HAVAİ ENERJİ NAKİL HATLARINDA BUZLANMA

Takriben 5 metre yüksekliğe kadar 600 MVA da UNP6,5 veya 8,

Takriben 5 metre yüksekliğe kadar 1000 MVA da UNP 8

Sadece açaklar veya baralar bahis konusu ise daha uıce profiler kullanmak mümkündür.

Kablo kanallarında keskin köşeler yap.nak tan katiyetle sakınmalıdır. Kanalların kapak lev haları 75 santimetreden fazla genişlikte olma malıdır. Montaj ve kapı boşlukları cihazların nakline elverişli olmalıdıı. Teikmıl yüksek geri lin) hücı elerinin kapıları dışanya açılmalı ve u nıversel unahtaılı kitlelerla teçhiz olunmalıdır.

Şalter ve transf oı matöı leı in yağ çukuı lan Büyük tcsısleıde hei yağlı şiltemi altına bir be ton çukur yapılmalıdır. Bu çukurlar pik boru larla muikezı bir yağ çukuruna ııtıbatlandınl malıdir. Aynı şeyler tıansfoımatöıleı için de ya pılmalıdn. Yağ çukuıu yağ miktarına göre eb' adlandııılıı. Tozlu mahallerde, ın^jlâ bu çi mento fabrikası civarında, ö?x?I tedbiıler düşü nülmelidir. Pencereler toz geçirmez olmalı ve ay rıca tesisatta zayıf tazyikli hava temin erten biı vantilatör bulundurulmalıdır.

Binanın ısıtılması; Dahilî tesisatta su birikintilerine mâni ol mak için zayıf bir ısıtma tatbik olunur. Bağla ma tesisleri için sıcaklığın sıfırın üzerinde tu tulması kafidir. Bekleme mahallerinde yeten ka dar sıcaklık temin olunmalıdır

7. Yüksek gerilim tesislrriııin tesis bedelle rinin mukayesesi :

Son claıak bir kaç kelime ile tesıcm fiyat mukayesesinde gözönünde tutulmadı gereken un surlardan bahsedelim. Bu teklif incelenirken husuFiyetle fiyat, yer ihtiyacı, dayanıklılık ve isletme kolaylıkları bakımından kontrol edilmek le berabeı ilâveten ve heujyden önce inşaat masrafları d.ı düşünülmelidir

Hücıcleıın üaı tutulmadı, mşaat mas raflaıını düşülmek l akımmdan taydalı oluıs.ı da montaj .naşıafları yükselir Meselâ istikbal de, başka bir şalter konulması gerekil se bu şal ter hücreye f.ıgmıyabılu vs >onı hücı e yapıl man iktiza edeı. Tesis atın, ömıü 20 30 yıldır. Yük şalterlerinin fiyatları kesme gücüne ve a<; ma zamanının azlığına bağiı olaıak yükselir.

Havai Enerji Makil Hatlaıında Muzlarıma

Havaî enerji nakil hatlarının inşa ve işlet melerinde nazarı it ibare alınması gereken en mühim faktörlerden biri hatlarda tehlikeli du rumlar yaratan atmosferik tesirlerdir. Atmosfe rik tesirleri:

1 — Yıldırım ve aşırı gerilimler 2 — Rüzgâr kuvvetleri 3 Buzlanma olarak üç kısımda mütalâa etmek mümkündür, Burada buzlanma üzerinde duracak ve buz lanmadan doğacak hasarların ne şekilde önle nebileceğini etüd edeceğiz.

Hatlarda buz teşekkülünün cinsi ve buz yoğunluğu :

Muhtelif memleketlerde yapılan müşahede ler hatlarda üç nevi buz teşekkülü olduğunu göstermiştir :

1 — Yağmurlu havalarda aşırı soğumuş su damlacıkları soğuk hat yüzeyine çarpınca do narak hat üzerinde şeffaf bir buz tabakası mey dana getirmektedirler. Bu suretle teşekkül eden buzun yoğunluğu müteakiben zikredilecek hal lere nazaran çok fazla olup umumiyetle azami değeri 0,6 olarak alınabilir.

2 — Sisli havalarda sis bulutlan içinde bu lunan aşın soğumuş su damlacıklan veya kar tanecikleri soğuk hat yüzeyine parçarak hat üzerine yapışmakta ve beyaz renkte bir buz

Mücteba BUHAKALILAR

Y. Müh. E t. E.

tabakası teşkil etmektedirler. Bu suretle teşek kül eden buzun yoğunluğu birinci hale nazaran daha azdır.

3 — Bazan O C da yağan sulu kar hatlar üzeıinde donarak kar manzarası arz eden bir buz teşkil etmektedir. Bazan da hatlar üzerinde sakin havalarda toplanan kaılar kısman eridik ten sonra sühunetin tekrar düşmesiyle buz halin de hat yüzeyine yapışmaktadır. Bu suretle te şekkül eden buzların yoğunlukları çok düşük tür.

Her üç haldeki buz teşekkülü tamamen ma halli faktörlere ve bilhassa klimatık şartlara bağlıdır. Hatlar bakımından teşekkül eden buzun miktarı da önemli olduğundan bu hususu naza rı itibare alarak buz teşekkülündeki esas fak törleri aşağıdaki tarzda mütalâa etmek müm kündür.

a) Havanın nem derecesi : Hava ne kadar nemli iss sühunetinin biraz azalması neticesinde meşbu hale gelerek bıraka cağı su miktarı o kadar fazla olduğundan buz teşekkülünde havanın nemi eı önemli faktördür. Denizler üzerinden gelerek sıra dağlarla ani yükselme ve soğumaya maruz rüzgârlar ekse riya hatlar üzerinde tehlikeli derecede bu te şekkülüne sebep olmaktadırlar. Bu nevi buzlan ma tehlikesine maruz bölgeleri geobonatık ha

E. M. M. — 8

ritalara bakarak kolayca görmek mümkündür. Ancak sınırlarını kat'ı olarak tayın etmek veya bölgelere ayırmak mümkün değildir. Zira sühu net derecelerinin farklı oluşu, arazı meyilleri gibi faktörler zamana ve yeie göre çok farklıdır Bununla beraber geobotanik halitalar buz te şekkül bölgelerini kaba olarak tâyme yardım edebilirler.

b) Küzgâr hızı ve yönü ;

Birim zamanda teşekkül eden buz miktarı havadan ayrılan nem mıktaıına bağhdıı Bu ısc bir taraftan yukarda bahsettiğimiz hava nem derecesi ve sühunet değişme auı atı diğer taraf tan rüzgâr hızı ile orantılıdır Almanya'da ya pılan bazı tecrübelerde teşekkül edtn buz mik tarının zamanın kaı esiyle orantılı olduğu bulun muştur Bazı tecrübe ıstasyonlaımda 27,7 mm p lık hatlar üzerinde buz teşekkül süratinin 300 ilâ 400 g/m'h'e kadar çıktığı müşahede edilmiş tir. Rüzgâr yönü yanı rüzgârın hatta dik veya paralel olarak esmesi esas itibariyle teşekkül eden buz miktarına herhangi bir tesir icra et mez. Ancak hatta dik istikamette esen rüzgâr ların bilhassa yön veya hız değiştirmeleri ılet genlerin salınım yapmalarına dolayisiylc biriken buzların düşmesine sebep olduklarından ıılzgâr istikametinin buzlanmaya hiç tesir etmediği id dia edilemez. Ayrıca ilcide bahsedeceğimiz gibi direklerin zoılanmaları bakımından çok önem lidir.

c) Yüzeyin şekli ve malzeme cinsi :

Buz teşekkülüne müsait ş artların mevcut olması halinde hınkın buz mıktaıına tosır eden faktörlerden en önemlisi yüzeyin şeklidir Yüzeyin iletgenlerde olduğu gibi sıhndırık veya direklerde olduğu gibi muayyen profil yüzeyleri gibi düz satıhlar olması teşekkül eden buz mik tarını çok değiştirebilir. Almanya'da yapılar, tecrübelerde eşit şartlar altında aşağıdaki nis betler bulunmuştur.

Çap

Kesit

Oran

3 mm 7 s> 10,5 v

7 mm' 30 » 70 :•

1 1,8 1,9 veya ortalama 1,9 2,3 2,8 veya ortalama 2,5

14,0 >

120 »

2,8 3,5 veya ortalama 3,1

Bu değeıler tetkik edildiği takdirde buz yü

künün iletgen çapının 1,25 ilâ 1,60 dereceden

kökü ile onartılı olduğu görülebilir. Bu itibar

la Alman nizamnameleri azami buz yükünün ta

yını için 180 V d ifadesini kabul etmiştir. Teşek

kül eden buz miktarı bir taraftan buz teşekkül

aüresine tabı olduğuna göı e aşarı buzlanmalar

halinde buz kalınlığı ile birlikte meydana gelen

buz silindirinin çapı iletgen çapma nazaran çok

büyük alabileceğinden yukarıda bahsedilen tec

rübe neticelerine kat.ı ve herhale kabili tabik

farz etmek doğru olmaz. Amerikan nizamname

lerinde buz yükünün sabit bir terim üe çapla

BJ. M. M. — 6

oı ıntılı bir terimden müteşekkil alınması da bu lususu açıklamaya kafidir. Yine Almanya'da duz ve geniş satıhlar üzerinde yapılan tecrü belide yüzey arkasında meydana gelen hava girdapları dolayısıyle teşekkül eden buz mikta rının çok değişken olduğu tesbıt edilmiştir. Bu itibarla aşırı buzlanmalarda büyük çaplı sılın dııı gerisinde meydana gcleı ek girdaplar dola yısıyle sıhndırık yüzeyler için dahi kafi ifade leun kullamlamıyacağı aşikârdır. Henüz yüzey şeklinin tesit ı hakkında kat'ı bir mutabakata va rılamamış olmakla beraber ıletgenler içm umu miyetle G t" (d) almmaktadn Malzeme rın.sı ın veya ılctgcn yüz. yraın düz veya ötgulü ol ması da buz teşekkülü üzcıine tcsıı edebillrs c tlo pıatık bir kıymeti haiz değildir.

ti) Gorilim ve akım :

Yapılan bazı müşahedelerde gerilim altında bulunan aksamuı buzlanmıya daha meyyal ol ğudıı görülmüşse de ıletgcn etrafındaki elekt rik! alanın çekmu kuvvetinden" üferi geldiği tah min edilen bu hadisenin pratikte bir kıymeti yoktur.

Zira elektrik! çekme kuvvetinin rüzgâr kuv vetinden fazla olması halinde görülebilecek bu gıb olaylaıa tabiatta pek rastlanılmamaktadır Bu ilibaıla pratikte buzlanmanın gerilimle hiç bir alâkası olmadığı söylenebilir.

Akım iletgonı ısıttığından dolayı bu teşek külüne manı olan on önemli faktördür. Akım yoğunluğu aıttığı takdıide buz teşekkülü he men hemen oltadan kalkabilir. Hattâ teşekkül etmiş buzlaıın akım yoğunluğunu arttırmak su ı etıylo eı itilmesi de biıçok yerlerde tatbik edı legelmektedır. Bu hususa ilerde daha mufassal olaıak temas edilecektir:

Buzlanmanın SLIM'P olabileceği hasardan korunmak için alınan tedbirler :

A. Hat ifasında gözönünde alınan tedbirler: Hatların inşasında atmosferik tesirleri ve bu arada buzlanmayı nazarı ıtibare almak kat'i bir zarurettir. Ancak yukarda zikıettiğimiz te şekkül tarzları ve bilhassa tehlike bakımından mühim olan (buz yükü) buz ağırlığına tesir eden faktörlerin çok farklı olması meseleyi güç leştirmektedir. Her şeyden önce mahalli şartla ra tabı olan bu mevzuun halli uzun tecrübe ve müşahedelere ihtiyaç göstermektedir. Bütün ile ri memleketlerde bu mevzuuria çalışmalar yapıl mış buz yükü bakımından muayyen bölgelere ayı ılarak bu bölgeler için vaki olacak azami bu."^ yükleri tesbıt edilmiştir. îletgenler üzerinde te şekkül edecek buz yükü ıçm nizamnamelerde umumî olarak G f (d) sekimde ifade oluna bilecek kayıtlar mevcuttur. Memleketimizde de bu hususta çalışmalar yapılmış ve 1954 yılında E. î. E. İdaresince hazırlanan etüdlcr gözönüno alınarak Türk Nizamnamesine Alman Nızamna

meşine benzlyen ve daha fazla buz yükü veren

G (200 3Û0 V d şartı ithal edilmiştir. Gerek E. t. E. İdaresi etüdü ve gerekse nizamnamede kabul edilen buz, yükü bölgeleri meteoroloji ra poıları ve benzer nizamnameler gözönüne alına rak teorik olarak bulunmuştur. Doğru veya yan lış olduğunu diğer memleketlerde olduğu gibi zaman w tecrübeler verecektir.

Nizamnamelere uygun olarak inşa edilmiş hatlarda nadııan de olsa bazan hasarlar görül müştür Ekseriya mevzii olan bu hasarların se bepleri arandığı takdirde ıkı husus göze çarp maktadır.

1 — Mahalli şartlar bazı bölgelerde mevzii olarak nizamnamelerde kabul edilenlerden çok yüksek buz yükü meydana getirmektedir.

2 Iklım şartları nadiren çok değişik de ğerler arzedeıek aşırı buz teşekkülüne s^bep ol maktadır.

Bu istisnaî şartlan da gözönüne alnrak hat inşasına geçilmesi düşünülebilirse de ekonomik bakımdan imkânsızdır. Zira normal olarak nl zamnamelerce kabul edilen buz yükleri ortala ma 1 kg/m olduğu halde istisnaî halelde 15 15 kg/m yo yükselmektedir. Bu itibarla iklim şart larının <}ok anormal olması ile nadiren husule gelecek hasarları göze almak ve ancak mahalli şartlar dolayısiyle husule geldiği nalaşılan yer lerde mevzii olarak hat inşasını kuvvetlendir mek veya ilerde izah edileceği tarzda buz erit me tedbirleri almak icap etmektedir. İstisnaî şartlar arz eden mevzii yerleri önceden tâyin et mek hemen hemen mümkün değildir. Ancak gö rülen fiili arızalarla bu bölgeler tesblt edildikten sonra bu bölgelerde kabulü icap eden yükledin tesbiti için tecrübe ve rasat istasyonları kuru labilmektedir. Umumiyetle fazla buzlanma arı zalarına rastlanan Norveç gibi memleketlerde rasat istasyonları kurulmuştur. Evvelce görülen arızaların değerlendirilerek mevzii buz yükü nün tesbitı bakımından Thürınger Wald den ge çen hatların inşasında nelerin gözönüne alındığı ETZ 7 Ocak 1937 S. 1 de mufassal olarak izah edilmiştir.

Hat inşasında buzlanma hasarlarını önleyici tedbirlerden en önemlisi hat güzergâhlarının ta yinidir. Bu hususu izah edebilmek için önce hat larda rastlanan arıza nevilerini inceliyelim.

1 — Sakin havalarda hatlar üzerinde si metrik olarak teşekkül eden buz iletgenleri ko parabilir veya direkler üzerine tesir eden düşey ağırlıklar dolayısiyle direklerde travers kırılma sına sebep olabilh Bu tip arızalara pek nadir olarak rastlanmaktadır. Bilhassa büyük mak talı yüksek gerilim hatlarında bu tıp arızalara daha az tesadüf edilmektedir.

2 — lletgen üzerinde teşekkül etmiş buzun düşmesiyle fazlar arasında kısa devre arızalan meydan gelmektedir. Bu tıp arızlara bilhassa

iletgenleri aynı yatay düzlemde olmıyan hatlarda sık sık vukua gelmektedir. Husule getirdiği in kıta müddeti pek az oklugnrtan ehemmiyeti ha iz değildir.

3 — lletgenlerin bir kıamı üzerindeki buz ların düşmesi direkler üzen ıdo asimetrik yük ler husula getıreıek dileklerin burulma suretiy le devrilmelerine sebep teşkil edebilir. Bu gibi arızalar ûd direkler umumiyetle hal boyun.t devrilirler. Ekseriya taşıyıcı direkler üzerinde hasar yapan bu aıızalaun önlenmesi için ıletgDn lerın taşıyıcı dneklere koyabilir şekilde asılma larına dikkat edilmelidir. Bu tıp amalardan ko ıunabılmek uzerc bühas.sa tcsbıt izolntörlü sis temlerde oynak travcrslı dıı ekler kullanılmak tadır.

4 — Aşın buzlanma halinde gerek lletgen ve gerekse dııek yüzeyleri çok fazla artmış ol duğundan bunlar uzerme tesir eden rüzgâr kuv veti normal hale nazaran cuk fazladır. Aşın buzlanmalan takıp edea fırtınalar halinde ek seriya direklerin hat istikametine dik olnrak devi ilmelerine ıastlannıakt.ıdır

Saydığımız bu aııza tipleri arasında en mü himleri diıekleım devi ilmesidir. Uzun tamir sü resine ihtiyaç gösteren bu aıızalara ise buzlu halde rüzgâr kuvveti veya rüzgârın yön vo şid det değiştirmesi sebep olmaktadır. Bu itibarla hat güzergâhlannuı seçilmesinde hattı balâlar gib rüzgar fazla maruz yerlerden kaçınılmalıdır. Buzlanmaya tesir eden faktörler arasında zik rettiğimiz gibi nemli rüzgâr istikametindeki ya maçlarda buz miktarı fazla olacağından müm kün olduğu kadar güzergâhın rüzgâr istikame tinin aksı tarafındaki yamaçlardan geçirilmesi ne gayret edilmelidir.. Güzeıgâhlann hattı ba lâdan 50 m. kadar aşağıdan geçirilmesi bu işe kâfi gelmektedir. Rüzgâr istikametindeki ya maçlardan geçmek mecburiyetinde olan güzer gâhların seçiminde az meyilli yerler seçilmeli vo tamirat bakımından da bütün güzergâhların yollara yakın intihabına gayret edilmelidir.

B. inşa edilmiş hatlarda buzlanma arızala rına karşı alman tedbirler :

Aşırı derecede buzlanmanın nerelerde ve ne zaman olacağını ve teşekkül edecek buz yükü nün miktarını önceden tâyin edebilmek ekseriya imkânsızdır. Bu itibarla hat inşa edildikten son ra buz hasarlarına tesadüf edilmişse tekerrürü ne manı olmak için bazı tedbirlerin alınması icap etmektedir. İlk akla gelen çare hatları daha kuvetli olarak yeniden inşa etmek ise de ekse ııya büyük masraflara yol açtığından kabili tat bik değildir. Bu hususta baş vurulan yegâne çare hat üzerinde teşekkül etmiş buzlann te mizlenmesıâır. Hatların buzdan temizlenmesi için kullanılan metodlar da iki gruba ayrılabilir.

1 Mekanik temizleme :

Kısa menzilli ve meskûn yellerde bulunan orta gerilim hatlarında iletgenleri izole çubuk

E. M. M. — 6

!(ıı VHSıtasıylu sallamak suutıyle buzlardan tc

ınızlemr eski bazı hatlarda tııtlnk edilmişti]. Bu usul uzun menzilli ve ı kscı 1ya meskûn yerlerde olmıyan yüksek genimi hatlaıınria tatbik kabi

liyetini hemen hemen kaybedeı

2 — Klrktriki ısıtma iîı> temizlenir : Buz teşekkülüne tesu ^rîeı faktörleı arasın da zikrettiğimiz gıb buza manı olacak yegân';

faktör iletgenleiden geçen akımın yoğunluğuduı. inşa edilmekte olup henüz işletmeye açılmamış durumda olan bııçok hatiâ direklerin yıkılma

sıyla neticelenen arızaların meydan gelmiş ol ması da akım yoğunluğunun tesirini izaha kafi dir. Isıtma için lüzumlu akım yoğunluğu bir ta raftan sühunet deıecesine diğer taraftaıi rüzgât

hızı ve iletgen çapma tabıdıı. Yapılan tecrübeler rüzgâr hızının tesirini :

Rüzgâr hızı

Isıtma için lüzumlu güçleıın nisbetı

1 m/sec 2 m/sec 5 m/sec lOm/see.

1 1,5 3 5 Ool;aıak

vermiştir.

Bu tecrübelerde 16 ilâ 150 mm7 bakır hat lar için sırasıyla alınabilecek taklibi maximum akım yoğunlukları 12 ilâ 5 A/mm7 olarak bulun muştur. Aliminyum ılelgenler için bu değerleı iletgenlik oranı ile aynen alınabilir.

Bakır ilctgenli hatlarda noıınal akım yo yunluğu 1,5 ilâ 2 A/mm' olduğuna göre pratikte buz teşekkülüne mani olacak ve teşekkül eden buzları eritmek içm lüzumlu olacak azami akım yoğuiluğu lüzgâr hızı ve çapa tabi olarak 3 ilâ 6 A/mm2 olaıak değişmekte olup normal akımm ik katı olarak kabul edilebilir. Yukaıda da işa ret edildiği gibi bu azami değer olup ekseriya bundan çok küçük akım yoğunluklun buz te şekkülüne manı olmıya kafi gelebilir Akım yo ğunluğunu artırbak için şebeke karakterlerine göre kullanılan muhtelif usulleıı şöylece hulâsa edilebilir:

1 — Hattı kısa devre ederek ısıtma:

Hat zaman zaman kısa devre edilerek te şekkjl etmiş buzlar eritebilir, işletmede inkıta meydana getirmesi en büyük mahzurudur. Bu nun haricinde santral ve ti af o kapasiteleri dola yısiyle uzun müddet ısıtma normal voltaj altın da yapılacağından küçük gerilimle çalışmak icap eder. Bunun için de bazı röle ayarlarının değiştirilmesini veyahut ilâve röle kullanılması nı zarurî kılabilir.

2 — DUşUk gerilimle çalışarak hattı ısıtma: Normal gerilimle hatta meydana gelen ısın ma buz teşekkülüne ve buz nı itilmesine kâfi gel memekle beraber trafo ayar kademeleri vasıta siyle veya santraldan ayar edilerek gerilim nor malin, biraz altına indirilir.. Gerilimdeki indirme işletmedeki müşterilerin şikâyetleri ile sınırlı olduğuna göre büyük akım yoğunluklarına ihti

E.'M. M. 6

yaç gösteren bazı lıalot müstesna ekseriya mâm nunıyct verici neticeler almak mümkündü!. Nor mal ayar sınırlarının kâfi gelmediği yerleı di bin daha düşük olmak üzme iki gerilimli trafo ların kulanılması mümkündür. Hususî trafolar İçin lüzumlu fıat farkı ve birinci halde zıkı edilen röle ayarlan vo ilâve röle ihtiyacı bu usulün bel li başlı mahzuılan olarak sayılabilıı.

3 — Sirkülasyon akımları ile hattı ısıtma • Çıftdevıe ile beslenen veya bukl şebekeleı de bulunan bir hat üzerinde, hat boyunda bulu nan tevzi merkezlerinde gerilimde fazla bir de ğişme yapmadan, sirkülasyon akımları husule getirmek suretiyle hat ısıtılabılir. Meselâ çift devreli bir hatta hatlardan birindeki voltaj di ğerine nazaran düşürülürse hatta bir sirkülas yon akımı başlıyacak ve iletgenlerde akım yo ğunluğu artacaktır. Bu arada hat boyunca geri lim hemen hemen aynı olduğundan diğer usul lere karşı şayanı tercih sayılabilir. Sirkülasyon akımı husule getirebilmek için trafo ayar kade melerinden İstifade edilir. Normal ayar sınırla rının kifayet etmediği hallerde hususî transfoı matörler kullanılır. İkinci bir hat ile bhbirine bağlı veya bukl şebekeye ait herhangi bir hatta sirkülasyon akımı husule getirmek için hattın iki ucunda bulunan transformatörlerde sargı şeklini yani bağlantı grubunu değiştirmek su retiyle 30r, 60° gibi iaz farkları husule getirilip yine hat boyunca gerilimi fazla değiştirmeden hattı ısıtmak ve bunları eritmek kabildir.

4 — Doğru akımla hattı ısıtmak : Hattın iki ucunda trafo sargıları yıldız bağ lı topraklanmış ise hattı doğru akımla ısıtmak mümkündür. Bu halde hatta takriben 1,5 A/mm/ akım yoğunluğu temin edecek bir doğıu akım kaynağına ihtiyaç vardır. Bu sistemde toprak dönüşhattı olarak kullanılır. Çift devreli hatlnr da devrelerden birini gidiş diğerini dönüş ola rak kullanmak suretiyle bu metod umumî şe kilde de kullanılabilirne de üçüncü usulle naza ran şayanı tercih sayılamaz. Bazı hatlarda koru ma elini buz teşekkül zamanlarında dönüş hattı olaıak kullanılacak tarzda inşa etmekte düşü nülmüştür. Fakat bu usulde pek teamül etme miştir.

5 — Pilot hath tesislerde sirkülasyon akımı ile ısıtma : Büyük maktalı hatlarad iletgonler içinde esas ilotgenler izole olarak yerleştirilmiş pilot teller geçirmek suretiyle hatlarısirkülasyon akı mı ile ısıtmak da mümkündür. Burada esas iletgenle pilot teller arasında tatbik edilen farklı gerilimleri? sirkülasyon akımı husule ge tirilebilir. Hususî tip iletgen inşasına ihtiyaç gösterdiğinden fazla tatbik sahası yoktur.

Bütün bu ısıtma usullerinde hattın buza uz vo sıcak yerlerden geçen kısımlarında aşın ı sınma husule getirerek yeni bir hasar meydana getirmeye bilhassa dikkat edilmelidir.

Buzlanma üzerinde yapılacak cu^işmalarl nasıl organize etmeliyiz ;

Buzlanma hakkında yukarda verdiğimiz kı sa malûmattan sonra memleketimizin durumu nu gözden geçirmek faydalı olacaktır. Son yıl lara kadar memleketimizde enerji nakil hatları nın mevcut olmayışı bizde bu hususta herhangi bir etüd yapılmasına ihtiyaç göstermemiştir. Yüksekgerilim eneıji nakil hatlarının inşasına geçilince bu hususta deihal bir karar vermek mecburiyetinde kalınarak E. I. E İdaresince yu karda bahsedilen teorik etüd hazırlanarak ni zamnamede mevcut kayıtlar vazolundu. İnşa edilen hatlarda bugüne kadar tesadüf edilen hat arızaları olarak yalnız 1057 yılı başında Paşa lar Tunçbilek hattındaki anzayı zikredebiliriz. Bu arızanın sebebi hakında kafi bir karara he nüz varılamamış olmakla beraber gelen haber ve resimlerden buz yüklü vaziyette rüzgâr kuv vetinin arızaya sebep olması muhtemeldir. Bu arızanın tekerrürüne mani olmak ve bundan son ınşa edilecek yeni hatlarda arıza ihtimalini or tadan kaldırmak maksadiyle yapılacak ilk iş mevcut hatlarda arıza kayıtlarını ve personel bulunan trafo istasyonu ve santrallarda buzlan maların da işletme raporlarına kaydedilerek bunların toplanması ve değerlendirilmesi şart tır. Bunun haricinde meselâ keban hattı gibi mutasavver mühim hat güzergâhlarında bulu nan telefon hattı, alçakgerilim hatları v. s. tes bit edilerek bunlar içinde buzlanma kayıtları tutulabilir. Tutulacak bu kayıtlardan hakikatte çok yakın değerlerin tesbit edilebileceği aşikâr dır. Bu gib hat güzergâhlarında veya umumî olarak buz rasat istasyonlarının da kurulması düşünülebilir. Flakat memleketimizdeki iklim şartlan, geobotanik durum gözönünne alınır ve diğer Avrupa memleketleri ile mukayese edilirse İsviçre ve Norveç gibi istisnaî durum arz eden memleketlerde tatbik edilmiş olan bu istasyon lara bizde lüzum olmadığı kolayca görülebilir. Bu duruma göre Etibank, lllerbankası gibi enerji nakil tesislerine sahip olan müesseselerin lüzumlu kayıtları tutmaları ve bunların E. 1. E. İdaresi tarafından toplanarak istatistik! olarak değerlendirilmesi maksada kafi ve faydalı mü laa edilebilir.

ISTIFADE: EDILEN YAZıLAB

1 — F. Maag 1 Avaries cause'es par la glace â des lignea â haute toaion an Eapagne CİGRE 1933 No. 52.

İ — fi. Hammel Enlevehıerit de la glace et du givre adhĞrant aux condueteurs aâriens CİGRE 1933 . No. 134.

3 — O Sziİas et §\ Tevan L'influenoe de İa charge de glace a admettro sur les d6 penses d'etablissement des lignea de tıansmlssion CİGRE 1937 . No. 201.

4 — B. de Magashazy D6gâts causĞs en Hongrıc sur une lıgne â haute tension par un ouragan et un dĞpSt de glace CİGRE 1937 No. 207.

5 — B. Jobin Contribution â l'etude de l'eli mınation des depöts de divre sur les lıg nes aerıeıies par âchauffement des con dueteurs CİGRE 1937 No. 216.

6 — P. Pervangher fitude des sureharges dues au gıvıe et â la neige sur les lıgnes 61ectriques de grand transport CİGRE 1937 . No. 221.

7 — G. Haour Mesures de protectıon contre le gıvre dans une region oû ce phtaomene estexccptionel CİGRE 1939 No. 203.

8 — A. E. Davison Comportement des con dueteurs chargds de glace. Effets due vent des vibratıons CİGRE 1939 No. 229.

9 — B. de Bagossy Un appareıl pour la me suie h dıatance du gıvre CİGRE 1939 No. 237

10 •— O Strand Rapport sur les travaux du sous Comite du Givre et de la Neıge CİGRE 1939 No. 238.

11 — K. Avıgstad . Ice loads on conduetors of overhead transmission lınes CİGRE 1954 No. 207.

12 — K. CJvigstad Ice loads on conduetors of overhead transmission lines. Observation made at Nonvegıan test stationa CİGRE 1956 No. 213.

13 — Bernd Koetzold Über Rauchreıferfah rungen in deutschen Mittelgebirge und ih re Anvendung bei Freıleitungs Neuba uten ETZ. 7/1/1937 S. 1.

14 — E. Gross Rauchreifgebiete und geobota lik ETZ. 8/7/1937 S 745.

15 — P Gervaaoni R. Grezet Zwei interessan te Rauchreıffalle an der 150 kv Golthard leitung ETZ. 4/10/1937 S 1191.

16 — H. Roth Künstliche Heteung zur Ver hüttung von Rauchreıf bıldunff ETZ. 27/1/1938 S 93.

1? — C. ft.. OliVer . Sleet and Ice Troubles an transmission lines in New England AİEE May 1925 S . 575.

18 — AİEfî committee report •• A Guide for the Ice Testlng of Outdoor Disconnectlng Svritches AİEE AprU 1954.

K.

—a