34.5 VE 15 Kv'LUK ENERJİ NAKİL HATLARINDA DİREK KORUMA TOPRAKLAMA DİRENCİ HANGİ MERTEBEDE OLMALIDIR

UDK: 621-316.99

34,5 ve 15 kV'luk Enerji Nakil Hatlarında Direk Koruma Topraklama Direnci Hangi Mertebede Olmalıdır*?

Ayhan TÜRELİ ODTÜ

ÖZET

Bu yazıda 34,5 ve 15 kV'lik enerji nakil hatlarında direk koruma topraklama direncinin ne olması gerektiği, topraklamada varılmak istenen ana amaçlar bakımından incelenmektedir.

SUMMARY in this paper the earthing problems of poles employed in 34,5 and 15 kV transmission lines are investigated.

1. GİRlŞ

Memleketimizde yapılmış ve yapılmakta olan enerji nakil hatlarında her direkte bir koruma topraklaması yapılmakta ve Kuvvetli Akım

* Odamızın hazırlanmış olduğu dizi teknik konferanslar serisinden, 18 Araluk 1972 Pazartesi günü Mimarlar Odası Konferans Salonu'nda verilmiştir.

Elektrik Dağıtım Tesisatının Bakım, işletme ve Tesisine Dair Talimatnamenin 107 nci maddesine göre bu topraklama direncinin 20 fi'un altında olması gerekmektedir. Topraklama suni elektrodlarla yapılmakta, tek bir elektrodla 20 fî 'un altına düşülemediğinde ilâve elektrodlar tesis edilmektedir, ilâve topraklama kollan masrafları arttırdığı gibi, bazı hallerde, arazinin göstereceği hususiyet dolayısı ile, gene 20 fi 'un altına düşülememektedir. Bu gibi durumlarla

sık sık karşılaşıldığından topraklama direncinin 20^'un altına düşürülmesinin gereğinin yeniden incelenmesi faydalı görülmüştür.

Topraklamada varılması istenilen ana amaçlar sistemde enerji kesilmelerini azaltmak (sistem devamlılığı), insan emniyetini sağlamaık ve meydana gelecek arızalarda 'koruyucu rölelerin arızalan görebilmelerine yardımcı olmak şeklinde özetlenebileceğinden mevzubahis problem aşağıda bu yönlerden ve sadece 34,5 JkV'a kadar olan sistemler için incelenmiştir. Daha yüksek voltajlı sistemler için aynı problemin analizi halen yapılmakta olup, sonuçlar ileride yayınlanacaktır.

rına maruz kalan insanlar üzerinden bir akün

geçer ve bu akımın, bilhassa şiddet ve süresine

bağlı olarak, o insan üzerinde muhtelif etkileri

olur. Bu mevzuda bilhassa Almanya ve Amerika

Birleşik Devletlerinde birçok araştırma ve

deneyler yapılmıştır. Biegelmeier [2,3] insan

vücudundan geçecek akımın fiziyolojik etkilerini

Tablo l'de görüldüğü şekilde özetlemektedir. Bu

tablodan da görüldüğü üzere şok süresi ile l .kalp

atış periyodu (0,75 saniye olarak alınmıştır)

arasındaki münasebet 50 mA'in üzerindeki vücut

akımlarında büyük önem kazanmaktadır. lEC'nın

64 No. lu Teknik Komitesi ise (alçak gerilim

tesislerinde), insanlara zararı olmayan akımları

I = 10 +

(D

2. TOPRAKLAMANIN SİSTEM DEVAMLILI-

ĞINA TESİRLERİ

Sistemde herhangi bir sebepten meydana geleformülü ile tesbk etmek eğilimindedir [4].

cek aşın gerilimler izolasyonun en zayıf olduğu yerlerde (direklerde izolatörler) atlama yaptırarak kısa devre meydana getirir ve hatların

Bu formülde I, mA olarak vücut akımı ve t de saniye olarak sok süresidir.

işletme dışı bırakılmasına sebep olurlar. Bu asm gerilimlerin çok büyük ekseriyeti atmosferik sebepler veya manevralar neticesi meydana gelir. Toprak teli olan enerji nakil hatlarında hatta düşen yıldırımların ekseriyeti top-

Amerika Birleşik Devletleri ve ingiltere'de ise Dalziel [5,6,7,8,9] tarafından insanlann % 99,5' unun kalp fibrilasyonuna maruz kalmadan dayanabilecekleri akımı belirten

rak teli üzerine isabet eder ve yıldırım deşarjı

0,165

toprak teli ve direk koruyucu topraklama

I = —fi-

(2)

«istemi üzerinden toprağa verilir. Bu gibi durumlarda, ters atlamalara mani olması bakı- formülüne göre işlem yapılmaktadır [10].

mından, direk topraklama direncinin değerinin küçük tutulması önemlidir. Ancak Türkiye'de mevcut ve yapılmakta olan 34,5 ve 15 kV'lik enerji nakil hatlarında toprak teli kullanılma-

Bu formülde t saniye olarak şok süresini ve I de amper olarak vücut akımını göstermektedir.

maktadır. 15 ve 34,5 kV'lik şebekelerin izolasyon seviyesi düşük olduğundan faz iletkenlerine ve direklere isabet edecek yıldıran deşarjlarının hemen hemen tümü hat izolasyon sevi-

Denklem (2)'ye dayanarak müsaade edilebilecek temas ve adım gerilimleri aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır [10,11] :

yesinin üstünde voltajlar meydana getirmekte

[1] ve topraklama direncinin değeri ne olursa olsun inkita yaratmaktadır. Hat civarına

= l RK H------- 7---- l

düşecek yıldırımların hatta endüklediği gerilimler ise, 15 ve 34,5 kV'ta çok nadir haller dışında

inkita meydana getirecek seviyeye çıkamamaktadır. Esasen topraklama direncinin bu

durumda da bir tesiri olmamaktadır. Aynı netice, bu işletme voltajlarında, manevra gerilimleri için de caridir.

^ 165 4- 0_.25 Ps y (3)

V, d,n =

(RK + 2 RF) IK

î. TOPRAKLAMANIN İNSAN EMNİYETİNE TESÖULERl

= ( 1000 + 6 Ps )

-

V,

Bir arıza 'esnasında toprak üzerinden devresini tamamlayan kısa devre akımı topraklama sistemleri civarında insan ve hayvanlar için tehlikeli olabilecek voltajlar meydana getirebilirler. Bu şekilde «temas» ve «adım» voltajla-

V, (4)

Bu denklemlerde RK insan vücudunun direnci olup, 1000 fi olarak alınmakta, RF ise insan

50-60 Hz

Kod

arasındaki akımın efektif

değeri (mA)

0- 1

Tablo 1. Vücuttan geçen akımın tesirleri:

Şok süresi

İnsanlar üzerindeki fizıyolojik tesirleri

Seziş başlangıcı. Elektriğe çarpılma hissedilmemekte.

A, 1-15

Kramp başlama sının. Tutulan cisimden ellerin yardımsız olarak bırakılabiknesı artık mümkün değil. Parmak ve .kol adalelerinde kuvvetli ve bazan çok acılı tesirler.

A2 15-30

Dakikalar

Kollarda krampa benzer kasılmalar. Teneffüs zorluğu. Kan tazyikinin artması. Dayana-bilme sınırı.

A3 30-50

Saniyelerte dakikalar arası

Kalp intizamsızlığı, Kan tazyikinde artış. Kuvvetli kramp tesirleri. Baygınlık. Akımın üst sınırlarında ve süre uzun olduğunda ventriküler fibrilasyon.

B, 50'den bir 'kaç Bir kalp peryo- Ventriküler fibrilasyon yok. Ağır şok.

yüze kadar

dundan az

Bir kalp peryodundan çok

Venıtııjkjiıler ijiıbrijlasyon. Beginning of eleotrocutıon in relation to heart phase not important. Münabbih (stimulus) nakil sisteminin bozulması veya karışması. Baygınlık. Akım izleri.

B2

Birkaç yüzün üstünde

Bir kalp peryodundan az

Ventriküler fibrilasyon. Beginning of electrocution in relation to heart phase impor-tant Fibrilasyon başlaması sadece hassas devrede. (Kalp adielesine diıtekt münebMh tesir?) Baygınlık, akım izleri.

Bir kalp peryo- Reversıble cardiac arrest. Range of electrical

dundan çok

defibrillation. Baygınlık. Akım izleri. Yanıklar.

Not : Tercüme edil'emiyen bazı tıbbî 'terimler ve cümleler aynen kullanılmıştır.

ayağı ile toprak arasındaki temas direncini belirtmekte ve hesabı herbir ayağı 8 cm yarıçapında dairesel bir levha şeklinde düşünülerek yapılmaktadır. ps ise Çl/m olarak temas bölgesi toprak spesifik direncidir.

Denklem (3)'e göre, enerji nakil hattı direğinin bulunduğu yerde ps = 100 fj/m (nemli toprak) olarak alındığında müsaade edilebilecek temas gerilimi, 0,1 , l, 2 ve 3 saniyelik süreler için, sırayla, 600, 190, 135 ve nur. ps = 1000 110 olarak bulu- (kuru toprak) olarak alındığında ise aynı değerler 1310, 415, 295 ve 240 olarak bulunur.

Direk topraklama direncini 20 £} olarak aldığımızda yukarıda hesaplanan müsaade edilebilecek 'temas gerilimlerinin (*) üstüne çıkmamak için topraktan geçecek kısa devre akımlarının, aynı süreler için, 30, 9,5, 6,75 ve 5,5 A'ın (ps = 100 fi/m için) ve 65,5, 20,75, 14,75 ve 12 A'in (Ps = 1000 J^/m için) üstüne çıkmaması gerekmektedir. Topraktan geçecek arıza akımlarının mertebesi ise sistemin işletme topraklaması şekline bağlı olup, değişik değerler alabilir. Şimdi bunu inceleyelim.

* Direk topraklaması .bir ağ şebekesi şeklinde olmadığından, direğe temas neticesinde azat mi temas gerilimine maruz kalınacağı düşünülmüştür.

3.1 Nötrü efektif olarak topraklı şebekeler :

Türkiye'de mevcut 34,5 vs 15 kV'luk şebekelerin büyük çoğunluğu ana transformatörlerin dii'3kt topraklı yıldız sargısından beslenmekte olup, bu gibi şebekelerde faz-toprak ıkısa devre akımları çok büyük değerler almaktadır. Ek l'den de görüleceği üzere, en zayıf noktalarda bile bu akım 500 A mertebesinde olmaıktadır. Bu da 20 j^'hık topraklama sisteminde, 10000 V'lıi'k temas gerilimi vermektedir. Ekseriyetinin aşın akım röleleriyle 'korunduğu bu hatlarda röle+kesici çalışma sürelerini l saniye olarak aldığımızda (ekseri haller bu sürenin üzerindedir), zarar vermiyecek temas gerilimini bu akımda elde edebilmek için direk topraklama direncinin 0,38 jQ (ps = 100 fl/m için) veya 0,83 f£ (Pi = 1000 fi/m için) olması icap eder. Kısa devre akımının veya anza süresinin daha büyük olduğu durumlarda ise topraklama direnci daha da küçültülmelidir. Bu durumu temin için ise, uygun arazi şartlarında bile, ancak trafo istasyonlarında olduğu -gibi AA toprak şebekesinin kurulması icap eder (**). Her direkte bu gibi topraklamanın ekonomik bakımdan yapılamayacağı aşikardır. Dolayısıyla/, nötrü toprail$i; s&stemlelrde, herhamgi bir toprak kısa devresi anında röle ve kesicilerin çalışarak arızalı hattı süratle devre dışı yapacağı ve koruma topraklamalarının bu hususa, 4.1'de izah edildiği şekilde faydalı olacağı düşünülür. Böylece arızalı hattın süratle devre dışı edilmesi ile herhangi bir insan veya havanın arızalı 'bölgede bulunma ve zarar görme ihtimali çok azaltılmış olmaktadır.

3.2 Transformatörlerin üçgen veya nötrü izo le yıldız sargısından beslenen şebekeler:

Bu tip şebekelerde herhangi -bir sebepten bir faz toprak arızası olduğu takdirde çok küçük mertebede bir arıza akımı arızalı olmayan faz iletkenlerinin toprağa olan kapasitansı üzerinden devresini tamamlar. Bu akım birçok hallerde kendi kendine kesilebilir. Ancak kesilmediği takdirde, değeri çok küçük olduğundan, akımla çalışan rölelerle mevcudiyeti tesbit edilemez. Bir voltaj trafosunun açık üçgen sargısından beslenen bir sıfır bileşen voltaj rölesi her nekadar böyle bir arızanın mevcudiyetini belirtse de, arızanın hangi hat üzerinde olduğunu göstermez. Dolayısıyla arızalı hattın bulunup, devre dışı edilmesi bazen saatlerce sürebilir. Bu gibi hallerde insan veya hayvanların arıza akımının geçtiği direk civarında

** Bazı hallerde trafo istasyonlannda bile topraklama direnci bu mertebelere düşürülemediğinden AA şebekesi sıklaştınlarak voltaj gradiyantı düşürülmektedir.

bulunarak temas veya adım gerilimine maruz kalma ihtimalleri nötrü topraklı şebekelere nazaran çok daha fazladır. Dolayısıyla bu gibi şebekelerde direk topraklamalarının ZOj^'ün altına düşürülmesi icap eder. Anza akımı 'küçük olacağından 20 Q veya altındaki topraklama direnci temas ve adım gerilimlerini, 'ekseri hallerde, insanlara zarar verecek seviyenin altında tutabilir.

33 Nötrü Peterson bobini üzerinden topraklanmış şebekeler:

Kısım 2.1'deki neticeler nötrü Peterson bobini üzerinden topraklanmış şebekeler için de cari olup, bu gibi şebekelerde direk topraklama direncinin 20 J^'un altına düşürülmesi icap eder Bunun için Doğu ve Batı Almanya'da

R ^ -^L

(5)

1K

formülü kullanılmaktadır [12,13]. Burada IK

amper olarak en büyük anza akımını ve R, Çi

olarak topraklama sistemi direncini göstermek

tedir.

4. TOPRAKLAMANIN RÖLE KORUMASINA TESİRİ

Direklerde koruma topraklaması yapılmasının gayelerinden biri de herhangi bir toprak ıkısa devresinde arıza akımının değerini röleleri çalıştırabilecek seviyede tutmaktır. Bu da sistemin işletme topraklamasının şekline bağlıdır.

4.1 Nötrü efektif topraklı şebekeler:

Bu gibi şebekelerde nötr noktası direkt topraklı ve direklerin topraklama dirençleri 20 <Q civarında ise, Ek l'deki misallerden de görüleceği üzere, faz-toprak arızalarında akacak anza akımı, hattın nominal yük akımının çok üstünde olacağından her üç faza yerleştirilecek aşın akım röleleriyle (Şekil 1) hat rahatça korunabilir ve arızalı hat süratle devre dışı 'edilebilir.

-A -B -c

<l

Şekil 1. 275

------ gf ----(»t -----eg ı'

-40

Gene, Ek l'deki misallerden de görüleceği üzere, direk topraklama dirençleri 20fj*un çok üstünde olduğu hallerde bile, faz-toprak anza akımı, hat nominal yük akımının pek altına düşmemektedir. Bu gibi durumlarda ise ifcı fazda aşın akım ve birde sıfır bileşen aşın akım rölesi kullanarak (Şekil 2) arızalı durum

Şekil 2.

kolayca tesbit edilebilir ve anzalı hat selektif

olarak kısa sürede devre dışı yapılabilir. Dola

yısıyla, bu şekilde nötrü topraklı şebekelerde

direklerdeki topraklama direncinin değerinin

üst sınırını tayin eden husus, toprak arızaların

da akacaik toprak akımının sıfır bileşen aşın

akım rölesini rahatça çalıştıracak mertebede

olmasının teminidir. Bu da Ek l'deki misaller

den görüleceği üzere 20 fî'un bir hayli üzerinde

olup, tek bir topraklama elektrodu ile bile her

türlü arazide temin edileceği düşünülebilir. Ancaık, bu hususun ölçmeler yaptırılarak tevsik

edilmesi faydalı olacaktır.

,.'

4.2 Nötrü Izolell veya kompanze edilmiş (Peterson bobini!) şebekeler:

Bu tip şebekelerde direk topraklamalarının röle [korumasına tesiri olmayıp, Kısım 3'de belirtildiği şekilde, insan emniyeti bakımından 20 Q'un altında olması icap eder.

5. S O N U Ç

5.1 Nötrü izoleli veya Peterson bobini kullanılan şebekelerde insan emniyeti yönünden direk topraklamalarının 20 fl'un altında olması icap eder. Bunu gerçekleştirmek ekonomik bakımdan ağır olacağından birçok memlekette

bu şarta ancak meskûn bölgelerde tam olarak uyulmaktadır [14].

52 Nötrü topraklanmış şebekelerde koruma rölelerinin arızayı kolayca ve süratle .tesbk ede bilmeleri için enerji nakil hatları direklerinde koruma topraklaması yapılması uygundur. An cak, bu topraklamada, topraklama direncini 20 ,Q'un. altına düşürmeye lüzum yoktur. Tek bir topraklama elektrodu ile istenilen gayeye ekseri hallerde varılabilir. Ancak müsaade edilecek en yüksek topraklama direncini tesbit etmek için Ek. l'de belirtildiği şekilde hesaplar yapılmalı, röleleri çalıştıracak akımların geçip geçmeyece ği kontrol edilmelidir.

Bu gibi şebekelerde koruma topraklamasının insan emniyetine tesiri arızanın süratle 'kaldırılmasının teminidir [15] ve VDE 0141/12.40'm Peterson bobinli şebekelerde müsaade ettiği 125 V'luk azami' temas geriliminin altına direkt topraklı şebekelerde düsülememektedir [16].

t

53 Nötrü direkt topraklı şebekelerde enerji nakil hatlarının özel olarak elektrodlarla hiç topraklanmaması düşünülebilir. Ancak bunun röle korumasına ne gibi etkilerde bulunacağınin tam tesbit edilmesi lâzımdır. Burada ce vaplandırılması gereken suallerden bazıları şun lardır :

a. özel olarak topraklanmamış bir beton veya demir direğin toprağı olan direnci, çeşitli arazi lerde ne mertebededir ve netice olarak koru ma rölelerinin emniyetli olarak çalışmasına nasıl tesir eder?

b. Bu' gibi topraklanmamış direklerde Faz ara sı izolâsyon seviyesi ile faz toprak arası izo lâsyon seviyeleri hangi mertebededir? Arızalar hangi nisbette faz-toprak arızası olarak ortaya çıkacaktır? .Meselâ ağaç direkli hatlar toprak lanmadığında arızaların hemen hemen tümü faz arası arızasında dönüşmektedir. Aynı du rum beton ve demir direkli hatlar için ne mik tarda olacaktır?.

c. Bir' beton veya demir direkten uzun veya kısa süre bir anza akımı aktığı takdirde bu nun direğe vereceği zararlar nelerdir? Bazı memleketlerde bu yüzden beton direklerin top rağa gömülü kısımlarının bozulduğu ve bakım cıların direğe çıktıklarında bu direklerin dev rildiği tesbit edilmiştir [17]. Aynı durumların topraklama tesisinin iyi yapılmadığı, iyi seçil mediği ve zamanla bozulduğu hallerde de mey dana gelebileceği düşünülmelidir.

Yukarıdaki ve benzeri soruların cevaplandın! ması için bazı test've araştırmalann yapılma sı uygun olacaktır. • " •

Elektrik Mühendisliği 196-19'

3.4 Direk koruma topraklamalarının 20j|'un altında olması gereğini belirten Kuvvetli Akım Elektrik Dağıtım Tesisatının Bakını, tşletme ve Tesisine Dair Talimatnamenin yeniden incelenmesi uygun olacaktır.

6. EK. l

Şekil 3a'da enterkonnekte şebekeye bağlı bir transformatör istasyonu ve bunun 34,5 kV'Iuk çıkış fiderleti, Şekil 3b'de bu sistemin tek hat

trafo empedanslannı göstermektedir. 34,5 kV luk fiderin (100 km uzunluğunda ve 266,8 MCM' lik iletkenler kullanıldığı farz edildiğinde) bir kilometre uzunluğunun pozitif, negatif ve sıfır bileşen empedanslan da Şekil 4'de gösterilmektedir. Arıza noktasındaki topraklama direnci parametre olarak alındığında ve hattın başında, 10 km, 50 km ve 100 'km mesafelerde meydana gelecek kısa devrelerde kısa devre akımı değerleri hesaplanmış ve neticeler Tablo l'de gösterilmiştir. Kısa devre akımının hesaplanmasında aşağıdaki formül kullanılmıştır.

154 kV

Xt=0,15pu (Xt=0,lpu)

(a)

(b)

Şekil 3. Enterkornekte şebekeye bağlı 154/34,5 kVluk bir trafo istasyonu ve çıkış flderleri.

şeması ve Şekil 4'de de bu sistemin simetrili bileşen devreleri ve 34,5 kV'Iuk fiderlerden birinde bir faz-toprak 'kısa devresi olduğunda bu devrelerin bağlantı şekli görülmektedir. Şekil 4'de parantez içind'e olmayan değerler enterkonnekte şebekenin 154 kV'Iuk barasındaki 3-faz kısa devre gücü 300 MVA ve trafo gücü 5MVA olduğu (TEK şebekesi takribi alt değerleri) ve parantez içindeki değerlerde aynı büyüklüklerin 2500 MVA ve 100 MVA olduğu (TEK Şebekesi takribi üst değerleri) durumlarda 34,5 kV'a irca edilmiş eşdeğer kaynak ve

Şekil 4. 34,5 kVluk fiderlerden birinde anza [faztoprak kısa devresi) olduğunda Şekil 3'de-kl sistemin bileşen devreleri ve bağlantı sekli: (Xt = 0.15 p.u. Xt = 0.1 p.u.)

3 x 34,5 / ( V 3 ) x İP* __________ (6) 277

Tablo 2. Faz-toprak kısa devre akımları:

154 kV'luık bara 3-faz kısa devre gücü ve 154/ 34,5 'kV'luk trafo gücü parantez içinde olmayan değerlerde 300 MVA ve 5 MVA, parantez içinde olan değerlerde 2500 MVA ve 100 MVA olarak alınmıştır.

R Faz - toprak kısa devre akımı (A)

(n)

Arıza ııaktasımn uzaklığı

0 km 10 km 50 km 100 km

ı

(10,135) (5929) (2230) (1253)

(1972) (1808) (1293) (917)

(9%) (958) (812) (664)

(400) (394) (371) (343)

186 (200)

184 (199)

177 (193)

168 (187)

(100) (100) (98) (97)

7. KAYNAKLAR

1. Golde R. H.: "Lightning Performence oi British High-Voltage Distribution Systems", Proc IEE, Vol. 113, No. 4, April 1966.

2. Biegelmeier, G. ve Rotter K.: "Electrical Resistances..and Currents in the Human Body ", Electrotechndık und Mashinenbau, Vol. 88, pp. 104-114, March 1971.

. 3. Biegelmeier, G.: "Einige neue Erkenntnisse betreffend die Technik deş Berührungsspannungsschutzes in Niederspannungsan lagen" International Symposium on Earting and Protectioıı Systems, EartMng Vol. l, pp. 15-41, 22-24 June, 1972, Wroclaw, Polonya.

4. Robbins, J. A.: "What ıs the ideal Level of Protection for the User?", International

• Meddum Valtage Earthing Proctices, 21-23

March 1972, IEE Conference Publication No 82, pp. 94-103, Londra.

5. Dolziel, C. F.: "Dangerous Electric Cur rents", AIEE Trans. Vol. 65, pp. 579-585 ve 1123-1124.

6. Dalzıel, C. F.: -'A study of the Hazards of Impulse Currents", AIEE Trans. Vol. 72Part III, pp. 1032-43, 1953.

7. Dalzıel, C. F. and Massoglia, F. P.: "Letgo Currents and Voltages" AIEE Trans, Vol. 75, Part II, pp. 49-56, 1956.

8. Dalziel, C. F.: "Temporary Paralysis Following Freezing to a Wire", AIEE Trens., Vol. 79, Part III, pp. 174-5, 1960.

9. Daziel, C. F.: "Threshold 60-Cycte Fiıbrillating Currents", AIEE Trans., Vol. 79, Part III, 1960

10. ''Guide for Safety in Alfernating Current Substation Grounding", AIEE, Report No. 80, March 1961.

11. Vilkins R.: "Güç sistemlerinin topraklan ması". Elektrik Mühendisleri Odası Dergi si, 185/Mayıs 1972, s. 65-82.

12. Freytag. K.: "Gefahrdungsspannungen im Mittel-und Nflederspannungsnetz bei Erdund Dopjyelerd'schlüssenı im Miıttelspannungsnetz", International Symposium on Earthing and Protection Systems, Earthing Vol. II, pp. 29-46, 22-24 June 1972, Wroclaw, Polonya.

13. VDE 0141/12.40.

14. International Symposium on Earthing and Protection Systems, 22-24 June 1972, Wroclaw Polonya'da yaptığım özel görüşmeler den.

15.- Laurent, P.: "Leş Bases GenSrales de la Technique deş Mises a la Terre Dans leş Installations Electriques", Le Bulletin de la Societö Francais'e deş Electriciens, Juillet 1951.

16. Langer, H.: "Messungen von Erderspannungen in einem 220 kV - Umspannwerk", Elektrotechnische Zeitschrift, Vol. 75, 1954, pp. 97-105.

17. Bogazewski, W.: "Field Tests of the Influence of Durable Earthfault Currents on Concretc Structures of Overhead Medium Vcltage Lines", International Symposium on Earthing and Protection Systems, 22-24 June 1972, Earthing Vol. II, pp. 150-171. Wroclow, Polonya.