MÜHENDİSLİK DÜNYASI

mühencfsfik dünyası lıtonsutfu çalışmaları

RACES : Y ENÎ BİR RASGELE ER1Ş1ML1 İ L E Tİ Şİ M DİZGESİ

TANVEER AZHAR,

üniversitelerimizin elektrik mü hendisliği fakülte ya da bölüm lerinde geçtiğimiz yıl içinde yapılan yüksek lisans tezleri nin özetlerini yayınlamayı sür dürüyoruz. Böylece gerek yüksek öğrenim kurjjmları arasında, ge rek bu kurumlarla üyelerimiz a rasında gerekli iletişim orta mının sağlanmasına katkıda bu lunacağımızı umuyoruz. Şu anda elimizde ODTÜ'de yapılan çalış malar bulunduğu için özetleri yayınlamaya onlarla başlıyoruz. Yüksek öğrenim kurumlarından ve yeni yüksek lisans yapan üyele rimizden 1974 yılbaşından bu yana yapılmış çalışmalarının ö zetlerini bu şayialarda yayın ladığımız biçim ve uzunlukta bize iletmelerini dileriz.

Bu tezde çift vuruş rastlaşma sı mantığı uygulayan yeni bir rasgele erişimli iletişim diz gesi önerilmektedir. "Random Access with Coincidence Error Suppression" sözcüklerinin baş harflerinden türetilen RACES adı ile anılan bu yeni dizge, vuruş yeri bindirimi uygulaması "optimum örnekleme tekniği" kullanması bakımından ABD Mar tin Marietta şirketinin geliş tirdiği RACEP'e benzemektedir. RACEP'le paylaştığı öteki ö zellikler arasında bant geniş liklerinin aynı olması, ve ge rektirdikleri gücün de eş dü zeyde olması varsayılabilir.

Bu benzerliklere karşın, RACES1 in RACEP'ten ayrılan yanı, imi taşıyan vuruşlara ek olarak RACEP'te çerçeve vuruşlarının da gönderilmesi ve alıcının yalnızca aralarındaki zaman farkı 5 ys den az olan vuruş çiftlerine duyarlı olmasıdır. Bu şekilde RACES'te birçok is tenmeyen rastlaşmalara engel olunabilmekte ve böylece diz genin sığası artırılabilmekte dir.

(Tez yöneticisi: Y.Prof.Dr. Na zif Tepedelenlioğlu, ODTÜ Elk. Müh. Bölümü, Aralık 1974, 69 sayfa)

DARBESEL GOROLTO ÖLÇME AYGITININ TASARIM VE YAPIMI

TARIK REYHAN,

Bu araştırma, darbesel radyo gürültüsünün bazı özelliklerinin ölçülmesinde kullanılacak bir dizgenin tasarımı ve yapımıdır. Bu özellikler, gürültü, genlik dağılımı (NAD) ve gürültü ola sılık dağılımıdır (NPD). Bu eğ rilerin önemi, sayısal bilgi i letim dizgelerinin tasarımı ve değerlendirilmesinde kullanıl malarından ileri gelmektedir. Sayısal bilgi iletim dizgeleri nin, genellikle darbesel gürül tüden etkilenen kanallarla ça lıştırıldıkları bilinmektedir.

Yapılan ölçü dizgesinin iki ay rı aygıtı vardır; altı kanallı darbe yüksekliği çözümleyicisi (PHA) ve altı kanallı sayıcı. Bu aygıtların yukarda belirti len özellik eğrilerinden hangi sini ölçeceği, çalıştırma şek lini değiştirerek seçilmektedir.

(Tez yöneticisi: Asos.Prof.Dr. Hakkı Oranç, ODTÜ Elk.Müh. Bö lümü, Ocak 19 75, 92 sayfa)

3.BANT 5.KANALDAN l.BANT 2.KANALA TELEVİZYON AKTARICISI

SADIK ARF,

Bu tez, bir televizyon aktarı cısının (trsnsposer) verilen koşullarda gerçekleştirilmesi için yapılan çalışmaları kapsa maktadır. Gerçekleştirilen ak tarıcı üçüncü bant beşinci ka nalı (174 181 MHx) birinci bant ikinci kanala çevirir. Çıkış gücü 300 MU olup d*a güçlü kat ları sürmekte kullanılabilir.

Giriş katı olarak bir YF yük selteci kullanılmıştır. Frekans çevirimi bir tranzistorlu karış tırıcı ve 126 MHz'lik salıngaç (osilatör) frekansı ile sağlan mıştır. Bu işaret bir kristalli salıngaç, frekans çarpıcısı ve bir salıngaç yükselteci ile el de edilmiştir. Karıştırıcı çıkı şı, kazancı 59 db olan, 3 katlı bir ara frekans yUkseltecini sürer. Ara frekans çıkışı ise 300 mW'lık bir sürücü katına bağlanmıştır. Dizgenin tüm ka zancı 92 db'dir.

özdevimsel (otomatik) denetimi, karıştırıcı katını süren salın gaç işaret dUzeyinin değiştiril mesi ile sağlanmıştır. Bu işlem özdevimsel kazanç denetim dev releri ile yapıldığından, akta rıcının bant özelliklerini et • kilemez.

Aktarıcının çalışma koşulları ilgili standartlarla karşılaş tırılabilir düzeydedir. Fakat seri yapıma geçilmesi söz konu su olmadığı için yapım koşulla rına uyulmamıştır.

(Tez yöneticisi: Asos.Prof.Dr. Canan Toker, ODTÜ Elk.Müh. Bö lümü, Eylül 1974, 47 sayfa)

BİR GRUP GECİKMESİ DENGELEYİCİNİN TASARIMI VE YAPIMI

YAŞAR KAYA,

Bu tezde radyolink dizgelerin de oluşan grup gecikmelerinin etkilerini ara frekanatta gider mek amacı ile 70 MHz'de çalı şan bir grup gecikmesi dengele yici tasarımlanmış, yapılmış ve ölçülmüştür. Kullanılan yön temin matematiksel çözümlenmesi de grup gecikmesi dengeleyici nin ayrıntılı açıklanmasından önce sunulmuştur.

Yapılan ölçmelerle grup gecik mesi dengeleyicinin aşağıdaki özellikleri belirlenmiştir: l)Grup gecikmesi, 2)Ara frekans genlik doğrusallığı, 3)Giriş ve çıkışın dönen kaybı. Sonuç lar, bu tezin konusu olan ya rıiletkenlerle yapılmış grup gecikmesi dengeleyicinin edil gen öğelerle yapılan grup ge cikmesi dengeleyicileri ile karşılaştırılabilir yarar ve zararlarını göstermektedir.

(Tez yöneticisi: Y.Prof. Kemal Merttopçuoğlu, ODTÜ Elk.Müh. Bölümü, Aralık 1974, 68 sayfa)

ÇOK YÜKSEK FREKANSTA, FREKANS BİNDİRİMLİ TEK KANALLI TELEFON ALICISI

ALTAN EĞERCÎ,

Telefon alıcısı, küçük yerleşme merkezleri arasında ve/yada bu merkezlerin ulusal uzil'etişim a ğına bağlanmasında kullanılmak amacı ile, iletişim aracı olarak hazırlanmıştır.

Alıcı çok yüksek frekansta tek kanallı ve frekans bindirimli (modülasyonlu) olarak tasarım lanmış ve pratik uygulaması ya pılmıştır.

Dizgenin, elektrik ağının bu lunmadığı yerlerde kullanılaca ğı varsayılarak biriktirgeç (a kümülatör), güneş pili ya da rüzgar gücünden yararlanılarak elde edilebilecek şekilde DA gerilim kaynağı düzeyi düşük tutulmuştur.

Frekans bindirimi, gürültüye karşı üstünlük sağlaması ve di ğer radyoiletişim araçları ile daha az girişim yapması vb. nede niyle yeğlenmiş t ir.

Ara frekans katında tümleşik devre, salıngaçta (osilatörde) kuartz kristali kullanılması ve yerel salıngaç dalgasının elde edilebilmesi için kristalli sa lıngaç frekansının 4 ile çar pılması bu çalışmanın dikkate değer özellikleridir.

Telefon alıcısının duyarlılığı 5 mikrovolt'tur. Bu duyarlılık, 10 W çıkış gücünde, 161,4 MHz taşıyıcı frekans kullanan bir FM göndermeç ile yönlendirilmemiş anten kullanılıyorsa 20 25 km' ye kadar, yönlendirilmiş anten kullanılıyorsa 50 60 km'ye ka dar yeterli sonuçlar vermektedir.

(Tez yöneticisi: Y.Prof. Kemal Merttopçuoğlu, ODTÜ Elk.Müh. Bölümü,.Ağustos 1974, 104 sayfa)