PLANLI KALKINMADA PLANSIZ İNŞAAT YATIRIMLARI KAMU ZARARLARI TEKNİK HİZMETLERİN ÖNEMİ

T. M. M. O. B. Elektrik Mühendisleri Odası, İnşaat Mühendisleri Odası, MaMna Mü hendisleri Odası, Mimarlık Odası bildirisi.

Plânlı Kalkınmada Plânsız İnşaat Y atırımları Kamu Zararları Teknik Hizmetlerin Önemi

Türkiye'nin, dengeli ve hızlı kalkınmasını sağ lamak ve az gelişmiş durumdan kurtulmak zo runda olduğu, Anayasa, Kalkınma Plânı ve Hü kümet programlarında öncelikle yer alan bir ger çek olup bu yolda Parlâmentoya, ilgili Bakanlık lara ve Teknik Kuruluşlara büyük sorumluluk düşmektedir.

Anayasanın 41. maddesinde tanımlanan Ulu sal Amaca ulaşılması, Kalkınma Plânının tam uygulanmasına ve bu uygulamayı sağlıyacak ye terli tedbirlerin alınmasına bağlıdır.

Dengeli ve hızlı kalkınma ise yatırımların ek siksiz olarak gerçekleştirilmesi ile sağlanacaktır.

Kalkınma Plânı içinde İnşaat sektörü ve in şaat yatırımlarının yeterli bir şekilde gerçekleş mesi büyük önem taşımaktadır.

Çünkü:

Kalkınma Plânında ön görülen sektörler arası dağılıma göre İnşaat Yatırımları tüm yatırımla rımızın ortalama % 63,5 unu teşkil etmektedir. (Birinci Kalkınma Plânı Tablo N o : 275).

Devlet Kalkınma' Plânının İki yıllık uygula ması sonucunda inşaat sektöründe büyük çapta aksama olduğu ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Bu durum kalkınma plânı 1965 yılı progra mında şöyle açıklanmıştır :

«inşaat İşlerinin programlanmasındaki düzen sizlikler Kalkınma Plânının iki yıllık uygulama sındaki başarıyı önemli ölçüde sınırlamıştır.

Çeşitli sektörlerde yapılan yatırımların büyük bir oranının inşaat faaliyetleri olarak şekillen mesi bu konudaki gecikmelerin tüm programlar üzerindeki etkisini arttırmaktadır.»

(11856 sayılı 25 Kasım 1964 günlü Resmi Ga zete İnşaat yatırımlarındaki gecikme ve aksama lar aşağıda belirtilen safhaladaki türlü hatalı tu tumun toplamı halinde ortaya çıkmaktadır.

— Standart tesbiti — Program tesbiti — Arsa temini — Projelendirme (Her türlü inşaat, mimarlık, statik, tesisat, Elektrik tesisatı projeleri ile keşif, şartname ve ekleri). — Uygulama — Kontrol

Projelendirme ve kontrol işleri inşaat yatı rımlarında ekonomiyi sağlamak yolunda büyük önem taşımaktadır. Yetersiz, eksik ve yerine uy mıyan tip projelerle yapılan uygulamalar ve kontrollar inşaat sektöründeki yatırımların ger çekleşmesini engellemekte, geciktirmekte, mali yeti büyük oranda yükseltmektedir.

Devlet Bürolarında inşaat yatırımları ile il gili projeci ve uygulayıcı eleman ve yatırım hac mi arasında yapılacak bir mukayese Devlet Proje Bürolarının bu proje ve kontrol işlemini gerçek leştirmeye yeterli kadroya sahip bulunmadığını açığa çıkaracak ve aksaklığın bir safhasını or taya koyacaktır.

ÖRNEK Kuruluş

1965 yılı 1965 yılı Projeci Uygulayıcı yatırımı yatıranı eleman eleman adedi adedi adedi (Bina olarak)

Bayındırlık Bak.

Yapı ve İmar İş

leri Reisliği 739.000.000 6759 40

Bir projeci eleman yılda ortalama 3 milyon TL. lık inşaatın projesini gerçekleştirebilir.

Bir uygulayıcı eleman yılda 6 adet ig lzliyebl lir.

Mevcut kadro ile Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar İşleri Reisliği yılda 120.000.000 TL. lık bina inşaatı projesini ve 3210 adet bina inşaatını gerçekleştirebilir. Bu durumda açık 619.000.000 TL. lık bina inşaatının projeleri ve 3549 adet bi na inşaatıdır.

Bu durum Kalkınma Plânı 1963 yılı progra mında şu sözlerle ifade edilmiş bulunmakta İdi.

«Yapı ve İmar İşleri Reisliğinin bugünkü mevzuat ve teşkilâtı ile Bayındırlık Bakanlığınca yapılması gerekli yatırımları, uygun zaman, ma liyet ve kalitede yapabilmesi imkânsızdır.»

1965 yılı programında ise, aşağıdaki hüküm yer almıştır :

«Yatırımcı kuruluşlarda görülen kadro geniş lemesi eğilimi, verimi düşürecek bir niteliktedir. Kalkınma çabamız içinde İnşaat faaliyetlerinin

önemli yeri bu konu üzerinde özellikle durulma sını gerektirir».

îşte yukarıda açıklanan nedenlerle, uygulama lar, eksik ve yetersiz projelerle yapılmakta kont rol İşlemleri aksamaktadır. Eksik ve yetersiz projelerle uygulamaya geçmenin ve yetersiz kont rolların sonucu olarak ortaya çıkan kamu zarar larını çeşitli yatırımlardan alınan örneklerle açık bir şekilde belirtmek isteriz :

ÖRNEK : 1 — SAĞLIK YAPILARI

Yatak başına Yatak 1 m2 inşaat m« inşaat adedi maliyeti TL.

1 — Eskişehir Hst.

(Sos. Sig. Kurumu) 88.74

2 — Gaziantep Hst.

(Bay Bak)

52.00

3 — Adana Hst.

(Bay. Bakanh)

75.47

4 — Mardin 50 Yat.

Tip Hst. Bayın.

Bak.)

61.20

5 — 30 Yataklı tip

Hst. (Sos. Slg. Kur.) 88.07

(Handbuch Für. den neuon Krankenhau ser) adlı kitaptan başına standart Mz

46.60

Türkiye için kabul edilecek m? hastane inşaat maliyeti (Ga ziantep H.)

940 »o

562 0»

933 oo

70140

30 • 627 °o

55Ooo

başına adedi İnşaat maliyet maliyet

Yatak'Yatak Toplam M 2 ' Toplam

mJ

TL.

'5 örnek orta

laması

73.78 980

Standartlara

göre yapıl

saydı

46.60 980

72312"o 86I27 62,280,458 4566800 55000 25,117,400

SONUÇ : 2429 yatak yerine aynı para ile 980 yatak yapılabilmiştir. Veya 980 yatak standart lara nazaran 2,5 misli pahalıya mal olmuştur.

ÖRNEK : 2 OKUL YAPILARI :

— 1961 yılında Ankara'da 5 ve 3 derslikli, olarak yapılmış kalorifersiz ilk okullarda m inşaat maliyeti 230 TL. sı ile, 380 TL. sı arasında de ğişmiştir.

— 1963 64 yılında izmir'de yapılan 1 ve 3 ders likli köy ilk okullarında mz maliyet 245 TL. sı ile 430 TL. sı arasında oynanmıştır.

— 1964 yılında ilk okul yapıları için 225.761,000 TL. sı ödenek ayrılmıştı.

Bütün okullar asgari maliyetle inşa edilebilmiş olsa idi bu para ile inşa edilmiş olan 700.000 M2 yerine 1.000.000 m2 ve 6049 dersane yerme (11531 sayılı ve 15 Ekim 1963 günlü Resmi Gazeteden) 8642 dersane ın§a edilebilecekti.

ÖRNEK 3 — ÎDARE BİNALARI

— 1959 60 yılları arasında Ege Bölgesinde yapı lan hükümet konaklarının m2 mşaat maliyeti 254 TL. ile 395 TL. sı arasında değişmiştir.

— 1964 yılında.idare binaları için 33.000.000 TL. lık ödenek ayrılmıştır.

— Bütün idare binaları asgari maliyetle inşa edi lebilmiş olsa idi bu para iie yapılmış 100,000 M2 yerine 130.000 M2 idare binası elde edi

• lecekti.

ÖRNEK 4 — OTELLER

Toplam Yatak 1 yatak Maliyet TL. adedi için mali yet TL.

1 —Ankara Oteli 68.000.000°o 278 244.60400

,2 —.Tarabya Oteli 85.000.00000 552 153.985oo

3 — tzmir Efes

Oteli

98.000.000oo ' 500 196.00000

D.P.T.' Turizm Ko jnisyonu , Raporuna göre yatak maliyeti 3 örnek ortalaması 251.000.000°°

20.00000 188.721°o

SONUÇ:

YATAK BAŞINA MALİYET TURİZM ÖZEL İH TİSAS KOMİSYONU RAPORUNA NAZARAN 9,5 MİSLİ PAHALI OLMAKTADIR.

Bu aksaklıklar malzeme seçimi, hacim birim lerinin asgari azami sınırlan gibi hususlarda işin başında blr.standard tesbiti yapılmamış, olması ve programlamada ekonomiye uyulamaması so nucu başlamakta ve israf düzenlenen projeler üzerinde belirli haline almaktadır.

Yalnız standard tesbiti ve programlamada yapılacak yeterli bir araştırma ve projeleri alı nacak tedbirlere tam uyularak yapılması, inşaat yatırımlarında en az % 25 tasarruf sağlayacak tır. Böylece yıllık 4 milyar tutarındaki sosyal .yapılarda en az 1 milyar TL. kamu zararı önlen miş olacaktır.

Bu tutum, birinci 5 yıllık kalkınma plânında; inşaat yatırımlarının tüm olarak değerlendirilme si ve yatırımcı müesseselere ayrı bir proje yatı

•EleirtriK Taünenutsıiği 110

rımı kabul edilmemesinin kaçınılmaz sonucu ol muştur. İkinci beş yıllık plânda proje ve inşaat fonlarının ayrı ayrı ele alınması ve yatırımcı mü esseselere yeterli süre önce tam proje elde etme imkânının sağlanması gereklidir.

Ancak birinci 5 yıllık plânın son iki yılı İçin de tedbir alınması zorunludur. Bu tedbir de ya tırımcı müesseselerin genel proje fonlarının ih dası ve arttırılması olacaktır. Nitekim 1965 yılı programı inşaat sektörü tedbirlerinde bu husus aynen şöyle ifade edilmiştir :

«Etüd ve proje hizmetlerinin gereğince ve sü resinde yapamamasından doğan güçlüklen.orta dan kaldırmak amacıyla genel olarak! etüd ve proje hizmetinin gerektirdiği giderler, yapının maliyet ve süresi dışında tanımlanacaktır.

Bu amaçla yatırımlardan önce projeler «Pro je yatırımı» olarak İncelenecek uygulamada ise «Proje yatırımı» etüd ve proje hizmetlerinin eko nomiye maliyeti açısından ve yapı maliyetinden bağımsız olarak değerlendirilecektir.

— Etüd ve proje hizmetleri sorumlu kuruluşlarca yapı başlangıcından yeter süre önce programlar da belirtilmiş olacaktır.»

«Gelecek yıl programında yer alabilecek ya tırımların projeleri üzerindeki çalışmalar ilgili kurumlarca programın hazırlanacağı tarihte biti rilecek şekilde geliştirilecek, projesi hazır olma yan yatırımlara o yıl içinde yer verilmiyecektir.»

(1963 yılı programı)

Yatırımcı kuruluşlar etüd ve proje hizmetini, inşaatın ihalesine dahil etmeyerek, yeter süre ön ce, yerli ve yabancı teknik bürolara hazırlattı racak veya kendileri hazırlayacaklar ve uygula yacakları maliyet muhasebesi sistemi içerisinde etüd ve proje hizmetlerinin maliyet hesabını tu tacaklardır. Yapının inşa süresi içindeki tadil,

ek ve detay uygulama projeleri bu zorunluk dı şında kalabilecektir.

(1965 yılı programı)

Kalkınma Plânı programlarında yer alan bu tedbirlere yatırımcı kuruluşlar çoğunlukla uyma mış, uymak isteyen teklifler ise Devlet Plânlama Teşkilâtınca reddedilerek 1966 yılı programına sokulmamıştır.

ÖRNEK • Bayındırlık Bakanlığı Yapı ve İmar İşleri Reisliği 1966 yılı Bütçe Tasarısına 1966 yılı inşaatlarının projelerini gerçekleştirmek amacı ile 8.700.000 TL. lık proje fonu teklif et miş, bu fonu teklif ederken 1966 yılında 1967 yı lının projelerini de yaptırmak zorunluğunda bu lunduğunu hesaplamıyarak 1967 yılı projeleri için hiç bir proje yatırımı istememiştir. Adı geçen ve zaten yetersiz bulunan proje yatırımları fonu ise Devlet Plânlama Teşkilâtı tarafından (sadece sağlık yapılarına münhasır kalmak şartı ile) 1 300 000 TL sına düşürülmüştür.

Sonuç olarak arzederiz ki;

Bu kadar acık bir şekilde beliren kamu za rarını önlemek ve yatırımların plâna ve tedbir lerine uygun olarak gerçekleşmesini sağlamak inşaat sektörü yönünden ancak yatırımcı kuru luşların bütçelerinde yeterli proje fonlannm ay rılması ile mümkün olabilecektir.

1966 yılı için bu imkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yüce karan sağlryacaktir.

Elektrik Mühendisleri Makina Mühendisleri

İnşaat Mühendisleri Odası

Mimarlar Odası

(i1j==1n11ı=ın=ııı=nı=ııı=ııı=ııı=ııı=ııı=ın=,ııı=ııı=ııı=Hi=ııı=ııı=ııı=ııı=iM=nı=ııı=ııı=ııı=ııı=ııı=ııı=ııt=ııı=ııı=ııı=iiı=ııı=ııı=ııı=ııı=ııı

İLÂN

m

i

Sayın Üyemiz,

AID teknik yardım projelerinin kapsamadığı konularda Amerika'da

yeni bir eğitim imkânı sağlamak üzere «Kalkınma İdaresi Eğitimi» adlı

bir burs sağlanmıştır.

İD nj

Eğitime gitmek isteyen çok iyi İngilizce bilen üyelerimizin 23 Şubat 1966 tarihine kadar Odamıza müracaatları rica olunur.

fi}

Yönetim Korulu

T=ııı

S7