GÜNÜMÜZDE ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENİMİ

UDK : 378

Prof. Dr. Frederick E mm ons TERMAN

Fellow, the Institute of Radio Engineers özet . Elektrik Mühendisliğinde öğretim, II Dünya Savaşından bu yana geniş ölçüde değişmiştir, bu değişiklik bugün de devam etmektedir. Bugün, bir yandan, bir ihtisas kolu olarak kuvvetli akıma öğrencilerin İlgileri iyiden iyiye kaybolurken, bir yandan da bilime doğru daha büyük çapta bir yö nelme kendini göstermekte ve ileri kademeden çalış malara çok daha büyük bir önem verilmektedir.

Yüksek seviyeden araştırmalara öğrencilerin de katılması doktora seviyesinden eğitimde önemli bir rol oynamaktadır, doktora (Ph.D.) üstün teknik eği tim görmüş elektrik mühendislerinin sembolü olma ğa başlamıştır.

Elektrik mühendisliği fakültelerinde, öğretim üyeleri için bugün daha önceleri hiç mevcut olmı yan öyle İmkânlar vardır ki bunlar sayesinde öğre tim üyeleri hem çalışmalarında gayrete gelmekte hem de çalışmalarının karşılığını görmektedirler.

Araştırmalara yapılan yardımlar boldur, danışma için sayısız imkânlar vardır ve hükümet danışma ku rullarile İdare heyeti üyeliklerinde v.s. de profesör lerin hizmetleri aranmaktadır.

Elektrik mühendisliğinde kuvvetli bir ileri kade meden öğrenim programları olan öğretim müessese leri, büyüyen endüstrilerin gelişme merkezleri hali ne gelmektedir. Bu yüzden bu müesseselerin, günü müzün endüstri dünyasında ekonomik etkileri bü yüktür.

Kısaca, bugünkü üniversitelerimiz önlerine çıka cak yeni problemlerin üstesinden gelme bakımından, II Dünya Savaşından önceki dönemdeki genç mü hendislerden çok daha yetkili olan genç mühendis ler yetiştirmektedir Buna uygun olarak, bugünkü dünyada kuvvetli üniversite ve okulların elektrik mühendisliği fakültelerinin önemi büyüktür ve bu önem gittikçe artmaktadır

Bugün elektrik mühendisliği eğitimi devamlı bir değişme halindedir, ü. Dünya Savaşının sona ermesindenberi geçen onbeş yıl içinde bu konuda büyük değişmeler olagelmiştir; bu değişmeler bu gün de devam etmektedir. Mühendislik pratiği ve tatbikatı pahasına temel prensiplere daha büyük bir ilgi gösterilmesi, ilme doğru gittikçe büyüyen bir yönelme ve bir ihtisas kolu olan kuvvetli akıma talebe ilgisinin bilfiil kaybolması önemli değişik liklerdendir. Bu sonuncu değişiklik, elektrik mü hendisliği ile elektroniği pratik olarak aynı anlama getirmiştir. En önemlisi, harp öncesi devreye naza ran normal mühendislik öğretiminden öteye ileri kademeli «graduate» çalışmanın pek çok genişle mesi ve elektrik mühendisliği fakültelerinde yapı lan ileri çalışmaların, elektro mağnetik teori, elektron dinamiği ve katı haller elektroniği gibi bir zamanlar yalnız fizikçilerin malı olan konular la ilgili olmasıdır.

Elektrik mühendisliği eğitiminde son sene lerde yer alan değişmelerin anlamını kavramak için geçmiş günlere bir göz atmak gerekir, n. Dünya

Çevirenler: Prof. Dr. Tarık ÖZKER ve Doç. Dr. M. Kemal SARIOĞLU

Savaşından önce, elektrik mühendisliği ders prog ramları, geniş çapta kuvvetli akım geleneğinin etki si altında idi; hattâ, muhabere dalını seçenlerin bile elektrik güç sistemleri ve döner elektrik ma kinalarında, tam bir temel bilgi sahibi olmaları gerekmekte idi. Bundan başka, o sıralarda, elektrik mühendisliğinde B.S. (mühendis) derecesi ile me zun olanların küçük bir kısmı, ileri kademeden (graduate) çalışmalar yapmakta ve çok az bir kıs mı da çalışmalarını doktora'ya kadar götürmekte idiler. II. Dünya Savaşının başlaması ile, dört yıl lık öğrenimleri pratik tecrübe ile artmış olan elektrik mühendislerinin, mikro dalgalar, puls tekniği, hesap makinaları, diodlar v.s. ile ilgili elektrik mühendisliğinin önemli alanlarında bil gilerinin yetersiz olduğu ortaya çıkmıştır. Bu du rumda, mühendisler yerine işleri, mühendisliğin ne olduğunu bilmeyen ve o zamana göre elektronik bilgileri çok az olan, buna karşılık öğrenimlerine uç veya dört yıllık ileri çalışmalar girmiş, klâsik fizik ile matematikte sağlam temel bilgileri olan doktora, yapmış fizikçiler ellerine aldılar. Savaş sonunda, bu kimselerden birçoğu, nükleer fizikçi olmak üzere, üniversitelere döndüler, fakat elek trik mühendislerine de yeni gelişmekte olan alan larda işleri yürütebilmek için neler yapmak gerek tiğini göstermiş oldular. O zamandanberi elektrik • mühendisliği öğrenimi artık, eski elektrik mühen disliği öğrenimi değildir. Elektrik mühendisliği eğitiminde, katı cisimler elektroniği, hesap ma kinaları, haberleşme teorisi, kontrol teorisi, mikro dalgalar elektroniği v.s. gibi alanlarda mühendis lik bakımından yeteneklerini tam olarak kullan mayı arzu eden kimseler için hiç olmazsa Y. Müh. (Master) seviyesinde ileri «kademeden bir eği tim, artık bir zorunluk haline gelmiştir. Bu alan ların özelliği öyledir ki iş başında pratik yapa rak elde edinilen teprübe, hiçbir zaman, formal bir eğitimin yerine geçememektedir. Hiç kimse, yarı iletkenlerin özellikleri ile ilgili kuantum me kaniğini endüstride işe başlayıp tecrübe ile öğre nemez, böyle bir bilgi formal bir öğrenim gerekti rir ki buda en iyisi bu maksat için düzenlenmiş bir sınıfta bir öğretmenin yol göstermesi ile elde edilir. Bugün elektrik mühendisliği diploması alanlardan % 20 ye yakını Y. Müh. (Master) derecesine giderken, elektrik mühendisliği mezun larının % 2 veya 3 ü doktora çalışmasını tamam lamaktadır. Doktora derecesi, bugün, iyi sayılan elektrik mühendisliği fakültelerinde öğretim üye liği kadrosu için hemen hemen ön şart olmaya *

E.M.M. 70

İyi Günlere Doğru...

Gazetelerin ilânları arasına sıkışmış, çerçeve içinde makine mühendisi arandığını bildiren bir ilân sevinçli bir haberin müj decisi gibi geldi bize. Mühendis Topkapı' da yeni tesis edilen Elektrik Motor Fabri kası için aranmaktaydı.

Memleketimizde elektrik motor fabrika sının tesis edildiğini böylesine küçük bir gazete ilânı ile öğrenmek biraz tuhaf olsa bile, sonuç olarak bizi çok sevindirdi.

Elektrik Mühendisleri Odası olarak bu hayırlı işe teşebbüs edenleri tebrik eder, Türkiye'de elektrik malzeme ve teçhizatı imalâtı sanayiini kuracakları daima destek lediğimizi. Oda olarak onların problemleri ni halletmek için çalışmada bulunmağa ha zır olduğumuzu belirtmek isteriz.

Ayni tarihlerde yine gazetelerde yerli ampul fabrikamızın Flüoressan tüp imâl ederek piyasaya çıkardığı ilân edildi. Bu başarıya da mutlu bir gelişme olarak kabul ediyoruz.

başlamıştır ve bu dereceye endüstride de büyük itibar gösterilmektedir. Araştırma, elektrik mü hendisliği eğitiminde, artık önemli rol oynayan bir faktör haline gelmiştir. II. Dünya Savaşından önce, yalnız birkaç öğretim müessesesi gerçekten önemli araştırma yapmakta idi ve hattâ bu yer lerde bile araştırma fonlarının çok sınırlı olmasın dan dolayı bu cinsten çalışmaların hacmi geniş değildi. Buna karşılık, bugün hükümetçe elektro nik konusunda temel araştırmalar için büyük pa raların ayrılması ve hattâ gene.bu alandaki tatbi kî çalışmalar için ayrılan paraların daha da büyük miktarlara varması, birçok müesseselerin kuvvetli' araştırma programları geliştirmesini mümkün kıl mıştır. Bu durum, elektrik mühendisliği öğretimi üzerinde de etkisini göstermiştir. Bugün mühen dislik öğretimi (undergraduate) kademesindeki öğretmenler, ya araştırma yapmakta veya araştır ma çalışmaları ile yakından ilgilenmekte, böylece <ie ders verdikleri sınıflara, yeni düşüncelere ilgi uyandıran bir arayıp bulma ruhu ve canlılığı ge tirmektedirler. Bütün bunlar, savaş öncesi çağının öğretim Üyelerinin, endüstride uygulanmakta ola gelen teknik metodlar ne ise yalnız bunların bilin mesi ile yetinen anlayışı ile taban tabana zıttır. So nuç olarak, bu değişmeler hayırlı olmuştur;

Öğrenimin ileri kademelerinde yapılan araştır malar, elektrik mühendisliği öğretim programları nın ayrılmaz bir parçası olmağa başlamıştır. Bu kademelerdeki öğrenciler, araştırma çalışmalarına katılmakla yalnız malî yardım elde etmekle kal mamakta aynı zamanda araştırma metodlarında da eğitilmiş .olmaktadırlar. Sonuç olarak, elektrik mühendisliği fakültelerinden mezun olanlardan öğrenimlerini doktora seviyesine kadar ilerleten ler, gerçek mühendis bilginlerdir. Bundan başka, nasıl ki II. Dünya Savaşının başlangıcında, fizikçi ler mikro dalgalı radar konusunda çalışabilecek

nitelikte idiyseler, bu mühendis bilginler de açı lan ve açılacak yeni alanlarda çalışmak için gerek li temel bilgileri haizdirler. Bundan sonra elektrik mühendisleri, II. Dünya savaşı sırasındaki durum larına asla düşmeyeceklerdir.

Elektrik mühendısliğindeki öğretim üyeleri, bugün kendileri için mevcut olan ilgi çekici ve mükâfatlandırıcı imkânlara daha önceleri asla sa hip olmamışlardır. Eğer bir öğretim üyesi yara tıcı kabiliyet gösterirse yeteneklerini etkin olarak kullanmak üzere hem yeter derecede araştırma fonu elde edebilir hem de bir yandan fikirlerini gerçekleştirmek hususunda kendisine yararlı ola cak parlak, istekli ve ileri kademeden iyi yetiş miş öğrencilerin yardımını görür. Sonuç olarak böyle bir öğretim üyesi, meslek yıllan sırasında, bir önceki nesilden bir öğretim üyesinin yaptıkla rından birkaç misli fazla şey başarmış olacak ve belki de beş veya on defa daha fazla ileri seviye den öğrenci yetiştirmiş olacaktır. Yazları, bir öğ retim üyesi araştırma projelerinden ek ücret ala rak üniversitede kalabilir ve kendini araştırmala rına verebilir. Bu da onun hem gelirini hem de yaptığı araştırmaların sayısını arttırır. Bundan başka bir elektrik mühendisliği öğretim üyesi, ge nel olarak haftanın bir gününü kendi özel uzman lık alanı ile ilgili ileri geliştirme çalışmaları ya pan firmalardan bir veya birkaçına da müşavirlik yaparak kullanabilir. Böylece de iyi bir gelir sağ lama imkânlarına sahip olmuş olur. Dostlarından veya eski öğrencilerinden birisi tarafından kuru lan yahut da müşavirlik yaptığı bir firmanın ida re heyetleri toplantılarına üye olarak katılabilir. Bugünün profesörü isterse, hükümetin yaptığı kontratlarla, müşavirlik ve meslek gruplarının ça lışmaları ile ilgili geziler yapmak üzere birçok imkânlarda bulur. Bugünün elektrik mühendis liği fakültesi artık fildişi bir kule değildir ve öğ retim üyeleri dünya adamı olmağa başlamışlardır.

Sonuç olarak elektronik alanında kuvvetli bir ileri kademe programı olan öğretim müesseseleri endüstriyi çekmektedir. • Bunun sebebi, endüstri deki yaratıcı çalışmaların, kuvvetli kafaların top landığı bir yerde, yani iyi bir öğretim müessese sinin yakınında daha iyi yapılabileceğinin endüstri tarafından anlaşılmağa başlanmış olmasıdır. Zira, yaratıcı çalışmalar için böyle bir yer, pazara ve ham maddeye veya fabrika işçisine yakın bir yer den çok daha önemlidir. Endüstride çok sayıda, araştırmaya yönelmiş elektronik çalışmalar şim diden en iyi öğretim müesseselerimiz ile bağ kur muştur ve bu eğilim hızlı olarak artmaktadır. So nuç şudur ki elektronik alanında kuvvetli bir ile ri kademeden ders programı, endüstri dünyasın da da etkisini gösteren önemli ekonomik bir fak tördür ve öğretim müesseseleri de artık sadece gençlerin iyi bir teknik öğretim almalarını sağla yan bir yer olmaktan çıkmıştır.

Özetlersek, günümüzde elektrik mühendisliği öğretimi, yeni elektrik çağının ihtiyaçlarına ce vap vermektedir ve bu alanda ortaya çıkacak ye ni problemlerin hakkından da gelebilecek durum dadır.