TELEFON, TELGRAF KABLO ŞEBEKELERİNİN TESİS VE BAKIMINDA LEHİM

a) Tiril I: Pek fazla kullanışlı değildir, zira en iyi kontak elemanlarının bile kullanıl ması halinde, bakım yapılmazsa dayanma süresi 100 saatten fazla değildir.

b) Karbon yapraklı: Çok kullanılır. Ye gâne dezavantajı 0,5 ohm'dan daha küçük direnç değerlerinin elde edilemeyişidir.

3 — AKÜMÜLATÖR BATARYALARI : Kur şunlu asitli tipdir. Generatörlerle paralel bağ lanmışlardır. Yük fazlasını biriktiriri, radyo gü rültülerini bastına ve yedek bir güç kaynağı olarak vazife görür. Gerilim değerleri 12 ve 24 Volt olup kapasiteleri 10 105 Amper saat arasındadır. Kullanma süreleri 5 saati aşmama hdır.

4 — ÇEVİRİCİ : Doğru akımı alternatif akı ma çevirmeye yarar. Standardizasyonu 120 Volt, 400 Hz. trifazeye doğru temayüllüdür. Bu stan dardizasyon paralel çalışmaya müsait değildir,

(Şekil 3) Tek ve ıkı motorlu tayyarelerde bara sistemi tek fazlı hatların kullanılması halinde 208/120 V. luk 4 telli, 3 fazlı sistem daha müsaittir

5 — ENERJİ DAĞITIMI : Doğru akımda negatif kutup şasiye bağlanmıştır Alternatif akımda A bağlamada nötr hattı, A bağlamada ise fazlardan biri şasiye bağlanır. Enerji dağı tımı bir fider ve bara sistemiyle gerçekleşti rilmiştir. Şekil. 3'de tek ve 2 motorlu tayyare lerde bara sistemi görülmektedir.

U D K : 621.791.335

Telefon, Telgraf Kablo Şebekelerinin

Tesis ve Bakımında Lehim

Hazırlayan: İ. H. ORAL Y. Müh PTT

Telefon, telgraf iç şebekelerinin tesis ve ba kımında kullandığımız lehim kablo ek işinin en mühim bir malzemesini teşkil eder. Evvelâ özelliğine göre yerinde kullanılmaması, idare ye pahalıya mal olan bir tamirat işi çıkarır. Sonra da arızalanan ekin tamiratı uzun sürece ğinden telefon aboneleri karşısında müessese nin itibarini sarsar.

Lehim külçe, kalın, ince çubuklar ve nihayet tel şeklinde imâl edilen bir alaşımdır. Kalın ve ince çubuk lehimlerle kablo eklerinin lehim işleri yapılır. Ençok kullanılan kalın lehimin alaşım miktarları aşağıdaki 1 no. lu tabloda gös terilmiştir. Külçe lehimde arsenik de vardır: % 37.25 kalay, % 0.10 arsenik ve geri kalan kıs mı kurşundur. İnce çubuk lehim, kablo ekleri yapıldıktan sonra lehimin üzerine tatbik edilir. Kalaylama tabir edilen bu işlem ile lehimde do ğabilecek çatlaklıkların veya mesamatların tı kanarak ekin su veya rutubet alması önlenmiş olur. Tel lehimin göbeği stearin veya reçine ile doldurulmuş olup, kullanışlı birer küçük ma kara üzerine sarılmıştır. Tel lehim kablo ek lerinde, bakır iletkenlerin eklenmesinde kulla nılır.

Lehim, % 37 kurşun, % 63 kalay ihtiva etti ği vakit, alaşımı % 100 «ötektik» lehimi adını alır. Ötektik o alaşımın en çabuk erime husu siyeti gösteren bir cinsidir. Lehim, % 100 ötek tik alaşımında yapılmaz. Zira kullanılması çok güçtür. Bunun yerine % 40 kalay ve % 60 kur şun ihtiva eden bir alaşım tercih edilir. Zaten ekçi ustası lehimin alaşım miktarını en müna sip bir şekilde ayarlamalıdır. Bunun içinde muh telif lehim alaşımlarının hususiyetini bilme lidir.

Lehim normal olarak; tamamen erimiş % 37 kurşun ve % 63 kalay karışımı ihtiva eden bir ortam içinde saf kurşun zerreciklerinin bulun ması ile teşekkül eder. Diğer ifade ile, lehim deki bütün kalay kurşunun bir kısmı ile, ağu lıkça % 63 kalay ve % 37 kurşun olmak üzere birleşerek, ötektik alaşımını teşkil eder ve ge riye kalan kurşunda krıstalıze olarak ötektiğin içinde dağılır Lehimdeki kurşun çoğaldıkça, kristalıze olarak otektık ortamında kalan zerre ciklerinin irileşmesine sebeb olur Aşağıdaki II No. lu tabloda muhtelif lehim alaşımlarındaki ötektik ve saf kurşun kristalleri arasındaki nis bet gösterilmiştir.

E. M. M 62

o t E K T I K VE KRİSTALLER

ARASINDAKİ B A Ö L A N T l T A B L O S U

Kolay KURSUM

<*>

BAĞLANTI

T*> ıoo OteUUU

50 y»V9 Ö+eUhU t%21 Saf Uuffun kristalleri

4O

7.

b/t

OU;UHIc+%36

5aP

kursun

U

,

|

a

t

75 '/'40 Örektik >#At0 Sut' Uursun IrıstulUrı

g no lı fobla

ÇUBUK LEH\M TABLOSU

TİPİ

TERKİBİ »

VARI — YAH1YA SIVAMA

SıVAMA

% 5O Kalay ve % Sü kurgun > 4 0 Kalay ve 'jito kurcun y 38 Kalay ve V 62 kursun

# Vüzdeler ağırlıklarına göredir . T. no. (1 »oblo

KALAY KURSUM BİRLEŞME DIVAGRA.M1

I81"C

c °F

70O

3*3

65O

26B t/l

1>OO «O 5OO

ECE. i

O «2

45C

w 2CMı 4 0 0

149 3OO I —

CRIMiŞ A L A Y İ M . I KATI KURSU AY RI $ IVO R

161 "C (338 F )

JT no lı 4 cıblo

SO&UMA

DİYAGRAMI •ç

J16

2BS

LJ 2 6 O o.

LU

bOO SSO 5OO 45O

AV.AŞIM OTEKTIK

+29'/ 79%

İ V>%

ısı

20I,

4OO

3S0

5ÜİUY OR TS no lı tablo

3oo

EK'MıŞ ALAŞıM _J

KATı KURSUM

AY RıŞıY OR

OTEKTıK: — ALA51M KATILAMIY OR

1b 20 I 26 DAKİKA

I I I " KATILAŞMIŞ

ALAŞIM

SOĞUY OR

E. M. M. 62

onU

ç det

=

5 •"

Si tesir

miş kurşunun bir kısmı ötektiğe girmeden kris talleşir ve • bir ünitede 40 60 lık bir alaşıma gö re 3/5 nisbetinde kristal vardır; diğer taraftan ötektik nisbeti ise fazlacadır. 50 50 lik alaşı mın soğuma dıyagramındaki 1 inci ve 2 nci du raklama noktaları arasındaki zamanda 40 60 lık bir alaşıma göre 2/3 nisbetinde kısadır. Dolayı sile 50 50 lik bir alaşımın işlenmesi sırasında, yapışkanlık müddeti az ve yapışkan halinde de akışkanlığı fazlacadır. Ve bünyesi ince bir ya pıdadır. İşlenecek olan kütlenin ince bir ya pıda oluşu ve bize işlenmesi için fazla bir müd det vermemesi, böyle bir lehimle büyük bir ek ameliyesine girişilmiyeceğinı gösterir.

Lehimdeki kurşun nisbetinın artması lehim için kullanışlı olan yapışkan, plâstik kütlenin işleme müddetini çoğaltır. Kurşun kâfi gelmez se ekin teşkili için lüzumlu zamanı kazanama yız. Buna mukabil lehimde fazla kurşun, yapı lan kablo ekinin kaba ve mesamatlı olmasına sebebiyet verir.

% 38 ilâ % 40 kalayı ihtiva eden lehimde çalışmak oldukça kolaydır. Ve neticede de ho mogen ve mesamatsız bir ek yapılmış olur.

Ekçi yardımcıları veya acemi ekçiler kur şun nisbeti fazla olan lehim ile çalışmayı işın kolay olması bakımından tercih ederler ise de buna fırsat vermemelidir.

Mesamatlı, taneli lehim soğuduğu zaman do nuk beyaz renkte, tebeşir gibi görünür. İyi bir lehim kuru bir beton satıha veya taşa döküle rek soğumaya terkedilırse parlak damlacıklar halinde şekillenir.

Kurşun zarf veya manşon yüzeyinde, lehim le ek yapılması sırasında azda olsa bir miktar kurşun kalkar. Bu yüzeyden ayrılarak lehime karışan kurşun lehimin terkibini değiştirir. Bu olay bile göz önüne alınmalıdır. Diğer taraf tan ekçi lehime galvaniz parçalarının girmesine

de mani olmalıdır; çinko lehimin kalitesini bo zar.

Kurşun yüzeyi lehimlemeden evvel temizle meli ve parlatmalıdır. Bunun için tel fırça kul lanılır. Kazıyacak gibi sert âletler kullanmak kurşun yüzeyinden fazla kurşun kazınmasına sebep olur. Tel fırça ile kazman parlak ve te miz kurşun yüzey çabucak donuklaşır; buna ma ni olmak için yüzeyi stearin ile yağiamalıdır; bu, lehimleme olayını kolaylaştırır.

Ekin lehimi yapıldıktan sonra soğumaya ter kedilir; soğuma sırasında lehimde mesamatlar doğar. Bu mesamatları doldurmak için bizmut, kalay ve kurşun karışımı bir lehim kullanılır. Erime sıcaklığı 93°C (200°F) olan bu lehimle ekin yüzeyi perdahlanır. Bu olaya kalaylama tabir edilir. Kalaylanan kısım parlar, dolayısiy le ekin her tarafının kalaylanmış olduğu kolay lıkla müşahede edilebilir. Fazla miktarda kalay kullanmak lüzumsuzdur. Zira ekin mesamatları kalay lehimi ile dolduktan sonra istenilen iş gerçekleşmiştir. Kalay lehimi lüzumsuz yere îazla sarf edilmiş olur. Meselâ : (1800 4, 600 10 veya 400 20) gibi büyük bir ek için 30 gr. lık bir kalay lehimi kâfi gelir. Diğer küçük ekler de buna göre daha az malzeme kullanmak ye rinde bir hareket olur.

Kötü lehimleme fazla lehimleme veya soğuk lehimleme sebebile ekte doğacak hataları, mey dana gelecek çatlaklıkları kalay lehimi yapa rak tashih etmek doğru bir hareket değildir. Bu halde işçilikten kaçınmıyarak kablo ekinin lehi mini yenilemek lâzımdır.

Ekin lehiminin yenilenmesi zarurî olan hal lerde ise lehime karışan kalay lehiminin kali tesini bozacağı düşünülebilir. Fakat kalay lehi minin çok az kullanılması bu ihtimali de orta dan kaldırmaktadır.

DİZEL ELEKTRİK

KOLLEKTİF ŞİRKETİ

İTHALAT

DAHİLİ

TİCARET

ELEKTROJEN GRUPLARI • BİLUMUM Y ÜKSEK ve ALÇAK GERİLİM ELEKTRİK MALZEMELERİ

Galata, Şair Ziya Paşa Yokuşu No. 47/1 İSTANBUL

Tel. 44 52 67 #Telgraf : D I 2 E LE L E KTR I K İstanbul • Sicil : 76O42/162O6

E. M. M. ea