YANGINA KARŞI GÜVENLİ KABLOLARIN SEÇİMİ

Yangın Güvenliği İçin Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’ne (CPR) Uyum Sağlanması Gerekiyor...

Sabri Günaydın Elektrik Mühendisi [email protected]

Elektrik Mühendisliği Dergimizin Mayıs 2013 “Yangın” özel sayısında belirttiğim gibi, bir yapıdaki elektrik tesisatlarında kullanılan kabloların yangın içindeki davranışları gerçek anlamda bir mayın tarlası gibidir. Yapılarda elektrik tesisatlarında kullanılan kabloların yangın yükleri, yapının yangın riski analizlerini yapan uzmanlar ve tasarımcılar tarafından dikkate alınmalıdır. Elektrik tesisat tasarımcıları, elektrik tesisatı yüklenicileri bu konuda doğru terminoloji kullanmalı; kabloların seçiminde ve uygulama sırasında çok dikkatli davranmalıdırlar.

Yapının yangın ile ilgili tüm tasarımları iyi yapılamaz, uygun malzemeler kullanılmaz ise öncelikle can güvenliği açısından üzücü sonuçlar doğabilir ve beraberinde çok büyük maddi kayıplar oluşabilir.

1988 yılından günümüze kadar yangına karşı güvenli kablolar ile ilgili çok önemli çalışmalar yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir.

89/106/EEC (İnşaat Malzemeleri) Direktifi çalışmaları (Özellikle bu direktifin M109 Yangınla mücadele, M117 İnşaat malzemelerinde kullanılan yangın standartları) ve ilgili standartlar 1989 yılından itibaren yayımlanmaya başlamıştır.

Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi (CENELEC) tarafından 2011 yılında 305/2011 CPR (Construction Products Regulations EU- Yapı Malzemeleri Düzenlemeleri) yayımlanmış ve 89/106/EEC yerine geçmiştir.

Günümüzde inşa edilen yapılarda, yüksek miktarda kullanılan malzemelerden biri olmalarından dolayı kabloların seçimi “güvenli yaşam alanlarının inşa edilmesinde” çok kritik ve önemli bir rol oynamaktadır. CPR’ın amacı, yapı malzemelerinin temel karakteristikleri ile ilgili performans beyanlarının ve malzemelere CE işaretinin iliştirilmesinin kurallarını oluşturarak, yapı malzemelerinin piyasaya arz edilmesi ve piyasada bulundurulması ile ilgili usul ve esasları belirlemek, bununla birlikte yapı malzemelerinin performansları ile ilgili olarak güvenilir bir bilgi kaynağı oluşturmaktır.

Yangın anındaki güvenliğin sağlanması ile herhangi bir yapıda çıkabilecek yangın anında alev ve dumanın üretiminin ve diğer

yapılara yayılımının sınırlandırılması; insanların güvenli bir şekilde yangın mahallinden tahliye edilebilmesi ve yangına müdahalenin güvenli bir şekilde yapılabilmesi amaçlanmaktadır.

Yangına karşı güvenli kablolar ile ilgili 305/2011 CPR altında ilişkili temel standartlar yayımlanmıştır. Bu standartlar aşağıdadır:

a) Kabloların yangın şartlarında ortak deney yöntemleri, deneylerin uygulaması ve raporlanması ile ilgili EN 50399 Standardı 2011 yılında CENELEC tarafından yayımlanmıştır. b) Yangına tepki performansına göre kabloların sınıflandırılması ile ilgili EN 13501-6 Standardı 2014 yılında CEN tarafından yayımlanmış olup ilgili sınıflandırmalar Tablo 1’de gösterilmektedir. c) Güç, kontrol ve iletişim” kablolarındaki uygulamaları düzenleyen “EN 50575” Standardı 2015 yılında CENELEC tarafından yayımlanmıştır.

Aca, B1ca, B2ca, Cca, Dca, Eca, Fca yangına tepki performans sınıflarındaki kabloların “yangına karşı tepki sınıflandırması deney yöntemleri” EN 50575 Standardı kapsamında Tablo-2 gerekleri doğrultusunda olacaktır.

Bugüne kadar birçok kez yapılan ertelemeler sonrasında 10 Haziran 2016 tarihinden itibaren geçiş süresi ülkelere bırakılarak en geç 1 Temmuz 2017 tarihine kadar tüm ülkelerde EN 50575 Standardı’nın uygulanması ve gereklerinin yerine getirilmesi zorunludur.

Elektrik sektörümüzdeki elektrik tesisat tasarımcısı, yüklenici, üretici konusunda uzman arkadaşlarımızın görüşü alınarak CPR kapsamındaki yangına karşı güvenli kabloların “Türkiye’de CPR Doğrultusunda Hangi Yapıda? Hangi Alanda? Hangi Kablo?” tablosu hazırlanmış olup, tasarım ve uygulamada yeni yapılarda kullanılması yangın güvenliği açısından önem taşımaktadır. (Tablo 3) CPR kapsamında yangına karşı güvenli kablolarla ilgili değişime elektrik tesisat sektörü olarak beraberce uyum sağlamamız değişimin hızlı ve sağlıklı gerçeklemesi için çok önemlidir.1

1 Daha fazla bilgi için www.elektriktesisatportali.com web sitesi Teknik Makaleler “Yangına Karşı Güvenli Kablolar-CPR" bölümüne girebilirsiniz.

Tablo 1. Yangına Tepki Performansına Göre Kabloların Sınıflandırılması

Sınıf Deney yöntemleri

Sınıflandırma kriterleri

Ek sınıflandırma kriterleri

Aca

B1ca EN 50399 (30 kW alev kaynağı)

PCS ≤ 2,0 MJ/kg (1)

FS ≤ 1,75 m; ve THR1200s ≤ 10 MJ; ve En Yüksek HRR ≤ 20 kW; ve FIGRA ≤ 120 Ws-1

B2ca EN 50399 (20,5 kW alev kaynağı) FS ≤ 1,5 m; ve

THR1200s ≤ 15 MJ; ve

En Yüksek HRR ≤ 30 kW; ve

FIGRA ≤ 150 Ws-1

Cca EN 50399 (20,5 kW alev kaynağı) FS ≤ 2,0 m; ve

THR1200s ≤ 30 MJ; ve

En Yüksek HRR ≤ 60 kW; ve

FIGRA ≤ 300 Ws-1

Dca EN 50399 (20,5 kW alev kaynağı) THR1200s ≤ 70 MJ; ve

En Yüksek HRR ≤ 400 kW; ve

FIGRA ≤ 1 300 Ws-1

Fca Hiçbir performans tespit edilmedi.

Notların Açıklamaları:

(3) EN 50399 Yanarak düşen parçacıklar

(1) Metal malzemeler dışında bir bütün olarak ürün ve ürünün herhangi bir dış d0: 1200 s içerisinde hiçbir alevli damlacık/partikül mevcut değil;

bileşeni (örn. kılıf).

d1:1200 s içerisinde 10 s.’den daha uzun süren hiçbir alevli damlacık/partikül

(2) EN 61034-2 Duman üretimi

mevcut değil;

s1: TSP 1200s ≤ 50 m2 ve En Yüksek SPR(Tepe duman üretim değeri) ≤ d2: d0 ya da d1 değil.

0.25 m2/s

(4) EN 60754-2 Asitlik Derecesi E

s1a: EN 61034-2 ≥ % 80 ışık geçirgenliği ve s1

a1: iletkenlik < 2,5 µS/mm ve pH > 4.3;

s1b: EN 61034-2 ≥ % 60 < % 80 ışık geçirgenliği ve s1

a2: iletkenlik < 10 µS/mm ve pH > 4.3;

s2: TSP1200s ≤ 400 m2 ve En Yüksek SPR ≤ 1,5 m2/s

a3: a1 ya da a2 değil. Açıklama = Hiçbir performans tespit edilmedi.

s3: s1 ya da s2 değil

(5) B1ca sınıfı kablolar için beyan edilen duman sınıfı, EN 50399’a (30 kW alev

kaynağı) göre deneyden çıkacaktır.

(6) B2ca, Cca, Dca sınıflarında yer alan kablolar için beyan edilen duman sınıfı,

EN 50399’a (20,5 kW alev kaynağı) göre deneyden çıkacaktır.

Tablo 2. Yangına Karşı Tepki Sınıflandırması Deney Yöntemleri

Sınıf

A ca B1ca B2ca C ca D ca E ca F ca

EN 50399a

Deney Yöntemi EN60332-1-2

Xb

Belirlenen herhangi bir performans tipi yoktur.

EN 61034-2c X X X X -

EN 60754-2c,d X X X X -

a) EN 50399 önceden FIPEC20 Senaryo 1 ve FIPEC20 Senaryo 2’de ifade edilen tüm bilgileri kapsamaktadır.

b) B1ca sınıfı için EN 50399’daki özel şartlı deney uygulamaları c) Ek sınıflandırma deneyleri d) EN 60754-2 önceden EN 50267-2-3 standardında yer alan tüm bilgileri içerir.

Tablo 3’ün Notları:

B2ca: Çok yüksek yangın riski taşıyan binalarda ve alanlarda kullanılır.

s: Duman üretimi kriteri (EN 61034-2)

Cca: Yüksek yangın riski taşıyan binalarda ve alanlarda kullanılır.

d: Yanarak düşen parçacıklar kriteri (EN 50399)

Eca: Düşük yangın riski taşıyan binalarda ve alanlarda kullanılır.

a: Asitlik derecesi kriteri (EN 60754-2)

CPR ile ilgili düzenlemeler, CPR ana sınıfları ve ek sınıfları ile ilgili detaylı bilgiler EN 50575, EN 50399, EN 13501-6, EN 13501-3 standartlarından temin edilebilir.

Uygulama Esasları: a) Bir yapının içinde bulunan herhangi bir alandaki kablonun (Fiber optik kablolar hariç) CPR sınıfı, bina için belirlenmiş olan kabloların yangına tepki performans sınıfından daha alt bir sınıfta olamaz. b) Bir yapı içinde yer alan bir alandaki kablo sınıfları ilgili “Bina Özelliği” kriterinde belirtilen sınıf gerekleri doğrultusunda olacaktır. c) Yapı içindeki alanlardaki enerji kabloları ve zayıf akım kabloları “fiber optik kablolar hariç” aynı sınıfta olacaktır. d) Yapı içindeki alanlardaki fiber optik kablolar “Eca enerji kablolarının bulunduğu alanlarda Eca”, diğer tüm alanlarda “Cca-s1 d2 a1” olacaktır. e) Yapı içerisindeki yangına dayanıklı kablolarda CPR kapsamında Performans Beyanı(DoP) düzenlenemez ve dolayısı ile CPR kapsamında CE etiketlemesi yapılamaz. Bununla birlikte, yangına dayanıklı kabloların akredite bir laboratuvardan EN50399’a göre test edilmiş olması gerekmektedir. EN 50577 standartı kanunen yürürlüğe girdiğinde bu gereklilik devre dışı kalacaktır.Teknik şartnamede detaylı olarak açıklanmıştır. f) Tüm kabloların makara ve ambalajlarında EN 50575 standartında belirtildiği şekilde CE etiketi açık ve okunabilir şekilde bulundurulacak, kabloların dış kılıf baskılarında ise EN 50575 standardında belirtilen CPR Avrupa sınıfı, ek sınıfları ve Performans Beyanı (DoP) numarası açıkça okunabilir bir şekilde basılı olacaktır. Üretici firma DoP numarasının müşteri tarafından izlenebilirliğini ve erişilebilirliğini web sitesi aracılığıyla sağlayacaktır. g) Ek-A tabloda belirtilmiş olan duman üretimi ile ilgili yangına tepki performans ek sınıflandırma kriteri “s1” ışık geçirgenliği EN 61034-2 ≥ % 60 veya s1b: EN 61034-2 ≥ % 60 < % 80 ışık geçirgenliği olacaktır. h) Bina sınıfları detayları “Türkiye Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” maddelerinde belirtildiği gibidir. i) Bina Yüksekliği: Binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafeyi veya imar planında ve bu Yönetmelikte öngörülen yüksekliği ifade eder. j) Yapı Yüksekliği: Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil olmak üzere, yapının inşa edilen bütün katlarının toplam yüksekliğini ifade eder. k) Yüksek Bina: Bina yüksekliği 21.50 m’den, yapı yüksekliği 30.50 m’den fazla olan binaları ifade eder.

Tablo 3. Kabloların Yangına Tepki Performans Sınıfları ile Yapı Tiplerinin, Yapı İçindeki Alanların İlişkilendirilmesi

Bina Tipi Bina Kullanım Sınıfı

Bina Özelliği

Yangına Tepki Performans Sınıfı

Konutlar

Bağımsız bölüm sayısına göre, en çok iki bağımsız Yapı yüksekliği ≤ 6,50 m veya Bina toplam alanı ≤ 400 m²

bölümü olan bir ve iki ailelik evler ve üç ve daha çok bağımsız bölümü bulunan apartmanlar

Bina yüksekliği ≤ 21,50 m veya Yapı yüksekliği ≤ 30,50 m Bina yüksekliği > 21,50 m veya Yapı yüksekliği > 30,50 m (yüksek bina)

Cca-s1 d2 a1 Cca-s1 d2 a1

Konaklama Oteller, moteller, termal tesisler, tatil köyü ve Yapı yükseliği ≤ 6,50 m, 12 yataktan veya 40 misafirden az olan binalar Eca

pansiyonlar, öğrenci yurtları, kamplar vb.

Kurumsal Binalar

Eğitim Tesisleri: Tüm ilk-orta öğretim eğitim Bina yüksekliği ≤ 21,50 m veya Yapı yüksekliği ≤ 30,50 m

kurumları, tüm yüksek öğretim eğitim kurumları, dershaneler, kütüphaneler, yurtlar, öğrenci

Bina yüksekliği > 21,50 m veya Yapı yüksekliği > 30,50 m (yüksek bina)

pansiyonları

Anaokulları, kreşler, çocuk kulüpleri

Yataklı Sağlık Tesisleri

Hastaneler

Engelli bakım evleri

Yaşlı bakım evleri, huzurevleri

Bakıma muhtaç 6’dan fazla kişinin bakıldığı binalar

Diğer Sağlık Tesisleri

Ayakta tedavi merkezi, dispanser ve poliklinikler

Hapishaneler

Ceza ve tutuk evleri, nezarethaneler ve ıslah evleri

Büro Binaları

Bankalar, borsalar, kamu hizmet binaları, genel Yapı yüksekliği ≤ 6,50 m veya Ofis alanları ≤ 400 m²

büro binaları, doktor ve diş hekimi muayenehaneleri vb. (ticaret amaçlı binaların kapsamına giren

işler hariç olmak üzere)

Ticaret Amaçlı Binalar

Mağazalar, dükkânlar, marketler, süpermarketler, Bina dışında açıkta depolama yapılan alanlar

toptancı siteleri, sebze, meyve ve balık halleri, et borsaları, kapalı çarşılar, pasajlar, tamirhaneler,

yedek parça ve malzeme satış yerleri vb.

Endüstriyel Her türlü fabrika, bıçkıhaneler, çamaşırhaneler, Tüm endüstriyel amaçlı binalar

tekstil üretim tesisleri, enerji üretim tesisleri, gıda işleme tesisleri, dolum ve boşaltım tesisleri,

Yangın risk analizleri sonucunda gerekli görülecek her türlü yapı

kuru temizleme tesisleri, maden işleme tesisleri, Yüksek yapı sınıfına giren endüstriyel amaçlı yapılar

rafineriler vb

Cca-s1 d2 a1 B2ca-s1 d1 a1

Toplanma Amaçlı Binalar

Yeme ve İçme Tesisleri: Lokanta, kafeterya, kah- Yapı yüksekliği ≤ 6,50 m veya Tüm yeme-içme alanları ≤ 150 m²

vehane, lokal, pastane vb.

Tüm yeme-içme alanları > 150 m²

Eğlence Yerleri (Eğlence hizmeti veren açık ve Sinema, tiyatro, bar, diskotek, gece kulübü, gazinolar, düğün ve nikah

kapalı yerleri kapsar)

salonları

Eca Cca-s1 d2 a1

Depolama Amaçlı Tesisler

Müze ve Sergi Yerleri

Müzeler, sergi yerleri, müzayede yerleri ve fuarlar vb.

Yolcu Toplanma Merkezleri

Terminaller, Havalimanları, Limanlar ve Garlar

Toplantı Salonları

Her türlü toplantı organize edilen alanlar

Kültür Varlıkları / Tarihi Yapılar

Tüm kültür varlıkları / tarihi yapılar

Spor Alanları

Açık/yarı açık spor alanları

Kapalı spor alanları

İbadethaneler

Camiler, kiliseler, sinagoglar vb

Her türlü mal, eşya, ürün, araç veya hayvanın Açık/yarı açık otoparklar

depolanması veya muhafazası için kullanılan bina ve yapılar

Yeraltı otoparkları

Tüm depolar (aşağıdaki madde haricindekiler)

B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 Cca-s1 d2 a1 B2ca-s1 d1 a1 Cca-s1 d2 a1 B2ca-s1 d1 a1 Cca-s1 d2 a1 Eca Cca-s1 d2 a1 Cca-s1 d2 a1

Yangın riskini arttıran mal, eşya ürün vb. depolamalar ve yangın risk analizleri sonucunda gerekli görülecek her türlü depo

Yüksek Tehlikeli Yerler

Data Center Raylı Sistem,Yol Tünelleri

Şantiyeler

Parlayıcı ve patlayıcı maddeler ile akaryakıtların Parlayıcı ve patlayıcı gazlar ile ilgili yerler

imal edildiği, depolandığı, doldurma-boşaltma ve satış işlerinin yapıldığı yerler

Patlayıcı maddeler ile ilgili yerler

Yanıcı sıvılar ile ilgili yerler

Data Center Binaları, Yapı İçindeki Data Center Data center binaları

Alanları

Yapı içindeki data center alanları

Raylı sistem(Metro, hafif raylı sistem, trenyolu Yer altındaki metro, raylı sistem istasyonları

istasyonları ve 1 km.’den uzun tünelleri... vb.) Yol tünelleri (1 km ‘den uzun Karayolu ve denizyolu

Metro tünelleri

tünelleri)

Trenyolu tünelleri

Karayolu ve denizyolu tünelleri

Yer üstündeki açık/yarı açık metro, raylı sistem istasyonları

Yapı yüksekliği ≤ 30,5 m

Yapı yüksekliği > 30,5 m

B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 B2ca-s1 d1 a1 Cca-s1 d2 a1 Eca Cca-s1 d2 a1

Yangının büyümesine neden olabilecek depolamaların yapıldığı tüm alanlar

Tüm Kaçış Yolları

B2ca-s1 d1 a1 sınıfı ve daha alt sınıftaki tüm kaçış yolları