşşşllllaaaaggggüüüübbbb““““llllkkkeeeeppppooooiiiittttüüüüaaaaoooiiissssüüüüvvvvnnnnttttllllttttlllssstttiiiiaaaauuuunnnnaaaaüüüüuuuaaa,,,,iiinnnnbbbbnnnnrrrrşşşşşşşnnnnnnniiii----iiilllliiiittttmmmmaaaallllddddrrrruuuuiiiimmmmiiiğğğğnnnnbbbbllllaaaaşşşşrrrraaabbbbiiii””””iiiiaaaakkkknnnnssssşşşşnnnnaaaarrrrnnnniiiikkkk))))iiiirrrrvvvvnnnnssssnnniiiieeeeiiiivvvvbbbbbbbbddddnnnnbbbbssssdddeeeeiiiiCCCCüüüüaaaaaaaddddiiiieeeennnnrrrryyyyrrrrttttnnnnrrrrddddiiiiüüüürrrroooouuuunnnneeeekkkknnnndddd““““rrrrrrrssssddddnnnnuuuuooooaaaaüüüü....eeeeuuuueeellllyyyylllnnnnmmmm’’’’rrrrllllffffiiiiuuuunnnnrrrraaaaaaaççççüüüüPPPPaaaşşşşlllliiiinnnnnnniiizzzznnnnllllaaaaaaammmmnnnnnnnmmmmllllrrrrrrrllllaaaaeeeeiiiiççççuuuuggggaaaasssshhhhaaaaşşşşşşşşaaaabbbbeeeeiiiivvvvaaaammmmmmmm””””llllnnnniiiiaaaannnnmmmmlllliiiivvvvrrrriiii––––eeeeggggşşşşrrrrllllaaaattttaaaavvvviiiillll....aaaaüüüüeeeekkkkzzzzkkkkccccnnnnrrrrbbbbttttiiiittttppppuuuuAAAAüüüüaaaaiiiiyyyyaaaa““““üüüüllllaaaatttthhhheeeeddddmmmmvvvvttttyyyytttrrrrbbbbuuuuttttttttüüüüeeeeççççnnnnaaaattttrrrriiiiiiiirrrrnnnneeee””””aaaaşşşş....rrrrrrr....

buDDDluüüünzzzeeeannnbllliiiiliiiirfff.aaaTTTTdddaaaaeeebbbblllloooo Düzenli ifade

sÖİSsSSİsİİsÖÖllllöööööööiiiirrrzzzzşşşşnnnzzzkkkkccccccceeeüüüüiiiiüüükkkllllkkkkiiiikkk

ttttttüüüüüürrrrrrüüüüüü türü

Eşleşme EsEssEaaaşşşyyyllleeesssşşşmmmeee

14: Parça – bütün ilişkisi kural 111^^^^İİ]İ(((](İİ(İ(]](++++ssssssvoovoovv444((((iiiiii((((elelleel????:::mmmmmmuuuu[[[[||||))))PPP^^^^vvvvşşşş((((eeeeaaaaaaallll]]]]aaaayyyynnnnrrr++++rrrrçççaaaa||||||||))))ooooaaallll))))((((eeeelllllllluuuu–––))))rrrraaaa????))))şşşşrrrr????bbb((((mmmm||||llll[[[[((((üüüeeee^^^^dddduuuutttrrrreeeeüüü))))şşşş????nnnn))))nnn((((||||dddddddiiilllaaaaeeeeiiinnnnşşşnnnkkk|||||||ttttddddiiiaaaasssaaaannnniiinnnn||||kkktttt||||eeeettttuuuaaaannnnrrrnnnn))))aaa||||ttttllleeee nnnn)))) İTBdSsVİBdTTdİBİVBİsdssSTVİSİİSbbbbllllslllööööööööiiiiöööDDDDiiiiiiiööööiiiirrrrzzzzşşşşşşşmkkkrrrrzzzzlllllllkkkkkkkKcKKccKcddddiiiiüüüüciicccikkkküüüüsssiiiiiiiüüüüüüüükkkkllllöööllllkkkkSSSSttttiiiikkkk::::eeeebbbbüüüüzzzöööörrrrTTTTiiiirrrrllliiiizzzzrrrrüüüüüünnnnaaaallllkkkttttkkkküüüüaaaatttteeeekkkkbbbbmmmmmmmmuuuullllrrrreeeeaaaalllloooorrrriiiiddddllllssssuuuu3133131TBTTBBBTPPPPaaaaaaaaşşşş3003330nnnnaaaaaaaööööyyyyttttrrrrkkkkuuuullllooooççççüüüüllllrrrrllllaaaaamamamamkkkkaaaauuuunnnnnnnn----şşşşaaaabbbbbbbbvvvvnnnniiiiüüüüeeeerrrr,,,,ttttllllüüüüööööüüüüiiiikkkknnnnbbbbççççüüüüüüürrrrvvvveeeeyyyyaaaa

Lsitaeyrastürde meronimViikoislaörzalkükda bilin1e0n parça – bütün ilişkisi,

bL“gyyL““Lygybyyg“yygbAAAAieeeieiaaaaaaaaiiillltttrrrrpppprrrgggeeeççççaaaannnniiirrreeeeyyyylllleeeeaaaaaaçççkkkkaaaalllltttnnnneeeellllüüünnnnkkkeeeerrrrrrraaannnndddddddpppprrraaaammmmeeeeeeeaaaannnnmmmnnnrrrreeeemmmllllççççaaaassssooooaaaaiiiimmmmeeellllsssnnnnuuuurrriii––––ddddssssooosssşşşşaaaattteeeeuuuunnneeellllbbbbrrrriiimmmyyyymmm????üüüüaaaa””””ttttlllbbbbiiirrrrüüüüeeeddddiiiiggggrrrnnnnooorrrriiiiiilllmmmmnnnbbbbaaaiiiidddiiiillllrrraaaacccciiiiaaaeeeoooorrrrşşşşkkkaaaakkkknnnndddoooommmmiiiitttteeelllldddssssooooaaaaaaaaiiiiaallllkkkbbbb;;;;oooonnnnuuuiiiibbbjjjjlllloooollliiiinnnniiiiilllkkkkttttrrrrlllaaaooooiii....nnnnnnssssmmmm““““ddddooooeeeAAAAlllaaaaaaaannnrrrraaauuuutttthhhh,,,,bbbiiiipppllllaaaaBBBBkkkkiiiaaaalllaaarrrriii’’’’rrrrrraaaassssyyyyççç...ssssooooiiiiaaaccccrrrrğğğğiiiieeeeuuuuçççç–––vvvveeeeaaaaccccrrrrbbbbbbbppppiiiieeeeüüürrrriiiillllvvvvrrrrtttaaaammmmüüüaaaarrrrppppnnniiiissssbbbbllll????ooooaaaauuuuiii””””lllmmmmrrrrlllliiiggggmmmmyyyyşşşaaaauuuukkkaaaaaaaayyyyiiiyyyyddddvvvvssslllliiiaaaaaaaaaeeee,,,

bilgi çkarm sistemlerinde de kullanlabilir.

3.1.5. Yaplmş Olma İlişkisi

3YYv33YYvvvoosİvyvvitiytstİvvtvoiioİyİtystsvttsssaaaallaallaassssööööööö...aalalaaaaallaaaaaaaiiiiÖsEİsSÖÖİÖSsÖsÖESsİSsİÖEÖEsDiDiDDiiaamaammmbbbbnnnn111uuuuşşşşffffzzzzzzzllllrrrrrrrrzzzzppppaaaööööööööppppşiişiişşaaaaiiiikkkk...llşşllllşşllrrrrrrrrüüüüccccccciiiiyyyaaaazzzzşşşşiiii555mmmmllllnnnnnnnnzzzzddddttttyyyyiiiinnnnüüüüüüüzzzzkkkkkkkkekkekkeerrrrcccclllluuuu...sssscccceeeeeeeeeeeeeeeettttmmmmsss....eeeekkkkkkkşşşşllllüüüüiiiiiiiiğğğğuuuuüüüükkkkkkkkaaaattttllllaaaannnnmmmmnnnnttttllll““““iiiikkkkttttiiiiuuuuttttkkkkeeeeeeerrrryyyyççççiiiieeeelllluuuuvvvvşşşşddddnnnnnnneeeeiiiinnnnrrrreeeerrrrttttlllleeeettttiiiibbbbaaaaüüüüuuuuYYYrrrraaaaüüüü””””llllnnnniiiiuuuurrrroooonnnnrrrrmmmmööööaaarrrrssssüüüüssssbbbbTTTTaaaallllüüüülllliiiizzzzpppyyyyuuuuooooyyyymmmmkkkkaaaannnnuuuuaaaayyyyeeeeaaaannnnnnnnaaaaddddlllbbbbaaaallllaaaammmhhhhppppaaaarrrreeeennnnllllbbbbiiiiaaaaddddbbbbaaaaoooobbbbllllTTTTSKİİHİSİTTİİİSKSİİİHSİKİİSİİTTHSHTTİİKST)V^((^)V())^^(Vllllüüüüiiiillllaaaaşşşiiiinnnniiiilllllllllllllllll????yyyyddddiiibbbbşşşş((((1111llllööööööööttttllllüüüüDDDDüüüiiiiiiiiiiiiiiiiirrrriaaaaiaaaaiddddiiii(((((((kkkküüüüeeeeaaaaggggOOOiiiişşşşşşşşşşşşşşşşşiiiikkk5555zzzzzzzzrrrrmmmmmmmğğğğ““““[[[[[[[şşşştltltlltrrrraaaakkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkppppKKKKiiiinnnneeee....ammamaam^^^^^^^cccciiicccc::::kkkkvvvvhhhhlllnnnnsssiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiillllüüüümmmüüüüüüüttttüüüüüüüüYYYYiiiillllllllllleeeennnnllllaaaaeeeeiiiivvvvööööööö::::\\\\]]]]aaaabbbbSSSSttttttttssssiiiiiiiiiiiaaaannnnkkkkkkkk\\\\yyyyllll++++nnnniiiiaaaüüüüüüüüaaaağğğğzzz::::KKKKiiii....aaaaiiinnnniiöööösssssssssss]]]]aaaaoooollllrrrr))))rrrrrrrrllleeeeKKKKpppp((((ööööööööööö||||++++ggggİİİzzzzüüüllll((((eeeeüüüüüüü””””yyyyllll----ssssnnnnoooolllllllzzzzzzzzzzzbbbblllluuuu““““iiiinnnn????kkkddddiiiaaaağğğğllllaaaaaaaüüüüiiiissssllllllllcccccccccccşşşiiiimmmmyyyyşşşş))))eeeennnnbbbbeeeeppppuuuuppppddddrrrriiiirrrrkkkkkkküüüüüüüüüüü((((ttttnnnnnnnnaaaa||||vvvvnnnnaaaattttppppaaaauuuullllllliiikkkkkkkkkkkaaaaplplpplliiiieeeeaaaaiiiişşşşyyyyğğğğsss,,,,nnnnrrrrmmmmrrrrnnnvvvvniiirrrrrrrddddyyyyaaaallllddddiiiioooobbbbllll----))))||||aaaammmaaaamvvvvççççllllaaaauuuuaaadddd????eeeelllliiiieeeeşşşşççççrrrreeeeeeeennnnddddmmmmrrrrppppğğğğaaaa((((nnnnaalllla))))rrrrllllrrrryyyydddd””””aaaannnnaaaauuuu))))ssssiiiiğğğğaaaallllyyyyaaaa????bbbbeeeerrrrrrrr))))mmmmYYYY1111K5KKKK5KKK5KKKYYYYYYYHHHHnnnn....((((öööönnnnaaaaüüüüiiiinnnnyyyyyyyy6666777ddddvvvvllllbbbbbbbbddddppppüüüüeaeaaeeaaaaaaaaaaağğğğ||||BBBBttttiiiiddddüüüüllll3333llllşşşşeeeeeeeeüüüüiiiiaaaaaaantntnttnppppppppllllşşşşnnnneeeeaaaallllmmmmaaaaaaaauuuunnnnllllnnnnkkkkrrrrnnnnhhhheeeeggggllllmmmmttttnnnnllllllllddddooooeeee||||iiiiüüüüvvvvaaaabbbbiiiinnnnddddaaaammmmmmmmkkkk““““iiiissss||||rrrrsseseseellllnnntntttnnniiiilllliiiiddddaaaaiiiiiiiiddddyyyyuuuuşşşşiiiiaaaarrrriiiinnnnrrrrnnnnggggnnnnnnnnşşşşuuuukkkkşşşşşşşşllllaaaabbbbnnnnççççrrrrllllkkkkiiiieeee||||hhhhyyyyppppğğğğuuuuiiii||||aaaaaaattttoooooooooooobbbbttttiiiirrrraaaaaaaaaaaauuuurrrrnnnnnnneeeekkkkiiiilllllllleeeellllnnnnaaaannnnppppvvvvnnnnmmmmmmmmppppnnnnddddmmmmllllllllllll||||ggggaaaakkkkiiiiddddllllaaa))))tttteeeebbbbaaaallllssssaaaaaaaaiiiieeeerrrriiiirarraaammmmeeeebbbb((((iiiiiiiişşşşllllnnnnççççllllrrrrmmmmnnnnvvvvbbbb””””iiiiggggaaaaddddöööökkkk))))lllleeeennnniiiişşşşiiiiööööeeeeğğğğrrrr||||aaaarrrr––––ttttvvvviiiinnnnnnnniiii....aaaaeeeeyyyyüüüüppppppppyyyyiiiieeeennnnllllddddrrrrrrrrşşşşbbbbeeeeyyyyaaaaAAAAüüüüaaaaeeeeffffllllüüüürrrrlllleeeeaaaaaaaahhhhrrrrddddmmmmyyyyttttmmmmmmm))))zzzzbbbbttttüüüüddddeeeennnnaaaalllliiiinnnnnnneeeeaaaaaaaaeeeşşşşrrrrrrr

Csoanycesp tNet [7], Vyiakpislömzlşükolma (ma5d7eOf) ilişkisini burada

ototottoCabooabCabCaboaaaammmmllllilliiliooonnnnddddalallalggggnnnaaaarrruuuummmmaaaiiiicccccccğğğğyyyykkkaaaaeeelllluuuuiiiiaaaapppdddddddmmmmtttyyyyeeeNNNaaaaggggööööğğğaaaahhhhiiiieeennnneeekkkkbbbbaaaattteeeerrrttttiiiilllaaaalllyyyyeee[[[iiiiddddkkkk777üüüünnnpppp]]]kkkkdddrrrraaaa,,,....ffffssssiiirrrrrrraaaaeeeeççççyyyUUUUiiiyyyykkkkaaaalllaaammmddddyyyypppbbbbaaaaggggiii––––iiiillllşşşllluuuurrrraaaammmtttlllliiinnnnkkkkaaaarrrbbbb...mmmmeeeeşşşllllüüüüaaaassssttttaaaaiiiibbbboooüüüünnnnddddiiiilllnnnnlllllllaaaammmiiiieeeekkkkccccaaappppttttiiiieeeeeeeellllaaaakkkkiiii(((rrrrşşşşbbbbmmmççççkkkkaaaaaaabbbbiiiiaaarrrrssssuuuudddiiii––––nnnnnnnneeeddddiiiiddddOOObbbblllleeeeiiiirrrrüüüüfffşşşşnnnnmmmm)))kkkkttttüüüüiiiiaaaannnnbbbbssssiiittttlllaaaaüüüüiiiiiiğğğğşşşnnnnllllrrrriiiikkküüüüeeeeşşşşmmmmiiikkkkddddsssddddiiiieeeessssiissssnnnnnnnaaaaiiiizzzziiihhhhyyyyiiiiyyyyaaaallllbbbeeeellllooooeeeeuuullllffffaaaaaaarrraaaaaaaaaayyyyrrrrzzzzyyyyaaaadddnnnnllllrrrrkkkkaaaaaaa

3o.l1ar.6ak. değYearlpeanndi–riYlmapiştliarn. İlişkisi

B3baoBabo3BaboaboB3kkkllll.ilil.ili.uuuuuuuaaaa111ururururlllnnnn...şşşşllliiii666aaattttllllvvvvuuuu...nnniiii““““şşşşaaaarrrrttttkkkkaaaauuuulllrrrraaaiiiillllrrrrlll,,,,bbbaaaaddddğğğğffffyyyyYYYiiiuuuulllaaaannnnğğğğaaaiiinnnrrrppppuuuupppdddd...aaaaaaallllvvvvbbbbaaaannnnnnneeeeiiiinnnn””””llllyyyy–––ggggbbbbaaaaaaaiiiiYYYiiiissssnnnnrrrraaaiiiiaaaannnnsssspppeeeehhhhiiiiooooyyyyttttlllyyyyaaaaiiiillllaaaççççeeeeuuuurrrrnnneeeemmmmttttssssrrrrİİİööööiiiiiiilllrrrrnnnnbbbbzzzziii....şşşcccciiiikkkkkkkSSSSrrrrüüüüiiiiiiiööööğğğğmmmmssszzzziiikkkküüüüiiiiccccaaaannnnüüüübbbbvvvvğğğğttttuuuurrrraaaaaaaaüüüürrrrmiimimimnnnnaaaalllliiiiffffşşşşssssnnnnkkkknnnnööööiiiiddddzzzznnnnaaaallllkkkkiiiiüüüünnnnnnnniiiikkkkmmmmyyyyssssttttiiiiaaaaaaaaaaaannnnppppppppnnnnttttllllaaaammmmttttddddnnnnaaaarrrrmmmmğğğğnnnnaaaaddddffffaaaayyyyssssaaaannnnaaaadnnddnndyyyydddddadaadadeeeennnnaaaaaaaarrrr

kuSsİÖsİSsSÖİÖİSsDDDDllllöööölööööiiiilrrrüüüüzzzzşşşşannnzzzzzzzzkkkkccccncccceeeeeeeüüüüiiiiüüüükkkllllnnnnlkkkkiiiikkkkalllliiiibttttttttüüüüiiiiiüüüülffffrrrrTTTTrrrriaaaaüüüürüüüüaaaadddd. bbbbeeeelllloooo Örnek

16: Yapan – yaplan ilişkisi kural

111666TTTTTT(((((((yyyy????:::üüüüüüPPPPaaaaYYYmmmmmmpppp<<<<aaaüüüüüüwwwwllllpppaaaaaaa>>>>nnnnnnn[[[[||||oooo^^^^–––llll]]]]uuuuyyy++++şşşşaaa)t))tt)tuuuu((((pppllllrrrreeeeuuuulllrrrraaallllccccnnnaaaaeeeennnniii||||llll))))lllaaaaiiişşşrrrrkkkccccaaaaiiisss||||iiittttaaaakkkrrrruuuaaaarrrffffaaalllnnnnddddaaaannnn))))

ESrySyrrTEyEySrEaaaaaaaaööökkkükppppppppzzzsssmsoooocpcppcpllllrrrrüüüüeeeeaaaakrrkrkrnnnnttttiiiiiiiizzzznnnnccccrrrraaaaeeeepppplllleeeeoooommmmrrrruuuueeee::::

Eksperler tarafndan ssssEEEEEEooookkkkkknnnnssssssuuuuppppppnnnneeeeeeddddrrrrrrtttlllaaaaiiieeezzzhhhhrrr rrraaaatttaaaaaazzzzppprrraaarrrrooollllfffrrraaaauuunnnnnndddaaaannnnaaannn

Ekspertiz raporu

ya ilişkisi, sorguyla ?” ya da bulmaya lama ve

3.1.6. Yapan – Yaplan İlişkisi

Bu ilişki, yaplan bir eylemin kimin tarafndan yapldğ ya da

Bulunma ilişkisi, bir varlğn nerede bulunduğu konusunda

boilruşYtavuarzurıclldığuEn.ğ,uAvbmeilyagasiysianslioı Myiçu.etrFi.r,b.KiSraövzkrcaaüvmğraülamnr AsnörazlksüıikmAntianlanmmtasranaldfİalnişdykaielner rin alan “tarafndan” anahtar sözcüğü bu ilişkinin saptanmasnda

bilgi verir. İsmin bulunma hal ekini (-de, -da) barndran isim TürçetürSüözblüirk TsaönzcımüklaterınKusollanrnaılagrealkenOt“obmulauntikanO”laarnaakhtÇarıkasörtzılmcüağüsı,, bulunEmMaOiliBşikliimsisneinl Dseörzgciü, kCialtn1la,mSanydı a1n, Styefsp1i-t13ed, iHleabziilramnes2i0n1d1e

Tablo 16: Yapan – yaplan ilişkisi kural

Tablo 18: Bulunma ilişkisi kural

Düzenli ifade (?P<w>[^ ]+)(lerce|larca| tarafndan)

(yaplan|oluşturulan)

Sözcük türü İlişkili sözcük türü EEssÖaaşşryyllneeessşşkmmee aYYallEEsaammappşşyaallaaeekknnsşşttaamm––ddeeyyrr..aappllaann

iillVTVTİsİİİsiiTTVsİİİsİsİİTryESTşşllllllllllööaöööaDDiiiiöDDiiiiiiükükkiiipzzşşşşzzzşşşşşşkkpkzmsmiikkkkkkkkkkKKccoKKcccssiiipcüüssiiiilüüüsiiiiiiriiüüüllealllööökkSSttkkkiiSStttiiirkCCnüüüüüzzztöööörrllirrrlooizzüüzzzüüüüüünnnllllkkkcüürüüccaekkeekkplppeottmNNrueee:tt5533EEYY55EY3YEEYsE’’ottkkkkkaakaaaeenssssspppppsupppppCCpaaaaaneeeeennennnrrrrdrrrreet–––––laiaaezyytthryyyeeraaaaaatddaappzpppBBprarllolllyyaalaaafrannnnnuaanndddanayynllaa

yyeerr

33AAç“çs“bbs33kkbbbb33AYYaaAbsççs““aY3“sAçkkkbbbbbööaaöööooaaalllooo..ii..uuiiii..i.uuuiiiiiÖÖEEİÖsssSİsSÖDDsÖEssSÖİSsÖÖEİEsSİsÖDDDrr1111aaarrrmmmllrrr111lllrrrrrmmzzllmmmzzzğğlllaaööğğğllaaaööölllaaggaaggagddbbööddbbdböööişşippp....şişşiill...rrrrüülllccrrrrrüüücccyyuuyyyzzşşuuu7788ççzzzşşşaaa777çççiiaalliiiaaaeeilllnnnnzzaaeeiieinnnnnzzzaaaaaaüüzzüüüsszzzekkesssrrekekekccnnrrrccckkknnn....nn...nnnnccccnnccceeeecccnnneeeeessiiiieesssiikkiiieeeşşkkküüşşşiiüüüiiill––tttlllnnnn–––üünnnnnüüükkkkkkkkkllmmlllnnuummmnnnaauuaullyylllkkyyykkkffiifffiiiiidd–––kkiiidddaakkkaaaoollooodddkkaalllkkkaaalllllaaeeiieennaaaeeeiiieeennnaattllaaatttzzlllllzzzlltttttyyyüümmaannüüümmmAABBaaarrrnnnaaiiAAAaa””üüiii”””üüülllllffbbii...fffbbbiiirraaarraarrrrrraaarrççuurrrrraaçççrrraaaaaaaaaaaaüüaaaaaaüüüiipppiiissüüsssüüüaaeeaaaddrreeellççdddrrryykkçççyyykkkTTkkööiiTTTkkköööiiiuurrççrrrçççsseellsslseeerrrrrbbuubbbzzaauuuiizzzaaaiiinnaaaiiiiikkiirrkkkiiirrr--aaccmm---llaaallcccmmmbblllllnnnbbbllmmlll.....llmmuulllmmmuuuiişşüüiiişşşüüüAAllaaAAAlllaaaşşşşşkkllooaakkkllloookkiiikkknnkknnnllkkkmmlllmmmlllaaşşaaaaaşşşaaallTT((bİbbsvsSİsİRSİbvRsİİsyİAyTİASSİTsİİİVVyy]]SSlllT((TT(VvTSbsyTİsbRSİsAİvsbİbİsSİRsTSİyİİAVAVİİİsRsvySİsİİİSby]]y]SSSiiiii11ffiiiİİ111fffeeeee++((llllllllllssmmşşş+++(((lllllllslllssllllnnöööööössmmmaannnööööööööösssaaaiioouuaaaallaaiiioooööauuauaööaavvaaöööööüüöööDDiiiiiiiiiivvvvvööö77üüüDDD[[iiiiiiiiiiiiiiaavvv777[[[aaarrnniiikkknnrrnriiiiiiiiiiiiiiiiizzzzzzşşşşşşşşşş((ççzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşgg(((ppppçççggg^^şkkllmmppppp^^^zzşkşkkşllllmmmliizzaaşşzzzzzlllmmziizizmmaaaeezzz::mmmmmmlleee:::lllmmmmiiimmmkkkkkkkkkkuummkkkkkkkkkkkkkkccKKccccuuuKKcccKccccccaaaaaaaookkccaaaooocciiaazzllssscccciciicaaazzzrrbblllrrrbbbİİAAİİİbb]]AAAllllbbb]]]üüüüüüssiiiinniiiiiilllllüüüüüüüüüüüssslliiiiiinniiiiiiiniüüülllüüppbbiiiiiiüppüüpüübbbünnmmiiiiillüüüüüüaannneemmmiiilllaaaaff++aaaeeellllllaaaiifff+++ttllllllllliiiootttöössddooouuööödddyyiiuuukkkkkkaayyyiiiSSttttkkkkkkkkkkkaaaiiiiiirrSSSiittttttkkkaaiimmiiiiiiiiirrrrriiaaa::kkiiikkmmmkkllrrrnnnn:::kkkkkkkkklllnnnnnşşCCCiişşşüüüü((iiüüüüüüllzz(((lliiiiilllzzzllnnaaaaiiiaaeennaanaaaaaaaeee::öö:::kköööllmm||iimmkkkrrÖÖlllmmm|||iiimmmrrrÖÖÖrrrriillmmrrrrrriiilllaarrccççmmmvvttttaaarrrrrcccççooçovvvttttttrrr.....iiÖÖzzllüüiiiÖÖÖzzzüüüülllüüüüüüüüüssttööaasstttsöööaaa..kk...sskkkiillsssaaaaiiieennnlllaaaeeaaaeeelleeettAAlllee––kktttAAAaaeee–––şşkkkaaammşşşrrmmmiirrriiizzüüaazzzüüürrsskkaaarrreeAAssskkkccceeeAAA““ttkk“““eekkiitttkkkeeekkkiiibbllbbbllleennyyeeekknnnyyykkkaaççşş||eeeaaaçççşşşvv|||üüvvvnnüüüiinnn||mmiii|||mmmmmuullmmmuuulllğğyymmğğğmmyyyiinnmmmnnpppmmmiiinnnnnneeşşlleeeşşşlllmmnnmmmnnnllllliiaaiiiaaaiitttaaiii””bbaaaaa”””bbbuuaaauuukknneeaakkknnneeennbbNNNaaannnbbbkkyykkkççuuyyyttçççuuutttnnyy||nnnyyyççll|||çççllliinniiiaammnnnyyaaammmyyy||eeeee|||aaeeerraaarrraaüüttmmaaaüüühhtttmmmhhhnnddnnndddrraaiirrraaaeeiiitttppAA1166HYBHBYRRAAAAeeepppAAA5116BY3HYBH3YBHRRRAAAAAAbbaabbbiikkllaaaiiiiookkkaallliii’’’oooaaaaaaassiinnsssiiieeissnnn3030eeeiiisss330))mmtttii)))mmmiiiooaannllllnnoooddaaaaaüünnnlllllrrrrlllşşnnndddllaaaüüüllrrrrrrppşşşlllppptteeell||ttt))lllssee|||ii)))sss77üüeeeiii77aaüüüaaaammaaammaaaaaakkaammmiittmmmşşggkkkaaaiiitttmmşşşaakkgggşşmmmaaakkkiişşşaaiiiaaammrrmmmrrrnnnnçççç((nnnaannççnçççç(((ttssaaatttkkiisssiiiikkkiiiCCCllrriiiinnlll..rrrbbnnn...iibbbaappiiissaaapppççsssyyaall,,eeüüçççyyy““aaall,,l,eeeüüüll“““lllççiiçççeeiii----eeeee------tteeeuuii))tttaauuuiiirrr)))aaaaaeennaaammeeeaannnvvoommmaaaaavvvoooaaammiimmmiiikk))kkkdd)))dddeeemmaaaallhhkkmmmaaaaaarrnnlllhhhkkkrrrmmnnnüüiimmmmmüüüiiieennmmmeeennnuuuuuiiiinnaaaeeiiimmmmiii((nnneeemmmmmm(((aaaauu||aaavvaaauuu|||ssvvvyysssssllyyyllssslllaalllaavvnnaaaaaavvvnnnkkaatttkkkbbaaammttaakkbbbttmmmtttaaakkkrrtttiieerrriiieeeaaeeemmaaakkaaaammmkkkaaaaaalleeaannççllleeeaaaaannççnçrraaaaarrraaarryyeerrryyy””eeeddd”””ççççççççççee||ssnnddlleee|||sssnnndddlllllddlllllrrdddlllvvrrraavvvnnaaaaaaannnaaaaaaaaBBBaassaaaaaasssaaaaeeeeeccebbccceebbebnneennneeeiippmmiiipppmmm,,yyy,,,nnyynnnyyyaannaaakknnnkkkttbbtttbbbyyyyyöö““ööö“““ddaaaağğaadddaaaaaağğğaaauuaauuauiiiiilliilllnniiinnnnnkk))eessnnnkkkrrll)))eeesssrrrlllaaççaaadddllçççlllaaaaaööüüllööömmüüülllmmm))))ii)))))iiivvvvviiaaççiiiaaaçççaannaaazznn??nnnyyyzzznnn???çççççaannllaaannnaalllnnaannncc((””cccdd(((”””iillldddaaiiiaaarrrrrss[[nnsssaaa[[[nnnaaüüaaaüüüeellrrlleeelllrrrll^^^^^hhddhhhdddğğğğğnnnnnğğyyyyyğğğyyytttttüüüüüddvvdddvvvaağğaaaeeeğğğlllllnnnnnnnnnnaaaaeeaaaaaaeeerrrrrrrr BBbbttbbkkB3B33Bbbbtbktbkktbüüüüüiiuuuu...iiiuuuuuSSDDSsEsDDDuuuuullrr111lllrrrllllaalllllgggggüüööüüüllölllşuull...üüululluüüüuuyyuuu888iiaaiiiaaalzzznnzznnnzzzennnnnnn...nnnccbbcvvbbbvvveessmmeeemmmşmmmmmüüüiieeiiieeennmnnnlllllrrrrrkkaaaakrraaaaarrrllaalllaaaiiiiiiibbeiiibbbrrssrrrttssstiiiiiiiiiBBB..iiüüiii...üööllöööiillliiillfflllfffiilliiilllrriirİİiiizzaauuuİİİzzzaaaşşiişşşiiirrüürrrüsssssşşşşşcckkddccckkkdddlll.....mmmmmkkuuukkküüüüüiieeiiieeesssssiinnnTTiiiTTTkkkkkiiiiisssssiiiiinnmmmnnnaattnnaaatttnnniiiiieeeee,,,,,bbiibbbiiiaaabbnnbbbnnnnnnnlllllbbbbbİİbb^^uuİVVTbb^^^oouuuoooİİİsssii((ssiiiuu(((ssslluulllsslllssDiirrirrrii??uuiii11???ööuuu111öööoommllooomkkllşşşPPuuPPPnnuu88zznnnK888zzznnkkknnniivvvvvnncc<<mmssnn::ccc<<<mmm:::iiirrrrraaaaaöösssüüaaaaüüüaaaaaSwBwBwBBBwwrrrrraaiiiaaazznnkknnkkklllllöuuuuu>>>>>llggggghhğğzhhhüüğğğlllllaaaaa[[[[[eeeeeuulaauuuaaakk^^^^^nnnnnünnllnnnlllllnlllnnneeeeelllllk]]]]]mmaammmaaaeenneeennn+++++nnnnnmmmmmkkkkkaa??aaa???eeeeeiiiii“““““)))))nnrrnnnrrriinniiibbnnn((bbb(((eeeeellllliiiiilllllddiiuudddiiiuuudddddeeeeeşş661şşş(((((aallaaallleerreeerrrkk--kkk---003uuuuunn||nnn|||dddddlliillliii7nnnnnaassaaasssbbeebbbeeettaatttiiaaarriiirrr,,uu,,,eeuuueee))nn)))nnnkkkkkss??llsss--???lll---”””””uuuuuuppdduuupppddd(((((nnddnnndddrriiaarrriiiaaattaaaatttaaaaaaddee))dddeee)))nnllnnnlll||uuee|||ueuueeddbbdddbbbaaaaadddddğğğğğaaaaaaaaaahhhhhiiiiiuuuuu||rr|||rrrllttlllttttttteeaaeeeeeaaaeeennnnnbbrrbbb||kkrrr|k||kkttddtttdddiiaaiiiooaaaooolllllsssss)))))mmnnrrmmmnnnrrröööööaaaaauuuuuzzzzzeenneeennnssssscccccsssssuuuuuüüiiiiüüüiiiiiinnnnssnnnnnnsssğğğğğiiiiiddddddddddmmüümmmüüüeeaaeeeaaa,,,,,

İbsuimlunan

Sözcük türü İsim

Düzenli ifade ^(?P<w>[^ ]+?)(ler|lar)?(de|da|te|ta)

bulunan

bbBKKBbbİİait3b“ktb3iai“kiikkiibfbftitbKBBBKKbbbiabt3“t33babatiiikk““iikkftbifkitbbfitalallelellççlassaalllleleelçlççaaaaaiilliiillluüuüi.oooi.oeeuüüüuui.ii..oooooeeeiiiiiiÖİÖssEsİEsÖÖESÖsÖİsÖSİÖssEDDiiiiiiiiSÖİsÖEsEEssÖÖÖsİSİssİÖEÖEÖsSsİSİÖsÖDDDuuuuuuummççsstştşee11uuuçççsssşttştşereeryy111rrryyyşşşşşşşşşşşşşşllllnnllllallaaaöööönnnltnntlnnaaaaööööööltntntllnnnppööprppriirrööööişiişşişrrriiillrrrkkkkkk..şişşiiişiişlllkkkkküuküukknndd...rrrrrrrrüüüuüüuunnndddrrrrrrrrrrüüürryyyyvvrrrnznzyyyyvvvzzzzşşşşiinznnzzuuallauu99iizzzzzzşşşşşşuuualaalluu999iiilllliilllllnnnnnnnnzziiiznnnnnnnnnnzzzii..iiiinniii...iinnaianniiddssaazznnaannndddsssaaazkkezzeekkeeettkeeekkkecckekccaaeeeddtttccccccaaadddsssss.s.nnssssssss...ssnnnsscccccceeeeeeeeiiiieeeeeeeeeesnnsssiiiiillkkeesnssnnsmmaalllkkkeeeşşşşmmmrraaaüüüüşşşşşrriiiiuurrriuiuiiüüüüüürrriiiiiiuuuiiiuuaaiiinnnnaaannnnniiaaüüiiiüaaaüüükkkkkkkkiikkkkkkkkkklllliiinnnnmmmmllllllllnnnnnnnnmmmmmlllnnnuunnuuunnnyykkkkyyllnnkkkkkkiiiiyyylllnnnddddniiiiiilldddddiinnnkklllaakiiikkkaaaddiiddlldddiiidddbblllllğğmmnnbbblllğğğmmmnnnööddkkdddşşeekkkeemmeeeeiibbşşşeeeeemmmeeeeessiiillbbbsssllltttteeeetttttteeeeeeiiaaccttiiitaaaaakkccctttnnaaakkkaeeüüüüaaaaeeeüüüüüüaaaKKaaiiççKKKaaaaaüüiiiçççüaaannkküüükkiinnnkkkkkiiieeaanneeeaaaffççnnniinnfffçççeeppiiinnnrrrrpppllhhrrrrrriilllhhhiiiiirriiirssiirrraauuuusssiiillaaauuuuuuiilllüüüümmooiiiüüüüüümmmooollllbblllbbbttTTnnüüütttTTTssnnnüüüeeşsşssiieeeşşşlliiiddmmillldddiiillaallilllbbaaallliiiğğbbbbbğğğiiaabbibiiiişşaaaiiikkddssnnşşşllkkkaalldddsssnnnlllllaaalllllddeedddllnnddeeelllnnndddaaaaaaiiuuaaaaakknnaaauuööiiiuuukkknnnuuuöööeeggiieeeegggiiibbeeeeeebbbşşeeşşşeeemmaannğğmmmssaaannnğğğsssggnnnniiggg””nnnzznniii”””zzznnninnnnnnkkiiillkkklllnniihhnnniiihhhiieeoolliiieeeooolllnnnaannhhiiaamamlliiillmmmllllluuvvllllllbbiiuuuvvvbbbiiivvppççvvpppssçççaasssiiaaammffiiisseemmmll““fffssseeeaalll“““kk11kkk111kkeeşşuukkkiieeeşşşeeuuuiieieiiaaaaeeenniiiİstİİDGSİVsİTİSİSSsİDSİtTSaTGÇsssİS(İSİVİİİİVSİsSaTVİİİ(sİÇİyy((eeaaaaaİassnnnsİDİTGsVİİtSİSVTİDVTİİDSİİssİSGttGSİsİ(ÇSİSsİTİasİSTVSİİÇİİSsaSaİs(sİİS(ÇİİSyyy((sssNNllNNNnnkknnnooaa99kkknnaaoooaaallllssllllllslslsllsll??ii999llsnnnnnaaalsllllllsslllssllllllslslslls???ööööööööiiirrrrlllrrnnnöööööööööörrrrrrrrrrrrrreeöpöpööööööeeeöööpppöööööööDDDDiiiiiiiiiiiiiiiiçç““aaDDDDDiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiççç“““aaazziidiidiiireeriinnbbiiççizkkzzLLiiidiiiddiiiiiiereerriiinnnnnaabbbiiççç::PPkkkLLLiiiddnnnaaa:::PPPeedddbbzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşşeeebbbzzzzzzzzzzşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşkkiirrmmmmkkkkkkkmmiiieerrrrrmddmmmmmmkkkzkzrzzmmmzzzzaaiirrraaİİdddzzzrrrzzzzzzzaaaiiiaaaİİİrraarrreeççeellaaaiieeeçkkkkççkkkkeukukkkkkkkeellliiirrooaaKKkkkkkkkkkkkkukkccKkkkkukkuccccKKccKnnr<<rr..oooaaaiiKKKccKKKcccccKcccKeennn<<<...lliiieeekklllbbiiccciccciciicnbnbiimmrr,,bbbiiieecccciiicccccicnbbbnniimmmrrr,,,eeeeerrcceeeiirrrcccşşooiiissüüüüüüüüssssşşşiissiiiiiiiiiiiiiioooşşccsssüüüüüüüüüüssssiiiiisiiissiiyiiyiiiiiiiişşş||cccyyy|||––wwüüüüüüüüii–––wşwwşuuüüüüüüüüdüüdeüüekkşşşffuuuaauudddüeeeüüllllllllkkkdSSfffaaauuuvv:ll:lllllllliidddSSSiivvv:ö::öööuuiiikkiiiööööuuukkklaalnnaakkkkkkkkllalaaaaaaaSSSSttttttttkkkkkkkkkkiiiiiiiiaaa::kkSSSSSiittttttttttiiiiiiiiii:k::kkkkiibbmmkkkkkkkknnkkbbbllmmmmmkkkkkkkkkkenennllaauulllmmmlleeelllaaauuueüüüüüüüüllleeeeeöö>>iiüüüüüüüüüüBBeeevvzzzzddiirrööö>>>iiiBBBbbvvvzzzzdddiiirrrcciitbtbbuu::ccciitttuuull:::iiiöööölllPPllöiiöööölPPPğğttlllddrriiilllğğğtttdddrrraalliirraaalllssiiirrrrrrrrrrraallllssszzrrrrrrrrrraaallllaauueezzzrrüü[[aaauuu::eeerrrüüü[[[naan:::aalloonannaaiiSSbbaaalllooozzzziiiSSSiiüüüübbbzzzzzüüüüüüüüiiiüüüüüüeeeeyyççiiüüüüüüüüüüüüeeeeeeyyyçççiii^^nnaacc^^^rr((nnnrffraararcccrrrddrfrrffrrrrttccdddrrrkktttcccSmSmkkkllllnnSmSSmmuulllllnnnttkkkkrruuuttt--sskkkkrrrliilaallüüssslillii..aaannlllüüüüü...nnnüüüüüüüüüüüüooiiyyoooiiiiillyyyaa]]eeiilllaaa]]]OOkklllOOO––kkkllllllmm–––yyrrmmmddynyynrrrğğlleeğğdddaannnğğğllleeeğğ++aaakkkknnmmuu+++kkkkknnnppmmmuuueeppp,,eee..llüüyy...lllüüüyyyllnnAAeelllnnnkküüffAAAeeekkküüüaafffnnaaarr??llnnnaaoorrr???lllaaaaaoooiiaaannririiaannneerrrrraaaaaeeerrrââaaaddddâââddduunndddbb--lluuunnnbbbiilll((uuççiiitt((())uuuçççllrrllttt)))lllrrrlllmmrrmmmiirrrllaazziiilllzzzmmmmiiaaaaeeaammmmmmffiiiaaallaaaeeeiiaaaaafffllliiiiiaaaşşrriiiiişşşrrriiirrkkrrrllllkkk))mmaalllllllmmmaaarrllldndnşşrr??hhrrrdddnnnşşşççrrruukkss???hhhçççaauuukkksssiiaaiiaaaiiiaaaiiiiiiiivveeeeaavvvuueeeddeeeyyaaaukuukdddyyyllkkkrröölll””rrrşşöööaa”””şşşççğğiiaaannçççğğğiiinnn75D37D2532SSBBSPSÇÇSBBÇÇSPGGKKKKaammD575775DD332SBSBBBSSSBÇÇPSÇÇPPSÇÇSGGGKKKKKaaakkçmçmmkk..eekkkbbçççkk...eeellaassddkkiilllaaasssdddkkkiiizznnaazzznnnaaarrllddrrr93693363sslllddd––399393636sssttppüürr||ii–s––tttpppüüürrr|||BBaaiiisssuuuuBBBaalliiuuuuueerruuuuaauullaaammmmllalaiiieeerrruuuuuaaauuulleeiikkmmgmmmmgaaaononeeenniiikkkgggbbonoonniimmnnnbbbiiimmmkkkkaaooaass7373kkkkkkaaayyüüoooaaasss737rraassyyyrrüüüllrrraaassslllllrrllllnnlllllrrrlllllllllnnnnnkkllllllllnnnuukkkmmiippuuueemmmiiiiuueieipppeeeiiiuuuaannieeeiikkmmuuuaaarrnnnttkkkmnmmnuuuuubblllleekkaaarrrtttnnnbbbllllleeekkkaaaaaarrşşbbirirrnnşşşbbbiiişşaattaaWWşşşaaaaaaatttaaWWWuuyyaalaaalnnlluuuyyylll--nnnlll””şşüünnnnllrr---cckk”””şşşüüüüünnnnneelllrrreeccckkkkküüüneiineeeeeaakkkggniinniââaaaggguuuuâââdduuuummuaaanannnmmmaaaaaannaannnssaaatlltssstllttlrrnnmmmmdd||rrrnnnllmmmmmtKKtdddkk|||iilllddtKKKttzzkkkiiiööbbddiiiizzzöööllnnllbbbiiiiikknnmmlllssnnnlllyaayoouummkkknnnmmmsssayaayyooouuummmttaasstttaaasssşşrraauuşşşrrrttiirraaaaauuutttllllmmiiiaaamamlllllmmmrrööaaaaammmrrröööllaaaaalllaiiaarrnnlluu.an.aanrriiirrrnnlllkkuuu.aan..aaanniimmmmrraakkkiiimmmmmnnnenneççmmnneeeeeçççmmmnnnnnaaaaeeennnddaaaaaaşşçç..zznndddşşşççç...zzznnnaarrnnaaaiirarraiiieaeaaeee||aakkçç|||ddaaakkkçççmmiidddccNNnnmaaaammaaiiiBBmmcccNNNnnnaaaaaaaaBBBmmmddppCCkkaadddpppCCCkkkaaannnnnkknnllkkknnnlllaavvüüeeccaaavvvllüüüeeeccciillliiiiiiiissaaaaaauusssaaaaaaaauuuuueeuuueeeiioonnüüaallooonnnüüüaaallleeaaekkeeaaakkk11kknn111kkkhhssrrnnnkkiihhhrrrkkkiiillttlllttt))bbnnçç)))bbbvvnnnbbrrçççşşvvvççbbrrrşşşllçççii’’llluu’’’dduuuaaaadddüü))aaaaaaüüü)))llbbaammlllbbbkküükkööaaaiiiittcckküüükkköööiiiiiiaatttaaccciiaaaaaaiillrraarrlllllrrreeaaaççrrrllleeerrçççnnrruunnnuuueeğğuukkiibbppllzezeeğğğuuukkkiiibbbpppllliizaazziiiaaaüüssaaüüüsssşşaaaşşşppapapplleeaaaççlllvveeeçççvvvooiiyy––lloooiiiyyy–––lllkkkknnnnllkkkkkkkknnnttnnnlllkkiibbppiiibbbpppyyttnnkkaayyytttnnnkkkaaaaaaaüüaaaaallllllleeNNllleee––iiaaNNN–––iiiaaaiiaaiiiiiaaannuuiiiddllnnnuununrrdddlllllnnnrrrlllrrllrrşşlllrrrllffşşşeelllfffeeerraallbbttrrraaalllbbbtttggeeüüşşeegggeeeeeşşşeeeaaeeekkaaak3kk3açç333aaarrçççrrrnnllnnnlllüüoottüüüoookkkkiitttkakkakkmmiiiaaaiimmmddiiiiinnaadddi.ii.nnnaaa...sssssssttllsssnn11tttlllllnnnttii111llltttiiiiibbiiiiuüubbüiiiuüuuübbüabaaaöönnaaaaaööönnnaassaaasssğğiimmnn..ğğğiiimmmnnn...iinnp4p4nnununnn––eennp4pp44nnuunnnunnnnzz–––eeççeeezzzeeeçççrriiiii

7 sEaşylesşme

VTDikKisöSzölzülkük 233637

İssmayinsyönelme haVl ikekisiönzilü(k-e, -a) 2b3a3rndran isim türü bir

İsmin yönelme hal ekini (-e, -a) barndran isim türü bir İsmin yönelme hal ekini (-e, -a) barndran isim türü bir

Eşleşm says İsmin y

mesinde )

Püskürtme

EEMşlOeşmBielimsel DeTrDgKi, SCöizltlü1k, Say3ı 617, Haziran 2011

İssömzcinüktyeönnelsmoenrahalgekleini (“-yea, ra-ya)anb”arsnödzrcaünğüi,simkutlülarnülmbiar

silöişzkciüskintein saspotannramasgneldeanfay“dyaalraanyalann” birsöbzacşükğaük,urakludllra.nlma

ilişkisinin saptanmasnda faydalanlan bir başka kuraldr.

Tablo 20: Kullanlma ilişkisi - Kural 2

Tablo 20: Kullanlma ilişkisi - Kural 2 Düzenli ifade (?P<w>[^ ]+?(me|ma))(ye|ya) yarayan

SDöüzzceünklitiüfraüde T(?üPm<üw>[^ ]+?(me|ma))(ye|ya) yarayan

Sİlöişzkciülik türü Tümü

Kimlik: Herhangi bir nesneyi

Kbeilmirliekm: eHyeerhyaanragyi abnirönzeeslnliekylei rin bütünü

bSeölzicrlüekmeye yarayKanimölzieklliklerin bütünü

KBeimlirlliekme

Belirleme

İTlDişkKi Stüörzülük 6K3u9llanlma

Esaşylesşme

TVDikKisöSzölzülkük 633094

Kullanlma ilişkisi ConceptNet’in yer verdiği ilişkiler Karualslanndalmdar. ilişkisi ConceptNet’in yer verdiği ilişkiler arasndadr. 3.1.10. Benzerlik İlişkisi B3.e1n.1z0e.rlikBileişnkziesrilibkirİlvişakrilsiğn başka hangi varlklara benzediği Bkoennuzseurlnidkailbişiklgisi ivbeirrirv. aBrlurğadnabkaişbkeanhzaenrlgiki tveanrlkkaslatraçobğeunnzleudkiğlai kboiçniumssuenldbaenbzilegrilivketirri.r. Buradaki benzerlikten kast çoğunlukla biçimsel benzerliktir. İsmin yönelme hal ekini (-e, -a) barndran isim türü bir İssömzcinüktyeönnseolmnrea ghealenek“ibneinz(-eey,en-a”)anbaahrtnardsröazncüisğiüm, bteünrzüerbliikr silöişzkciüskintein çsoknarralmgealsennd“abeknuzlleaynenla”bailnira.htar sözcüğü, benzerlik ilişkisinin çkarlmasnda kullanlabilir.

Tablo 21: Benzerlik ilişkisi kural

Tablo 21: Benzerlik ilişkisi kural Düzenli ifade (?P<w>[^ ]+?)y?(a|e) benzeyen

SDöüzzceünklitiüfraüde İ(s?iPm<w>[^ ]+?)y?(a|e) benzeyen

Sİlöişzkciülik türü İTsüimmü

Halka: Su gibi svlarn içine kat bir

Hneaslnkean: iSnudgüişbmi essviyllaeronluişçaine, gkiattikbçier

nbeüsynüeyneirnekdüaşçmlaensiyçleemobleurşeanb,egniztetiykeçne

biüçyimüyerek açlan çembere benzeyen

bSiöçzicmük

Halka

HÇeamlkbaer

Çember

Benzerlik

TİlDişkKi Stüörzülük 1B8e5nzerlik

sEaşylesşme

VTDikKisöSzölzülkük 12835

Benzerlik ilişkisinin ilk akla gelen kullanm alan kavram Bsnenfzlaenrldikrmilaişkviesinkiünmiellkemaekdlair.gHelernhaknuglilabnirmamalacna yköavnrealimk snflanmdarmyaa vdeakükmümelemlemedeir. yHapearhrkaenngi abriarlaarmnadcaa yfiöznikesliekl sbennfzlearmlika byualudnan küvmarellkelmare yayapna rkkeünmeayraelaryandadafizsiknsfeal ybenrlzeeşrtliirkmebkulçuonğaunnluvkalralkilsaternilaeynnbirküdmueruyme duyra. Bdaöylsenbfiar yduerluemştiramrzeukedçiolğduiğnilnudkelabeinstzeenrillieknölbçiürtüduorluarmakdubru. raBdöaylgeeçbeinr bduenruzmerliakrzu eildişilkdiisğininede bbeanşzveurrluiklaböillçiür.tü oBlaernazkebrluikradailgieşkçeisni bWeonrzdeNrliekt’te dileişykiesrinaelmakblaşbviurrluiklatebiWliro. rdNBeet’ntzeekrilitkanmilidşkahisai zWiyoardeNaent’ltaemdsealybeernazlemrlaiklaüzbeirilniketdeirW. ordNet’teki tanm daha ziyade anlamsal benzerlik üzerinedir.

3.2. Sözlük Kategorisine Dayal Anlamsal İlişki Çkartm

S3.ö2z.cüSğöüznlüksöKzlaütkegtoarnisminevDeaytüarlü AdnşlanmdasaslöİzlicşükğiüÇnkkaarttegmori

bSiölzgcisüiğdüen osöszölzücküğteanamit alvt ekatvüraümd–şünsdtaksaövzrcaümğüilnişkkialeterginoirni

bçiklgairstimdendoasökzuclülağnelabitilairlt. kTaüvrrkamDi–l üKsut rkuamvura’nma ialiiştkiTleürriknçine

sçökzalürtkmtenydear aklualnlankaltaebgiolirri.leTr ü“rzkooDloilji”K, u“rbuomtaun’nika” avite T“tüarrkihçe”

sgöibzilüskötezcyüğerünaltaenrimkatoelgaorraiklerku“lzlaonollodjiğ”, “ablaontan(icko”ntveext)“taifraihd”e

gedibeirkseönz;cüVğiüknisötezrlüimk’toelabruaktükrublliarnblödlüğm laelnandirm(ceonnitnexyt)anifnadea

e“kduerşk”e, n;“bVailkkis”özvlüek’t“eorbguant”ür gbibr iböslöüzmcüleğnüdnirmdeonğirnudyaannnüdsat

“kkauvşra”m, n“b alifka”de veede“norgkaant”egogriibleirinsözyceürğüanlmdaosğ ruydeanni üst

kavramlnarnifçadkearteldaebnilmkeastiengeoroillearninak ysearğlaamlmaaksta dyr.enTi abülsot

2k2av’draemlVariknisöçzklüakrt’tleabiylmeresianlaenolbaunakvesraidğelanmafkatyaddalra. nTlabralko

2ç2k’adretlaVniküisöt zlküakv’rtaemlyaerr göalraünlmebkutedvier.ridTeanblofadyakdai lavnerlialrearke

sçakdaerctelan10 üsvte kdaavhramflazrlagösröüzlcmüekkteiçdeir.enTakbaltoedgaokrilevr erdialehriel

esaddilemceişti1r0. ve daha fazla sözcük içeren kategoriler dahil

edilmiştir.

Tablo 22: Vikisözlük’teki kategorilerden faydalanlarak

Tablo 22: Vikisöçzklüakrt’tleakni üksattekgaovrialmerldaern faydalanlarak

çkartlan üst kavramlar Üst Kavram Adet

Ükösyt Kavram Ad17et831

kböelyediye

127688317

beleddeiye

21698372

bkuelşde

1923920

kiluçşe

182890

iüllçkee

838601

ümlekme eli

316817

myeemmeekli

14897

yreenmkek

rbeanlkk

abğalaçk

18140

ialğaç

iolrgan

ohragsatanlk

hsialsathalk

smileayhve

mböecyevke

biçöecceekk

ifçretcneak

fakrtranbaalk

asekbrazbealk

sçeiçbezke

çşeiçheirk

şaedhair

asidyaasi parti

seilyemasei nptarti

edleenmizent

doeynuinz

oöylçuünbirimi

öblaçhüarbaitrimi

bmaahhaarlalte

mbialihmaldleal

bsüilriümngdeanl

sdüarğüngen

dseamğ t

smeamktam

mToapkalamm

2663100

26630

Tabloda üst kavram olarak yer verilen kavramlardan bazlar

Tdiağbelrolderainüdsetnkafvarakml olaraakk yaelrt vkearvilreanmkaovlararamklaördzaenl ibsaimzlaeri

dbiağrenrlderimndaekntadfarr.kKlöoyl,arilaçke,abltelkdaevvraemmoahlaarlalek göizbeilyiesrilmeşliemri

barndrmaktadr. Köy, ilçe, belde ve mahalle gibi yerleşim

Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması, EMO Bilimsel Dergi, Cilt 1, Sayı 1, Syf 1-13, Haziran 2011

birimi türleri; ada, deniz ve dağ gibi coğrafi oluşumlar ile siyasi parti üst kavram türleri alt kavram olarak özel isimleri barndrmaktadr.

Kategorilerden faydalanlarak alt kavram – üst kavram ilişkisi çkartma işlemi sadece Vikisözlük üzerinde uygulanmş olup TDK sözlüğünde sözcüğün kullanm alan dşnda bir kategori ayrmnn mevcut olmamasndan ötürü TDK sözlüğü üzerinde böyle bir çalşma yaplmamştr.

3.3. Sözlük Tarafndan Sağlanan Anlamsal İlişkiler Vikisözlük, sözcük tanm ve sözcük türü gibi pek çok faydal bilginin yannda bu belgenin konusu olan kavramlar aras anlamsal ilişkilere de yer vermektedir. Vikisözlük’te yer alan girdilerin çözümlenmesi (parsing) srasnda edinilen kavramlar aras anlamsal ilişkilere ait veri Tablo 23’te gösterilmiştir.

Tablo 23: Vikisözlük’te yer alan kavramlar aras anlamsal ilişkiler

İlişki Türü Eş anlamllk Bilimsel ad Sözcük birliktelikleri Alt kavram Yan kavram Üst kavram Karşt anlamllk Benzer sözcük Toplam

Adet 7271 1885 1868 1306 1165 1025 259 120 14899

Vikisözlük, sözlük verisini ilişkisel yapda saklamyor olmasndan ötürü ilişkiler aras simetriklik ve geçişlilik gibi özelliklerden faydalanamamaktadr. Bunun bir sonucu olarak alt kavram – üst kavram ilişkisinde olduğu gibi bir varlğn hangi varlğn alt kavram olduğu bilinirken, üst kavram olarak bilinen varlğa ilişkin sözlük verisinde bu varlğn hangi varlk ya da varlklarn üst kavram olduğu bilgisinin yer almadğ durumlar olabilmektedir. Tablo 23’te verilen ilişki türü saylar sözlükte doğrudan bulunan ilişki saylardr. Anlamsal ilişki türleri arasndaki geçişlilik ve yansma özelliklerinden faydalanlarak ilişki saylarn arttrmak mümkündür. Yazarlar, bu işlemin uygulama ihtiyacna göre çalşma annda yaplabilir olduğu kanaatini taşdklarndan elde edilen ilişkileri bu işleme tabi tutmamştr.

Vikisözlük, literatürde yaygn kullanlan anlamsal ilişkilerin yannda “Bilimsel ad”, “Yan kavram” ve “Sözcük birliktelikleri” olmak üzere üç farkl ilişki türüne de yer vermektedir. “Bilimsel ad”, çoğunlukla canl varlklar için var olup canlnn bilimsel snflandrmadaki adn içermektedir. Örneklemek gerekirse Vikisözlük’te Kedi sözcüğünün bilimsel adna bakldğnda Felis catus ve Felis domesticus olduğu görülmektedir. Yan kavram ise Vikisözlük tarafndan şu şekilde tanmlanmaktadr: “Sözcüklerin anlamsal snflandrlmasnda yan kavram (yani ayn düzeyde yer alan kavramlar) olarak görülen sözcükler burada yer alr.” [18]. Otomobil sözcüğünün yan kavramlarna örnek olarak kamyon, TIR ve traktör sözcükleri gösterilmiştir. Sözcük birliktelikleri ise Türkçede istatistiksel olarak anlaml bir şekilde birlikte görülme sklklar yüksek olan sözcükleri ifade etmektedir.

Örneğin empati sözcüğü için empati kurmak sözcük öbeği sözcük birlikteliği olarak gösterilirken beyaz sözcüğü için beyaz perde sözcük birlikteliği olarak gösterilen sözcük öbekleri arasndadr. Sözcük birliktelikleri birer anlamsal ilişki olmamakla birlikte başta anlam belirsizliklerinden (Word Sense Disambiguation) kaynaklanan sorunlar istatistiksel yöntemler kullanarak en aza indirgemek olmak üzere doğal dil işleme uygulamalarnda sözcük birlikteliklerinden yararlanlmas mümkündür.

4. Sonuçlar ve Tartşma

Bu çalşmada iki farkl sözlük kullanlarak bilgisayar

uygulamalarnn kullanmna yönelik anlamsal ilişki

çkarmyla ilgili farkl otomatik yöntemler ve bu yöntemlerin

uygulamalar ele alnmştr. Her bir yöntemin uygulanmas

sonucu çkartlan anlamsal ilişki türü ve saylar ilgili

yöntemin incelendiği bölüm altnda verilmiştir. Çalşma

kapsamnda çkartlan toplam ilişki saylar ise Tablo 24’te

görülmektedir. Tabloda yer alan “Toplam” sütunu iki

sözlükten çkartlan ilişkilerin birleşiminin saysn

göstermekte olup tekrarl ilişkilerin says bu sütundaki veriye

dahil edilmemiştir. Tablodaki veriler Bölüm 3.1 altnda

incelenen ve bu belgede esas olarak üzerinde durulan kurala

dayal ilişki çkarm sonucu elde edilen verilerdir. Tablo

22’de ve Tablo 23’te yer alan diğer yöntemlere ait veriler bu

tablodaki verilere dahil edilmemiştir, dahil edilmeyen bu

verilerle birlikte toplam çkartlan ilişki says 127.203 adettir.

Bu

ilişkileri

barndran

http://www.kemik.yildiz.edu.tr/data/File/TDK_viki.rar

adresinden erişilebilir.

Tablo 24: Çalşma kapsamnda, kurala dayal ilişki çkartm yöntemiyle çkartlan anlamsal ilişki saylar

İlişki Türü Alt – üst kavram Eş anlamllk Karşt anlamllk Yaplmş olma Parça - bütün Yapan – yaplan Araç - amaç Bulunma Kullanlma Benzerlik Toplam

İlişki Says TDK Sözlük

11754 47196

109 160 32 229 135

79 1000 184 60878

Vikisözlük 6354

28185 106 56 10 241 57 53 530 123

35715

Toplam 16405 66531 190 199 38 422 166 123 1331 269 85674

Çkartlan ilişkilerin doğruluğu, kullanlan yönteme göre farkllk göstermektedir. Sözlük tarafndan sağlanan anlamsal ilişkiler insan eliyle girildiğinden bu ilişkilerin güvenilirliklerinin bir hayli yüksek olduğu kabul edilmektedir. Sözlükteki kategori verisinin de insan eliyle girilmiş olmas nedeniyle benzer bir çkarm sözcüğün sözlükteki kategorisine dayanlarak çkartlan anlamsal ilişkiler için de yaplabilir. Kurala dayal çkartlan anlamsal ilişkilerin güvenilirliği ise sözlük verisinin niteliği ve uygulanan kuraln niteliğine göre değişiklik göstermektedir. Burada geçen sözlük verisinin niteliğinden kast sözlük verisinin bilgisayarlarca otomatik olarak işlenmeye elverişli olup olmadğdr.

Sözlük verisinin niteliğinin başlca ölçütünün sözlüğün yazmnda belli ortak standartlarn izlenip izlenmemesi olduğu söylenebilir. Bölüm 3.1 altnda sunulan kurallara ilişkin eşleşme saylar incelendiğinde TDK sözlüğünün toplamda Vikisözlük’ten daha az sayda kavram barndrmasna rağmen pek çok kural için Vikisözlük’ten sayca daha fazla eşleşme yaptğ görülür. TDK sözlüğünün belli bir kurul tarafndan hazrlandğ, Vikisözlük’ün ise imece yöntemiyle hazrlandğ [3] verileri dikkate alnrsa, sözlük yazmnda belli standartlara uyulmasnn sözlük verisinin niteliğini olumlu yönde etkilediği yargsnn yanlş olmadğ sonucuna ulaşlr.

Uygulanan kurallarn niteliği çkartlan ilişkilerin doğruluğuna etki eden bir başka unsurdur. Kurallarn kapsadğ eşleşme says arttkça eşleşme sonuçlarndaki doğruluğun azaldğ gözlemlenmiştir. Kurallarn gerçeklenmesinde kullanlan düzenli ifadeler, çkartlan ilişki says ve niteliği arasnda bir denge kuracak sklkta seçilmiştir. Tablo 10’da verilen ve [10]’da da önerilen eş anlamllk ilişkisi çkarma kural bu duruma istisnadr. Daha önce de değinildiği üzere bu kural, sözcüğün sözlük tanmnda yer alan virgülle ayrlmş her sözcüğü bu sözcüğün eş anlamls olarak kabul etmektedir; oysa söz konusu sözcüğün eş anlamls olmadğ halde sözcük tanmnda virgülle ayrlmş ve yalnz başna bulunan çok sayda sözcük olabilmektedir. Sözcüğün sözlük tanmnn yannda sözcüğün ve ilişkili sözcüğün türü verileri de gerek görüldüğü durumlarda elde edilen anlamsal ilişkilerin doğruluğunu arttrc unsurlar olarak kullanlmştr.

Elde edilen verilerin doğruluklarn kontrol etmek için tüm veri kümesinin indirgenmiş alt kümeleri üzerinde eğiticili uygulanan bir yöntemin yannda Türkçe WordNet’te yer alan eş kümeler aras ilişkiler ile çkartlan ilişkilerin otomatik olarak karşlaştrlmas da yaplmştr.

Veri kümesinin büyüklüğü göz önüne alndğnda veri kümesinin tamam üzerinde elle doğruluk kontrolü yapmann oldukça zahmetli bir işlem olduğu görülmektedir. Bu sebeple tüm veri kümesinin doğruluğunun kontrol edilmesi yerine her ilişki türü için veri kümesinden bir alt küme seçilmiş ve ilişkiler elle doğru ve yanlş olarak işaretlenmişlerdir. Tablo 25’te bu işlemin sonuçlar görülmektedir. Bu sonuçlara baklarak yaplan otomatik bilgi çkarm işleminin doğruluk oran hakknda tam olmasa da genel bir yargya varlabilir.

Tablo 25: Çalşma kapsamnda, kurala dayal ilişki çkartm yöntemiyle çkartlan anlamsal ilişki saylar

İlişki Türü Alt – üst kavram Eş anlamllk Karşt anlamllk Yaplmş olma Parça – bütün Yapan – yaplan Araç – amaç Bulunma Kullanlma Benzerlik

Toplam İlişki Says

İncelenen İlişki Says

Doğruluk Oran

16405

66531

0,88

0,48

0,36

0,34

0,73

0,54

Tablo 25 incelendiğinde, genelde çok sayda ilişkinin bulunduğu ilişki türlerindeki başar orannn daha yüksek olduğu görülmektedir. Örneğin incelenen 246 alt kavram – üst kavram ilişkisinin %94’ü, 206 eş anlamllk ilişkisinin ise %88’i doğru ilişkilerdir. Her ne kadar elle yaplan doğruluk kontrolü güvenilirlik bakmndan tatmin edici olsa da kapsam bakmndan yeterli görülmeyebilir. Bundan dolay çkartlan ilişkilerin doğru olduğu bilinen bir anlamsal ilişki kümesiyle değişik ölçütler kullanlarak otomatik olarak karşlaştrlmas, ilişkilerin güvenilirliği hakknda okuyucuya daha fazla fikir vermesi bakmndan faydal olabilir. Türkçedeki bütün anlamsal ilişkileri barndran eksiksiz ya da en azndan kapsaml bir anlamsal ilişki veritaban olmasa da, Türkçe WordNet, barndrdğ ilişki says ve niteliği göz önünde bulundurulduğunda karşlaştrma amacyla kullanlabilecek diğer kaynaklar arasnda avantajl saylabilir. Çkartlan ilişkileri Türkçe WordNet’te yer alan ilişkilerle karşlaştrmadan önce veri kümeleri arasndaki yapsal ve anlamsal farklardan kaynaklanabilecek hatalar en aza indirgemek için veri kümelerini baz ön işlemlere tabi tutmak ihtiyac duyulmuştur. Bahsi geçen yapsal farkllk, Türkçe WordNet’te yer alan ilişkiler ile otomatik çkartlan ilişkilerin farkl biçimlerde temsil ediliyor olmasdr. 2. Bölüm altnda değinildiği üzere WordNet’te anlamsal ilişkiler eş anlam kümeleri arasndadr. Başka bir deyişle anlamsal ilişkiler (eş küme A, ilişki türü, eş küme B) üçlüleriyle temsil edilmektedir. Eş kümeler ise aralarnda eş anlamllk ilişkisi bulunan sözcüklerden oluşmaktadr. Bu çalşmaya konu olan anlamsal ilişkiler ise WordNet’ten farkl olarak (sözcük A, ilişki türü, sözcük B) üçlüleriyle temsil edilmektedir. Bu farkllğ ortadan kaldrmak için Türkçe WordNet’te yer alan ilişkiler açlarak çkartlan ilişkilerle ayn biçimde temsil edilir duruma getirilmiştir. Türkçe WordNet ile çkartlan ilişkiler arasndaki anlamsal farkllk ise ilişki türlerindeki farkllk ya da ilişkilerin tanmlarndaki yorumsal farkllklardan kaynaklanmaktadr. Örneğin ConceptNet anlamsal veritaban bu çalşmada konu olan yaplmş olma ilişkisine yer verirken bu ilişki türü WordNet’te yer almamaktadr. Benzer durum kullanlma ilişkisi için de geçerlidir. Bulunma ve benzerlik ilişkileri ise incelendikleri alt başlklarda da değinildiği üzere WordNet’te benzer isimlendirilen ilişki türlerine göre farkl olarak tanmlanmaktadr. Bunlarn dşndaki ilişkilerden alt kavram – üst kavram, eş anlamllk ve karşt anlamllk türleri haricindekiler; ya çalşma kapsamnda çkartlan ilişki türlerinde ya da Türkçe WordNet’te karşlk bulduklar ilişki türlerinde saysal olarak söz konusu üç ilişki türüne göre oldukça azdr. Tüm bu nedenlerin yannda literatürdeki yaygn kullanmlar da göz önünde bulundurularak karşlaştrmada sadece bu üç ilişki türüne yer verilmiştir. Çkartlan ilişkiler ile Türkçe WordNet arasnda yaplacak bir karşlaştrmann isabetli sonuç vermesinin önünde olabilecek engeller bunlarla da snrl değildir. WordNet ile yaplacak bir karşlaştrmann doğruluğunun önünde olabilecek bir başka engel de çkartlan ilişkilerin barndrdklar dolayl bilgiden kaynaklanabilecektir. Çalşma kapsamnda uygulanan diğer

Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe Sözlük Tanımları Kullanılarak Otomatik Olarak Çıkartılması, EMO Bilimsel Dergi, Cilt 1, Sayı 1, Syf 1-13, Haziran 2011

yöntemlerde olduğu gibi Tablo 25’te sonuçlar verilen kurala dayal ilişki çkartm yönteminde de sadece doğrudan elde edilen anlamsal ilişkiler sonuç verisine yanstlmştr. Anlamsal ilişki türlerinin tanmlar gereği simetriklik ve geçişlilik gibi özelliklerinden faydalanlarak gerçekte sonuç verisinde sakl olan anlamsal ilişkilere dair daha fazla bilgi çkarlabilir. Örneğin eş anlamllk ve karşt anlamllk simetri özelliğine sahip birer ilişki türüyken alt kavram – üst kavram ilişki türü eş anlaml sözcük kümeleri üzerinde geçişlilik özelliğine sahiptir [19]. WordNet, yapsal organizasyonunun doğas gereği ilişki türlerinin bu özelliklerinden faydalanmaktadr. Yaplacak bir karşlaştrmal değerlendirmenin doğru sonuç verebilmesi bakmndan otomatik çkartlan ilişkiler için de bu özelliklerden faydalanlmas yerinde olacaktr. Türkçe WordNet’te yer alan ilişkilerin (sözcük A, ilişki türü, sözcük B) biçimine dönüştürülmesi ve ilişki türlerinin özelliklerinden faydalanlarak dolayl ilişkilerin açğa çkarlmas ön işlemleri sonrasnda seçilen üç ilişki türü için ilişki kümelerinde yer alan ilişki saylar Tablo 26’da verilmiştir. Tablonun birinci sütununda otomatik çkartlan ilişki (OÇİ) saylar, ikinci sütununda Türkçe WordNet’te (TWN) yer alan ilişki saylar, son sütunda ise her iki kümede de ortak olarak yer alan ilişki saylar görülmektedir.

Tablo 26: Uygulanan ön işlemler sonrasnda Türkçe WordNet’te yer alan ve otomatik çkartlan ilişkilerin güncel saylar

İlişki Türü Alt – üst kavram Eş anlamllk Karşt anlamllk Toplam

411718

21917

772621

14230

15592

1199931

39182

Tablodan anlaşlacağ üzere karşlaştrma için referans alnan veri kümesi (Türkçe WordNet) ile “hesaplanan” ya da “öngörülen” değer olarak işleme alnacak otomatik çkartlan ilişkiler kümesi boyut itibariyle birbirinden oldukça farkldr. Dahas, hem Türkçe WordNet hem de otomatik olarak çkartlan ilişkiler kümesi Türkçedeki tüm sözcükler arasndaki tüm anlamsal ilişkileri barndran uzayn büyüklüğü göz önünde bulundurulduğunda oldukça az sayda ilişki içermektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak WordNet’te yer aldğ halde otomatik ilişki çkartma işleminde kullanlan sözlüklerde yer almayan çok sayda sözcük olduğu gibi, kaynak sözlüklerde yer aldğ halde WordNet’te yer almayan çok sayda sözcük de mevcuttur. Bu nedenle doğruluk, isabetlilik ve geri getirim gibi ölçütler kullanarak anlamsal ilişkileri barndran veri kümelerini değerlendirirken sadece her iki kümede de ortak olarak yer alan sözcükler arasndaki anlamsal ilişkileri değerlendirmeye almak yerinde olacaktr. Değerlendirmede referans alnacak veri kümesi olan Türkçe WordNet’te 15.590, değerlendirmeye tabi tutulacak otomatik çkartlan ilişki kümesinde ise 57.918 adet farkl sözcük olduğu görülmüştür. Her iki kümede ortak olarak bulunan sözcüklerin says ise 6.037 olarak tespit edilmiştir. Tablo 27’de, sadece bahsi geçen ortak sözcükler arasndaki anlamsal ilişkilerin kümeler baznda says ile bu kümelerde ortak olarak yer alan anlamsal ilişkilerin says verilmiştir.

Tablo 27: Karşlaştrmaya hazr anlamsal ilişki kümelerindeki ortak sözcükler arasndaki ilişki saylar

Alt – üst kavram

10505

22869

34143

19024

Her iki ilişki kümesinde ortak olarak yer alan sözcükler arasndaki ilişkiler üzerinden değerlendirme yapmak, bu ayrm gözetmeksizin yaplan bir değerlendirmeye göre daha anlaml olsa da bütünüyle sağlkl saylmaz. Değerlendirmede referans olarak alnan Türkçe WordNet alt kümesinin barndrdğ bütün sözcüklerin aralarnda bulunabilecek bütün anlamsal ilişkilerin Türkçe WordNet’te yer aldğndan söz etmek mümkün değildir. Örneğin “beceri” ve “hüner” sözcüklerinin her ikisi de karşlaştrlan her iki sözcük kümesinde ortak olarak bulunmasna rağmen, otomatik çkartlan ilişkiler arasnda (beceri, eş anlamllk, hüner) anlamsal ilişkisi yer alrken Türkçe WordNet gerçekte var olan [2, 3] bu ilişkiye yer vermemiştir. Aralarnda anlamsal ilişki olduğu bilinen iki sözcük için ilişki türünün doğru belirlenip belirlenmediğine dair yaplacak bir değerlendirme, bu gibi durumlardan kaynaklanabilecek yanlglar ortadan kaldracaktr. Bu amaçla karşlaştrmaya konu olan (sözcük A, ilişki türü, sözcük B) biçimindeki ilişkilerden, (sözcük A, sözcük B) ikililerinin her iki kümede de ortak olanlar tespit edilmiş ve elde edilen yeni ilişki saylar Tablo 28’de verilmiştir.

Tablo 28: Ortak sözcük ikilileri için anlamsal ilişki saylar

İlişki Türü OÇİ

Alt – üst kavram Eş anlamllk Karşt anlamllk Toplam

TWN 292 3342 48 3682

Tablo 28’de yer alan veriye göre otomatik çkartlan ilişkiler (OÇİ) kümesindeki 3.682 ilişkide bulunan (sözcük A, sözcük B) biçimindeki sözcük ikilisi ayn zamanda Türkçe WordNet’te (TWN) de yer almaktadr. Benzer biçimde TWN’de yer alan anlamsal ilişkilerin 3.988 adetinde yer alan sözcük ikilileri OÇİ’de de ortak olarak yer almaktadr. Ortak sözcük ikililerini barndran anlamsal ilişki saylar arasndaki bu farkn nedeni TWN’nin ayn sözcük ikilileri arasnda yer alabilecek birden fazla anlamsal ilişkiye izin vermesidir. Seçilen bu ortak sözcük ikilileri arasnda yaplan karşlaştrmada ilişki türü de ortak olan ikililerin says ise 3.382 olarak tespit edilmiştir. Bu say ayn zamanda iki kümenin (OÇİ ve TWN) bütününde ortak olarak yer alan (sözcük A, ilişki türü, sözcük B) üçlülerinin saysdr.

Türkçe WordNet’te yer alan ilişkiler (TWN) altn standardnda kabul edilip referans alnarak otomatik çkartlan ilişkiler (OÇİ) değerlendirilecek olursa, Tablo 28’de verilen ortak sözcük ikilileri arasndaki ilişkilere dair karşklk matrisi (confusion matrix) Tablo 29’daki gibi olur.

Tablo 29: Türkçe WordNet’te yer alan ilişkiler referans alnarak oluşturulan karşklk matrisi Öngörülen İlişki (OÇİ)

Alt – üst kavram Eş anlamllk Karşt anlamllk Toplam (TWN)

Doğru İlişki Alt – üst kavram

(TWN)

Toplam (OÇİ)

248 234 42 3094

2 14 292 3342

0 482 8 3144 40 56 48

Tablo 29’da sunulan karşklk matrisi oluşturulurken belli bir sözcük ikilisi arasnda yalnzca bir tür ilişki bulunabileceği varsaylmştr. Oysa karşlaştrmada referans olarak alnan TWN ilişki kümesinde ayn sözcük ikilisi arasnda birden fazla ilişki yer alabilmektedir. Bu durumun karşklk matrisine yansyan en önemli sonucu Tablo 29’daki doğru ilişkilerin toplamn gösteren sütun ile Tablo 28’deki TWN sütununun uyuşmamasdr. Eş anlamllk ve karşt anlamllk ilişki türleri için belirgin olmasa da alt – üst kavram ilişki türü için belirgin bir saysal fark olduğu göze çarpmaktadr. Bu durumun özünde yatan neden, TWN ilişki kümesinde eş anlamllk ve alt – üst kavram ilişki türleri arasnda sk bir ayrma gidilmemiş olmasdr. Ortak sözcük ikilileri arasndaki ilişki saylarnn gösterildiği Tablo 28’de 796 olarak verilen TWN kümesindeki alt – üst kavram ilişkilerinin 340 tanesi TWN tarafndan ayn zamanda eş anlamllk ilişkisi olarak da gösterilmiştir.

TWN ilişki kümesinde kimi ilişkiler arasnda sk bir ayrma gidilmemiş olmasnn Tablo 29’daki karşklk matrisi üzerindeki bir başka yanltc sonucu da referans kümede (TWN) alt – üst kavram ilişkisi olarak gösterildiği halde OÇİ kümesini oluşturan modelce eş anlamllk ilişkisi olarak öngörülen ilişki saylarndaki fazlalktr. Öngörülen model tarafndan doğru snflandrlan alt – üst kavram türündeki ilişkilerin says 248 iken referans kümede alt – üst kavram olarak belirtildiği halde model tarafndan eş anlamllk olarak snflandrlan ilişkilerin says 234’tür. Durumun böyle olmasnn altnda yatan temel nedenler yine karşklk matrisi oluşturulurken referans kümede bir sözcük ikilisi arasnda tek bir ilişki türü olabileceği varsaym ile alt – üst kavram ve eş anlamllk ilişki türleri arasnda referans küme tarafndan sk bir ayrma gidilmemiş olmasdr. Öngörülen ilişki kümesinde anlam ayrmlarnn (disambiguation) dikkate alnmayş bu duruma katkda bulunsa da saylan nedenlerin dşnda TWN kümesinin önemli bir ksmnn İngilizce dilinden çeviri olmas [8] ve insan hatas gibi unsurlarn da bu durum üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Örneğin değerlendirmede kullanlan TWN veritabannda {besin, gda} eş kümesi tekrarl olarak yer almakta olup eş kümelerden birinin diğerinin üst kavram olduğu bilgisine yer verilmiştir. Bu durum, {besin, eş anlamllk, gda} ve {gda, eş anlamllk, besin} üçlüleriyle temsil edilen ilişkilerin referans kümede tekrarl olarak yer almasndan başka gerçekte var olmayan ilişkilerin de referans kümede yer almasna neden olmuştur. Alt kavram – üst

kavram ilişki türü δ ile ifade edilmek üzere {besin, δ, gda}, {besin, δ, besin}, {gda, δ, gda} ve {gda, δ, besin} üçlüleriyle temsil edilen ilişkiler söz konusu örnek eş küme için bu hatal ilişkilere örnektir.

Sözlük verisinden faydalanlarak tamamen otomatik yöntemlerle belli ilişki türleri için anlamsal bilginin çkarlabilir olduğunu göstermek, bu çalşmann hedeflenen sonuçlar arasndadr. Çalşma sonuçlar farkl açlardan değerlendirilmiş ve Türkçe WordNet ilişki kümesiyle mukayese edilmiştir. Çalşmann başlca eksik yan, kurallar yardmyla anlamsal ilişki çkarmnda sözcük birlikteliklerinin ve anlam ayrmlarnn dikkate alnmayşdr. Farkl sözlükler için farkl kurallar çkarma gerekliliği de bu yöntemin uygulanmasn zorlaştran bir dezavantaj olarak saylabilir.

Gelecekte hedeflenen çalşmalar arasnda, kurallar yardmyla anlamsal ilişki çkarmnda sözcük birlikteliklerinin ve anlam ayrmlarn dikkate alnmas ile çkartlan anlamsal ilişkilerin say ve güvenilirliklerinin arttrlmasna yönelik çalşmalar saylabilir.

Yaplan çalşma temelde şu anda sürdürülen Türkçe Hayat Bilgisi Veritaban oluşturulmas projesinin [20] destekleyici parçalarndan birisidir. Bu çalşmada elde edilen ilişkiler ve güvenilirlik saylar Hayat Bilgisi veri tabannn güncellenmesinde kullanlacaktr. Hayat Bilgisi veri tabannn arayüzüne http://www.kemikoyun.yildiz.edu.tr/commonsense/ adresinden erişilebilir.

Kaynaklar

[1] Chodorow, M. S. ve Byrd, R. J., "Extracting Semantic Hierarchies from a Large On-line Dictionary", Proceedings of the 23rd Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics, 1984, 299304.

[2] http://www.tdkterim.gov.tr/bts/ [3] http://tr.wiktionary.org/ [4] Miller, G. A., Beckwith, R., Fellbaum, C., Gross, D. ve

Miller, K., "Introduction to WordNet: An On-line Lexical Database", 1993. [5] Lenat, D. B., "Cyc: A Large-Scale Investment in Knowledge Infrastructure", The Communications of the ACM, 38(11):33-38, 1995. [6] Singh P., Lin, T., Mueller, E. T., Lim, G., Perkins T. ve Zhu, W. L., "Open Mind Common Sense: Knowledge acquisition from the general public", Proceedings of the First International Conference on Ontologies, Databases, and Applications of Semantics for Large Scale Information Systems, Irvine, CA, 2002. [7] Liu, H. ve Singh, P., "ConceptNet: A Practical Commonsense Reasoning Toolkit", BT Technology Journal, (22), Kluwer Academic Publishers, 2004. [8] Bilgin O., Çetinoğlu Ö. ve Oflazer K., "Building a Wordnet for Turkish", Romanian Journal of Information Science and Technology, cilt 7, 1-2, 2004. [9] Amasyal M. F., "Türkçe Wordnet'in Otomatik Olarak Oluşturulmas", SIU 2005, 2005. [10] Güngör, O. ve Güngör, T., "Türkce için Bilgisayarla İşlenebilir Sözlük Kullanarak Kavramlar Arasndaki İlişkilerin Belirlenmesi", Akademik Bilişim Konferans, 2007. [11] https://zemberek.dev.java.net/ [12] Roche, E. ve Schabes Y., “Finite-State Language Processing”, The MIT Press, Cambridge, 1997. [13] http://www.pcre.org/pcre.txt [14] Scott, S. ve Matwin, S., "Text Classification using WordNet Hypernyms", Workshop on Usage of WordNet in Natural Language Processing Systems, Canada, 1998. [15] Navigli, R. ve Velardi, P., "An analysis of ontologybased query expansion strategies", Proceedings of the

WordNet Hypernyms", Workshop on Usage of WordNet Yazıcı E., Amasyalı M. F., Kavramlar Arası Anlamsal İlişkilerin Türçe[1S5ö] ziNlEnüMakNvOTiagatluBnir,iılmaimRllaLs.eraıvlnKeDgueulVlaragegnlie,aılCarPdrriialto,kc1Pe,O.sS,staoi"nymAgı 1naS,tySiaskynteOfam1llya-s1s,ri3aCs,kaHoÇnafaızkdoiarana,rttn1oılm9l2o90ag81ys.1ı-,

İlişkilerin Belirlenmesi", Akademik Bilişim Konferans,

2007.

[11] https://zemberek.dev.java.net/

[12] Roche, E. ve Schabes Y., “Finite-State Language

Processing”, The MIT Press, Cambridge, 1997.

WordNet Hypernyms", Workshop on Usage of WordNet

in Natural Language Processing Systems, Canada, 1998.

[15] Navigli, R. ve Velardi, P., "An analysis of ontology-