ANKARA'DA GİDEREK ARTAN YANGIN OLAYLARI VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ

Ankara'da giderek artan yangın olayları ve düşündürdükleri

Ali ALTINKANAT

Günümüzde bilimsel teknolojik gelişmelerin, özellikle elektro nik alanındaki bulguların insan lık yararına kullanılması; umur samazlık ve büyük yapılarda yö neticilerce yapılması gereken iç, yerel yönetimlerce yapılması gereken dış denetim eksiklikleri nedeniyle çıkabilecek veya sa botaj niteliğini taşıyan yangın larda ölüm oranını en düşük dü zeye indirebilir. Bugün yapı tekniğinin ulaştığı boyutlar, dev yapıların yapılması ve özel durumu olan sistemler yangınla ra karşı alınacak önlemlerde teknik olanaklardan sonuna değin yararlanmayı zorunlu kılmaktadır.

Daha ön araştırmalar ve avan pro je çalışmaları aşamasında hangi teknik olanakların kullanılaca ğı ayrı uzmanlık dallarındaki teknik elemanlarca ortaklaşa saptanmış olmalıdır. Yapılacak uygulama projelerinde, saptanan bu veriler mutlaka kullanılmalı, yapının bu projeye uygun yapımı yine ilgili uzmanlık dalların dan en az bir teknik uygulama sorumlusunun gözetiminde yürü tülmeli, bu teknik elemanların olumlu raporlarından sonra o turma ve kullanma izni verilme lidir. Bu yolla projeye uygun luk, yeterli kalitede malzeme kullanılması, yapım sırasında işçi sağlığı ve işgüvenliği a çısından gerekli önlemlerin a lınması sağlanabilir.

Belli bir sayıdan fazla bağım sız bölüm ve kat sayısına sa hip konutlarla çarşı, işhanı v.b. gibi toplu işyerlerinin yer aldığı yapıların mimarı projeleri, yakıt tasarrufuna yönelik olarak ısı enerjisinin kaybına karşı düşünülen önlam lerle birlikte yangına karşı can güvenliğini sağlayacak ön lemleri de içermelidir. Statik hesaplarda ise, yapının taşı yıcı iskeletinde kullanılan malzeme yangın olasılığı göz

önüne alınarak özelliğini yi tirmeyecek biçimde boyutlandı rılmalıdır. Ayrıca, yapı için de baca etkisi yapacak gerek siz boşluklar bırakılmamalı, yangın merdivenleri yapının dış camlarından olabildiğince uzağa yerleştirilmelidir.

Yapı ve tesislerin kullanma a maçları birbirinden çok farklı olduğuna göre alınacak önlemler de farklı olmak durumundadır. Fabrika, atölye, imalathane, ta mirhane, film yapım yerleri (stüdyolar) .sinema,tiyatro,dü ğün salonu ve lunapark gibi eğ lence yerleri, ışıklı reklamlar, hamamlar,radyoaktiviteyle teda vi yapılan yerler, hastahaneler, fakülte ve yüksek okullarla bun ların özel durumlara sahip la boratuarları, benzinlikler, kreş ler, oteller, çalışan yoğunlu ğunun fazla olduğu resmi daire ler ile trafo merkezleri, asan sörler, merkezi ısıtma, havagazı ve elektrik iç tesisatı, soğuk hava depoları, basınçlı tüpler ve sıvı petrol gazlarının üre tildiği ve depolandığı yerler, akaryakıt depoları, kazan tesis leri ve gürültülü çalışan iş ma kinelerinin bulunduğu yerler ya pı tekniği ve yangınlara karşı alınacak önlemler açısından ken dine özgü farklılıklar göste rirler. Ayrıca, çarşı vb gibi koridor uzunluğu fazla olan ya pılarda tavanlara yapılan asma dekorasyonların yangını geniş letici ve sıçratıcı etkisi unu tulmamalıdır. Bunlar olabildi ğince yanmaz malzemeden yapıl malı, bununla tavan arasında ka lan hava boşluğu uygun iç böl melerle süreksizleştirilmelidir.

Bilindiği gibi ülkemizde yapılan yapıların yaklaşık %10'u doğru dan kamu eliyle yapılmaktadır. Geriye kalan Z90 oranındaki ya pıların çoğu kamu yada özel ku ruluş ve kişilere ait olup;ucu za yapıp, maliyetinin birkaç katına satan özel kişi ve gi derek tekelleşen kuruluşların elinden çıkmaktadır. Bu durum, yani "daha çok kâr" amacının öne çıkması, teknik olanakların insanlık yararına kullanılma sının yaratacağı maliyet artı şından kaçınmayı getirmektedir.

Buna koşut olarak İstanbul ve İzmir'in tersine Ankara'da tek nik uygulama sorumluluğunun yü rürlükteki yasalara karşın il gili uzmanlık dallarınca yürü tülmeyişi ve bugüne değin ye rel' yönetimin bu uygulamanın

ELKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 257

gerekliliğine içtenlikle el atmayışı, meslek kuruluşları olan Odaların konuya ilişkin görüşlerinin gözardı edilmesi kimi çıkarcıların çıkarlarının korunduğu ve üstün tutulduğu kaygılarını yaratmaktadır.Ör neğin ^anan YIBA Çarşısı ile H.Ü.Matbaası'na proje aranma dan enerji bağlanmıştır. Sözü edilen matbaanın kumanda pa nosuna, otomatik şalter yeri ne NH bıçaklı şalter konmuş ve kontak anında elle açılması olanaksızlaşmıştır. Yapı ve içer diği tesisatlarda sonradan ya pılması düşünülen değişiklik ler, ilk projeye göre gerekli irdelemenin yapıldığı değişik lik projesi gerçekleştirildik ten sonra ele alınmalıdır. YIBA Çarşısı bu anlamda elektrik te sisatı açısından çok kötü bir örnek oluşturmuştur. Yeni güç artışları için gerekli değişik lik projeleri yapılmakla bir likte; her projede toplam kurulu güç olarak sürekli aynı değer veya yaklaşık bir değer alınarak ana kolon, gerilim düşümü ve ı sınma yönünden gerektiği gibi irdelenmemiştir. Bunun sonucu olarak, çarşıda sık sık ortaya çıkan genel enerji kesilmesinin birgün yangınla noktalanacağı çarşı çalışanlarınca birçok kez dile getirilmiştir. Ancak, beş dakika gibi çok kısa bir sürede tüm yapının alevler içinde kal ması elektrik kontağı olasılığı nı ortadan kaldırmaktadır.

Diğer taraftan, yürürlükteki il gili yönetmelikler incelendi ğinde bunların, dağınık ve bu günkü teknolojik koşulların çok gerisinde oldukları, insan yaşa mı ve ulusal değerler açısından özel durum ve tehlikeleri olan yapı ve sistemlere yönelik ön lemleri içermedikleri farklı uzmanlık dallarından bilim a damlarınca ortaklaşa hazırlanma dıkları için çok genelde kal dıkları görülmektedir. Kendi uzmanlık alanımızdan buna bir örnek olarak "Elektrik İç Tesi sat Yönetmeliği ve Teknik Şart namesi" ile "Kuvvetli Akım E lektrik Dağıtım Tesisatının Ba kım, İşletme ve Tesisine İliş kin Talimatname" gösterilebilir.

Değinilmesi gereken bir diğer konu da ülkemizdeki eğitim ve öğretimin, üretim ve doğal ola rak yaşamdan kopuk, olarak yü rütülmekte oluşunun doğurduğu kaçınılmaz sonuçlardır. Böyle si bir dUzen içinde yetişen bir bilim adamı, örneğin bir öğre