MÜHENDİSLİK DÜNYASI (UYGULAMALAR-HABERLER)

1100 VEYA 1500 kVTLA ENERJİ NAKLİ

HydroJCJuebec, 1100 veya 1500 kV'la enerji nakledecek iletkenlerin dinamik davranışlarım inceleyen bir program üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir. Rüzgarların kuvvetli ve sürekli olduğu ile Havre aux Maisons'da birkaç mil karelik alan üzerine bir mil uzunluğunda bir enerji nakil hattı kurulmaktadır. 735 kV'da 4 olan iletken sayısı 1100 kV'da 6 veya 8'e çıkarılacaktır. Deney hattı her iki uçta 240 m ve arada 450, 360 ve 270 m'lik beş askı dayanağından oluşacaktır. Bu hat ile sadece mekanik inceleme yapılacağından enerji taşmmayacaktır. Pilonlar ise günümüzün pilonlarmdan daha dayanıklı olacak biçimde 30 m yülîsekliğiiide ve 15 m eninde olacaktır. Üç ayrı noktada rüzgâr durumunu, iletkenlerin gerginliğini ve titreşimlerini ölçecek bir düzenek ise ölçmeye hazır durumdadır. Bu deneyler yapılırken Ottawa'daki Ulusal Araştırma Merkezi aynı anda rüzgâr tüneli deneyini gerçekleştirecektir.

Laboratuvar deneyleri ve analitik incelemeler ise Varennes'de Hydro^uebec Araştırma Enstitüsü tarafından sürdürülmektedir. Üç yıllık araştırma programı yaklaşık olarak 22,5 milyon TL'sına malolacaktır.

KENT MERKEZLERİ İÇİN HIZLI BÎR ULAŞIM SİSTEMİ GELİŞTİRİLDİ

Batı Almanya'da geliştirilen bu yeni sistem H-balun olarak isimlendirilmiştir. Oto matik olarak işleyen bu aygıt askılanmış bir rayla çalışmaktadır.

Sekizer yolculu, tek veya üç vagonluk katarlar ihtiyaç durumuna göre sevkedilmekte; iş saatlerinde aynca vagonlarda sekiz yolcunun da ayakta durması mümkün olmaktadır.

Vagonlar önceden tayin edilmiş olan yerlere kısa aralıklarla gönderilebilmekte ve yerleri yolcularca programlanabilmektedir Cer kuvveti senkron doğrusal motor tara-

Elektrlk Mühendisliği 190

fından temin edilip, vagonlar satte 35 km'lik sabit bir hızla yol alabilmektedir. Senkron hız sayesinde vagonlar arasındaki aralık değişmemektedir. 380 V'luk trifaze dağıtma şebekesi ile beslenebilen sistem yüksek güç faktörü ile üstünlük sağlamaktadır. H-balun şebekesi bir trafik bilgisayarı ile yöneltilmektedir Ayrıca yerel gereksinmeler için küçük alt sistemlerden faydalanılmaktadır. Şu anda bu sistem, Siemens firmasının bilgisayar merkezinde benzetim yolu ile incelenmektedir; 90.000 nüfuslu Erlangen kentinin ulaşımı, pilot proje olacaktır.

SOVYETLERİN ENERJİ KAPASİTESİ ON YILDA İKİ MİSLİNE ÇIKTI

Sovyet ülkelerinde kurulu elektrik üretim merkezlerinin kapasitesi, 1971 yılları sonuna doğru 1961 üretiminin iki katı olarak 58.000 M]W'dan fazla idi. Toplam üre tim ise aynı oranda artarak 1971'de 280 TYVh'e ulaşmıştır. Demirperde gerisi ülkeleri arasında enerji alışverişi ise son yıllarda yaklaşık olarak 15 TWh'e ulaşmıştır. 1961 - 70 yılları arasında enerji alış verişi büyüme hızı toplam elektrik tüketim artışının 2,5 katı idi. Böyle bir beraber çalışma ile yaklaşık olarak 1000 MW kapasitelik bir tasarruf sağlanmaktadır.

Sovyet birleştirilmiş güç şebekesi merkezi dağıtımcılar kontrol masası.

Elektrik Mühendisliği 180

200 MW HAVA DEPOLU SANTRALI

İsveç Devlet Enerji Kurumu ve Sydkaft adlı bir özel firma tarafından güney İsveç'te Husqyarne yakınlarında 200 MW'lık yeni hava depolu bir santral yapılacaktır. Santral, yerin 800 ft altındaki dev depolarda sıkıştırılan hava ile çalıştırılmaktadır Bu tür çalışma çalışma prensibiyle (konvensiyonal) ahşagelinmiş 70 M!W tür türbünün gücü 200 MJW'a kadar artınlabilinmektedir. Gece enerjisi kullanılarak hava dev mahzenlere sıkıştırılmaktadır. Gündüz, elektrik gücü tüketimi arttığı zaman, sıkıştırılmış hava elektrik enerjisine çevri»mektedir.

Puant yük ve acil güç üretimi için kullanılan bu tür güç santrallannm kuruluş maliyeti buhar türbinli veya nükleer santraldan daha ucuz olduğu söylenmektedir.

HİNDİSTAN'DA NÜKLEER SANTRAL KURULUYOR

İki tane 235 MW reaktörden meydana Hindistan'm dördüncü nükleer santralı Narora bölgesinde kurulacaktır. Kuzey bölgesini besleyecek olan santralın tüm mühendislik hizmetleri hintli teknik elemanlarca yapılacaktır.

ÎSVÎÇRE YUGOSLAVYA İŞBİRLİĞİ

İsviçre ve Yugoslavya, Yugoslavya'nın elektrik enerjisi üretimini arttırmak üzere geniş bir program üzerinde işbirliği yapacaklardır. 10 yılda gerçekleşecek bu program için yapılacak harcama yaklaşık olarak 1.200 milyon isviçre frangı olacak ve halihazır santralların modernleştirilmesi yamnda yeni termik ve hidrolik santrallann kurulmasını da kapsayacaktır.

İsviçre firmaları bazı özel cihazların yapTmım üzerine almış olup, diğer hizmetler yugoslav teknisyenlerince yürütülecektir.

500 MW'LBK SANTRAL

Brezilya hükümeti Uruguay sınırındaki Rio Grande eyaleti ile Juci nehri üzerinde kurulacak santral için anlaşma imzalanmıştır. Kapasitesi 500 MW olacak santral eyaletin en büyük santralı olacak ve ilk ünitesi 1976'da 200 MJW üretim ile hizmete girecektir.

DÜNYANIN EN BÜYÜK HİDROELEKTRİK SANTRALI KURULUYOR

Dünyanın en büyük hidroelektrik santralı Sovyetler Birliği'nin Karlorskiy bölgesinde kurulmaktadır. 6400 MW gücündeki bu santralda ünitelerin herbiri 800 MW veya 1000 MW gücünde olacaktır. Yapılan hesaplara göre 800 MW gücündeki ünitelerin maliyeti 640 MÎW gücündeki ünitelerin maliyetinden fada olmamaktadır.

Daha önce 640 MW gücünde 10 ünite konması düşünülen santrala şimdi 800 MW gücünde 8 ünite yerleştirilecektir.

g7

karbon celık muhafaza paslanmaz. celık muhafa termik yalıt elektromanyetik yalit orgulu iletken

elıkli şablon ıvı azot doyrulmuş azot yalıt.

üstün Soğutmalı (Cryogemc) Yeraltı Enerji Nakil Kabloları

Sıfır altı 160°C ye kadar soğutulan bir alüminyum enerji nakil kablosu, «General Electric» tarafından yapılan deneyde başarıyla 435 kV'a dayanmıştır. 12 m boyundaki kabloya ayrıca birkaç gün süreyle günümüzün diğer yüksek gerilim kablolarına tatbik edilen gerilimler de tatbik edilmiş ve başarı kazanılmıştır. Deneylerde kazanılan başarı bu tip üstün soğutmah kablolarla 3500 MVA'dan fazla bir gücür. taşınabileceğini göstermektedir. Oysa günümüzce, metropolilan alanlarla serviste olan ve çok güçlü kabul edilen kablolar, ancak 500 MVA taşıyabiliyorlardı. Adı geçen kabloda soğutucu olarak azot, izolasyon için de diğer birkaç maddenin üzerine 2,5 cm kalınlığında polietilenli kağıt kullanılmıştır. Üstün soğutmalı yeraltı kablosu 50 cm çapında, çift çelik muhafazalı izolasyon içine yerleştirilmiş üç esnek kablodan (üç faz) oluşmaktadır. Yukarıda adı geçen testlerde ise sadece bir kablo (tek faz) kullanılmıştır.

Elektrik Mühendisliği 160

Vakumlu Kesici

Aşırı yüklemelerde şebekeyi otomatik olarak açan ve belirli bir süre sonra kapatan vakumlu kesiciler Westinghouse tarafından imal edilmiştir. Aşırı yükleme durumu tekrar kapandıktan sonra devam ediyor ise, kesici yeniden açılıp kapanmakta ve devamlı olarak açık kalma durumuna geçinceye kadar bu hareketi dört defa tekrarlamaktadır. Cihazda 6 izolatör üzerine yerleştirilmiş üç kesici bulunmaktadır, yağ bulunmayışı sızmaları önlediği gibi güvenlikli ve kolay bakım olanağı da sağlamaktadır.

5 GHz'lik Frekanslara Kadar Çalışabilen Yeni Bir Silisyum Düzlemsel Transistoru

Bu düşük güçlü NPN silisyum düzlemsel transistoru 2N5761 serisinden olup 5GHz'e kadar frekanslarda çalışabilmektedir, özellikleri düşük bir gürültü değeri, yüksek kazanç, düşük distorsiyondur. Düşük gürültülü önkartlarda, geniş band, IF ve radar yükselteçlerinde kullanılmaktadır. Toplayıcı akımı değişim alanı boyunca düz gürültü değeri karakteristiği nedenivle optimum çalışma noktasının seçiminde, tam bir serbestlik vardır. 20 mA'e kadar sürülebilen bu transistor ayrıca düşük güç osilatör devrelerinde de kullanılabilir.

Işın İletken Liflerde Gelişme

Şimdiye kadar ışın iletken liflerdeki elde edilebilen en düşük zayıflama 20 dB/km kadardı.

Bell Laboratuvarlan'nda yapılan bir geliştirme çalışması sonucu 1,08 ^.m dalga boyu için 15 dB/km'iik bir zayıflamaya kadar düşüldüğü bildirilmiştir. Bu lifler 10 //.m çapında sıvı dolu çekirdeklerden oluşmaktadır.

uygula malar

Yeni Bir Elektronik Hırsız Alarmı

Şimdiye kadar elektrik veya elektronik hırsız alarmları iki farklı tipte oluyordu Birinci tip bulgu oevresi açıldığı zaman, ikinci tip ise bulgu devresi şöntlendiği zaman çalışıyordu. Hırsız bir kere hangi tip kullanıldığım saptadıktan sonra kolaylıkla alarmı yanıltabiliyordu. Ancak, hsr iki tip bulgu yöntemi kullanıldığı zaman, hırsızın alarmı yanıltması olanaksızdır. Burada açıklayacağımız, alarm bulgu devresi hem açıldığı hem de şöntlendiği zaman çalışmakta böylece bir kapı veya pencere aynı alarm sistemi tarafından birden fazla şekilde korunabilmektedir.

Bazı alarm sistemleri röleli olup, bazan toz v.s. gibi nedenlerle çalışmamakta ve bütün alarm sistemini sekteye uğratmaktadır. Bu sistemde tamamen katı hal elemanları kullanılmakta olup standard bir yassı pil aylarca ueslenmesine yetecektir. Pil kullanılması ayrıca hırsızca alternatif akün beslenmesinin kesilmesine karşı da bir korunma olmaktadır.

Çalışma şekli:

Sİ düğmesinin (Şekil 1) çalışma konumuna alınması ile SCR 1 kontrollü silikon doğrultkanına çalışma gerilimi uygulanmaktadır. 1,5 V'luk Bl bataryası Ql transistorunu kesimde tutarak KSiynin tetiklenmesine engel olmaktadır. Eğer koruma hatları normal olarak açık (n.a) anahtarlarından birinin kapanması dolayısıyla şöntlenir ise, Ql transistoru R2 üzerinden uygun polarma gerilimi alarak çalışmaktadır. Bu da SCRl'i tetiklemekte ve alarm devresine alarm düzenini çalıştıracak gerekli gerilim uygulanmaktadır.

uygulamalar

Şekil 1. Kesikli olarak gösterilen koruma hatları. Çeşitli anahtar ve iletken varakları göstermektedir.

R 1 == 100 'Q, 0,5 W R 2 ; = 180 kQ, 0,5 W R 3 == 10 kfl, 0,5 W R 4 == 120 0, 2 W C 1 == 1 fjF elektrolitik S 1: îki konumlu düğme B 1: 1,5 V'luk pil B 2: 6 V veya 12 V'luk batarya D 1: 1 N 5059 dlodu SCR 1: KSD (GE C106 B 1) Q 1: 2 N 406

Şekil 2. Anahtarlar ve iletken varakların tertip şekli. İstenilen sayıda anahtar ve varak kullanılabilir.

Diğer taraftan koruma hatları kesilirse veya normal olarak kapalı (n.k.) anahtar larından biri açılırsa Ql gene çalışarak SCRl'i tetikleyecektir. Bilinen tipten bir alarm zili kullanıldığı zaman R3 bir tutma direnci olarak görev yapmaktadır.

Alarm bir kere çalıştıktan sonra alarm bataryası dayandığı sürece veya devre sükûnete getirilinceye kadar, alarm uyarısı devam edecektir. Alarm devresini sükûnete getirmek için Sİ düğmesine iki kez basmak gerekmektedir. îlk basışta alarm bataryası kesilmekte,, ikinci basışta devre tekrar hazır edilmektedir.

Aygıtın kurulması :

~~~" "

..< , -

Kutuyu ve alarm bataryasını izlemek için bir dolap veya mrrdiven altı gibi uygun bir yer seçilmelidir. Sİ düğmesi evin dışmda uygun bir yere konulabilir. Bu şekilde .dışarı gidilirken alarm sistemi çalışır duruma getirilip, dönüşte de eve girmeden çözülebilir.

Alarm devresini uyaracak çeşitli anahtarlar kullanılabilir (Şekil 2). Bunların pahalı veya karmaşjk olmasına gerek yoktur.

Evdeki her kapı ve pencere en az iki farklı tip anahtarla korunmailıdır. Pencere camlarında kullanılan alüminyum şerit herhangi bir alüminyum varaktan kesilerek yerine tutkalla yapıştınlabilir.

»,