İŞ YERLERİ ÖLÜM SAÇIYOR

İş Yerleri Ölüm Saçıyor !

«Karadon Bölgesi elektrik atölyesinde çalışan elektrik mühendisi Nevzat Özkan ve bir teknisyen iş kazasında öldü...»

«Makina ve Kimya Endüstrisi Kırıkkale Çelik Fabrikasında düşer; istif bloklarının altında kalan işçi Kemal Gümüşsoy ezilerek can verdi...»

«TRT Teknisyenlerinden Nezih Yimsek Pohtlı yolundaki yeni radyo verici trafo merkezinde 35 kV'a çarpılarak öldü...»

«Göçükte kalan bir mühendis kurtarılamadı...»

«Armutçuk grizu patlamasında bir maden mühendisi uzun süre tedavi gerektiren yaralar aldı...»

\

«Kozlu Kömür ocaklarında grizu patlaması sonucu 23 işçi öldü, 76 işçi ve bir maden mühendisi yaralandı...»

Yi karıda sıraladıklarımız son aylarda meydana gelen ve 'bir /bölümü de basına yansıyan iş kazalarından bir kaç örnektir. Bu durum fabrika, şantiye, maden ocağı gibi iş yerlerinde, çalışanları tehdit eden tehlikelerin giderek arttığını göstermektedir. Patlayan ocaklarda, çöken inşaatlarda, fabrika ve atelye yangınlarında hayatlarını kaybedenler, yaralananlar ve iş göremez duruma gelenlerb ilgili haberler günlük olaylar arasında yer alıyor. Çalışanların başında bir garip «mukadderat» dolaşmaktadır. Yetkililer bu «üzücü» olayların nedenini yalnızca dikkatsizliğe bağlar, uyarılara kulak verilmediğini söylerler. Onlara göre hangi koşullar altında olursa olsun korunmayı becerebilmek güvenliğiniz için yeterlidir. Aklınızı ve bilginizi kullanarak tehlikelere hedef olmaktan kurtulabilirsiniz. Böylece kişinin kendi güvenliğinin elinde olduğu yanlış görüşü bir baştan bir başa yankılanır. Her olaydan sonra «Üzüntümüz sonsuzdur. Hayatlarını kaybedenlerin ailelerine gerekli yardımlar yapılacaktır. Meselenin üzerinde hassasiyetle duruyoruz. Sorumlular hakkında kanuni takibata geçilecektir» gibisinden hep aynı sözler tekrarlanır durur.

Elektrik Mühendisliği 101

fi

Oysa ki çağımızda geri kalmış ülkelerde gerçek sorumlu, modern sömürgeciliğin geri bıraktırdığı sosyo-ekonomik yapıdır. İleri atılımlarını yapamamış ülkelerde güvenlik tanımına giren şeyler çalışanlardan uzaktır. Ama bu ülkelerin tümden de güvenlikten yoksun kaldığı söylenemez. Çalışma ve ,iş bulma güvenliği yoktur ama, yabancı petrol şirketlerinin serbest çalışma güvenliği titizlikle korunur. Adım başı rastlanan taşıt kazalarını önleyici trafik güvenliği yoktur ama, dileyen dilediği gibi seyahat etmekte özgürdür. Bilimin sesine kulak verilmez ama, toplumun eğlenme güvenliği renkli gazetelerin tekelindedir. Ev, araba, buzdolabı dağıtan gazozlar neşe ve sağlık kaynağıdır, ama beslenme güvenliğinin adı bile bilinmez, güvenlik herkes için değildir.

İŞ KAZALARIMDA ÖN'SIRALARDAYIZ

Türkiye'de iş kazaları diğer ülkelere oranla çok büyüktür. Özellikle maden sektöründe büyük sayılara ulaşmaktadır. 1972 yılının ilk dokuz ayında yalnız Zonguldak bölgesi maden ocaklarında 50 işçi ölmüştür. Kazaların güvenlik tedbirlerinin yetersizliğinden ileri geldiğini belirten Maden-lş Federasyonu'na göre, yalnızca maden işkolunda yılda ortalama 250 işçi hayatını kaybetmektedir. Zonguldak bölgesindeki yıllık ortalama ölü sayısı 60 dolayındadır. Yine maden mühendislerinden edinilen bilgilere göre 1968, 1969 ve 1970 yıllarında ülkemizin maden işkolunda çalışan 85 bin kişinin üç yıld* verdiği kayıp şöyledir :

58023 işçi iş kazası geçirmiştir. 5735 işçi meslek hastalığına, genellikle ciğer hastalığına tutulmuştur. 7371 işçi kaza ve hastalık nedeniyle çalışamıyacak duruma düşmüştür.'805 işçi de yeraltında patlama, çökme ve zehirlenmelerde can vermiştir. Bu üç yıllık sürede işçi sayısı üzerinden iş kazası oranı yüzde 63. meslek hastalığı oranı yüzde 10'dur. Hastalık ve kaza sonucu çalışamaz duruma gelenlerin oranı yüzde 13, iş kazasında ölüm oranı yüzde birdir.

SSK'nun 1971 yılında hazırladığı istatistik Yıllığı'nda iş kazası, meslek hastalıkları ve sürekli iş kazalarının kaza nedenlerine göre dağılışı ve ölüm olaylarının ölüm nedenlerine göre dağılışına ilişkin sayısal bilgiler verilmektedir. Göstergeler aşağıdadır :

TABLO 1.

iş ka.Mi.la.nii.iii ikaza nedenlerine göre dağılışı:

Kaza nedenleri

.

1967 '

Motorlu taşıt kazaları Diğer taşıt kazaları Kaza sonucu zehirlenmeler Kaza sonucu düşmeler Makinelerin neden olduğu kazalar Yanıcı maddelerde (Patlama, ateş alma) oluşan kazalar Sıcak bir maddeden, korozif bir mayından, buhardan radyasyondan ileri gelen kazalar

1367 11 236

9582 13680

7173 32443

1968 1768

11 218 10985 19071

8230 40569

2569 18

554 12119 22202

2466 21 363

12464 23007

9127 47030

9215 48040

Elektrik Mühendisliği 191

1971 2779

72 738 14112 22975

10216 51302

TABLO 2. li iş göremezlik olaylarının dağılışı :

Faaliyet Guruba Balıkçılık

İş kazası Mesleki

sayısı Hastalıklar

Kömür madeni

12350

Kömürden başka madenler

Hampetrol ve doğal gaz

Taşlık ve kum ocakları Gıda maddeleri sanayii

Tütün sanayii

1952"

Dokuma sanayii

11622

îçki sanayii

Taş, toprak, kıl kum v.s. den imâl

Metallere müteallik esas endüstri

Metalden eşya yapımı (Makine hariç) Münakale aygıtları yapımı

16.802

11.342

inşaat

28.920

Elektrik Havagazı buharla ısıtma

—ı

Nakliyat

115490

Sürekli İş görmezlik

—> 688 44 —

3 103 24 193 24

97 83

227 93 473 12 70 2137

ölüm —

195 26 2 20 18 1 13 1 17

4 15 246 8 58 628

TABLO 3.

1971 yılında ölüm olaylarının ölüm nedenlerine göre dağılışı

ölüm nedeni iş kazası Meslek hastalığı Toplam

495 109 604

602 122 724

628 132 760

679 114 793

583 175 758

Elektrik Mühendisliği 1»1

İŞ .GÜVENLİĞİNİN TEMELİ

İş güvenliği, yaşantısını çalışarak sürdürmek durumundaki geniş kesimin diğer sorunlarıyla içiçedir. Bu anlamda çalışma koşullarının güvenilir düzeyi, toplumsal güvenliğin, eğitsel ve özdeksel (maddi) gereksinmelerin nasıl ve ne ölçüde karşılandığına bağlı kalmaktadır. Ekonomisi bağımlı, sanayileşmemiş ülkelerde, toplum sorunlarına birbirinden bağımsız çözüm yolları arama yada kısa vadeli iyileştirci tedbirlere başvurma yoluyla sağlıklı bir düzen kurma olasılığı yoktur. Onulmaz gibi görünen bu durum, ülkemizin yabancı anamalın (sermayenin) etki alanından henüz kurtulamamış olmasıyla açıklanabilir. Uluslararası tekelci anamalcılığın, rekabetçi anamalcılığın ekonomik yasalarını tarihsel olarak ortadan kaldırdığı bu dönemde, gerekli birikimi sağlamakta çok geç kalmış bir ülke için rekabetçi anamalcılık gerilerde kalmıştır. Takvimler bizde 1995 yılını gösterirken, avrupci ülkeleri bizden bir kaç yüzyıl ilerde olacaklardır.

Ülkemizdeki tüm toplumsal ve ekonomik bunalımlar, işte bu çıkmaz yolda yürümekten doğmaktadır. Dar bir çevrenin edindiği kâr oranı denetsiz büyürken, değer ve hizmet üreten büyük kitle yoksulluğun karanlığında kalmaktadır. Bütün bunlara rağmen çoğunluktan, belirsiz süre için ve durmadan büyüyen boyutlarda daha halâ fedakârlık isteniyo-. Küçük üreticiden teknik elemana kadar uzayan bu politika çalınanların gücünü aşmıştır. Daha öncede belir'tiğimiz gibi fedakârlık gerçek kalkınmayı sağlamayacak, fedakârlık oranının anamalcıların kasalarına akmasından öte yarar sağlama/acaktır. Öte yandan koi ve kafa gücü tantana ile ihraç edilirken, işsizlik yayılmaktadır. Pek çok kişinin işlerine çeşitli nedenlerle son verilmiştir. Sendikalara üye kaydedildikleri için, işçilerin işlerinden atıldıklarına ilişkin haberleri çok sık duymaktayız. Yeterli çalışma güvenliği olmadığını belirterek ocaklara inmemekte direnen dört maden mühendisi de atılanlar arasındadır. Görülüyor ki, iş güvenliği konusunda beliren tepkiler, bu tepkileri gösteren kişilerin ger çekte toplumsal güvenlikten de yoksun olduklarını bir kez daha ortaya koymaktadır. Grevleri ekonomiyi baltayıcı girişimler sayan, grevcilerin yerini başka işçilerle doldurmak isteyen çarpık anlayış, lokavt'ın temel haklar gibi Anayasa'da yer almasını öğütlemektedir. İşverenin her türlü güvenliği vardır da, çalışanların güvenliği neden çok görülür? Böyle istenir, çünkü güvenlik dengesi işverenin lehine bozuldukça kâr olanakları da aynı oranda artacaktır. Ege Sanayi ve Tfcaret Odalarının ortak toplantısında bir bölge temsilcisi «Bağ-Kur'a girenlerle dahi nüfusun yüzde 10'una toplumsal güvenlik sağlanamamıştır» derken idare'yi eleştirmektedir. Böylece bu yapının tek sorumlusu çarpık anamalcılık, geri kalmışlığa kendince makul nedenler bulmuş oluyor.

iş güvenliği genel toplumsal güvenliklerin bir parçasıdır. Gerek iş yerlerindeki çalışma koşullarının, gerekse özdeksel yaşantının insan onuruna yaraşır düzeye çıkarılması, çaPişanlarm karar mekanizmasındaki ağırlığına bağlıdır. Bu açık dengesizlik nasibini 0lan teknik elemanlarda ancak demokratik haklarını kullanabildikleri, tüm çalışanlarla birlikte söz ve karar sahibi oldukları ölçüde mutluluğa kavuşabileceklerdir.

Elektrik Mühendisli&i 191