MÜHENDİSLİK DÜNYASI (UYGULAMALAR-HABERLER)

Armatür Direncini Yok Ederek Doğru Gerilim Motorunun Hız Kontrolü

Sabit mıknatıslı veya ayrı ikaz sargılı doğru gerilim motorunun hızı ideal olarak motor yükünden bağımsızdır. Hız doğrudan doğruya motora uygulanan gerilimle belirlenir, ideal motorda armatür direncinin sıfır olması nedeniyle armatürde oluşan zıt gerilim motora uygulanan gerilime eşit olur. Motor akımı yüke bağlı olarak değişik değerler alır. Gerçekte, belirli bir armatür direncinin olması ve yüke göre armatür direnci üzerinde düşen gerilimin değişmesi motorun hız regülasyonunu bozar. Armatür diren, cine eşit negatif bir direncin motora seri olarak bağlanmasıyla regülasyon sorunu çözümlenebilir. Şekilde verilen devrede motorun hızı, giriş gerilimiyle doğrusal olarak kontrol edilebilmektedir. Hız yüke bağımlı değildir. Motoru sürmek için güçlü bir işlem 'yükseltici kullanılmakta, gerekli negatif direnç pozitif akım geri beslemesiyle sağlanmaktadır. Motora seri Rs direnciyle, motor akımıyla orantılı işaret işlem yükseltecinin çevirmeyen (+) girişine geri beslenmektedir. G'eri besleme, motora uygulanan gerilimi yüke bağımlı olarak değiştirmekte, motor hızının sabit kalmasını sağlamaktadır- Kaynak gerilimi, motora uygulanacak gerilimden 3 V kadar fazla olmalıdır. Kaynak gerilimi değeri işlem yükseltecinin maksimum değerinden fazla olmamalıdır. Rin direnci için uygun bir değer seçildikten sonra geri besleme direnci, KD F = ---R--i-n--.--(-d-e--v-i-r-/-d--a-k--)--- k. Eğ eşitliğinden bulunur. Bu eşitlikte k, devir/dak. volt cinsinden motor sabitidir, değeri deneysel olarak bulunabilir. Rs direnci, güç kaybını önlemek için mümkün olduğu kadar küçük seçilmelidir, örneğin Rs = Ra/10 seçilebilir. Rb direnci, Rb = Rin RF Rs/(Ra Rin — Rs RF) eşitliğinden hesaplanabilir. Rb, işlem yükseltecinin çıkışından görün'en negatif direnci belirler, değeri motorun devir/dak. volt duyarlılığını etkilemez. CF kondansatörü en iyi şekilde deneysel olarak bulunabilir. RpCF zaman sabitinin 50 ms olması bu tür uygulamalar için yeterli olmaktadır.

Sıcaklıktan Gerilime Doğrusal Çevirici , ,

Şekil l'de gösterilen doğru akım yükselteci sıcaklık değişmelerini gerilim değişmelerine dönüştürmek için .tasanmlanmıştır. —40°C ila + 125°C arasındaki sıcakhklan T %r l'lik bir doğrusallıkla gerilime dönüştüren çevirici Şekil l de görüldüğü gibi bir doğru akım yükseltecinden ibarettir. Bu uygulamada istenen yüksek doğrusallık oranı (=F % 1) ve yüksek duyarlık, tabam ön gerilim devresinin direnç seviyesini düşük tutmak ve yüksek betalı bir silis-

yum tranzistoru (2N2222) kullanmak suretiyle gerçekleştirilmektedir. 2N2222'nin toplayıcısının kapsüle bağlı olması da ayrıca çeviricinin hızlı sıcaklık değişmelerini izliyebilmesini sağlamaktadır. Sıcaklıktan gerilime çevirme oranı (V/°C) doğrudan doğruya toplayıcı direncinin yayıcı direncine oranıyla verilmektedir. Bu da çevirme oranının tranzistor parametrelerinden bağımsız olmasını sağlamaktadırAncak belirli bir sıcaklıktaki mutlak çıkış gerilimi tranzistor parametrelerine bağla olduğu için, devredeki tranzistor değiştirildiğinde, çeviricinin standard bir sıcaklık altında taban devresindeki potansiyometre aracılığıyla yeniden kalibras'yonu gerekmektedir. Çeviricinin çevirme karakteristiği Sekil2'de gösterilmiştir.

f10V

33K

25 K

1K

330 n l

390 n.

£0-20 O 20 '..O 60 80 100 120 bıçaklı k f°C)

Şekil, l

Şekil. 2

Büyük Turbogeneratörler Montajdan Önce Deneniyor

Leningrad'daki «Elektrosüa» fabrikasında, turbogeneratörlerin kontrolü ve denen

mesi için bir kısım yapılmıştır. 1GW güce kadar olan turbogeneratörler'in bütün

ikaz ve yçrl'eştirme çalışmaları, burada tam yük altında yapılabilmektedir. Şimdi

ye kacîar bu kontrol ve ayarlama çalışmaları doğrudan santrallarda yapılmakta ve

zaman zaman bir yıla kadar açış gecikmelerine neden olmaktaydı.

.

Gerilim Altındaki izolatörlerin Yağ Tabakası İle Korunması ingiliz El'ectricity Council Research Centre tarafından, llkV izolatörlerinin yabancı tabakalarla kaplanmasını önlemek amacıyla, organik yağlardan oluşan bir koruyucu tabakayı gerilim altında kaphyabilen ve kirlenmesi halinde yenileyebilen bir cihaz, serisi geliştirilmiştir. izolatördeki yağ 120°C sıcaklıkta basınçlı havayla alınmakta, hava basıncıyla çalışan, izolatörün üstüne kapanan bir tertibatla yağ örtüsü oluşturulmaktadır.

gelişmeler

2 Ghz'in Üstünde Sınır Frekanslı Tümleşik Devre Yapılıyor ingiltere'de «Bipolar Process III» adıyla geliştirilmiş bir yöntemle, 4um kalınlığındaki epitalsiyal tabakalarla tümleşik silisyum devreleri yapılmaktadır. Bunlarda yayıcı-taban geçidi 0,25 tim, taban-toplayıcı geçidi ise 0,5 um derinlikte oluşmaktadır. Bu yöntemle 2 GHz'in üstünde sınır frekanslı elemanlar oluşmaktadır.

36X36'lı Matrisle Resim Elde Edilebiliyor

isviçre'de, resim iletiminin en tasarruflu biçimde oluşturulması üzerine yapılan çalışmaların sonucuna göre, 36X36 noktayla iletilen bir resim, noktalan belirsiz bir şekilde üst üste getiren bir filtre aracılığıyla yeniden elde edilebilmektedir.

gel işmeler

Termik Anahtar

Vanadium fosfatlı termistör ve termik kuplaj elemanları, termik detektör ve elektriki anahtar özelliklerini birleştirmektedirler, ingiltere'de yapılan bu camsı eleman, üzerindeki gerilimin belirli bir değeri asmasıyla, düşük iletken özelliğinden, birden iyi iletken niteliğine dönüşmektedir. Bu değer artan ısıyla doğrusal düşmektedir.

46 Gev'luk Proton Hızlandırıcı

Rusya'da, Serpuşof daki dairesel proton hızlandırıcı ile 46 Gev'a ulaşan bir elektron spektrum'u elde edilmiştir. Şimdiye kadar Stanford'da (ABD) ancak 20 Gev sınırına ulaşılabilmiştir.

Rüzgar Türbini

Kanada'da dikey eksende, 'iki levha biçimli, iç bükey, metalden borusal döner yapraklı rüzgar türbini geliştirilmiştir. Bu türbin rüzgarın yönünden bağımsız olarak ve 24 km/saatlik bir hızında, döner yaprakların dakikada 170 devirinde 0,9 kW'hk bir enerji üretmektedir-

Lithium Anodlu Kuru Bataryalar

ABD'de Lithium anodlu kuru bataryalar geliştirilmiştir. Bu bataryalar 10-20 yıllık uzun depolama süresiyle —50 ile + 75 °C arasındaki çevre çalışma ısısıyla ve geleneksel kömür — çinko'lulara göre 30 katı kadar fazla olan 400 Wh/kg'lık yüksek enerji yoğunlukları ile göze çarpmaktadırlar.

Tranzistordan Daha Hızlı Bir Anahtar Geliştirildi

IBM şirketinin araştırma dairesinde çalışan bilim adamları çok kısa bir zaman süresi içinde çalışabilen bir anahtar geliştirmişlerdir. Adı geçen anahtar, şimdiye dek bilinen en hızlı tranzistordan daha da hızlı çalışabilmekte ve anahtarı çalıştırabilmek için bir tranzistorun gerektirdiğinin 1/10000'i kadar güç gerekmektedir. «Josephson Eklemi» ismi verilen yeni anahtarın çalışma (switching) zamanının 34 piko saniyenin altında olduğu görülmüştür (34 piko saniye bu ölçmede kullanılan ölçü aletlerinin çalışma sınırıdır.) Teorik hesaplar Josephson eklemlerinin 6 ila 10 piko saniyede çalışabileceklerini göstermektedir.

haberler

PEKİN YAKININDA UYDU İSTASYONU YAPILDI

Hint-Okyanusu-üzerinde bulunan Intelsat IV haberleşme uydusu için bir yer istas

yonu Pekin- yakınında yapılmıştır. Böylece Çin'in avrupa, asya ve afrika ülkeleri

ile doğrudan, telefon konuşmaları yapması, radyo ve televizyon yayınları alması ve

gönderilmesi gerçekleşmiştir.

•

,

-,

BREZİLYA'DA YEREL UYDU HABERLEŞMESİ SİSTEMİ DÜŞÜNÜLÜYOR

Brezilya'nın uçsuz bucaksız alanları için en ekonomik ve en kısa süre içinde haber

leşme irtibatlarının sağlanması için, yerel uydu sisteminin kullanılması teklif edil

miştir. Uydu ile keskin yöneltmeli anten sistemleri ile, tropik ormanlar ve dağlar

la birbirlerinden ayrılmış iskân bölgelerini seçici bir biçimde haberleşme bağlantı

ları kurulabilecektir.

•"--.-

± 450 kV YÜKSEK GERİLİM DOĞRU AKIM İLETİMİ

Kanada'da, şimdiye kadarki en yüksek gerilim olan ± 450 kV ile doğru akım üetîm sistemi işletmeye açılmıştır. 900 km uzunluğundaki hat Hudsön Bay'dan Winnipeğ'e ulaşmakta ve cıvalı tiratron lambalarıyla anahtarlanmaktadır".

25 GVV'LIK GEL-GİT SANTRALI

Sovyetler Birliğinde Ochotzki Denizi'nin 12-13 metrelik gel-git yüksekliğinden fay

dalanmak üzere 25 GW'lık gelgit santralı planlanmıştır. 5 yıldan beri l MVV'lık bir

gel-git-santrah başarılı olarak çalışmaktadır. , ., . .

, •_• •

VALENCİADA 975 MWLIK NÜKLEER SANTRAL YAPILACAK

Valencia'da 975 MW kurulu güçlü, 1977'de bitecek kaynar sulu reaktörlü bir nükleer santral yapılacaktır.

Bunu iki santralın daha yapılışı izliyecektir. Bu sıralar ispanya'da toplam 120 MW gücünde ye -kurulu, gücün % 5'i oranın da "nükleer-santrallar vardır. • •

.f-

* Jt

„ *

' -.

-

.-

B

ABDTPE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDE KÖMÜR EN EKONOMİK YAKIT

ABp'ıün en büyük elektrik-enerj isi üreticilerinden- biri -önümüzdeki 9 yıl içinde ,kömür kullanımını iki katına çıkaracaktır. Bunun nedeni, kömürün bir çok yıllar daha en önemli ve ucuz yakıt olarak kalacağıyla açıklanmaktadır-