PEYKLERLE TELEKOMİNİKASYON

KONFERANSLAR

Peyklerle Telekomünikasyon (1)

Hazırlayan Communications Satellıte Corparatıon (COMSAT)

Milletlerarası Geliştirme Şubesi

Çevlren NUBGÜN AKYÜZALP Telekomünikasyon Y. Mühendisi PTT Genel Müdürlüğü

1 — Uzah Haberleşmesi (Ekim 1968)

Peyk Telekomünikasyonunun ticarî hizmet ler için kullanılmasına başlandığı 1965 yılından bu yana, telefon ve banda alma hizmetleri için sun'i peyklerle sağlanan devre kapasite imkânları devamlı olarak artmış ve Peyk Telekomünikas yonu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi top lantıları, Kolomfoiya'dak1!. dini ayın ve Mexıco City de yapılan Olimpiyat Oyunları gibi olayla rın anında nakline imkan veren kıtalararası te levizyon transmisyonunu gerçekleştirilmiştir.

4 seneden daha az bir zamanda Küresel Ha berleşme Teşkilâtı — INTELSAT (International Telecommunications Stallite Consortium)a üye devlet sayısı1 12'den 60 küsura ulaşmıştır. Söz konusu teşkilat Atlas ve Büyük Okyanus üzer lerinde halen 4 peyk işletmektedir.

Bu peykler vasıtasıyla Standart Geniş An tenli Ticarî Yer istasyonları arasında 444 tele fon kanalı, ayrıca özel gayeler için de 207 te lefon kanalına eşdeğer kanal temin edilmekte dir.

Böylece peykler, halen 19 Yer İstasyonu ara sında toplam 651 kanallık irtibata imkân ver mektedirler.

Paris teki bir «Computer» ile A B.D de New York tan Callforniaya kadar muhtelif yerler deki «Computer»ler arasında peykler vasıtasıy la, Computer den Computer'e yapılan yüksek hızda haberleşme denemeleri başarı İle sona er miş ve böylece peyklerin uzak mesafede yük sek hızlı Veri transmisyonunda da kullanılabi leceklerim ortaya koymuştur.

Bu netice gayet önemlidir, zira peyklerin ga zete ve diğer faksimile tatbikatında da kullanı labileceklerini göstermektedir.

6 Nisan 1965 tarihinde «Early Bırdj. (Şafak Kuşu) peyki basan ile Cape Kennedy Üssünden fırlatılmıştır. 85 lb (takriben 38.5 Kg.) ağırlı (1) COMSAT Orta Doğu Şubesi Müdürü Mr \Ro man I Ulans'ın :6 Kasım 1968 ğtlnü Ankara'da verdiği konferansın metninin Türkçe 'çevirisi dir

gındaki peyk herbiri 4 KHz'lik 240 yüksek ka liteli ses kanalı kapasıltesindedlr. Geçen 10 se ne içinde çekilen Okyanus altı kablolarının top lam kapasitesi 3 KHz'lik 352 devrej olduğuna göre Early Bird'in kapasitesi hemen hemen bu na denktir.

1967 başında biri Atlas, diğeri Büyük Okya nus üzerinde olmak üzere herbırl 240 kanal ka pasiteli 2 peyk işletilmekte idi. 1968 başındaki trafik durumu ise herbir Okyanus üzerinde 2'şer peyk e lüzum göstermiştir. Bunun üzerine At las Okyanusu üzerine Early Bird (INTELSAT I)'e ilaveten 240 kanal kapasite'll INTELSAT II peyki, Büyük Okyanus üzerine de 2 adet IN TELSAT II peyki yerleştirilmiş böylece her iki okyanus üzerindeki peyklerin toplam kapasite leri 480 kanala çıkarılmıştır.

18 Eylül 1968'de INTELSAT III peyklerinin ilki fırlatılmış fakat roketin kontrol sisteminde ki bir arıza sebebiyle peyk Senkron yörüngeye yerleşmediğinden fırlatılışından 1 dk. 48 saniye sonra peyk ve roketi tahrip edilmiştir. Halen, küresel sistemi gerçekleştirebilecek INTELSAT IH peyklerinin 1968 sonunda ve 1969 içinde üç Okyanus üzerine yerleştirilmeleri planlanmış bulunmaktadır. Böylece 1969 sonunda yer yü zünde peykle irtibatlanabilecek herhangi iki te lefonun birbirini araması mümkün olabilecek tir.

A — 1065 ilâ 1969 arasında ticari gaye için Uzay Telekomünikasyonu imkânlarının arttrrı

ILŞı :

Peyk Telekomünikasyonunun ticarî alanda kullanılışı Haziran 1965'te Kuzey Amerika ile Avrupa arasında irtibat kuran Early Bird (IN TELSAT I) peyki ile başlamıştır. Avrupa Yer İstasyonları, herbirinin işletme tecrübeleri elde etmeleri bakımından ve INTELSAT I peykinin «Çok Yönlü İrtibat» (Multiple access) imkânı olmaması sebebiyle sıra ile birer haftalık dö nemlerle inletmeye girmektedirler. Bu tahdit sebebiyle aynı anda biri Kuzey Amerika da di ğeri Avrupa'da olmak üzere sadece iki Yer İs tasyonu çalışabilmektedir. Eylül 1968'de Atlas

u m. i» u in m w w n u a <o w a 10 o ı° M » <o » t o . r o

Peyklerden istifade *_^ eden ülkeler

oo no ı» ııo ı« ^ — T u ıra

p.

Şekil 1. INTELSAT Peyk Telekomünikasyonu sistemi, Ocak 1967

Okyanusu üzerindeki İki peyk vasıtasıyla Avru pa, Kuzey Amerika ve Güney Amerlka'daki 10 yer istasyonu arasında «Çok Yönlü irtibat» usulü dle Telekomünikasyon hizmeti sağlanmak ta idi. ŞEKÎL 1 INTELSATı H peyklerinin Atlas ve Büyük Okyanuslarda hizmet edebile cekleri sahaları ve Ocak 1967'de işletilmekte olan yer istasyonlarını göstermektedir.

Başlangıçta, peyk kanalları, Okyanus altı kablolarının kopması halinde bu kablolara ila ve olmak üzere kullanılmakta idiler. Ağustos 1968 sonunda Atlas Okyanusu bölgesinde, Ku zey Amerika, Güney Amerika ve birçok Güney Atlas Okyanusu Adaları arasında peykler vası tasıyla 300 kadar, yüksek kaliteli Telekomüni kasyon kanalı kullanılmakta idi.

Büyük Okyanusta Çok Yönlü irtibatın kul lanıldığı ilk peyk Japonya, Havai ve A B.D ' deki Yer istasyonlarının peyk üzerinden birbir leriyle irtibatlanmalarmı mümkün kılmıştır

Atlas Okyanusu Bölgesine hizmet etmek üze re fırlatılacak ilk INTELSAT m peykini Bü yük Okyanus Bölgesi için fırlatılacak diğer bir INTELSAT UT peyki takip edecektir. Üçüncü INTELSAT m peyki, Atlas Okyanusu üzerin deki ilk INTELSAT peykine ilaveten fırlatıla cak bundan sonra da dördüncü INTELSAT iÜ peyki Hint Okyanusu Bölgesi için yörüngeye yerleştirilecektir. 1969 yılında fırlatılacak bu dört INTELSAT m peykinin başarı ile yörün gelerine yerleştirilmeleri ile küresel sistem ku rulmuş olacaktır. Böylece uç Kutup Bölgeleri hariç yer yüzündeki bütün bölgeler bu peykler den birinin görüş sahası içinde bulunacak ve Ana Küresel Telekomünikasyon şebekelerine da hil olmaları için bölgede sadece bir yer istas yonunun bulunması kafi gelecektir.

1. Yer Istasyonulan

Uzay telekomünikasyonunun kullanılması 1967 denberı gayet artmıştır. Sadece peyk adet ve kapasiteleri değil aynı zamanda 1965'te Yer istasyonları adedi 4 iken Eylül 1968'de bu ra kam 19'a yükselmiştir. 1969 sonunda 40'tan faz la Standard antenli Yer istasyonuna ilaveten ge mi üzerine monte edilmiş bir çok ufak antenli istasyonun, hizmete gireceği tahmin edilmekte dir. ŞEKİL 2 INTELSAT m peyklerinin kul lanılmalarından önce: 4 INTELSAT peykinin hizmet sahasını ve yer İstasyonlarının yerlerini göstermektedir. Halen 13 memlekette 19 yer istasyonu çalışır vaziyettedir. ŞEKÎL 2 de Ha vaı'de çalışmakta olan iki istasyon blrtek resim le gösterilmiştir. En yeni istasyonlar Şili ve Panama istasyonlarıdır.

Atlas ve Büyük Okyanuslar üzerindeki IN TELSAT m peyklerinin ve onlarla çalışacak

yer istasyonlarının yerleri ŞEKİL 3'de gösteril mektedir. Bu sistemin 1969 başına kadar kurul ması beklenmektedir.

COMSAT'ın 1966'da temin ettiği iki seyyar küçük antenli yer istasyonu, halen Telemetri ve kontrol istasyonu olarak A.B.D.'de Maine Eya letinde ve Havai'de kullanılmaktadır. Bu istas yonların görevleri peyk vericilerini çalıştırıp, susturmak, peyklerin eksenleri etrafında dö nüşlerini, ısılarını, yönlerini, üzerlerindeki teç hizatın durumunu ve güç teminini kontrol etmek ve gerektiğinde peyklerin yerlerini değiştirmek tir, önceleri yer istasyonları peykin durumu ile ilgili çalışmaları da yaparken, halen bu işler için özel yer istasyonları kullanılmakta ve böy lece ticarî hizmetin kesilmesi önlenmektedir.

2. Peykler :

INTELSAT I (Early Blrd)

Peyklerin geliştirilmeleri ve hizmete konul maları yer istasyonlarınınkıne paralel götürül mektedir, ilk yer istasyonları kuruluşunda ol duğu gibi INTELSAT I peyki de elverişlilik ve peyk telekomünikasyonu karakteristiklerinin incelenmesi gayesi ile fırlatılmıştır.

INTELSAT I (Early Bird) peyki Nisan 1965 te Cape Kennedy üssünden fırlatılmış ve Hazi ran 1965'te ticarî hizmete verilmiştir. 85 lb. ağırlığındaki bu peykin kapasitesi 240 adet çift yönlü ve yüksek kaliteli ses kanalına müsaittir ve sadece Atlas Okyanusu Bölgesinde hizmet görmektedir. Peykin ömrü fırlatıldığında bir buçuk sene olarak tahmin edilmişken Eylül 1968'de, yani fırlatılmasından 3.5 sene sonra hâ lâ memnuniyet verici şekilde çalışmaktadır.

Bu peykin, Atlas Okyanusu üzerine INTEL SAT III peyki yerleştirildiğinde hizmetten alın ması kararlaştırılmıştır.

INTELSAT II.

1967 yılında 3 adet INTELSAT Tl peykinin başarı ile hizmete verilmesi peyklerin hizmet sahalarını yer yüzünün 2/3'sinden daha fazla bir alana ulaştırmıştır.

INTELSAT H peyklerinde Early Bırd'e kı yasla bir çok değişiklikleri vardır. Mesela Early Bird'de 25 MHz'lik 2 repetör kullanılırken IN TELSAT Il'de bant genişliği 130 MHz olan tek bir amplifikatör kullanılmıştır. Ayrıca INTEL SAT II'nin anten görüş sahası 2 yarım küreyi de içine almaktadır.

INTELSAT H peykleri 90 100 ft. (takriben 27 30 m.) çaplı antenlerle kullanıldığında 240 adet çift yönlü ses kanalına imkan vermekte

.31

Mİ H8

IJO <M 110 100 K K 70 U S0

Doğru

1CD tıo İM I » K 1» IW 170 rtO 110

Peyklerden istifade eden ülkeler.

I» Iîö ıîö iöö «5 S i» a a « 5 » iö ö i^ S m « » tö » S » İS ,',„ l u

l<0 , g un m m "m

Şekil 2. Eylül 1968 tarihi itilbariyle INTELSAT Telekomünikasyon sistemi

ÇALIŞMAKTA OLAN PEYK TELEKOMÜNİKASYONU YER İSTASYONLARI VE TELEKOMÜNİKASYON

PEYKLERİNİN GÖRÜŞ SAHALARI

3o.

JAMESBURG, W CALIFORNIA ~

I ''I PACIHC TW O (IHTELSAT I I )

MİLL VILUGE, NOVA SCOTIA

NDOVER, MAINE ETAM, WEST VIRGINIA

GRAND CANARY ISLAND (SPAIN)

PLEUMEUR BODOU. FRANCE

RAİSTING, WEST GERMANY

f AHANTIC TWO ıV (I

EARIY

BIRD

ASCENSION

(INTEL5AT I) ISLAND, U K

Şekil 3. Atlas ve Büyük Okyanus Bölgelerindeki peyk sistemi fle ilk INTELSAT IITler.

ve çok yönlü irtibatı gerçekleştirerek aynı an da birçok istasyonu birbirine bağlayabilmekte dirler.

— INTELSAT II peyklerinin ilki, Ocak 1967 de fırlatılmıştır. (INTELSAT H F. 2) ismini alan bu peyk 173,5 derece Doğu Boylamına yer leştirilmiş olup A.B.D. ile Uzak Doğu arasında irtibatı temin etmiştir. Görüş, sahası Kuzey Amerika'nın batı kıyısından Japonya'ya, Fıli pinler'den Tayland ve Avusturalya'ya kadar yayılarak, Kuzey ve Güney yarım küreyi içine almıştır.

— (INTELSAT II F 3) ismindeki ikinci peyk Mart 1967'de fırlatılmış ve 9,5 derece Ba tı Boylamına yerleştirilmiştir. Bu peyk Early Bird'e ilaveten hizmete konulmuş, Kuzey ve Güney Atlas Okyanusu bölgelerine hizmet et miştir.

Peykin görüş sahası bütün Avrupa'yı, Gü ney Amerika'yı ve Afrika'yı içine alarak Kuzey Amerika'nın Doğu kıyısından Batı Pakistan'a kadardır.

— (INTELSAT II F 4) isimli üçüncü peyk Eylül 1967'de fırlatılmış ve 175,5 derece Doğu Boylamına yerleştirimlştir. Bu peyk INTELSAT II (F 2) peykine yardımcı olarak Büyük Ok yanus bölgesinin ilâve trafiği için kullanılmak tadır.

— INTELSAT II serisinin en son peyki yu kardaki peyklerden herhangi birinin arızalan ması anında onun yerini almak üzere yedek ola rak bulundurulmaktadır.

INTELSAT HI

INTELSAT, 1967 başında 6 adet INTELSAT IH serisinden peyk imalâtını ihale etmiş ve bu peyklerden ilki Eylül 1968'de Cape Kennedy üs sünden fırlatılmak üzere Ağustos 1968'de tes lim edilmiştir. INTELSAT m peyklerinden 4' ünün küresel sistemin başlangıcı olarak 1969 ortalarına kadar hizmete girmesi kararlaştırıl mıştır.

INTELSAT III peykleri daha önceki INTEL SAT n peyklerinin getirdiği yeniliklere ilâveten peyk teknolojisine büyük katkıda bulunmuş lardır. Bu yeniliklerin başlıcaları şunlardır:

1 — Ses kanalı kapasitesinin arttırılışı: İlk peyklerin kapasiteleri 240 devrelik iken, bu peyklerin kapasiteleri 1200 ses ka nalı veya bir TV programı ve 900 ka dar da ses kanalına müsaittir.

2 — Peyk ömrünün arttırılışı: INTELSAT H peyklerinin ömürleri 3 sene iken, bu peyklerin tahmini ömürleri 5 senedir.

3 — Anten huzmesinin mekanik olarak da raltılışı: INTELSAT IH peyklerinin antenleri neşrettikleri gücü 20 derece lik bir huzme içine toplayabilmekte dirler. Bu huzme açısı yer yüzünün gö rünen kısmını içine almaya yeterlidir. Daha önceki peyklerde ise antenler, gücü toroidal şekilde yaymakta, dola yısiyle gücün sadece az bir kısmı yer yüzüne erişmekte, diğer kısmı İse uza ya dağılmakta idi.

4 — Peyk repetörlerinin bant genişliğinin arttırılışı : Peykin 225 MHz'lik iki re petörü vardır. Böylece iki repetör bir likte bu i§ için ayrılmış, 3700 4200 MHz arasındaki peyk yer arası ve 5925 6425 MHz arasındaki yer peyk arası transmisyonunda lüzumlu 500 er MHz' llk bant genişliğini yüzde 90 oranında gerçekleştirmektedir.

INTELSAT IV tipinden peykler planlanmak tadırlar. Bu peykler ile INTELSAT m peykleri arasındaki en önemli farklar şunlardır:

1 — 2 repetör yerine 12 repetör kullanıl maktadır.

2 — Birkaç derecelik huzme genişliğine sa hip birçok anten mevcuttur.

Bu farklar daha yüksek bir ses kanalı ka pasitesi sağlamaya ve EIRP (Equlvalent Isot ropically Radiated Power = Izotropik dağılan gücün eşdeğeri) yi arttırmaya yaramaktadır.

Bu peyklerle yeryüzünü içine alan 22 dere celik huzmelerle 3600, sadece bir bölgeyi göre cek daha dar huzmelerle İse 8000 civarında ka nalın sağlanabileceği tahmin edilmektedir. Bu güne kadar yapılmış dizayn projeleri bu peyk lerin 1971'e kadar hazırlanabileceklerini ortaya koymaktadır.

CETVEL I de, yukarıda bahsedilen 4 tip pey kin belU başlı özellikleri özetlenmiştir.

3 — Peyk Sisteminin tarihçesi ve geleceğe ait tahminler

INTELSAT Peyk haberleşme sistemi nin tarihçesine ait özet ve geleceğe ait tahminler Şekil 4'de verilmektedir. Bu şekil INTELSAT peyklerinin 1972'ye kadar fırlatılış tarihleri ile yerleri ve muhtelif memleketlerin hangi tarihler de Yer İstasyonu kurup işletmeye baş layacaklarına ait tahminleri kapsamak tadır, işletilecek Yer İstasyonları top lam adedi seneler itibariyle şeklin al tında gösterilmiştir.

Elektrik Mühendisliği 345

CETVEL I. 1NTELSAT Peyklerinin karakteristikleri

Peyk

Çalışma ya baş ladığı yi

Devre kapa sitesi

Devre ba şına top lam yatı rını

Peykin ağırlığı

Hü/me

ucundaki

1BW cin

Peykin bo ratları yük sektfk x çap

sinden izotropik olarak dağılan

Tahminî ömrü

efektiıf

erüç

Intelsat H 1965

Ş58,380

38 kg.

23.5"X

28.4

18 ay

Intelsat I 1966

Ş49,150

87 kg.

26.5"X 15.5

56"

3 yıl

Intelsat III 1968 1200

Ş16.310 135 kg. 41"X56" 22

5 yıl

özellikleri

3600 jm 8000

Ş 7,800 488 kg.

108"X 106"

23 EC* 34,7 sopt

7 yıl

3W** 170 EC BW«* 4,5° spot

*EC = Yeri görme açısı **BW = Huzme genişliği

B — Peyk Telekomünikasyonunun kullanılış oranı ve sağladığı hizmet:

1 — Kullanılış oranı

Tüm sistemin kullanılış oranında Haziran 1965 ilâ Temmuz 1968 arasında yıllık kiralama usulüne göre 10 misli artış kaydedilmiştir. Bü yük Okyanus Bölgesinde norımal hizmet 27 Ocak 1967'de bağlamış olup Kasım 1967'de ikinci Büyük Okyanus Bölgesi peykinin faaliyete geç mesiyle genişlemiştir.

Atlas Okyanusu Bölgesinde de talep artmış olup bu bölgedeki INTELSAT n Peykleri he men hemen tam kapasite ile çalışmaktadırlar. Atlas Okyanusu Bölgesindeki trafik artışını karşılayabilmek için yüksek güçlü INTELSAT in serisine ihtiyaç hasıl olmaktadır.

Okyanus aşırı Televizyon programlarının nakline üç yıl kadar önce bağlamış olup, günü müzde bu, kolayca yapılan bir adet halini al mıştır. Televizyon transmisyonu hasılatı peyk lerden elde edilen gelirin ufak bir kısmını teş kil etmekle beraber, Peyk üzerinden televizyon programlarının nakli bütün dünyada haber ula şımı konusunda büyük gelişmeye yol açmış olup, yakında kültür mübadelesi ve eğitim ala nında büyük etkilerde bulunması beklenmekte dir. Peyklerle televizyon, Dünya Milletleri ara sında bilgi ve fikir mübadelesi imkânını geliş tirmiştir. INTELSAT Peykleri ile 1967'de 200 saat civarında Okyanus aşm televizyon trans

misyonu yapılmıştır ki, bu miktar 1966'da yapı lanın iki katından fazladır. Televizyon transmis yonu tarifesi 1967'de ucuzlatılmıştır; INTEL SAT HI Peyklerinin hizmete konması netice sinde kapasitenin ve kullanma oranının artma sıyla tarifenin daha da ucuzlatılması beklen mektedir. Bu Peykler INTELSAT II Peykleri ile yapılan diğer hizmetler yanında televizyon hizmetine de imkân verecek kapasitededirler.

ŞEKİL 5 Büyük ve Atlas Okyanusu Bölge lerinde yıllık devre kullanüısındaki artışı gös termektedir.

Büyük Okyanus Bölgesinde Avustralya, Fi lipinler ve Tayland da yeni Yer istasyonlarının kurulması ve INTELSAT Ut Peyklerinin geniş kapasiteli oluşu peyk sisteminin daha çok kul lanılmasına sebep olacaktır.

Atlas Okyanusu Bölgesinde Eylül . 1967'den önce peyklerin tahmin edilenden daha az kulla nılmış oluşunun muhtelif sebepleri vardır:

1 — Okyanus altı kablolarında boş devrele rin bulunuşu,

2 — Yeryüzü şebekesinde devrelere dağılış için ödenen ek ücretler,

3 — Şebeke kapasitesinin bazı kısımlarda mahdut oluşu.

Buna rağmen İtalya ve ispanya'da yeni Yer İstasyonlarının kurulması ile peyklerin kullanı lış oranında değişiklik olmuştur.

1 Y IL

NİSAN

P E Y K L E R

Şekil 4. INTELSAT Peyk Telekomünikasyonu Tarihi ve tahminî gelinmeler

19M

1 F.1 (Sgfgkkuyu 20*B.Bo»2tOO. I I F 2 eüyOk.Tn°Oeoy.2<0 0 . II F.J Att Ok 6.8* BSoy.MO D.

U F t SCıy.

)9M

197D

m F.1 31° B Bay At i .Ok, 1200 D.

İti VJ. \%° D.Boy B u y » U 0 0 D.

III F 3 6»

1200 D.

III F.4 62 5 D Boy'Hint Ok. 1200 0

»72

IV Serili her iri SOTO 6000 D. IV Serisi

Ömrü S Ser»

Avıntratya

İtalya

Avustralya (Morsc) 'Arjantin

Komerun

Cezayir

Kormdo

Japonya (ıbarakı)

Kanada ( # 2 )

Avustralya (Carnamon) Katombiy*

Habesstân

Fransa Atmonya

E

ıtolyo

Japonya

F l lpi l ispanya Tayland

Şili Joponyo(lbarokitt2) Mekjika Pononıa

Bohrohin

Brezilya

Cin Fransa(*$2)

Doğu Afnka (Kenya) Ekvator Y unanistan Iran

Endonezya Güney Afnka Sudan isviçre .

İ

ispanya (Kanarya ad ) ingiltere

Fi lç Tayland'

Almonyo(#2) Hoog Kang

Fildiji Soh Ürdün

Poroguoh/Bolrvy» B A Curnh

ingiltere.,

lngıltfr»(#2)

Kare

T

( Ascrtısıon I ) A.B.D

A.B.D (Cay»y )

(Etomi

Endantzya italya ( « 2 )

Lübnan Y sniZdando

(Andov»r)

Japonya lY o

NıjeiY o

(Hovcvı)

Kt

0 Pakistan

Kongo (Kinsase) Oogu Afrika (KenyotfZ, Brail Molgas Cumh. Y eni Zotando jy (

TOrk^e

(Horai)

Malezya

BJ'okiston

Fai

Filipinler (»2)

N L

Fbru Vrtnom

Suudi Arabistan İskandinavya (İsveç) Senegal

Şingipur

ispanya ( * 2 )

TaYtand(*2)

A.BD. I Alaska)

Vencuetla Y ojostovjtı

§

loptan

oatçan

6T

anten

fahmin «••••••^ 700 500

Mevcut durun •

100 70 50

10 2000

Tohmin •«•—•» —

Mevcut durum Suyuk Okyanus Bölgtsı

Mjvcut durum

Atlcs Okyanusu Bölgesi

J

Aralık Haz.

Ar

Haz.

Ar . Hoz 1968

I Ar Haz

I Ar. Haz Ar

Şekil 5. Kullanılmakta olan ve kullanılacağı tahmin edilen devreler

ispanya, önceden 4 devre kullanırken. Yer istasyonunun çalışmasını müteakip bu miktar 2rye yükselmiştir. Aynı şekilde İtalya 15 devre kullanırken İstasyonlarının hizmete girmesiyle bu miktar 35'e çıkmıştır. Her İki memleket, peyk le İrtibat imkanlarının artması ve irtibatın doğ rudan yapılabilmesi sebebiyle peyk telekomüni kasyonunu daha çok kullanmaya başlamışlardır,

1968'in ikinci yansında, INTELSAT m peyklerinin hizmete verilmeleri ve Kuzey ve Gü ney Amerika'daki Yer İstasyonu adedinin art ması İle peyklerin kullanılışında artma olması beklenmektedir. Şekil 5 peyk sisteminin şim diki kullanılış durumu ile ilerisi için tahmin edilen kullanılış durumunu mukayese etmekte ve 1972 ye kadar beklenen artışı göstermekte dir.

C — Peyklerin sağladığı hizmetler :

Şekil 5'de gösterilen devre değerlerinin sa dece yıllık kullanmalar İçin olduğuna dikkati çekmek yerinde olur. Buna rağmen daha kısa zamanlar içinde hizmet imkânı mevcuttur.

Muhtelif sürelerde trafik artışını karşılamak için veya acil durumlarda peykleri kullanmak da mümkündür. Meselâ Ocak 1967'de TAT 3 ve TAT 4 kablolarının kopması İle Okyanus altı kablolarından geçecek trafiğin büyük bir kısmı peyk üzerinden geçmiştir. Denizaltı kab lolarının kopması halinde hizmeti aksatmamak gayesi İle normal olarak kablolardan geçecek telekomünikasyon trafiğinin peyk üzerinden geçmesi için anlaşma mevcuttur.

Halen Televizyon transmisyonuna gerekli kapasiteyi temin edebilmek için Televizyon transmisyonu boyunca telefon kanalları kulla nılmamaktadır. Sadece Televizyona kanal ayrı lıncaya kadar, INTELSAT m Peyklerinin dev reye girmeleri İle Televizyon Programlan sıra sında telefon kanallarını işgal etme oranı ya va§ yavaş azalacaktır.

D — Milletlerarası Konsorsiyonı

1967 İle 1968'in ilk yansında kaydedilen di ğer bir gelişme de 20 Ağustos 1964'te Washing ton'da imzaya sunulan Milletlerarası anlaşma gereğince kurulan «Milletlerarası Peyk Teleko münikasyonu Konsorsiyumu» (INTELSAT) nun genişlemesidir.

Bugün Konsorsiyomun 63 üyesi bulunmak tadır. Şekil 6, INTELSAT'a üye memleketle rin dağılış şeklini göstermektedir. Peru, Tanza nia, Kore, Kenya ve Panama, teşkilâta 1967'de, Uganda, Türkiye ve İran da sıra İle 61, 62 ve 63'üncü üye olarak 1968'de katılmışlardır.

Aşağıdaki memleketler Eylül 1968 tarihi itibariyle INTELSATın üyesi bulunmaktadır lar.

Almanya A.B.D.

İsviçre İtalya

Arjantin

İngiltere

Avustralya İran

Avusturya Irak

Belçika

irlanda

B. Arap Cumh İsrail

Brezilya Cezayir

Çin

Danimarka

Japonya Kanada Kenya Kore

Endonezya Kolombia

Pas

Kuveyt

Fransa

Libya

Filipinler

Liechtensteln

Güney Afrika Lübnan

Habeşistan Malezya

Meksika

Hollanda

Monako

İspanya

Nijerya

İsveç

Norveç

Pakistan Panama Peru Portekiz Seylan Singapur Sudan Suriye Suudi Arabistan Şili Tanzanla Tayland

Tunus

Türkiye

Uganda

Ürdün Vatikan

Venezüella Yemen

Yeni Zelanda

Yunanistan

E — Peyk Sisteminin Güvenirliği

İşletilmekte olan tüm Peyk Sisteminin gü venilirliği tahmin edilenden daha iyi bir sevi yeye ulaşmıştır. İşletme güvenilirliğinin tesbltin de Yer İstasyonu ile en yakın santral ve yine Yer İstasyonu ile Peyk arasındaki durum söz konu sudur. Yer İstasyonu Teknolojisinin, yeryüzü şebekesi teknolojisine nazaran daha yeni olması sebebiyle Yer İstasyonunun güvenilirliği daha üstündür. Bugüne kadar rastlanan hizmetin ke silmesi olayları ya Yeryüzü Şebekesinde ya da Yer İstasyonunda vukubulan arızalar sebebiyle meydana gelmiştir. Peykler sebebiyle hiçbir ser vis aksaması olmamıştır. Bütün sistemin güve nilirliği yürütme organı COMSAT tarafından kontrol edilmekte ve durum INTELSAT'a mun tazaman rapor edilmektedir. Misal olarak aşa ğıda, Nisan 1968 için, sistemin muhtelif kk sımlarınm güvenilirliği gösterilmiştir.

Tüm Peyk Sistemi Bütün Yer İstasyonları Yeryüzü Şebekeleri Peykler

99,43 99,76 99,68 100,00

II — Peyk Telekomünikasyonunda Orta Do ğunun Yeri

Ticari gaye ile peyk telekomünikasyonu ga yet hızla ilerlemekte olup yakında bütün dünya yı kaplıyacaktır. Bu gelişme, ŞEKİL 7'de görül düğü gibi bilhassa Orta Doğu'da kendini gös

I » « n o ı » n o 100 w » n a s o <o .. » » 10 o 10 » » « M M 7» M « 100 1 1 0 ^ 1 » _ ı » n o 1 » I M I » I » 110 • 11

Peyklerden istifade

erten ülkeler

Şehtt 6. Eylül 08 de INTELSAT'a üye memleketler.

• tiısa halinde • İnşaatı tasarlanan

Şekil 7. ORTA DOĞUDA Peyk Telekomünikasyonu

Orta Doğu bölgesinde kurulmakta olan ve kurulması ". tasarlanan Yer istasyonlarını gösterir harita.

SOM (00

•O 100

Okyanusu

Bir ses kanalı — İki kullanma brım

»o

ne*

W9

m

sn

mı

Şekil 8. Peyk sistemi ühtiyaç tahminleri

«40

termektedir. 10 memleket ya yer istasyonu kur makta, ya da bu yeni Telekomünikasyon siste mine katılmalarını mümkün kılacak on bir yer istasyonu kurmak için gayret göstermektedir ler. Bu gelişme Orta Doğu memleketlerini bir denbire, sadece aralarında değil, fakat hemen hemen bütün dünya devletleri ile yüksek kali teli ve güvenilir, telefon ve telgraf irtibatına kavuşturacaktır. Bunun, Bölgenin sosyal, kül türel ve ekonomik hayatına tesiri küçümsene mez.

Bahrain ve Kuveyt Yer İstasyonlarının Tem muz 1969'da işletilmeye açılacağı tahmin edil mektedir. İran ve Lübnan Yer İstasyonlarının da 1969 sonunda faaliyete geçmeleri planlanmış bulunmaktadır.

Orta Doğu Bölgesinde, Türkiye, Yunanistan, Suudi Arabistan, Ürdün, İsrail ve Pakistan'da da Yer İstasyonunun kurulması müzakere ha lindedir.

Akdenizde mevcut denizaltı kabloları ve Av rupa istikametindeki mikrodalga sistemine ila veten kurulacak Yer İstasyonları Orta Doğu memleketlerine, birbiriyle yüksek kapasitede muhabere ve mübadele imkânı yaratacağı gibi bu ülkelerin Dünyanın diğer ülkeleri ile irtiba tını da temin edecektir.

IH \— Uzay Telekomünikasyonuna giriş tah minleri :

A — (Telekomünikasyon hizmetleri :

Şekil 8 sadece telefon ve telgraf yıllık ihti yaçlarına istinaden telekomünikasyon tahmin lerini göstermektedir. Bu tahminler muhafaza kardır ve yüksek kaliteli yeteri kadar devrenin hizmete verilmesiyle telekomünikasyon talebin de vukubulacak ani artıg kale alınmamıştır.

Bunlara ilaveten, normal olarak yüzde 17 bir artığa rastlanmakta ise de, en az yüzde 15 bir artış gözönüne alınmalıdır.

1968 sonu ile 1972 sonu arası için yapılan tahminler Şekil 8'de muhabere birimi cinsin den ifade edilmişlerdir. Her istasyona bir birim ayrılmaktadır ve peyk üzerinden tam bir devre tesis edebilmek için standard Yer İstasyonları nın kullanılması halinde, iki birime ihtiyaç var dır. 1972'ye kadar Atlas Okyanusu Bölgesinde 5000, Büyük Okyanus Bölgesinde 2500 ve Hint Okyanusu bölgesinde de 1200 birim teşkil edile bilecektir.

Peyk sistemlerinin kullanılması, eğitim ve ticari gaye ile Televizyon, veri Trasmisyonu, hava seyrüseferi haberleşmesi, meteorolojik ve tabiî kaynaklarla ilgili araştırmaları mümkün kılmaktadır.

Blfektruc Mühendisliği 145

Bu çeşit yeni hizmetlerle ilgili gelecek için tahminler yapmada, talep hakkında kafi bir bil giye sahip olunmaması sebebiyle, büyük güçlük lerle karşılaşılmaktadır; buna rağmen tahmin yapabilmek için de yeteri kadar tecrübe elde edil memiştir. Mesela Peykler vasıtasıyla kıtalar arası Televizyon Program Mübadelesi Kuzey Amerika ve Avrupa'da 1965'ten beri gayet ge lişmiştir. Mayıs 1967 ile Haziran 1968 arasında 300 saatten fazla bir süre ile peykler vasıtasıyla kıtalararası Televizyon Programı mübadelesi yapılmıştır. Bu durum gözönüne alınırsa, şim diden ilerde, peykler vasıtasıyla Televizyon transmisyonunun ne derece hızla yayılabileceği hakkında tahımande bulunmak imkansızlaşmak tadır, önümüzdeki sene peyk sisteminin Güney Amerika'da hizmete girmesi, Atlas ve Büyük Okyanus Bölgelerinde de geliştirilmesi yukarı da söz konusu yem hizmetlerin önem kazanma larını kolaylaştıracaktır.

Peyk sisteminin şümulünün genişletilmesi ve daha ekonomik hizmet sağlanması konusunda yeni teknik gelişmelerden istifade edilmektedir. Üstünde durulan Teknik gelişmelerden biri Peyk devrelerinin «Talebe göre dağıtılması» (Demand asslgnment) dir.

Peyk devrelerinin «Talebe göre dağıtılması» metodunda iki santral merkezi arasında, Yer İs tasyonları ve Peyk üzerinden, münferit konuşma boyunca, müsait bir peyk devresi bulundurul maktadır. Bu devre sadece muhabere boyunca bu işe ayrılmakta ve ücretlendinme bu süre için yapılmaktadır.

«Talebe göre devre dağıtımı» ile ilgili tek nik teçhizatı geliştirmek, tecrübe etmek ve peyk sistemi ile ne dereceye kadar kullanılabi leceğini tesbit etmek bakımından birçok proje üzerinde çalışılmaktadır. «Talebe göre devre dağıtımı» tekniğinin ve teçhizatının geliştiril mesinde teknolojik ve ekonomik faktörler mü him rol oynayacaklardır. Atlas Okyanusu Peyk lerini kullanarak «Frekans Bölümü» yoluyla söz konusu metod gerçekleştirilmiş olup, Ağustos 1968'de daha geniş, çapta tecrübelerin yapıl ması kararlaştırılmıştır.

Diğer bir usul olan «Zaman Bölümü» yoluy la da «Talebe göre dağıtım» yapılabilmesi için 1969 başında tecrübeler yapılacaktır.

Bu çalışmalar INTELSAT için COMSAT La boratuarlarında yapılmaktadır.

«Talebe göre dağıtımını tatbikatı konusun da 1968 sonunda INTELSATca bir etüd muka velesi yapılacaktır.

B — Uzay hattı ücretleri:

Peyk dizaynında kaydedilen teknolojik ge lişmeler ve peyklerin kullanıgmdaki artış önü

U

O 10 h

Û6 O O

NOT •

Aşağıdaki Uzay hattı kira tahminleri Comsat tarafından Mayıs 1967 deki INTELSAT toplontısı ıcın hazırlanmıştır.

Öugun ıcın tahminler hemen hemen doğru çıkmakta,sadece 1969 kirasının belirtilenden daha yüksek olacağı zannedilmektedir.

68 69 70 71 72 73 74 75 76 Şekil 9. Uzay hattı İdra tahminleri

13ü 124 n.o • mo

1.0 • • .0 •

70 (.0 50 40

^ ft

3.0 2.0

1 ilk nt5İtd*n p*yfcl»r \\\>

\ 2 ° ı n c i ntsıldan ptykltr ^ 3 üncü iMtıldtn ptykltr ^_ «üncü ntiildm p«)Wtr

1961f 62,63 66 , 67 67 , 6* 196»

Şekli 10. Yer İstasyonu maliyeti

Elektrik Mühendisliği MS

rnüzdekl on sene içinde uzay hattı ücretlerini önemli gekilde etkiliyecektir. Şekil 9'de 1976 yılına kadar birim bağına uzay hattı klraların daki tahmini azalış görülmektedir. Uzay hattı ücretleri COMSAT'ca hesaplanmış olup 1968 ila 1976 arasındaki tahmini masraflar ve ihtiyaçlar gözönüne alınarak çıkarılmıştır.

Masraflar yönünden peyk sistemi büyük özel liklere sahiptir. İlk önce, Yer istasyonu işletme masrafı binlerce km. uzaklıktaki veya kısa bir irtibat için aynıdır.

İkinci olarak CETVEL I'de görüldüğü gibi, devreye düşen yıllık masraf önümüzdeki sene lerde büyük ölçüde azalacaktır. Bunu başlıca iki faktör etkilemektedir.

1 — Peykin ömür süresi

2 — E. I. R. P. (îzotropik yayılan gücün eşdeğeri)

CETVEL I'de görüldüğü gibi 3'ncü ve 4'ün cü nesilden peyklerin kapasiteleri ve ömürleri daha çok olmasına rağmen peykin veya peyki yörüngeye yerleştiren roketin maliyetinde büyük

bir değişiklik tahmin edilmemektedir. Bu sebep lerden Peyk Telekomünikasyonu ekonomik yön den gayet ilgi çekicidir.

O — Yer İstasyonu maliyeti

Peyk Telekomünikasyonu sisteminin en paha lı tarafı, yer istasyonu kurmak ve bu istasyonla birlikte çalışacak lüzumlu yeryüzü şebekesini tesis etmektir, ilk kurulan Yer İstasyonları tec rübi istasyonlardı ve normal olarak her istasyo na lüzumlu olmayan kontrol teçhizatı ve imkan larına sahiptiler. ŞEKİL 10 da görüldüğü gibi bu tecrübî istasyonların kuruluş masrafları 13 mil yon dolar civarında idi. Teknik gelişmelere ilâ veten, tecrubî ve ticarî istasyonların yapı fark ları sebebiyle ikinci neviden Yer İstasyonlarının maliyeti hemen hemen 5 milyon dolardır. 3'ncü ve 4'üncü nesilden Yer İstasyonlarının maliyet leri daha da düşüktür. İnşa tekniğinde, elektro nikte ve işletmecilikte elde edilen gelişmeler sebebiyle peyklerin ve yer istasyonlarının mali yetinde daha da azalma olacağı muhakkaktır. Fakat bu azalmanın daha önceki oranda olma yacağı tahmin edilmektedir.

Süme r ba nk Müessese ve isletmeleri

MÜESSESE

İŞLETME

SERMAY E

3 Y ÜNLÜ

7 Fabrika 129 MİLY ON

8 PAMUKLU

12 fabrika

364 MİLY ON

1 KENDİR 8 KİMYA

1 Fabrika

7 MİLYON

8 Fabrika 168,5 MİLY ON

1 ALIM ve SATIM

3 Toptan 168 Sat if MaŞz.

150 MİLY ON

İştirakler

44 Fabrika 530,9 MİLY ON

Klektrlk: Mühendisliği 145