FRANSIZ ELEKTRİK SANAYİ SEGİSİ ELECTROMA

yapılabilir: Sanayide bir işçi bağına lüzumlu ortalama yatırım sermayesi, işçi başına lüzumlu ortalama takat ve takat ünitesi başına lüzumlu yatırım miktarı...»

Yine aynı konferansta F. Biaggi, F. Boselli ve P. Frossi isimli İtalyan müelliflerinin hazırladıkları «Rapport entre leş immobılısations du Capital dans l'Industrie manufacturiere et la Puissance g6n£ratrice alimen,tant cette Industrie» mevzuundaki tebliğde, beher kW takati, imalât sanayiinde istihkak edebilmek için, bu sanayide yapılması lâzım gelen yatırım miktarının muhtelif sanayi kollarında 1000 ile 10000 dolar arasında değiştiği bildirilmekte ve az gelişmiş memleketlerde ortalama olarak 3000 dolar, çok gelişmiş memleketlerde ise 6000 - 8000 dolar (otomatikleşme sebebiyle) yatırım yapmak icabettiğı belirtilmektedir, (BuLLetin SEV, 5.71958, sayı 14).

Biz, Elektrik Mühendisleri Odası için hazırladığımız ve yukarıda bahsettiğimiz raporumuzda kW başına, enerji ve sanayi sektörüne yapılması lâzım gelen yatırımı, başka kaynaklardan da istifade ederek 4000 dolar kabul etmiştik. Bu rakam, bizim memleketin şartlan bakımından plânlamalarda esas alınabilecek iyi bir ortalamadır.

Bu münasbeetle şuna da işaret edelim ki, bu rakamın yüzde yüz doğru ve şaşmaz olduğunu iddia etmek istemiyoruz. Sadece şunu demek istiyoruz ki, bu rakam, memleketin mevcut ve melhuz malî kaynaklan ile neler yapılabileceğini önceden tesbit eden umumî

bir plânlamada, mertebesi itibariyle doğru olduğu için, yol gösterici bir rol oynayabilir.

Demek oluyor ki, bugünkü rayiç ile memleketimizde kW başına enerji ve sanayi sahasına yapılacak yatırım miktan 4000 x 9 = 36.000 T. L. tutmaktadır.

Bu 36.000,— T.L. ayni zamanda bir işçiye çalışma imkânı temin edebilmek için yapılması lâzım gelen yatırım miktarıdır. Buna göre sanayi koluna senede ortalama 2 milyar lira yatınrsak böylece senede takriben 60.000 kişiye iş imkânı sağlanmış olur. Diğer sahalara yapılan yatırımlarla birlikte (bu sahaların da ayni nispette iş imkânı sağladığı kabul edilirse) senede takriben 180-200.000 vatandaşa yeni iş sahaları açılabilir. Bu da 10 - 12 senede iki milyondan fazla insana iş imkânı sağlanması demektir.

Böyle bir plânın detaylarını hazırlamak için hiç şüphesiz çok geniş etüdlere ihtiyaç vardır. Halen devlet sektörünün muhtelif sahalannda bu işleri yapmakta olan bir çok ihtisas erbabı mevcuttur. Ancak bu çalışmaların verimli olabilmesi için bunlann bir teşkilât içinde toplanması lâzımdır. Lüzumlu elemanlarla takviye edilmek şartiyle mesela Elektrik İşleri Etüd İdaresi, Başvekâlete bağlı bir Devlet Plânlama Dairesi haline getirilirse, bu vazifeyi pekâlâ yapabilir.

Plânlama ile birlikte insan yetiştirme işinin de ele alınması lâzımdır. Gelecek bir yazımızda da bu mevzua temas edeceğiz.

Fransız Elektrik Sanayi Sergisi

Electrama

Yazan : Ragıp DAMAR Y. Müh. - ETİBANK

Fransız «Industries et Techniques» mecmuasının Mayıs 1959 sayısında «Syndicat G6neral et l'Electricite» Genel Müdürü Mr. M. H. DAVEZAC bu serginin 1881 senesinden beri Fransa'da ilk defa kurulmakta olduğunu ve millî endüstrinin elektrik sahasında bütün bir panaromasını teşkil ettiğini belirtmektedir. Nitekim sergiye iştirak etmiş olan heyetler sergiyi terkederken Mr. Davezac'ın fikrine tamamen iştirak etmekte idiler.

ELECTRAMA ismi verilmiş olan bu sergi, Paris'in dış mahallelerinden birisi olan ve son senelerde modernize edilmeye başlanan «Avenue Perrpnet» üzerinde tamamen değişik

E M M. 33-34

bir mimarî tarzında inşa edilmiş ve adına «Centre National deş Industries et deş Technigues» (C.N.I.T.) dienılen bir bina içinde (Resim 1) yer almış bulunuyordu. Bu modern tesise bina demektense bir «kabuk» demenin daha doğru olacağı kanaatindeyim.

Sergiye, en küçük elektrik âlet ve makinalan yapan firmalardan en büyüklerini yapan firmalara kadar 500den fazla imalâtçı iştirak etmişti. Aynca sergide Fransız Atom Enerjisi Komiserliği (bir reaktör ile) ve Fransız Millî Müdafaa vekâleti (bir füze ile) temsil edilm'ekte idiler. Sergide 30 metre boyunda elektrik cihazları yanında 100 ton ağırlıktaki elektrik lokomotifleri dünyanın en büyük ve en modern cihaz ve vasıtaları iddiası ile yer almış bulunmakta idiler. Fransız elektrik sanayii bir taraftan enerji üretimi, transmisyonu, otomatik kontrol ve regülâsyonu ile ilgili bütün âlet ve cihazları üe diğer taraftan en modern demıryol traksiyon vasıtaları ile, troposferik muhabere cihazları ile, füzeleri ve atom reaktörleri ile, velhasıl modern tekniğin bütün ürünleri ile bu sergide temsil edilmekte idi.

Bizlere verilen dokümanlara göre, Fransız elektrik sanayii bugün İkinci Cihan Harbinden evvelki istihsal seviyesinin teş misline ulaşmış bulunmakta olup senelik imalât değen 850 milyar frankı bulmuştur. Bunun l milyar 750 milyon dolar veya 15 milyar 750 milyon TL. na muadil olduğunu söylersek sadece bu sanayım Fransız millî ekonomisinde ne büyük' bir değer taşıdığını belirtmiş ola-

Boyle bir sergiyi Fransa'nın içinde ve dışında tanıtmak için, bilhassa Fransa'dan büyük mikyasta elektrik malzemesi mubayaa eden memleketler üzerinde durulmuş ve bu memleketlerin tüyük işletmelerinden ikişer temsilci Fransa'ya davet edilmiştir. Pakistan'dan Brezilya'ya kadar muhtelif memleketlerden 35 temsilci 20 - 28 Haziran programına iştirak etti. 13 - 20 Haziran programına da ayni sayıda davetinin iştirak etmiş olduğu öğrenildi önceden tespit edilmiş olan program ge^ r^ğınce ELECTRAMA'yı ziyaret için iki gün ayrılmış bulunuyordu. Bukadar kısa bir zaman ıçmde bu cesamette bir sergiyi gezip binlerce âlet, cihaz ve makina üzerinde yeteri kadar bilgi toplay ab ilmenin çok güç bir iş olduğu elbette takdir olunacaktır. Bu bakımdan sadece sergide yer almış bulunan en önemli birkaç yenilikten bahsedilecektir.

Resim : 1. ELECTRAMA'nm modern binası

cağımız şüphesizdir. Gene harpten evvel bu sanayide 136000 kişi çalışırken bugün 263.000 kişinin çalışmakta olduğunu ve bu sayının 180.000 i işçi 83 000 nin de mühendis, teknisyen ve memur olduğunu kaydetmek isterim. Bu iki mukayeseden şu neticeye varmak mümkündür. İmalât kapasitesi 2 nci Cihan Harbi'nden evvelki seviyenin 5 misline çıktığı halde işçi sayısı ancak l misli artmıştır. Bu hakikat bize modern sanayide otomatizasyonun ehemmiyetini anlatmaktadır.

A — YÜKSEK GERİLİM SAHASINDAKİ

YENİLİKLER :

l — 525 KV. luk Şalter ve seksiyonerler:

Dünyada bugün için en yüksek gerilim olan 525 KV. da CGE (Compagnıe Generale d'Electricite) tarafindan Sovyet Rusya için imal edilmiş bulunan pnömatik şalter ve pantograf tipi seksiyoner sergideki yüksek gerilim cihazlarının en büyüklerini ve en önemlilerini teşkil etmekte idi CGE' kumpanyası bu imalâtının teşhirine özel bir itina göstermekte

olup bunlar hakkında bütün seyircilere muntazaman bilgi veriliyordu. Resim 2 de Electricite de France (EDF) in tecrübe mahallinde gösterilmekte olan bu şalterler hakkında ayn bir yazı ile teferruatlı bilgi verilecektir.

2 — Transformatör tekniğindeld ilerleme: Transformatör tekniğindeki ilerlemeyi gösterjaek maksadı ile CGE firmasının SAVOISIENNE transformatör kısmı, 1952 ve 1959 senelerinde

Resim : 2. 525 kV luk şalterler EDF tecrübe mahallinde

yapmış olduğu ayni kapasitedeki iki transformatörü mukayese maksadı ile sergide teşhir ediyordu. Çok enteresan bulunduğu için bu mukayeseler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Teknik Karakteristik 1952

Güç Gerilim:

20 MVA 20 MVA

Primer Sekonder Boşta kayıp Kısa devre kaybı Kısa devre gerilimi Boşta akım Kuplaj grubu Gerilim tecrübesi:

63 ±20% KV 63±20%KV 16.5 KV 34 16.5 KV 25 KW 179 KW 127 KW 12% KW 12% 1.6% Yd II 0.7 % Yd

II

Endüstri frekansında

dielektrik tecrübesi

— Y. G. ile kütle arası — A. G. ile kütle

141 KV 36 KV

140 KV 38 KV

arası

330 KV 325 KV

Şok tecrübesi 1/50 de: 100 KV

95 KV

— Y. G.

— A. G.

Ağırlık ve ebat: Uzunluk Genişlik Yükseklik Toplam ağırlık Yağ ağırlığı

7250 mm. 4950 mm. 7550 mm. 73 ton 20.5 ton

4000 mm. 2550 mm. 3500 mm. 26 ton 5.3 ton

E M M 33-34

Bu misal bize transformatör tekniğinde son 7 sene içinde katedüen merhale hakkında bir fikir vermektedir.

Generatör kapasitelerine paralel olarak transformatör kapasitelerinin de artmakta olduğunu, bu meyanda Paris yakınında ziyaret etmiş olduğumuz Electricite de France'ın Centrale de Creil'de 4 adet 150000 KVA kapasitede transformatörün serviste olduğunu gördük. Her nekadar biz görmedik ise de, 250.00Ç KIW kapasitede generatorlere uygun kapasitedeki transformatörlerin imalât safhasında olduğuna şüphe edilemez. Aynca bize verilen literatürden Sovyet Rusya için 525 KV da 100 MVA kapasiteli oto transformatörlerin imâl edilmekte olduğunu öğrendik.

3 — Su Türbinleri Tekniği: Sergide muh telif düşülerde kullanılan (Pelton, Fransis ve kaplan) türbinlerine ait detaylı malûmat ye rilmekte ve maketler teşhir edilmekte idi. 9 ton ağırlığında olduğu söylenen bir Kaplan türbini kanadı alâka ile seyrediliyordu, özel bir krom alaşımı ile kaplanmış bulunan bu türbin kanadı esas türbinin cesameti hakkın da oldukça sahih bir fikir verdiğini sonradan bu türbinlere ait rotorları imalât safhasında görünce anlamış olduk.

4 — Sanayi Motorları Tekniği: En küçü ğünden en büyüğüne kadar binlerce sanayi motoru birçok yemliklerle sergide yer almış bulunuyordu. Bu satırlar bütün bu yenilik lerden bahsetmeye esasen müsait olamıyacağı için sadece en enteresan görülen birisin den bahsetmekle yetinilecektii. Bu, demaraj dirençleri rotor üzerine sarılmış olup otoma tik olarak devre harici bırakılan bir A.C. mo tordur. Sekil 3de basit şeması ve demaraj torku ile demaraj akımı eğrileri verilen bu motorun şekilde de görüldüğü gibi demaraj direnci üç muhtelif kontak vasıtasiyle san trifüj tesirle üç sür'at kademesinde devre harici bırakılmaktadır. Motor sür*ati arttık ça, alçak, orta ve yüksek sür'at kontaktan kapanarak direnç tamamen devre harici edil mektedir. Bu şekilde resimde de görüldüğü gibi demara] akımı normal akımın ancak iki katına çıkabilmektedir. Diğer taraftan dema raj torku normal torkun 1.15 - 2 katı arasın da değişmektedir.

B — ALÇAK GERiLiM (ZAYIF AKIM) SAHASINDAKİ YENİLİKLER :

l — Tropospherique Muhabere Cihazları:

Bu muhabere cihazları «Centre de Recherches de la Companie Generale D'Electricite» tarafından tekemmül ettirilmiş olup UHF muhabere mesafesi olan «görme mesafesi» ni, troposferik yansımadan istifade etmek sure-'

tiyle 100 - 400 Km. ye çıkarmış bulunmaktadır. Gönderici vasıtasıyle neşredilen UHP dalgalan troposfer tabakasından (takriben arzdan 5 Km. yüksekte) yansıtılarak istenilen bölgeye düşürülebilmektedir. Bu cihazlar 1-10 KW modüle güçte olup 6-20 metre çapında parabolik antenleri vardır. «Diversıte» sistemi denilen bir sistemle çalışan alıcılar çok ha.°?3s cihazlardır. Bunlar vasıtasıyle uzak

J»T/\TOR ROTOR

Din.eMtv.er

-wl —t 2J «••» g£ «•» KOKJ TAK r ö R LCR

Resim : 3. Otomatik demarajh A. C. motor şeması ve demaraj karakteristikleri

mesafelere ayni kanal üzerinden 24-120.konuşma nakledilebilir. Bu şekilde arz üzerindeki tabiî manialar kolayca aşılarak muhabere temini imkânı sağlanmış olur. Bize verilen izahata göre bu cihazların muhabere emniyeti, yeraltı kabloları vasıtasıyle yapılan muhabere emniyetinin aynıdır.

2 — Elektronik Ölçü Aletleri : Sergide bu âletler mühim bir yer tutmakta idi. En son elektronik yenilikleri haiz yüzlerce cihaz üzerinde izahat verilmekte ve her birine ait izahnameler dağıtılmakta idi. Her biri başlıbaşına bir konu teşkil eden bu âletlerden burada bahsetmeye imkân olmadığını işaret etmek isterim.

C — ATOM REAKTÖRÜ : (Yüzme Havuzu

Tipi) :

Teşhir edilmekte olan reaktör şeffaf bir havuz içinde ve normal bir şekilde işletilerek ziyaretçilere teknik bilgi ve işletme bilgisi veriliyordu. Su ile dolu şeffaf bir silindir içinde ki kumanda çubuklarının hareketi kolayca takip edilebiliyordu Ayrıca renkli filimli bir sinema makinesi ile atom hakkında bilgi verilmekte idi. Bu • faaliyetiyle A.tom Pavyonu serginin muhakkak ki en ilgi çekici pavyonlarından birisi idi.

D — ROKET PAVYONU:

Fransız Ordusu'nun iki muhtelif tarihte 30.000 metre irtifaa fırlatmış'olduğu füzelerin

bir benzeri sergide teşhir edilmekte idi. Füze boydan boya açılmış bir vaziyette olduğundan bütün iç mekanizmasını tanımak mümkün oldu. Füzenin en ilgi çekici kısmı, canlıları koymaya yarayan oda, paraşüt, küçük radyo ve anten ile yakıtın yandığı hücre idi.

ELECTRAMA'da görülüp anlatılacak yüzlerce değişik âlet ve cihazdan buraya ayn ayn bahsetmeye imkân bulunmadığını işaret ederek, bu sergiye iştirak eden büyük firmalardan birkaçına yaptığımız ziyaretler ve tesislerinde gördüklerimizden bahsetmek istiyorum.

Bizim için hazırlanmış olan program gereğince ELECTRAMA'yı ziyaret iki gün alacak, ondan sonra Fransa'nın güneyinde Lyon'a yakın CREUSOT şehrindeki SCHNEIDER Tesisleri '(Usines Schneider) ziyaret edilecekti. Electramayı ziyaretimizin ikinci günü saat 18 35 de Gare de Lyon'dan elektrikli trenle hareket ettik. Elektrikli frenle diye işaret edişimin özel bir sebebi olduğunu .açıklamak ise rım. Fransa'da yolcu ve yük nakliyatında hususî bir yeri olan elektrikli lokomotiflerden ve bunların en son inkişaflarından biraz sonra teefrruatlı olarak bahsedilecektir. Bizim binmiş olduğumuz tren Paris - Chalön - Sür Öaone arısını (takriben Ankara - İstanbul mesafesinde) saatte 130 Km. sür'atle seyrederek ve yalnız b;r istasyonda (Dijon) durarak 3 saatte katetti.

E. M. M. 38-34

SCHNEIDER TESİSLERİ :

(Usınes Schneider)

Bu tesisler üç ayrı kısım olarak muhtelif tarihlerde kurulmuş olup üç ayrı isimle anılmaktadır.

1 — Usine du Creusot

2 — Usıne du Breuil

3 — Usıne Henri - Paul

Bunlardan ilki olan Usine du Creusot 120 sene evvel Creusot şehrinde kömür ve demir işletmelerinin yanında kurulmuş bir ağır sanayi merkezi imiş. Sonraları esas demir madenleri Fransanın doğu kısımlarında bulununca Creusot bu yeni maden ocaklarına uzak kaldığı için yalnız hurda demir işlemek suretiyle faaliyetine devam etmiştir Bu tesisler bilûmum demiryolu alet, malzeme ve cer vasıtaları, gemi ınşaıye, enerji tesisleri ve kimya endüstrisinin en ağır parçalarını imal etmekle ün almışlardır. Schneider tesislerinde takrıten 13.000 kışı çalışmakta olup tesislere ismim vermiş olan bu aile zamanındanberi takıp edilegelmekte olan hususî endüstri öğretimi, sosyal aktıviteler vesair bakımlardan burada mükemmel bir mühendis ve işçi muhiti teşekkül etmiş bulunmaktadır. Bilhassa işçileri buraya bağlamak için sağlık ve sosyal tesisler (okullar, tiyatrolar, kiliseler) inşa edilmiş ve her işçi bir küçük ev veya daire sahibi edilmiştir.

Creusot çelik tesislerinde :

l Adet 30 - 25 ton kapasiteli elektrik fınm

3 » 10 -15 »

l »5

3 » (1500-500-50 Kg) kapasiteli endüksiyon fırını bulunmakta olup bu fırınların senelik kapasitesi 80.000 ton dur. Bu fırınlarda muhtelif çelik alaşımları, bilhassa staınless steel, manganez çeliği ve makina takım çeliği yapılmaktadır. Çelik haddehanelerinde 300 mm çapına, kadar çelik çekilmekte ayrıca 5 mm den 200 mm ye kadar kalınlıkta levhalar çekilebilımektedir. Dövme çelik atelyesinde 150 ton ağırlığa kadar parçalar dövülmektedir 6.000 tonluk dövme preslen, 13 tonluk muhtelif çekiçler bu tesislerin esas parçalarından bulunmaktadır.

Çelik Dökümhanesi: Bu dökümhane elektrik ve Öpen - Hearth, usulleri ile elde edilen çeliklerle beslenmekte ve senelik kapasitesi 12 - 15.000 ton bulunmaktadır. İşlenmiş 'olan en büyük parça 145 ton olup 200 ton ağırlıkta parça dökmek mümkündür.

Dökme Demir ve Bronz Dökümhanesi: Senede 30.000 ton kapasitede olup burada işlenmiş olan en büyük parça 105 tondur. Bu

E M. M 33-34

dökümhane bilhassa 'Ferro - Silicon dökümleri ile şöhret yapmıştır.

Laboratuvarlanndan başlıyarak bütün atelyelerım ve sosyal tesislerini ayrı ayrı görmek fırsatını elde ettiğimiz bu muazzam ağır sanayi merkezi bizde hakikaten unutulmayacak intibalar bırakmış bulunmaktadır.

Ziyaretimizin bundan sonraki merhalesini Rhine bölgesinde Belîort şehrindeki ALSTHOM tesislerini görmek teşkil ediyordu.

ALSTHOM TESİSLERİ: Memleketimizdeki büyük tesislerden Soma Bölge Termik Santralı, Demirköprü Hidro - Elektrik Santralı generator ve transformatörlerini, Sirkeci Halkalı elektrikli tren hattını ve diğer birçok küçük tesisleri yapmış olan dünyaca meşhur bu firmanın tesislerini görmek için hayM sabırsızlanmakta idik Alsthom Firması 1928 senesinde çok eski iki Fransız firması olan «Socıete Alsacienne de Constructions Mecanıque» ve «Compagne Française Thomson Houston» tarafından kurulmuştur. Firmanın 17.000 personeli mevcut olup Belfort tesislerinden başka Paris civarında Bernouvılle, Colombes, Lecourbe, Leblanc ve St - Ouen şehirlerinde ve güney Fransada Tarbes şehrinde tesisleri bulunmaktadır.

Alsthom firmasının yapmış olduğu elektrik alet ve makinalarının isimlerini saymakta bir fayda görmediğimden sadece akla gelebilecek bütün alet, makina ve cihazların burada yapılmakta olduğunu söylemekle yetineceğim. Bu meyanda firma atölyelerinde inşa halinde olan Electricit6 de France siparişlerinden 125 000 ve 250.000 kW takattaki buhar türbinlerinden kısaca bahsetmeden geçemıyeceğim.

125.000 kW Turbo - Alternatör : Hızı 3.000 dev/d, buhar giriş basıncı 126 Kg/cm-, buhar giriş harareti 540 °C, tekrar ısıtma basıncı 28 Kg/cm2 ve 540 °C, kondan-se su harareti 18 °C, Kazan kapasitesi 360 -400 ton/Saat, Alternatör 125.000 kW, 15.500 Volt ve hidrojen soğutmalıdır.

250.000 kW Turbo - Alternatör :

Hızı 3.000 dev/d, buhar giriş basıncı 165 Kg/cm2, buhar giriş harareti 565 °C, tekrar ısıtma bacınsı 33.75 Kg/cnı2, 565 °C, kondanse su harareti 15 °C, Alternatör 250.000 kW, 312.500 KVA, 12.600 Volt.

Resim 4 ve 5 bu dev ünitelere ait bir fikir verebilir kanaatindeyim Buhar türbinleri yanında göze çarpan ve son senelerde elektrik üretiminde büyük mikyasta kullanılmakta olan gaz türbinlerini imalât safhasın-

da gördük. 15.000 kW kapasitede olıan bu türbinler muhtelif memleketlerin siparişlerini teşkil etmekte idiler

Resim : 4. 125.000 kW alternatör rotora ELEKTRİK! t LOKOMOTİFLER :

Alstham Firması memleketimizde ilk elektrikli tren olan Sirkeci - Halkalı hattını yapan firmadır. Elektrikle traksiyon üzerine yüzlerce çeşitli imalât yapmış olduğu bize verilen literatürden kolayca anlaşılan bu firmanın ELECTRAMA'da teşhir etmiş olup aynca imalât safhasında da görmüş olduğumuz en modern elektrikli lokomotifinden kısaca bahsetmeden geçemiyeceğım.

mi bir rejimle motorlardan birini besler. 4 ıgnitronun toplam ağırlığı 1500 Kg. olup su soğutmalıdırlar. Traksiyon motorları TAO 646 Al tipi olup devamlı olarak yekdiğeri ile paraleldirler. Seri ikazlı, kompansasyonsuz ve 8 kutupludurlar. Kutuplar direnç vasıtasiyle şönte edilmek suretiyle saha şiddeti % 40 a indirilebilir. Motoriarm soğutması 180 MVdak kapasiteli vantilatörler tarafından cebri hava ile yapılır. Her motor 4 680 Kg ağırlıktadır. Motorleri besleyen DC akım ondülesini azaltmak için iki adet şelf bobini bulunmakta olup her bobin 565 Kg. ağırlıktadır. Ana besleme 2850 KVA kapasiten' ve cebri yağ soğutmalı bir transformatör üzerinden yapılır. Bu trafo 8600 Kg. ağırlıktadır. 25 KV hat ile trafo arasında 200 MVA kesme kapasitesinde bir ha palı şalter vardır.

Yardımcı Servislerin Beslenmesi: 200 Voltluk Devre : 23 HP lik motor - kompressör, 17 HP lik motor vantilatörü ve 2.3 HP lik su motor - pompu bu devre üzerinden beslenir.

170 Voltluk Devre : 2 grup motor vantilatörü (beheri 13 HP) bu devreden beslenir. Bu vantilatörler ignitron soğutma suyu ile traksiyon motorlarını soğuturlar.

420 Votluk Devre : Yağ devridaim motor pomplannı besler'

25 ><„

Resim : 5. 125.000 kW bir buhar türbini ro torunun orta re 1/3 alçak tazyik kısmı

Monofaze akımla beslenen bu lokomotifler BB 16501 -16619 seri numaralı olup Fran-sanın kuzey ve doğu hatlarında kullanılmaktadır. 9ü -150 Km/S hızlan vardır (Marşandizlerde 90 Km/S). Uzunlukları 14.4 m, boşta ağırlık C7 ton dur. 3.500 HP takatinde iki DC motorla mücehhezdirler. Bu motorlar 4 adet tek anottu, civa buharlı,, ignitron tipi redre-sordea beslenmektedirler. Redresörleri 25.000 Voltluk enerji nakil hattı besler. İki lâmbalı olan her grup 1100 Volt ve 1250 Amperlik dai-

Şekil : 6. BB 16501 -16619 Elektrikli Lokomotifi Elektrik Şeması

Aydınlatma 72 Voltluk akümülatör bataryası ile yapılır.

Alsthom

tesisleri

hakkında daha uzun bilgi vermek burada

mümkün olamıyacağı için buradan sonra

ziyaret etmiş olduğumuz FESSENHE1M

Hidro - Elektrik Santralından bir iki satırla

bahsetmeyi faydalı buluyorum.

FESSENHEIM HİDRO - ELEKTRİK SANTRALI:

Alman - Fransız hududunu teşkil eden Rhine nehri üzerinde kurulmuş 4 x 45.000 KVA kapasiteli bir tesis olan bu santralın en önemli özeliği 20 m lik bir düşü ile çalışması ve bu düşüyü kazanabilmek için 15 Km uzunlukta bir kanal açılmış olmasıdır. Ayni zamanda nehir trafiğine de müsait olan bu kanaldan 20 m düşüde 180.000 KVA takat alabilecek kadar bol su (takriben 500 m3/Sn) atmaktadır. Santral 1953 - 36 seneleri arasında inşa edilmiş olup enerjisinin bir kısmı özel bir anlaşma gereğince Almanya'ya verilmektedir

DE CREIL TERMO - ELEKTRİK SANTRA-

Seyahatimizin son merhalesinde Paris yakınında DE CREIL santralını ziyaret ettik. Bu santral EDF in en büyük termik santrallanndan olup 4 x 125 000 KW kapasitededir. Bir ünitesi henüz gayri faal bulunuyordu. Bu santral hakkında kısaca şu teknik bilgiyi vermeden geçemiyeceğim:

1 — Kazanlar: 360/400 ton/s kapasiteli, Buhar basıncı 89 KkCm2 abs. 540 °C, tekrar ısıtma 18 Kg/Cm2 abs. 540 "C, STEIN-ROUBAIX ve ALSTHOM imalâtı olup 89 % randı manlıdır.

2 — Turbo - Alternatbrler: 150.000 KVA kapasitede, 3000 D/d, hidrojen soğutmalı olup ALSTHOM imalâtıdır:

3 — Tranformatörler: Grup 1: 15.5 KV/ 63 KV, 150000 KVA Grup II, III, IV : 15.5/225 KV, 150 000 KVA kapasitelidir. Santral bir ünitesi ile 63 KV üzerinden civar şehirleri beslemekte, diğer 3 ünitesi ilede 3x225 KV enerji nakil hattı üe LE PLESSIS GASSOT salt merkezine bağlı bulunmaktadır. Plessis Gassot salt merkezi 14 adet 225 KV ve I adet 380 KV enerji nakil hattının birleştiği Fran sa enterkonnekte sisteminin önemli düğüm noktalarından biridir.

Yazıma burada son verirken bizlere Fransız Elektrik Sanayiini tanıma fırsatını veren «LE SYNDICAT GENERAL DE LA CONSTRUCTION ELECTRIQUE» teşekkülüne ve büyük bir misafirperverlik göstermiş bulunan bütün firmalara burada teşekkür etmeyi bir borç bilirim.

ELECTRflMflSergisindekiY.G.Techizalı

ELECTBICIEN' den derleyen: K. DEMİRKES

J

Mecmuamızın bu sayısında meslekdasırruz Y. Müh. Ragıp DAMAR'ın kaleminden *

* ELECTRAMA Sergisin* alt intibaları okuyacaksınız Bu yazıda elektrik tekniğine alt bel- *

J li başlı yenilikler izah edilmşitir. Fransa'da Rusya'nın 525 kV luk şebekesi için Compagnie $

* Generale d'Electricite tarafından inşa edilen disjonktör ve DELLE tarafından inşa edilen *

$ pantograf tipi seksiyonör hakkında meslekdaşımız ayn bir yazı ile teferruatlı bilgi vermeği £

* yazısında vâdetmiş bulunmaktadır.

Biz burada, meslekdaşımızın yazısında bahsedilmeyen Y. G. teçhizatı üzerinde birazJ

*. durmak ve okuyucularımıza yabancı mecmualarda yazılanlardan bir nebze sunmak istiyoruz.

£

Fransa'nın en mühim enerji şebekesi olan ve başlangıçta 225 kv olarak tesis edildiği halde sonradan (15 Mayıs 1958) işletme gerilimi 400 kV a yükseltilen Alpler - Paris enerji daman vesilesiyle Fransız elektrik teçhizatı

endüstrisi birçok güçlükleri yenmek zorunda kalmıştır.

ELECTRAMA Sergisinin teknisyenler için ilgi çekici bir vasfı da 420 kV luk yeni fakat

E M. M. 33-34