ÇEŞİTLİ ORGANİZASYONLARDA KONTROL VE KOMİNİKASYON

UDK : 65.012.7: 621.391

Çeşitli Organizasyonlarda Kontrol ve Komünikasyon'

1940 ile 50 yıllan arasında, muhtelif organi zasyon problemleri üzerinde araştırmalar yapan, fizyolojist, elektrik mühendisi, matematikçi ve sosyologlardan müteşekkil bir ilim heyeti ilgi çekici neticeler elde etmiştir. Bu çalışmalar so nunda çeşitli organizasyonların benzer karakte ristiklere malık oldukları anlaşılmıştır. Meselâ, insan sinir sistemindeki bazı düzensizliklerin, hava savunma toplarının otomatik kontrolünü yapan elektronik sistemlerdeki düzensizliklere benzediği görülmüştür. Biyolojist ve fizyolojistle rın çizdikleri, insan sinir sistemini temsil eden di yagramların, elektrik devrelerine ait diyagram ları andırdığı yine bu ilim heyetinin çalışmaları sonunda ortaya çıkmıştır Şekil: 1.

I T>

IH 4

Şekil 1 • Canlılarda Sinir Sisteminin Evrimi. S : Duyusal Sinir Hücresi, A : Yardımcı Sinir Hücresi M : Motor Sinir Hücresi, e : Deri Hücresi, m • Kas Hücresi 1 Sünger; 2. Deniz Anası; 3, 4. Solucan S, 6. Omurgalılar; 7. YûTcselc Canlılarda

Sinir Sistemi Elektrik Mühendisliği 87

Attila ATLI Y. Müh. BP A.O.

Bu benzerlerden ilham alan bazı ilim adam ları, çeşitli ilim dallarını kapsayan genel bir «Organizasyon ve kontrol teorisi» nin geliştirilme sine başlamışlardır. Bu müşterek çalışmaların neticesinde Sibernetik (Cybernetics) adıyla tanı nan yeni bir ilim dalı ortaya çıkmıştır. 1948 sene sinde Prof. Norbert Wiener tarafından yayımlanan «Sibernetik: Hayvan°ve Makinada Kontrol ve Komünikasyon» isimli kitapta bu ilmin ilk esas ları açıklanmaktadır. Prof. Wiener'e göre, komü nikasyon (başka bir deyimle enformasyon nakli) ve kontrol bir organizasyonun faaliyetinde belli başlı iki unsurdur. Burada enformasyon genel bir kavram olarak kullanılmakta ve organizasyonun faaliyetlerini yöneltebilmesi için lüzumlu olan bir işaret olarak tarif edilmektedir. Bu işaret bir elektrik impulsu, bir kimyasal reaksiyon veya yazılı bir mesaj olabilmektedir.

Sibernetik ilminin inceleme alanı olan orgi nizasyonlar başlıca üç grupta toplanabilirler:

1. Bir organizmadaki hücrelerden müteşek kil organizasyonlar,

2. Bir otomatik fabrikadaki makinalardan, elektrik devresindeki elemanlardan müteşekkil organizasyonlar,

3. Bir sosyal gruptaki insanlardan müteşek kil organizasyonlar,

Komünikasyon ve kontrol bütün bu organi zasyonlarda esas unsurları teşkil etmektedir.

KOMÜNİKASY ON MODELLERİ :

Herhangi bir organizasyonun analizi, komüni kasyon (veya kontrol) modelleri ile yapılabilir. Bu komünikasyon modeli, matematik bir model olmayıp, ekseriya diyagramlardan müteşekkildir. Böyle bir model, organisazyonun tetkik mevzuu olan karakteristik noktalarını belirtir, bazı lü zumsuz noktalarını ise ihtiva etmez; böylelik le problemi çözene büyük fayda sağlar. Meselâ, karayollarını ve bunların birbirine bağladığı şe hirleri gösteren bir harita böyle bir modeldir.

Bir komünikasyon modelinin geliştirilebilme si için üç türlü bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır:

1. Mevcut organizasyonun belirli bir andaki durumu hakkında bilgi,

2. Organizasyonun şebekesine ait kontrol me kanizması hakkında bilgi, (•) C.W Churchman, B Achoff ve L Arnoff'un Operations Research İsimli kitabından yararla narak hazırlanmıştır

3. Mevcut şebekenin ve kontrol mekanizma sının zamana göre değişimi hakkında bilgi.

Meselâ bir fizyolojist tarafından çizilen sinir sistemi diyagramı ufak daireler ve bunları bir leştiren çizgilerden hasıl olmuştur. Sinir sistemi daha karışık bir durum alınca, diyagramımızda buna parelel olarak değişecektir.

KOMÜNİKASY ON MODELİNİN DİY AGRAMI :

Bir organizasyon, bir eleman grubundan mey dana gelmiştir. Meselâ, bir şirketin çeşitli kolla rı, bir makinanm çeşitli kısımları böyledir. Grubu teşkil eden bütün elemanlar, birbirleriyle çeşitli vasıtalarla irtibat halindedirler. (Mektup, telefon, v.b. gibi). Şayet, bir organizasyonun çeşitli ele manları çizilir ve bunların .arasındaki çeşitli bağ lantıların vasıfları belirtilirse, organizasyonun faaliyeti hakkında esaslı bir fikir veren bir ko münikasyon modeli elde edilmiş olur.

Bir kominikasyon şebekesi vasıtasıyla birbir leriyle irtibatlı elemanlardan teşekkül etmiş bir organizasyonun muayyen bir gayesi vardır. Or ganizasyonu teşkil eden bütün elemanlar bu he defe varmak için beraberce çalışırlar. Burada bahsi geçen gaye basit bir gaye olabileceği gibi bir çok gayelerden müteşekkil muğlak bir ga yeler cümlesi de olabilir.

BASİT TRANSFORMASY ON ÜNİTESİ

En basit bir organizasyon dışardaki bir kay naktan devamlı olarak aldığı emirlerle gayesine doğru yönelir. Böyle organizasyon, hedefini ken • diliğinden bulamaz; dolayısıyla, hiçbir zaman kendi başına terkedilemez, her an ne şekilde ha reket edeceği bildirilmelidir. Bu organizasyonla ra misâl olarak, basit mekanik ve elektrik trans formasyon üniteleri gösterilebilir: Dişliler, amp lifikatörler, v.b. gibi. Böyle bir organizasyon şe matik olarak Şek.: 2 de görülmektedir. Burada başlıca 3 safha göze çerpmaktadır:

1. Alma 2. Üetme 3. Çıkış transmisyonu.

SüreUi

çıkış

Ba&iJ

•rra ns$or ma sy <*

O

işlemi

Şekil 2 : Basit BIT Transformasyon Ünitesi.

BASİT AY IRICI SİSTEMLER: Temel organizasyonlardan biri de ayırıcılar dır. Bunlara en basit bir misâl olarak, bir limon

sıkacağı gösterilebilir. Böyle bir ayırıcı ünite, ih tiva ettiği «kriterya> ya sadık kalarak, karar ver me kabiliyetine kısmen malik olup, dıştaki bir operatör tarafından devamlı olarak beslenmeli dir. Girişe tatbik edilen malzeme, çıkışta muhte lif elemanlara ayrılmış olarak elde edilir. Bu tipe misâl olacak basit bir organizasyon Şek.: 3 de gö rülmektedir. Bu, Şek.: 2 deki organizasyona ben zemekle beraber biraz daha muğlaktır.

Şekil 3 : Basit BIT Ayırıcı Ünite.

BASİT HEDEF GÜDEN ÜNİTELER

Kendi kendini kontrol etme imkânlarına sa hip bir organizasyonda, dış hedefe göre faaliyet lerini ayarlama kabiliyeti mevcuttur. Böyle bir ünitenin girişine bir emir tatbik edilir ve üni tenin bu emri kendi kendine ifâ etmesi beklenir. Buna bir misâl olmak üzere, buhar makinasmın hız regülâtörü gösterilebilir. Bu cihaz makinanm hızını, değişen yük şartları altında belirli bir se viyede tutmağa çalışır. Bu maksatla, regülatör bu muayyen hıza göre ayarlanıp bırakılmıştır.

Umumiyetle, bir organizasyon, her an hare ketlerini hedefi ile mukayese ediyor ve hedefine nazaran hatalı bir yol tuttuğu zaman, icap eden düzeltmeleri yapabiliyorsa, bu organizasyonun, kendi faaliyetini kontrol etme imkânlarına malik olduğu söylenebilir.

KONTROLÜN REAKSİY ON (FEEDBACK) İLE

Y APILMASI: '

Bir organizasyonun hareket tarzını dıştaki he defe göre kendi kendine ayarlıyabilmesi için, çı kışının bir kısmının, reaksiyon (feedback) ola rak geriye verilmesi gerekir. Organizasyonda, reaksiyon olarak girişe tatbik edilen kısım, gi riş ile mukayese edilmekte ve gereken tashih ler buna göre yapılmaktadır. Reaksiyon, hatayı azaltacak şekilde tertiplenmişse, buna negatif reaksiyon denir. Çünkü: bu reaksiyon organi zasyonun o anki faaliyetine karşı gelmektedir. Buhar makinasmın hız regülatörü, negatif reak siyon esasına göre çalışan bir cihazdır. Bir şirke tin işletme masraflarını, standard masraflarla de vamlı olarak mukayese edip, sabit bir seviyede tutmaya çalışması da negatif reaksiyon prensibi ile izah edilebilir.

Negatif reaksiyon, bilhassa elektrik mühen disliğinde çok kullanılan bir prensiptir. Şek.: 4 te Servomekanizma denilen ve kontrol cihazların da kullanılan basit bir reaksiyon devresi görül

.Elektrik Mühendisliği 87

Ware.ldC.4 c g e ç i r i c i

rlanz.ke.4

—*

ek

C

B +a' mekanizma

: Basit bir Negatif Reaksiyon Devresi.

mektedır. Meselâ böyle bir cihaz, rüzgâra rağmen bir radar anteninin muayyen bir konumu muha faza etmesi için kullanılmaktadır. Bu konum, ra dar anteninin uzağında bulunan bir kontrol kutu suna kaydedilmiştir. A kontrol kutusu, B sürü cü mekanizmasına kumanda ederek, C antenini dündürebüme imkânına sahiptir. Rüzgâr yüzün den 'antenin konumu istenilen konumdan fark lı olabibr. Bu takdirde C den A ya gönderilmek te olan reaksiyon sayesinde, antenin konumu ile arzu edilen konum arasında Ada bir mukayese yapılarak, B motoruna gönderilen bir işaret ile hata tashih edilir Şek.: 5.

iş bEa e d t >a <

Osilasyon, stabilizasyon ve hata azalmasının kritik sınırlarının etüdü neticesinde ilgi çekici neticeler elde edilebilir.

Kontrol sistemleri Şek.: 4 ten de görüleceği gibi, çalışmaları bakımından dairesel bir karak ter gösterir. Reaksiyon devresi ile sürücü meka nizma bir daire üzerinde faaliyette bulunurlar. Muayyen bir hedefe yönelmiş olarak negatif reaksiyon prensibi ile çalışan sistemlere «hedefe yöneltilmiş» sistemler denir ve yukarıda anlatı lan özelliklerden dolayı, bazı hallerde «dairesel kozal» sistemleri adıyla da anılabilir.

REAKSİY ON TATBİK EDİLMİŞ AY IRICI: Reaksiyon sistemi basit mekanik transformas yon ünitelerine tatbik edildiği gibi, ayırıcı ünite lere de tatbik edilebilir. Böylelikle ayırma işle minin stabilizasyonu temin edilmiş olur. Şek.: 6 da böyle bir sistem görülmektedir. Endüstride kalite kontrolü bu esasa göre yapılır. İmalâtı bit miş mallardan bir kısmı standartlarla karşılaştı rılıp iyi ve kötü mahsuller ayırt edilebilir.

O in sTandsrf i|t l es csı •J

— n — * Atımcı

E, E, ı

V HE;=' E 2 L

Amplıfik<3 "rör

Şekil 5 : BIT Reaksiyon Devresi Matematiksel Münasebetler Devrenin' Çalışma Prensibini İzah

Etmektedir

Matematik olarak devrenin faaliyeti aşağıdaki ifâde ile tarif edilir.

V 1—( b)K

Burada, Ea giriş veya standarttır; E2 ise çıkı şı teşkil eder. K ünitenin amplıfikasyon faktörü veya transformasyon faktörüdür. (— b) ise E çı kışının negatif reaksiyon olarak girişe tatbik edi len kesrini göstermektedir. Genel olarak negatif reaksiyon arttıkça, hata miktarı azalacak ve üni tenin stabilizasyonu temin edilecektir. Ünite o şekilde ayarlanabilir ki, bir ( + b) elde edilsin. Bu takdirde ise hata büyüyecek ve devrenin ça lışmasında bir osilasyon başlıyacaktır. Bu durum da pozitif reaksiyon mevcuttur.

"Elektrik Mühendisliği 87

CL n\n a l j n d a r f ile k

Şekil 6 : Reaksiyon Tatbik Edilmiş Basit Bir Ayırıcı.

TRANSFORMASY ON VE KARIŞTIRICI ÜNİ TELERİN BİRLEŞTİRİLMESİ :

Daha muğlak organizasyonlar elde etmek için, transformasyon ve karıştırıcı ünitelerin (reak siyonlu ve reaksiyonsuz) çeşitli kombinasyonları kullanılabilir. Verilen bir vazife için en faydalı kombinasyonun tesbiti ekseriya zor olmaktadır. Çünkü çok veçheli bir organizasyonda sonsuz de ğişiklikler yapılabilmektedir. Bundan başka, özel likle beşeri ve endüstriyel organizasyonlarda, bir kombinasyonun karakteristiği ile kombinasyonu teşkil eden elemanların karakteristikleri farklı olmaktadır. Sibernatik ilminin kurucusu Prof. Wiener, bu ilim dalını, beşeri organizasyonlara da teşmil etmek istemiş, fakat sosyal organizasyon ların devamlı değişen bir karaktere malik olma lan, gerekli datayı elde etmeğe müsait olmama ları yüzünden bu teşebbüsünden vazgeçmiştir.

OTOMATİK HEDEF DEĞİŞTİREN ÜNİTE :

Eğer bir organizasyon muhtelif hedeflere yö nelebilecek şekilde hazırlanmış ise ve değişen dış şartların altında bu hedeflerden birini seçmek imkânına sahip ise, böyle bir oranizasyon harekâ tını basit reaksiyonlu organizasyona nazaran daha tesirli bir şekilde kontrol edebiliyor demektir. Organizasyonun, otomatik hedef değiştiren ünite olarak çalışabilmesi için, II. derecede reaksiyon kontroluna ve aynı zamanda muhtelif alternatif lerin depo edildiği bir hafıza kısmına malik olma sı icab eder.

Böyle bir organizasyona misâl olarak bir te lefon santralı gösterilebilir. Gerçekten telefon santralının muayyen bir zamandaki hedefi, abo nelerden birinin . aramakta olduğu muayyen bir aboneyi bulmak ve ona bağlamaktır. Santralın her anki hedefi değişmektedir. Şek.: 7 de böy le bir sistemin prensibi verilmektedir. Görüldü ğü gibi bu organizasyon oldukça muğlak bir ayır ma ünitesinden ibarettir.

Hafıza ile çalışan bir sistemde, ban mesajla rın diğerlerinden ayırtedilmesi ve öncelik ile nak ledilmeleri beklenir. Sistemin muhtelif hareket tarzlarının muayyen bir kıymeti veya önceliği ol malıdır. Buna en güzel örnek gene telefon san trallarıyla verilebilir. Bir telefon santralında me selâ aynı anda 10 çağırma vuku bulduğunda, sant ral' bunlardan hangisinin ilk olarak nakledilmesi gerektiğine karar verebilmektedir.

MUHAKEME KABİLİY ETLİ HEDEF DEĞİŞ TİREN ÜNİTELER:

Şayet bir organizasyon bilgi toplar, bu bilgiyi hafıza deposuna biriktirir, sonra hafızasındaki bu bilgileri mukayese edip kıymetlendirir ve buna göre hareket tarzını tâyin ederse, yeni bir «au tonomy» seviyesine erişmiş olacaktır. Muhtelif hedeflerin ve hareket tarzlarının, organizasyon tarafından dikkate alınıp kıymetlendirilmesi, or ganizasyonun bir şuur kazandığını gösterir. Böy le bir muhakeme neticesinde karar verme kabi liyeti nj. dereceden bir reaksiyona ihtiyaç göste rir. Bu safhada organizasyon endüstriyel ve be şeri organizasyonlara yaklaşmaktadır Şek.: 8.

Alt<

Kanar

Şekil 7 : Hafıza Bölümüne Malik Bir Reaksiyon Devresi.

Eğer bir organizasyon kendini kontrol ede biliyorsa, özellikle muhtelif hedefler arasında seç me yapabiliyorsa bu çeşit organizasyonlara «au tonom» organisazyonlar denir. Böyle bir organi zasyonun belli.başlı özelliği bir hafıza bölümüne ve dolayısıyla hatırlama imkânına sahip olması dır. Hafıza bölümü ne kadar mükemmel olursa ha tırlama olayı o kadar hızlı olur.

Organizasyonun çeşitli alternatifler karşısında harekâtını kendiliğinden tâyin edebilmesi için muhtelif malûmatın hafıza bölümüne depolanması icap eder. Buna «öğrenme» işlemi denir. Öğren me kabiliyeti olan bir sistem, iç kanallarının ko münikasyon şebekesinde icab ettiği zaman deği şiklikler yapabilmektedir. «Öğrenme» kabiliyeti ne malik organizasyonların yapıları zamanın fonk siyonunda değişir. Meselâ, bir telefon santralının kapasitesi, telef on'santralının teçhizatına bazı ilâ veler yapmak suretiyle genişletilebilir. Hatırlama kapasitesinin arttırılması komünikasyon devresi nin daha çok muğlak olmasına sebebiyet verir. Fizyolojik yapı bakımından hafızanın mükemmel leşmesi, sinir hücrelerinin ve bunları birleştiren ara irtibatların fazlalaşmasına sebebiyet verir.

.1.2

Ö

Uuguldijı

(o)

Alıç

Şekil 8 : a) Hajıza Devresinin Gelişmesi : Hafıza Devresin deki Bilgilerin Kombinasyonları Sayesinde Değişik Harekât Tarzları Bulunabilir. Bu Cihaz Bazı Tah minler Yapabilir. b) Hafıza Devresinin Daha da Gelişmesiyle, Cihaz Şuurluluk Kazanmıştır. Böyle Bir Cihaz Yük3ek Dereceden Bir «Autonomys Seviyesine erişmiştir. Kesik Çizgiler tHal i Hazım da vuk'u bulan olaylarla «geçmiş» ve zgelecek» teki Olayların mukayesesini

Göstermektedir.

t

Şuurlu öğrenme, seçici bir kabiliyete malik olup dış enformasyon kaynaklarından geniş ola rak istifade ederek, organizasyonun bekası ve is

tenilen hedeflere varabilmesi için en uygun ha reket tarzlarını organizasyona sağlar. Şuurluluk organizasyonun yönünü muhtelif etkileri. dik , kate alarak zaman zaman değiştirir, organizasyo na devamlı olarak etrafı hakkında bilgi verir, yeni yeni hareketlere sevkeder veya bazı hareket lerden vazgeçirir, organizasyonun kendi içinde ki şebeke durumunu tahlil eder, hafıza bölümün de gerekli bilginin tasnifini sağlar. Bütün bun lar, m. dereceden kontrol merkezinin yapabile ceği işlerden bir kısmıdır.

Bu işlemler vasıtasıyla «şuurlu» organizasyon lar, kendi gelişmelerine kendileri yön verir.

Organizasyonun bazı kıymetli enformasyonu .diğerlerinden ayırt edebilme kabiliyeti hafızada depo edilmiş enformasyonları kombine edebilme imkânı ona muayyen mevzularda «yenilik yapa bilme» hassasını kazandırır. '

Muhakeme kabiliyetli hedef değiştirme, özel likle elektronik hesap makinalarında önemli bir husustur. Meselâ kendi kendilerini tamir etme im kânına sahip hesap makinaları ve mekanizmalar, iç devre arızalarını teşhis edecek bir şuura malik, olmalıdırlar. Bu ahvalde makinanın şuurluluğu şu şekilde belirir : Makinanın şuur devresi, organi zasyonun muayyen bir kısmında (meselâ bir tü pünde) bir arıza veya kifayetsizlik olduğunu an lar ve bu kısmı derhal yeni bir yedekle değiştirir. Bu işlem modern hesap makinalarında olduğu gibi, endüstriyel organizasyonlarda da tatbik edilmek tedir.

Gerek' beşeri organiiasyonlarda, gerek meka nik veya elektronik organizasyonlarda, şuurlulu ğun bütün arızalardan (yanlış yön seçme, mesaj ların yanlış tefsiri, yeni fırsatları görememe v.b. gibi) haberdar ^olması ve organizasyonu bu yan lışların tesirlerinden kurtarmak gayesiyle işle mesi gerekir.

Meselâ kendi kendini tamir imkânına sahip bir hesap makinası düşünelim. Böyle bir maki nanın kendi içinde doğacak arızaları tamir eden bir şuur devresi olacaktır. Şayet bu şuur devre sinde bir arıza vuk'u bulursa, şuur devresi muo tazam tir şekilde işleyen cihazlara müdahale edecek ve neticede organizasyonun düzensiz bir şekilde çalışmasına sebebiyet verecektir. Bu, sar hoş bir teknisyenin bir telefon santralında tamir maksadıyla yapacağı tahribata benzetilebilir. Şu ursuz bir şekilde yapılan müdahaleler neticesin de, santral felce uğrayacaktır. Elektronik cihaz ların güvenlilik dereceleri, bu gün için elektronik hesap makinalarında, kendi kendini tamir veya şuurluluk vasfını sınırlayan en önemli bir faktör dır. Benzer olarak endüstriyel şirketlerde şuur mekanizmasını teşkil eden elemanlar (idareciler) kifayetsiz oldukları taktirde, şirkete büyük zarar lar getirirler.

KOMPOZİT KOMÜNİKASY ON MODELLERİ:

Son olarak, muhtelif kompleks organizasyon ları teşkil eden genel bir kominükasyon modeli nin etüdü yapılacaktır (Şek. 9). Bu diyagram ra

]f.i olcr£. ccolea

uugutatjıcı

2. a.rzc r\e.dc[

f bolumu

nw Lonrro I i

SUrucu âli

IS" »1* «

D.ltlcot koo İTol

Uygula

yat 81

ffl

3.

Dosueılar

Kayırlar

Mu dal

•r

'%\ .3— !_.

. _|_ » Şuurluluk'

^^«i'I.

—la ı

Jıı'^4ı u«"uDlırılıutlı ^ltuJ%ğuH

'

I V4

I uurluluğu Al.eı t

))

|5. Hafızd|

I <şuurlu'ugu|

C!

£efci* 9 : 3. Dereceden Reaksiyon Kontro Sisteminin Blok Diyagramı. Sistem Metinde izahları Yapılan Basit Ünitelerin Birleşmesiyle Meydana Gelmiştir.

darlı bir uçaksavar topunun hafıza devresine sa hip kontrol devresi olarak düşünülebilir.

Şekil.: 9 un birinci sütunu, sabit bir hedefe yönelmiş basit bir «reaksiyon» sistemi ile çalışan bir devreyi göstermektedir. Bu devre, bir alıcı ile bir çalıştırıcıdan meydana gelmiştir. Çalıştı rıcı, gelen uçakları teşhis etme gayesiyle radar teçhizatını, silâhın durumunu kontrol eden teç hizatı ve nihayet ateşleme mekanizmasını tahrik eder. Alıcı kısım bir uçağı teşhis edince; çalıştı ricı, topun namlusunu uçağa doğru yöneltir ve mümkün olduğu kadar hassasiyetle onu takip et tirir.

n. sütunda gösterilen hafıza ve hedef de ğiştirme devreleri vasıtasıyla, uçağın muayyen anlarda nerede bulunacağı daha evvelden tahmin edilecek ve böylelikle top namlusu uçağa sadece körü körüne takip etmeyecek fakat onun gele cek bir zamanda nerede bulunabileceğini evvel den kestirebilecektir. Bu husus şüphesiz silâhın randımanını yükseltecektir. II. sütundaki devre ler esas itibariyle otomatik hedef değiştirme dev

releridir. Top kontrol cihazının harekâtı,' muşa hade edilen uçağın cinsine, hava şartlarına ve pilotun evsafına göre değişecektir.

m. sütün ise şuur kısmı olup «muhakeme kabiliyetli» hedef değiştirme devresine maliktir. Bu kısım, henüz elektronik hesap makinalarında olmadığı için noktalı olarak çizilmiştir. Böyle bir sistemde, basit bir reaksiyon sisteminden 3. dfr receden bir reaksiyon sistemi olan şuur devresine doğru husule gelen gelişmeler açık olarak görül mektedir.

Karşılaştırma imkânı için Şek.: 9 da bir en düstriyel şirketin kısımlarına tekabül eden yer ler işaret edilmiştir. Endüstriyel şirket bakımın dan burada 1. Sütün sipariş bölümüne tekabül* eder; II. sütün ise personel, kayıt, dosya kısım ları ile yarı otomatik çalışan.ve taktik hedef de ğiştirme yetkicme sahip, yönetici II. Müdürü temsil etmektedir, m. sütün ise, uzun vadeli plân lar yapan genel müdür ve idare meclisini tem sil etmektedir.

IflBBBBBIBBBflBBBBBBBBBBBBBBaBBBBaBaBBBBflBflBBaBBBBflaBBBBBBBBflBBBBBflBf

SAMSUN BELEDİY ESİNDEN :

Belediyemiz Elektrik, Su ve Otobüs İşletme Müdürlüğünde Muayyen ve Muvakkat Hizmetlerde Çalıştırılacak Yevmiyeli Personel Talimatnamesi gereğince ihdas edilmiş olan 11 ve 13 üncü dereceli makina ve elektrik mühendisi kadroları halen münhaldir. Makina Mühendisinin tâyini yapılmamış bulunduğundan iki kadrodan birisine elektrik mühendisinin tâyini yapılabilir. İcabında. İşletme Müdürlüğü görevini de tedvir edebi lecek ve personel talimatnamesi hükümleri gereğince yevmiyesi ödenecek elektrik mü hendislerinden isteklilerin hal tercümelerini ekleyecekleri dilekçeleriyle birlikte Be lediyemize başvurmaları rica olunur. ,

IBaBBaBBBaBaBaBBBBBBaBBBBBBBBBflBBBBBBBflBflBflBflBBBBBBBBBKIBBBBBBBBBBBB

MlMItlIBNlIBMliauill

Teknik Okulu Elektrik Bölümünden mezun elemanlar aranmaktadır. Avrupa'da

muayyen müddet staj göreceğinden Almanca bilenler tercih olunur. İlgililerin İstanbul

ğ

449217 ye telefon etmeleri rica olunur.

1 Lı •• 1111 •• 1111 •• i a ı •• < ı r. ••! 11: > •• n: ı •• 11 u •• ıuı BBTLn. MBi i u ı ^B •! ı •• 11; ı ••§ i: ı; BBI :! I : •• IMI •• u 11BBI mı BHI I U I BE3; ı r BHI I r ı •• er ^ •• r H I ••! ı u ı B