UYDUYLA UZİLETİŞİM: İNTELSAT

UYDUYLA UZİLETİŞİM

Uluslararası Uziletişim Uyduları Birliği (Intelsat), 1964 yılı Ağustos'unda Ulus lararası Uziletişim Birliği (ITU)'ne üye bazı ülkelerin öncülüğü ile kurulmuştur. Şimdi Intelsat'm üye sayısı yüze yakın dır. Bu ülkeler arasında iki ana anlaşma var: Hükümetler tarafından yapılan geçici anlaşma ve uziletişim kuruluşları ara sındaki özel anlaşma. Intelsat'in amacı yeryüzünün her tarafına ulaşabilecek bir iletişim uyduları dizgesini gerçekleştir mektir. Bu amaca, kutuplar dışarda kalmak üzere, şimdi ulaşılmıştır. Anlaşmalar, öz de geçicilik özelliğini taşımaktadır. An cak süregelen uluslararası tartışmalar sü reklilik konusu üzerinde birleşmektedir.

Örgüt:

Intelsat'in çalışmaları Geçici İletişim Uyduları Kurulu (ICSC) tarafından yürütü lür. Bu kurul, mali payı % 1,5'den fazla olan ülke gruplarından birer temsilciden meydana gelmiştir. ICSC'nin teknik, mali ve sözleşme konularında yardımcı olan üç

alt kurulu vardır. Birliğin uzay bölümü çalışmalarını yürütmek için İletişim Uydu ları Ortaklığı (Comsat) görevlendirilmiş tir.

Uzay Bölümü:

Oranlamaya dayanan gereksinmeleri karşıla mak üzere, iletişim uydularının yapılması, geliştirilmesi ve uzaya fırlatılması, yö rüngedeki uyduların bakımı ve çalıştırıl ması, tntelsat'ın uzay bölümü diye ayıra bileceğimiz çalışmaları içine girer. Bundan başka, ulusal iletişim merkezleri arasın daki bağı sağlayan ve "yer istasyonu" ve "yerel bağ" diye ayırabileceğimiz iki bö lümü daha vardır.

Yer istasyonları genellikle ulusal görü nümde biriı.ler olmakla beraber, uydularla im alışverişi yaptıkları için, bütün uydu dizgesi ile uygunluğu ve uziletişim özel likleri ICSC tarafından denetlenir. Yer istasyonları ile ulusal merkezler arasın daki iletişimi sağlayan yerel bağlar ise tümüyle ulusal düzeyde dizgelerdir.

YER İSTASYONLARININ SAYISI HIZLA ARTIYOR

Intelsat IV yapay uydusu

Gelişme çalışmaları araştırma, gereksinme lerin saptanması ve dizge planlama şeklin de yürütülmektedir. Intelsat bunları gerek çeşitli ülkelerde kurduğu araştırma mer kezleri ile, gerekse kendisinden bağımsız olarak yapılan uzay çalışmalarından yarar lanarak destekler.

Intelsat uyduları NASA tarafından uzaya fırlatılır. Uydular yörüngeye oturduktan sonra sorumluluklar Comsat'a geçer. Uydu larda, iletişim dizgeleri dışında birtakım otomatik ve yerden kumanda kabul eden diz geler vardır. Yörüngedeki uydunun konumu nun (boylam ve enlem) kayması, eksen eğik liği, anten yönü bu dizgeler aracılığı ile düzeltilir. Bakım diyebileceğimiz bu iş lemlerin yapılabilmesi için Intelsat, An

Yapay uydulardan yararlanarak haberleşmeyi sağlayacak yer istasyonlarının sayısı gün geçtikçe artmakta. Aşağıda, bu konudaki son birkaç aylık gelişme açıklanmaktadır.

CEZAYİR Posta ve Uziletişim Bakanlığı, yer istasyonu kurulması için sipariş verdi. Dördüncü Intelsat serisinden olan yer is tasyonu, Atlantik okyanusu üzerindeki ya pay uydu yardımıyla haberleşme sağlayacak.

Ç E K O S L O V A K Y A Intersputnik dizgesine bağlı ilk yer istasyonunu 30 Nisan 1974'de devreye soktu. Bu dizgedeki yer istasyon ları halen Sovyetler Birliği, Küba ve Mo ğolistan'da kullanılmaktadır. Kısa bir süre sonra, Polonya, Demokratik Alman Cumhuri yeti ve Bulgaristan'da da hizmete girecek tir. Intersputnik dizgesinde Sovyetlerin Molnya haberleşme uydusundan yararlanılmak tadır. Molnya, yerden 500 km yükseklikte eliptik bir yörüngede bulunmaktadır. 24 saatte yörüngesinde 2 tam dönü yapan Molnya uydusunun alıcısının anten çapı 12 m'dir.

IRAK Haberleşme Bakanı, Bağdat'ın 50 km kuzeyinde Dujail'de bir yer istasyonu ku rulması için 7 Nisan 1974'de sözleşme im zaladı. Dördüncü Intelsat programına göre kurulacak olan yer istasyonu, Hint okyanu su üzerindeki haberleşme uydusu yardımıyla Irak'ın dünya ile olan bağlantısını sağla yacak. Telefon konuşmalarını, renkli ve siyah beyaz televizyon programlarını, tel graf ve veri işaretlerini nakledebilecek olan yer istasyonunda 32,5 metre çaplı bir parabolik anten bulunacak. Aygıtlarının çoğu Fransız firmaları tarafından sağlana cak olan dizgede , 1 kW'lık verici yük selteci, radyolink ve güç dizgesi "consor zio per sistemi di telecomunicazioni via satelliti" (STS) tarafından sağlanacak. Dujail istasyonunun 16 ayda tamamlanıp 1975 yazında servise gireceği umuluyor.

döver (Maine, ABD), Paumalu (Hawaii, ABD), Carnarvon (Avustralya) ve Fucino (İtalya)' da dört kumanda istasyonu kurmuştur. WashingtonMaki Uzayaraçları Teknik Kont rol Merkezi bu istasyonlara gerekli düzelt me imlerini bildirir. Uyduların durumları Washington'daki merkezden sürekli olarak denetlenir.

Yer İstasyonları:

Intelsat yer istasyonlarının bazı özellik leri ile yakından ilgilenir. Bunlar iki sınıfta incelenebilir: Uyduların korunması ile dizgenin diğer kullanıcılarının tatmin edici imler almalarının sağlanması ve uy gun alıcılar kullanıldığı takdirde alınan imlerle yüksek kalitede iletişim yapılma sının sağlanması. İlk sınıfa, istasyonun uydu yönünde eşdeğer yöne bağlı ışınlama gücü (e.i.r.p.), kararlılık, antenin yan kulak düzeyi ve frekans modüle edilmiş ta şıyıcıdaki sapma girer. İkinci sınıfta ise yalnızca kazanç/gürültü sıcaklığı oranı ile ilgilenilir. Bu koşulları sağlayan istas yonlara standart istasyon denir.

Yerel Bağ:

Yerel bağ, uydu dizgesinden tümüyle bağım sızdır. Ancak, iki yer istasyonunun ara sında yere göre durağan bir uydu aracılığı ile iletişim yapılırken 260 ms'lik bir ge

Intelsat dizgesinde bir yer istasyonunun antenleri (Raisting, Almanya).

cikme olur. Bu gecikme etkisini önlemek i çin telefon devrelerinde yankı bastırıcılar, bilgi iletim için de yanlış düzelten kod lama yöntemleri kullanmak gerekir.

Intelsat'in Hizmetleri:

Intelsat dizgesi, telefon, çok kanallı telgraf, bilgi iletim, video gibi hemen her türlü iletişimi sağlamak amacı ile yapıl mıştır. Ancak, kullanılan modülasyon tek nikleri standart olmadığı için çevirici birimler dizgeye eklendiği gibi, genel performans da kalitesinden kaybetmekte, böylece maliyet yükselmektedir.

Intelsat Dizgesi

D Uydular

fc Çalışan yer istasyonları

O Tasarlanan yer istasyonları Elektrik Mühendisliği 212

tik fırlatılma tarihi Ağırlık Transponder sayısı Transponder bant genişliği Ses kanalı sayısı

TV kanalı sayısı Güç kaynağı

Intelsat I 6.4.1965

38 kg 2

30 MHz veya 2 45 W

Intelsat II 11.1.1967

87 kg .1

126 MHz 240 veya 2 90 W

Intelsat IH 19.12.1968

146 kg 2

225 MHz 1000 ve 1 160 W

Intelsat IV 26.1.1971

700 kg 12

36 MHz 6000 ve 1 700 W

Uydular:

Intelsat'm ilk uydusu 1965 yılında fırla tılan Intelsat 1 (Erkenci Early Bird)'dir. Bu uydu gerek deneysel, gerekse ticari a maçlarla atılmıştı. 240 telefon kanalı ile ABD ve Avrupa'daki iki yer istasyonu ara sında iletişim yapıldı.

Intelsat E uyduları 1967 yılında sahneye çıktı. Intelsat I'e göre çok daha büyüktü ler fakat kapasiteleri aynı idi. Intelsat I'in kısıtlı çalışma alanına karşılık bu uydular yerleştirildikleri konumdan yeryü zünün görebildikleri her yeri ile ilişki kurabiliyorlardı. Ayrıca, birçok yer istas yonu ile aynı. anda im alışverişi yapabil dikleri için iletişim uyduları dizgesinin gelişiminde önemli bir aşama olarak kabul edildiler. 1968 ve 1970 yılları arasında Intelsat JH uyduları hizmete girdi. Bunlardan ikisi Atlantik okyanusu, biri Pasifik okyanusu, biri de Hint okyanusu üstünde durağan yö rüngelerine yerleştirildiler. Her biri en az 1000 telefon devresi ile bir yüksek ka liteli video kanala sahiptiler.

1971 yılında ise Intelsat IV uyduları uza ya gönderilmeye başlandı. Bu uydularda 6000 ses kanalı ile bir televizyon kanalı bulunmaktadır.

Arka arkaya daha gelişmiş ve büyük uydula rın uzaya fırlatılması, önceden atılanla rın ömürlerinin kısa olmasından değil, ge reksinmelerin çok büyük bir hızla artması, dolayısıyla uyduların doyma durumuna gel mesindendir.

İletişim:

Şimdilik dizgede üç türlü iletişim yapıl

maktadır: frekans modülasyonu (f.d.m./f.m./ f.d.m.a.); taşıyıcı başına bir tane kod lanmış ses kanalı (p.c.m./p.s.k.) ki bura da istasyon çifti önceden belirlenmiştir; ve istasyonları gereksinmeye göre değişe bilen diğer bir p.c.m./p.s.k. kanalı. Diğer modülasyon tekniklerinin de kullanılmaya başlanması ile dizge kapasitesinin çok da ha yükseklere çıkarılması beklenmektedir.

Deneyler, dizgedeki gecikmenin etkisinin uygun yankı bastırıcılar kullanarak yok e dilebileceğini göstermiştir.

Intelsat IV uydularının 1975 80 yılları a rasında gereksinmeleri karşılayabilecek durumda oldukları düşünülmektedir. Şimdi lik iletişim, 6 GHz bölgesinde yerden uy duya, 4 GHz bölgesinde de uydudan yere 500 MHz genişliğinde frekans bantlarından yapıl maktadır. Ekvator üstündeki 360°lik yayın henüz yalnızca bir kısmı kıtalararası ile tişim için kullanılabilmektedir. Bu kısıt lamalar gün geçtikçe etkisini yitirmekte, daha gelişmiş modülasyon tekniklerinin kullanılması ile de dizge kapasitesinin artacağı düşünülmektedir. Uydular arası doğrudan radyo frekans bağı, ayrıca üze rinde çalışılan konulardan birisidir. Bu sağlandığı takdirde, aralarında 180° boy lam farkı bulunan herhangi iki yer istas yonu, arada başka istasyon kullanmadan i letişim yapabilecektir.

1965'den bu yana elde edilen sonuçlar, In telsat dizgesinin gerek uzay, gerekse yer bölümlerinde çok randımanlı çalıştığını göstermektedir. Uyduların ve yer istasyon larının hemen hiç arıza yapmaması bu bi rimler için gerekli teknolojinin yeterli düzeye eriştiğinin bir belirtisidir.