ENTERKONNEKTE ŞEBEKE İŞLETME EKONOMİSİNİN YÜKSELTİLMESİNDE POMPAJ SANTRALLARI

Termik fiantrallar yakıt şekil nde-lıl enerjiyi elektrik lşlıw çtıvlrirler. Halbuki pompaj sant­ rallim depolarının dnlduııılmaat içlıı. stetanuk mevcut elektrik cncrjisilnl kullanırlar, fakat hu enerjiyi daha düşiik defcorlendirilmek mecburi­ yetinde kalınan düjfük yük saatleri enerjisinin daha İyi de gerlend İT İlmesi İçin, c.iiLuk kıılnnilalıllon puanı enerjisi aektlnc ^cvlrJrlisr. ttu bokun­ dan pompaj santnıllanmn biriktirme mahalli olan yukarı depoları uoıuınlyelle dürt İla VL-Ü1 tnm yük çatılma sıratına uy£un htr kapasitede yapılır. Buna güne pompaj santrallim enterkonnoklc ge.bekodo kendilerine uyjrun yeri sa&layan bait özellikler gösterirler. Müatcrek sistemde prlmor bldrollk sautralların kurulu güç paylan (yani biriktirme İmknnlı prtmer santrallnr pa­ yı) azaldığı ülküde, pompaj sanlrallarımn gaye­ ye uygun takata İştirakleri ve ehemmiyetleri artar, (Cetvel 1> de IMÜI memleketlerin ürettikleri pner)i ve kumlu güçleri pöaterllmlıjtlr.

Türk ly Ey o alt düzerler ine lflaü yılına alt olup E l E ntn 1B61 Türkiye Elektrik Enerjisi ista­ tistik Bul terimdendir*

Prlmer hidrolik Hintrol güç laUrnkl dlMik veya yukaek olan sistemlerde, pompaj santrallarmtn güre lîflLı-aklorlnln yüksek defterlere c:ktı£ı cetvelden laelt olarak görülmektedir, Pü­ rçük yük HU utlarında Ijafft gidecek akar ttu santrıılları cnerJLaLnl puont Diierjlalau çevirmek İçin, Norveç. İsviçre, Kanada, ve Avusturya'dakl au sanlrtıllarının büyük Lir kısmını pompaj sant­ ralları tenkit etmektedir, Avusturyn'dakl pom­ paj santrali arın in kurulu gücünün mühim bir kısmı Alman senckeijiuln İstifadesine ara edil­ mektedir. Elektrik enerjisinin takriben yarıaı prlmer su fiantrallanndan tılde edilen İtalya, Ja­ ponya, Fransa glbl memleketlerde hu gUne ka­ dar pompaj Hantrollaruın r.azlo ehemmiyet ve­ rilmiyordu, Akar su BOntnsJlartndnn dügük yflk paatlarmdn hemen hemen tamamen faydalımldhlliyordu. Fuant saat lan İçin genl.g ölgüdc en-

(Cetvel 1) 1001 yılımla 11 memleketin lirettifîl tncrjl durumları. Memleketler hidrolik sant­ ral kurulu güçlerine gUre aıvalundıntmiglardtr, {Sayısal Ömerler «Slntistleal Yeıırbnok» UN İnin pornpüj santrallan kısmından alınmıştır.)

.Elektrik Mılhondlsllll t OD

Irtık aeıvuii! plrebllr ve yüksek (iyor kabiliyetine haİE biriktirmek prlmer au santral larmdan Uf) Slenmnı ZKfTSCtlRfF? Ağuttan Ittöt ıtyUMuton çcTJriJirHjllr, ıı

1 ifade ediliyordu. Aşağıda izah edilen sebepler yüzünden son yıllarda bilhassa primer su gücü İştiraki düşük olan A. B. D., Batı Almanya, in­ giltere, gibi memleketlerde pompaj santrallarıtnn ehemmiyeti fark edildi ve güce iştirakleri yırttırıldı.

Amerika'da şu anda toplam gücü 8 500 MW olan 14 pompaj santralı İnşa veya proje halin­ dedir. Bunlardan Hudson nehirindekl Cornwall •pompaj santralı beheri 225 MW olan 8 makine ile yani toplam 1 800 MW 1966 yılında ser­ vise girecektir. Yards Creek santralı 3x110 MW ile 1965 yılında tamamlanmış olacaktır. Bu santrallarda Amerikanın diğer pompaj sandalların­ da olduğu gibi reversibl türbinler nazarı itibare alınmıştır. Halen tamamlanmış tesisler ola­ rak Taum Sauk 2x175 MW ile çalışmaktadır. İngiltere'de Ffestiniog tesisleri 4x79 MW ve Cruadron 4x100 MW lık pompaj türbinleri ile

1965/66 da servise girecek şekilde planlanmış­ lardır. Nlsıııı 1964 do L,uxemburg'da Vianden pompaj santral ortaklığı toplam 900 MW lık 9 grupla açılış merasimi ^yapmıştır. Batı Almanya'daki pompaj santralları ile İlgili hali hazır çalışmalar (Cetvel 2) de görülmektedir.

Toplam güçleri birkaç bin Megawattlık di­ ğer pompaj santralları da ayrıca planlanmak­ tadır.

Bir pompaj santralı İle enterkonnekte şebebekenkı randımanını tesirli olarak yükselt­ mek isteniyorsa, planlama esnasında pek çok taraflı sayısız problemler çözülmelidir. Bu prob­ lemler her şeyden evvel elektrik ekonomisini, jeolojiyi, inşa tekniğini, türbin ve elektro tek­ nik sahayı kapsamaktadırlar. Bu problemler ha­ len yetkili bürolar tarafından çözülmektedirler.

ğişken üretim masrafları minumum ise elektrik enerjisi iktisadi bakımdan bir optimum ile d t t edilmiş demektir. Bir santralın üretim masruf­ ları :

(Cetvel 2) Batı Almanya'daki pompaj santrallarınm hail hazır inşa durumları

Pompaj santralı

tnınat ^^

Toplam takat * MW

Happurg Erzhausen Glems Geesthacht Hotzenwald

Rönkhausen

Dört üniteli inşaat bitmiş

Dört üniteli montaj halinde

İki üniteli montaj halinde

Altı üniteli inşaat bitmek üzere

iki üniteli ilk kademe inşaatı baş­

langıç halinde

İki üniteli inşaat başlangıç halinde

Puant Santralı Olarak Pompaj Santralları : Herbirinin ayrı ayrı seçilme sebepleri olan bir çok' santrallardan müteşekkil bir santrallar topluluğunun yıllık tertiplenmiş yük grafiği, şebeke kayıpları dahil, (Şekil 1) de verilmiştir. Eğer bütün santralların yıl içindeki sabit ve de-

spesifik tesis masrafları

mesela :

buhar santralları

pompaj santralları

)

için a D K W as 470 için a P S W es 600

Pı kurulu güç

A.„ santralın yıllık üretimi

—o

b

spesifik ısı ücreti mesela 8,6.10

^DM/kcal

w

spesifik ısı ihtiyacı mesela 2 500 kcal/

kWh

Değişken masrafların pompaj randımanı ile bölünmesi suretiyle, denklemler pompaj santrallarına da tatbik edilebilirler. (Şekil 1) de yıllık puant P m a x m Ppsw kısmını alan bir pompaj santralı gösterilmektedir. Burada yatay AB çiz­ gisi, yıllık puant enerji üretim alanının alt sı­ nırını göstermektedir. Puant santrallarınm yıl­ lık toplam üretimi A p s w şebekesinin yıllık üretimine nazaran çok azdır ve en fazla % 3 ü kadardır. Bu sebepten puant santralı için ma­ liyet hesabında, değişken masrafların nazarı itibare alınmasına lüzum yoktur. Puant santralı­ nın üretim masrafları yıllık üretimine oranla­ nırsa, faydalanma süresine bağlı spesifik üre­ tim masrafları elde edilir. Bu spesifik masrafla­ ra ait bir çok grafikler vardır. Bu grafiklerden, küçük faydalanma süreli spesifik üretimde sa­ bit masraf payının, değişken masraflar payın­ dan 6-10 defa daha büyük olduğu görülür. Bu değerler bir pompaj santralı için ayrıca l/« faktörü kadar buhar santrallarından büyüktür. Bu bakımdan yaklaşık olarak değişken masraf­ lar ihmal edilebilirler. Eğer,

PPSVV • a P S W — PDKVV • aDKW v e v a p için evelki değerleri kabul etmek suretiyle a P S W = 1,65 a D K W iseler, bahis konusu esaslar dahilinde, bir pompaj santralı puantta eş takatli bir buhar santralına, iktisadi bakım­ dan eş değerli veya ondan daha ekonomiktir. Spesifik tesis masrafları için ele alınan misal a psw / &DKW s* >1 3 ü meydana çıkarmakta­ dır. Bu sayı İyi seçilmiş bir ortalama değerdir. Birçok projelerde bu oran pompaj santralının daha lehinedir. Pompaj santrallarınm, toplam yıllık enerji üretim masraflarını minumum ya­ pacak olan kurulu güce iştirak miktarları, be­ lirli sahaları ihtiva eden spesifik tesis masrafraflarına, masraf denklemlerinin terimlerine ve yıllık tertiplenmiş yük grafiğine bağlı olarak ortaya çıkar. Toplam kurulu gücün pompaj santrallarına düşen optimum payı izah edilen şartlar altında takriben % 20 dir.

Bu durumda yılın en yüksek yüklü günle­ rindeki şartların tahkik edilmesi icap eder. Umu­ miyetle deponun dolması gece saatları esnasın-daki yükleme, ile mümkün olmalıdır. Buradan deponun enerji kapasitesi için bir değer ve bu suretle de kurulacak takat için bir fikir elde

edilir. Fakat burada kabul edilmiş şartlar al­ tında kurulu gücün % 15-20 si civarında pom­ paj santralı iştirak takati yeterli bir ekonomik çözümdür. Pompaj santrallarınm yıllık faydalan­ ma süresi takriben 500 h ve işletme süresi de 1 300 h olur. Burada şimdiye kadar yalnız (Şekil 1) deki yıllık ek kısmının münakaşasının yapıldı­ ğı ve bunun için de bu saatlik değerlerin alındığı hatırlatılır. Bir pompaj santralının ekonomikliği için pompaj enerjisinin linyit kömürü, taş kömü­ rü veya akar su santrallarından elde edilip edil­ memesinin fazla bir ehemmiyeti yoktur, çünkl puant santralına değişken masrafların tesiri pek azdır.

Plânlama Esnasında Optimumun Tâyini :

Artan enerji talepleri ve ihtiyaçlar bizi eski santralları yenileriyle değiştirecek olan zamana bağlı teferruatlı planlara zorlamaktadır, istikbal için sabit ve değişken masrafları ihtiva eden toplum üretim masraflarının minumum tanzim edildiği santrallar topluluğu seçilmeli veya tev­ si edilmelidir.

Bir enterkonnekte şebekenin planlanmasın­ da bir çok esaslardan faydalanılır :

Hali hazır şebeke yükü, bilhassa yılın en

yüklü gününün yük eğrisi, çeşitli aylardaki ka­

rakteristik iş günlerine ait yük eğrileri, yıllık

tertiplenmiş yük grafiği,

,

İstikbaldeki yük artışı tahminleri,

Mevcut santralların sabit, değişen masrafla­ rı, santralların muhtelif takatlarına tekabül eden kWh başına yakıt masrafları (Zuwachskosten) eğrileri, sıcak emre amade tutma masrafları (Anfahrkosten),

Yılın en yüklü gününe ait puant ve düşük yük saati takat akışını gösteren şebeke diyag­ ramı,

Yeni santralların tesis mahalleri için tercih sebepleri,

Faiz ve amortisman masrafları.

Bu mevzu ile ilgili misal olarak Almanya ile alakalı, normal şartlara istinat eden bir istik­ bal planının kısmi neticesi verilecektir. 600 MW lık bir santrallar topluluğu 14 yıl içinde 1 300 MW istifade edilebilir takata yükseltilecektir. Bir pompaj santralli proje ile bir pompaj sajıtralsız projenin toplum üretim masrafları bir planlama bürosu tarafından 14 yıl için optimumlâştırılmıştır (tik inşaa kademesinde pompaj santrallarınm takat payı % 12 olacak şekilde). Bu duruma göre (Cetvel 3) de her iki inşa pro­ jesi arasındaki farklar verilmiştir.

t o s a [ılımı II yi Ş"™, pompaj aantraliarimll

paj nanlrnUnrı İçin en gayri müsait durum ni­

yıliık faydoianma ütlresl BÜO Jı dır. Pompaj sant­

nni k Ladır, Mır pompaj santralının ha tası E olarak

rali] değişken masrafları, talimin olunduğu gibi,

Hİsteme ilave edilmesinde, İlave yüzdesi misal­

lıışa planı I c nazaran toplum dn£Lş:ken nıııaıarde zikredilen nılktandan az olmaz.

larınuı % 0,65 1 Kadar daha yüksektir. Ulğer lnraftan ayni saman parfmda 5ün.iau DM ulan toplanı sabit masraflar, yukarda. verilen şart­ larda, pompaj santralli inşaat için takriben #

10 İ!iq:ı p r n j n ı n ı ı I dün d ü ş ü k t ü r Ve bu t u ş a pnogrttmi li Hin lurelh sebeple rinden biridir. Değilken masraflarda [Kimpaj santrali a mim hu sanı olur ak y nlnıss en yüklü saati arın ekinde dcgl! (delili 1). ayni zaıunhda düşük yük ffünlerindeki puan t saatlunndn çalıştırıldığı durum ııazai'i itibare alınmalıdır. Bu çalıştırma şekil pompaj ss.utralln.nmn aleyhine ota o işletme mas­ raflarım yükseltir. la kat sıcak Bmifl amade tut' ma masraflarında bir kür teinin eder. Yıllı İL ekdckl bir pompaj santralının yıllık üretimi evvel­ ce de belirtildiği gibi toplam yıllık liretimin tak­

Di£er bir etüd de sistem snlıası dahilinde müstakbel bir pompaj santralı için şebek E- tek­ niği bakımından eh uy^uu mahallin arag tırılmaaıdır. Bir yok pompaj santralı projesi için he­ saplanmış sayısal değerlerin mukayesesi tali­ min edileceği gibi bir pompaj santimimin IstlhJıık Merkezi yakıtımda olmasının en İyi netice­ yi verdiği göstermektedir. Bununla ilgili neti­ celer basit olarak ^üs terfi mi ş olan (îjekiı 2) de açıklanmıştır.

ıtjL'kıl L!i 1 Yukarda) şebeke punntı anındaki basitleştirilmiş enerji akis,], (Aşağıda) düşük yük saatındaki durum. Enerji nakli hattı olarak 1.Ü0 km uzunlusunda 220 kV luk bir hat ve her Lkl s i.ite ı) ide cos ,*, _ 1,0 alınmıştır.

riben 'i'o 3 Üne baliğ olur. Pompaj biriktirmesi

Bir pompaj santralı çeşitli sebeplerden dola­

randımum nazıın İtibara alındığında, pompaj

yı, ekseriya müşterek üretim agll'Jtk merkezi

santralli İlave işletme masraftan

yük ağırlık merkeid ita beraber olmayan birçok

%3

santrali arla beraber çalışır. (Şekil 2) mis alinde

•

(% 97 +

j — % 100 = '% 1 kadardır.

ti (pompaj santralı tam yük ağırlık merkezinde­

dir,) 1) ye nazaran puant yükü saatında taşıma

Burada enterkonnekte şebekede sadece taş

kayıplarını % 0,76 azaltmaktadır, a misalinde

kömürü yakan bas saittrailarıfl jalısmagı pom.

puant enerjisi yilUsün saatlerde müstehlik yakı-

J3î^:

'/•

nıııdakl pompaj santralına nakledilmektedir. Yüksek yüklü santlerdekl enerji mlKtn yüksüz saatlar* nî«ara.n yvk fizlû olduğundan yüksüz saatlordnki şebeke kayıpları ihmal edilebilirler en yüksek yükEU s a a t lınt I ğ r ı p l a r ı n ı n yalnız ba­ sına sabit masraf pııyt farkı, yılda takriben ü'i DM/kW olan ilave aantral glicünü emre amade tutmak bakımından değerlendirilirse, a dumnıUllda yılda O./JJ.lOi DM h niafıll nua ölür, a du­ rumunda ayrıca nakil sistemi fazla yüklenmernia olur, bıı s u r e t l e enerji nakil reservesl basıl o]m-. B u n d a n başka enerji nakil h a t t ı n ı n arıza­ lanması halinde p o m p a j s a n t r a l ı müstehliki hie, olmazsa kısmen birkaç s a a t için beslemek LJ:Ikımından da mühimdi!', Bu pompaj santroljııdnlll rezerve hemen k u l l a n m a k ÜaOrc Istlh'•:!•: nıerkeKlnin ı;ı-'-; y a k ı n ı n d a b u l u n m a k l a d ı r . Misaldeki 220 kV hık bat koman şebekeye bağlantı lıattt oînrak da düşünülebilir. Misalde sadece baalt bir şebeke dlırtlmıı kabul edütnlgÜT. HnkLkatteki kOmp[ı:kK şebekeler için münuaeİH-tier bir jfe>beke modeli ürerinden tespit «nimetidir.

Meı'cllt Santraller Topluluğunun En Eknnnmik Jjlüîillrtftsl

Evvelki bahislerde santriillur topluluğundaki pompaj saat rai tan nı ıı temci ekonomik tesirleri ile meşgul olundu, P l a n l a m a ve buna baflı olan tenis şartlarının altaiuc olarak mevcut ga&trtUlar topluluğunun ekonomik ialetllıneainln : • ı -. •, - tınlmasındn, sadece değişken masraflar tyakıt masrufları) rul oynarlar. H e r Imnjeiblr andaki yük taksiminde bütün Buntrallarıtı muhtelif fa­ katlarına tekabül eden W l ı başına yakıt muRrafları tZuwaehnkost.eo> birbirine eşit îae, mev­ zubahis santrali ar topluluğunda elektrik enerji­ si mlnunuını masrafla elde ediliyor demektir, (Şekil 3) misal oturak iki termik bir pompaj

Zuwflclnl(ojt«n * Dpf/kWh

Pompaj îifttfalı

—a*D/•ıoo v.

;i'.r:ı.- santrali

$efcU; 3 — Santrallimi! vUkterlne bağlı Dp.j/k\VlL mosre/Ton.

santralının muhtelif tadatlarına tekabül eden kWb başına yakıt masrafları eğrilerini göster­ mekledir. Mevcut bir pompaj santralı ekonomik

HİPİlrSU MLlIıcnd^llj] imi

yHnden düsenleiıeeeksa çalıştırma ma^raftprı bakımından da aşağıda açıklanacağı gibi bazı kazançlar temin edilmeli ve bir santraliar top­ luluğunun detaylı planlamasında bu noktıtlar na­ zarı İtibarı; alınmalıdır, Yalnız buhar san tr alla­ rından mütesekkül, kurulu £Ücü en yüklü jfündc. puan ti ancak karşılayabllcn bir santraller topluluğu düşiinfitürse, buhar Kiinlnıünrı en iyi çalışma noktalan olan takriben % Su nominal Elletin üstünde yükselt kr/kWtı masrafları ve yüksek spesifik ısı sarfiyatı ile çîüıaacaklurcllı-. Rıırada pompaj akımını buhar santra Harının ge­ ce aaatllıda d a b a dÜHÜk k r / k W h masraflı Ve dahaküçük spesilfk ısı sarfiyatı temin eden bir pompaj santrnlı bulunsaydı, bu pompaj santralı puan t analı takati için lüzumlu enerjiyi buhar santrnllarından pek az bir çalıştırma masrafı İle (değişken masrafla.) temin fidendi, (Şekil 41 perspektif olarak bir şebekenin bir yıl İçin günlük tertiplenmiş yük grafiğini gösternıektedir, 1, 2, 3, 0 noktalan arasında kalan

' • ı ı |fjb 11> runt | "rim Fsmpaj unlnlınl» İ|H<1 .(l.ıol ştkiı: i — Bir tenekenin tiir mi <p(n etlniük tüTrtitlplcnmif pttk graflfti.

a l a n en yfikhl gflnün aynilik enörjtsiııl, 1, fi. fi, 7 noktaları arasında kalan abın en düytik yüklü y n i jfünti günlük enerjisini cöstci'inektcrllr. 1,1' 1", J mılıl.'ilai'i anlamdaki huelm yılblc İlâvede­ ki bir pompaj santralının yıllık üretimine ait­ tir. Yna günlerindeki j r U n l u k p u a n i m karijilannıası S-rjin eaki t e r m i k s a n t r a l g r u p l a r ı servise alınabilirler. Fnkat pompaj aantralını servise al­ mak daha ekonomik olur (mesela 4, 4' 1" ala­ nı) ve büylece buhar aautralı ünitelerinin slcak olarak emre amade tutulma nuıaraftsnndan ta­ sarruf edilmiş olur, tilr buhar aaııti'aiımn aıeak nlaralt emre amade bekletilme masraflan, ser­ vis harlcrl k a l m a süresince beher t a m y ü k saa­ tinin laı aarflyntı hüyültlügilnde olur. Genıe p o m ­ pajında pompaj akımının üretilmesi lejn bir bu­ har santralı ünitesi devamlı çalıştırılabilir ve servisten çıkması önlenebilir. Bir pompaj sant­ ralının ini ces.it çftbjjtmlnm tansıyla, buhar aam> ı-nitai'imn ınümlıün olduğu kadar en ekonomik

1B

yüklerinde çalıştırılmaları da temin edilebilir. Bu suretle günlük pompaj ilavesinin yerini şekildeki meyilli ilave almış olur (4'", 4, çizgisi).

Bu izahat pompaj ve termik santrallarınm birbirlerini ne şekilde tamamladıklarını göster­ mek için yapılmıştır. Pompaj santrallarınm yaz ilave yükleri vasıtasıyla lüzumlu termik takat azaltılmamış, fakat termik takat dengelendiril­ miş ve düşük yük sebebiyle makineler sık sık servisten çıkartılıp servise alınmaktan muhafa­ za edilmiş olur. Ayrıca pompaj santrallarınm yaz çalışmaları buhar santrallarınm revizyonla­ rını da kolaylaştırır. Pompaj santralları umu­ miyetle yüksek faydalanılabilme kabiliyetine haizdirler, revizyonları kısa zamanda tamamla­ nır ve işletme programma kolaylıkla uyarlar.

Şimdi yedek takat ve çabuk servise girebil­ me kavramları için bazı düşünceler ortaya ata­ lım. Bir santrallar topluluğunda kurulu yedek takatin tamamı çok nadir olarak kullanılır, fa­ kat daima emre amade tutulmalıdır. Bu bakım­ dan yedek takatin devamlı sabit masrafları var­ dır. Bir pompaj santralının spesifik sabit mas­ rafları bir buhar santralından daha düşüktür. Yaklaşık olarak (yedek takat faktörü «r» oldu­ ğuna göre):

Buhar santralları için : kf par 90 DM/kW, yıl

Pompaj santralları için : kf par 70 DM/kW, yıl

Bu sebepten yedek takatin hiç olmazsa büyük bir kısmının pompaj santralı olarak tutulması uygundur. Kurula gücün yedek takat kısmı pompaj santrallarınm yukarda zikredilen ekono mik güç iştirakini düzenleyebilir ve ehemmiye­ tini arttırır. Bu durumda yedek takat için lü­ zumlu ilave enerji üst depoya hafta sonlarında pompalanabilir.

Şebeke yedek takatinin pompaj santrallarında tutulmasının yegane sebebi daha düşük sa­ bit masraflar değildir. Şebeke yedek takati çok çabuk servise almabilmelidir, pompaj santralla­ rınm göze çarpan hususiyetlerinden birisi de, güç vermek için çok çabuk hazırlanabilmeleridir. Otomatik yol vermede bu santralların sükunet halinde tam güç verebilme du. runiuna geçmek için sadece 60 - 90 saniyeye ih­ tiyaçları vardır. Yol vermede pompaj santralları diğer bütün santrallara nazaran çok üstündür­ ler. Muayyen bir pompaj santralı boş olarak servise hazır tutulduğu takdirde (Spining reserve) umumiyetle bu süre daha da kısaltılır. Bu sebepten meydana gelen boşta kayıplarına kat­ lanılır. Bu santralların bu üstün meziyetleri pa­ ra ile zor değerlendirilir, çünki ekseri meblağlar

kilowat ve yıla göre sabit masrafların büyüklü­ ğü İle belirtilmektedir. Bir enerji inklta'ının bir endüstriyel veya büyük şehirli besleme bölgesi için büyük ekonomik zararlar meydana getirdi­ ği malumdur. Elektrifikasyonun artışı ile oran­ tılı olarak besleme bölgeleri inkitalara karşı da­ ha fazla hasaslaşmaktadırlar. Büyük enterkonnekte şebekeler arızalara karşı muhakak belirli bir muvazene yaratabilmektedirler, fakat bu muvazene daha ziyade ünitelerin hususiyetleri ne bağlıdır. Çabuk devreye girebilen yedeklerin beslenme bölgesi yakınında bulunmaları uygun olmaktadır, çünki büyük kuplaj hatları arızala­ nabilirler ve böylece çabuk devreye girebilen ye­ dekler özel bir ehemmiyet kazanabilirler.

Pompaj santrallarınm İyi güç ayar kabili­ yetleri de ayrıca bahis edilmeğe değerdir. Şebe­ kelerde bugün en fazla % 0,2 frekans değişi­ mi talep edilmektedir, ayrıca şebeke kuplajlarında müşterek mübadele takatlarını anlaşma­ ya uygun tutmak .mecburiyeti vardır. Çeşitli hızları aşağıda gösterilmiştir :

Son yapılan buhar türbini üniteleri % 3/dk veya daha az

Puant türbini üniteleri

% 8/dk

Pompaj üniteleri

% 250/dk dır.

Birçok pompaj santralının yüklenme diyag­ ramları dikkatle incelenirse puant karşılanma­ sının ekonomik durumdan ziyade güç ayar­ lanması bakımından ehemmiyetli olduğu fark edilir. Santrallar arasındaki bu vazife taksimi buhar santralları yükünün asgari olarak değiş­ tirilmesi faydasını temin eder.

Pompaj santrallarınm elektrik makineleri senkron kompansatör olarak çalışmağa müsait­ tirler. Reaktif gücün bu surette temini enerji nakil hatalarını lüzumsuz reaktif güç naklinden kurtarır ve hat kayıplarını azaltır.

Bir Pompaj Projesinin Optimal Şekli

Yukarıdaki paragraflarda elektrik ekonomi­ si ile enterkonnekte şebeke çerçevesinde meş­ gul olundu. Yeni bir pompaj santralının inşaası kararlaştırılır kararlaştırılmaz ekonomik müla­ hazalar kendiliğinden ortaya çıkarlar. Tesis masraflarının en büyük kısmı inşaata gider, bu­ nun için geniş ölçüde inşa mahalli etüdleri lü­ zumludur. înşa şekilleri için son zamanlarda burada münakaşası yapılmayan dikkate değer ekonomik çözümler bulunmuştur. Hidrolik yön­ den pompaj türbinlerinin kullanılması tesis mas raflarını azaltmak imkanını temin eder, çünki bugün kullanılmakta olan takat ve düşülerde uygun randımanlara erişilebilmektedir. Ayrıca bu makinelerde pompaj randımanı mülıim de-

glldlr. Furta mukabil sisteme firilc verme halindeki tllrbin i.^etmealnde randıman mühimdir. Randıman apeldik teata masruf]arına tesir eder, Dljjer bir tabirle pompaj esnasındaki kayıplar ita değerli enerji İtayıplandır, türbin İsletmesindeki kayıplar ise yüksek de£crll ptıant enerji­ sinde 2nrarlı olurlar. Tecillin t in ritktrikl Insımiarıyln llgllt birçok mevzular, pom(Hij türbinleri­ ne yol verme v-ı büyük jeneratörlerin «"£utul­ ması v«. ayrıca incelenmelidir. Btiytlk makine­ ler apesifik tesis masraflarını astattırlar. Meaele Vlandcn pompaj asıntraU İçin bu değer 120 DM/ kW dır. B11 tesisler için Hn Jjart, yüksek eko­ nomik Sicilleri gerçekledi irebil meleridir.

Mevzu (iüetleuecek ühıran :

Enterkonnekte sistemde emre amade duran enerji randımanı pompaj santralı Üniteleri vası­ tasıyla yükseltilir. Buhur aantrallan kendileri iğin en müsait durumda çaiıgtıklan taktirde, oulıar Hart iratları ile hatasız, müşterek çalınma halinde, yükselt ıai sarfiyatı masraflarına mani olunabilir. laülıaal ve Istltılak merkeplerine, pom­ paj eantrallarmı yerlcifllrmek suretiyle subekû Kayıpları dfe: İtilebilir. çabuk servise girebilen yedek lakallar nlaralt pompaj santral!arı eko­ nomi !< kayıpların nzait]İmasına yerdim ederler,

SERBEST - MÜŞAVİR MÜHENDİS UYELEKIMIZ13 :

1005 SENESÎ İÇERİSİNDE ODA KANALİYLE VE İLGILt TÜZÜĞÜNE (Bak. May,!, 1303 Derelal) GÜRE DAĞITILACAK İÇLER ÎÇİN KAYDINIZI YAPTIRINIZ.

Ei(iEiıı=ııı=[iı=iıı=ııiEiMEiısıı=ııı=iıt=ııı=ııiErıeııı=iN=ııiEiıı=ııiîiiı=rıı=ııiEiıı=uı=ııı=ııı=ııı=ıi^

|

tfâÜfc YARDIM SANDIĞINA Ö YE OMUNUZ

ODAMIZ. ÖZEL YARDIM SANDIĞI SİZİN VE AİLENİZİN İSTİKBAL GA­

RANTİSİDİR.

ODAMDA KAYITLI ÜYE SAYISI 10IHTE VARMIŞTIR.- 1000 KİŞİ SANDIĞA

LYE3 OLSA SANDIK ÜYELEKlNlN BİRİCİN VEFATINDA ÖDENECEK MİK-

TAR 25.000 — TL. OLACAKTIK. HALSN SANDIĞIN ÜYE SAYISI 1*5 DÎR.

lil

ALAKANIZ MENFAATİNtZ İCABIDIR.

^||3Jfl3||lSHISI]IS|ll^^

****** ******** ******* *****+**-kf***4***-*++**4+++*-**ıt 4******+***+++***+***;;

î

OİKKAT

t*

LOKALtMİZ, HER TÜRLÜ SOSYAL FAALİYETLER ÎÇİN HİKMETİNİZE AÇILMIŞTIR.

EVtNİZDEKİ RAHATLIK VE HUZURU BULABİLECEĞİNİZ. TEMİZ, tTİl NALI 5EKVİSÎYLE MEMNUN KALACAĞINIZ I,OItALİMlZ ALAKANIZLA KALKINACAKTIR.

******* ****** *********** **************** **+*********++*****+* ********* * **

Ekik'.ri* MiıhenfliaiiSi ıuo