M6800 MİKROİŞLEMCİ DİZGELERİ İLE ÖRNEKSELDEN SAYISALA DÖNÜŞTÜRME

M6800 mikroişlemci dizgeleri ile örnekselden sayısala dönüştürme

İrfan ONAY

UDK: 621.3.037.33:

ÖZET

621.3.037.37:

621.3.049.771.14

Bu yazıda mikroişlemci ile gerçekleştirilmiş bir "örnek sel sayısal dönüştürücü" dizgesi anlatılmakta, yazılım ve donanım özellikleri ayrıntılı olarak verilnektedir.

SUMMARY

An "analogue to digital conversion" system developed using the chips of a microprocessor family is described and the details of both the hardıvare cnd software systems are given in this article.

A. GİRİŞ

Mikroişlemcili birimler endüstrideki süreç denetim or tamlarında giderek artan oranda sayısal ve örneksel (analogue) devrelerin yerini almaktadır. Mikroişlemci ler verilerin derlenmesi, vanaların, motorların, rölelerin denetimi ve genel olarak bütün bir süreç denetim dizgesi nin çalıştırılmasında yeni ve uygun yöntemlerin uygulan masını sağlamaktadırlar. Ancak denetini işleminde çeşit li hesaplamalar için kullanılan örneksel giriş diğerleri "Merkezi işlem Birimi" (MİB)ne sayısal değerler olarak verilmelidir. Bu amaçla herhangi bir duyargadan (basınç duyargası, termistor v.b.) gelen örneksel (analogue) veri bir örneksel • Sayısal Dönüştürücü ÖSD (Analog to Digital Converter • ADC) ile sayısal değerlere çevrilir.

Çeşitli örneksel Sayısal Dönüştürücü (ÖSD) dizgeleri nin ortak özelliği dizgenin bir örneksel bir de sayısal alt dizgeden oluşmasıdır, örneksel ve sayısal devreler mikro işlemcili dizgeye dıştan bağlanabileceği gibi Merkezi iş lem Birimi (MİB) için hazırlanan yazılım (program)ın biraz genişletilmesi ile sadece örneksel kısmın bağlanma sı yeterli olabilir, sayısal altdizgenin işlevleri MİB ile ger çekleştirilebilir. Böylece MİB hem örneksel işareti (geri limi) sayıya çevirir, hem de çıkan sayılar üzerinde deği şik işlemler yapar. Bundan başka MİB birden fazla ÖSD' yi zaman paylaşımlı olarak da denetleyebilir. Bu yazıda M6800 mikroişlemci ailesinden olan yongalarla gerçek leştirilmiş ve Ardarda Yaklaşım (Successive Approxima tion) yöntemini kullanan bir ÖSD anlatılmaktadır.

İrfan Onay, ANAEM ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 258

VSJ (toprak) — Duı —

Saat (evre 1) — Kesme istemi — Bellek Adresi Geçerli — Maskelenemez Kesme

Yol Bos _ Vcc ( + 5V)

AO —

A1

A2 —

A3

A4

Adres Yolu <

Ab — A6 —

A/ —

A8 —

A9 —

A10

Al I

• Sıfırlama • üç Durum Denetim • Kullanılmıyor • Saat (evre 2) • Veri Yolu Olurlama • Kullanılmıyor . Oku/Yaz

oo D1

D2

D3

Di

D5

Q6

L>7

A15

A14 A13

Adres Y olu

«12

vss (toprak)

liOM)*Yir.Ok» Bellek" YOB (RAM) gibi bilgi saklama birimlerine ait olabildiği gibi bazıları ria değişik arabirim ilnterfcce) eler anlarına ulaşmakta kullanılır. MİBde 8 l i t ' l i k iki birikeç (accumuktor A,B), 16 bit program sa yacı, 16 bit dizin yazmacı (index regisler), 16 bit istif göstergeci (Stack Poinler), 8 bit Durum Bilgisi Yazmacı (Conditior. Code Pegister) vardır (Şekil 1). MİB 6 deği şik adresleme türünde 72 komut kullanır.

Dizgede kullanılan Yaz Oku Bellek (YOB) durağan (Static) olup 8 bitlik 28 sözcük, Salt Oku Bellek (SOB) ise 8 bitlik 1024 sözcük saklayabilir. MİB ve bellekler tek bir 5 volt güç kaynağı kullanırlar. Adres ve veri yol ları ile arabirimi olan PIA (Peripheral Interface Adaptör) TTM (Tranzistor Tranzistor Mantık) uyuşumludur. MİB için sıklığı 100 KHZ ile 1 MHZ arasında olabilen 2 evreli bir saat üreteci gerekmektedir.

Şekil 1. Mİ B bacaklarının İşlevleri.

A.1.M6800 Ailesinden Bu Dizgede Kullanılan Y ongalar:

A.1.1. Merkezi işlem Birimi (Mİ B):

M6800 Mikroişlemcisi 16 bit genişliğinde adres 8 bit ge nişliğinde veri yolu kullanır. 16 bit adres hattı ile 2 1 6 = 65,536 sözcüklü bir bellek adreslenebilir. Bu adreslerden bazıları "Salt Oku Bellek" SOB (Read Only Memory •

A.1.2. Arabirim (Interface)

Yukarıda adı geçen PIA (Peripheral Interface Adaptör) çevre birimlerindeki (peripheral») koşut bilgi MİB'ne ya da MİB'deki bilgileri ise çevre birimlerine MİB ile eşza manlı olarak aktarmak içki geliştirilmiştir. Bu dizgede PIA, Örneksel/Sayısal Dönüştürücünün (ÖSD) örneksel kısım ile MİB'nin adres ve veri yollan arasında arabirim (interface) olarak kullanılmıştır. PIA birbirinin hemen hemen aynısı iki kısımdan (A ve B) oluşmuştur.

Çevre biriminden gelen 8 Veri iletkeni Denetim Y olu

1"H 1 1

PAO

PA7 CA1 CA2

Çevre biriminden gelen 8 veri iletkeni

Denetim Y olu

PBO

P8 7 CB1 C8 2

mOA Sıfırlama R'w

DO

RS1

RSO

O" Giriş V Çıkış

— v s s (toprak) — V c c (• 5 V )

IROÇ

' CSO CS1 CS2

Şekil 2. PIA bacaklarının işlevleri.

öbek Çizim

Vgiriş

PIA düzenlenmesi

dönüşüm bitti/hazır I

Seri Çıkış

Tüm Skala 14 12 10

Z 8

Dalga Biçimleri örneksel Giriş

X ÖSD Çıkışı

S *A

2 0

5E aîs

X +• J£

52 w m in o i 11

3. Bi

üE r H—I—H

Zaman

Karşılaştırıcı Çıkıjı

Şekil 3. 4 basamak ardatda yaklaşım dönüştürücü

Her kısımda "veri yazmacı", veri uçlarının giriş ya da çı kış olarak tanımlanmasını sağlayan "veri yönü yazmacı" ve veri yollarının "veri yönü yazmacı" ya da "veri yaz macı" tarafından kullanılmasına karar veren "denetim yaznacı" bulunur. Ayrıca her kısımda kesilme (inter rupt) işlevlerini ve giriş çıkış eşzamanlamasıriifeyncftro nizalion) denetleyen CA(B)1 ve CA(B)2 uçları vardır. Her PIA için bellekte 4 yer ayırmak gerekir iki adresle A ya da B kısmının veri/veri yönü yazmaçlarına diğer ikisi ile de denetim yazmaçlarına ulaşılır. Bu adresler PlA'nın N'İB adres yollarına bağlı yonga seçme ve yaz naç seçme yolları ile istenilen yazmaca MİB'den ulaş mayı sağlar. Veri/veri yönü yazmaçları arasındaki seçim denetim yazmacının sondan 3.cü basamağına " 0 " ya da " I " yazılarak yapılır. ("0" veriyönü yazmacı, "V veri yazmacı)

Hayır

Evet

Bellekteki yerleri "0"la Elde basamağını " l " y a p

Basamak göstergecini döndür

Evet Sonuncu basamak Hayır

Bit'i " l " y a p

Karşılaştırıcı geciktirmesi

,

Karşılaştırıcı

Geciktirme

Bit "i " 0 " y a p

Şekil 4. 8. basamak ardarda yaklaşım ÖSD akış çielgesı

Veri yönü yazmaçlarındaki 8 basamaktan " 0 " yazdıkla rımız aynı sayılı veri yolunu (PAO PA7 ve PBO PB7) giriş, " 1 " yazdıklarımız ise aynı sayılı yolu çıkış olarak tanımlarlar. Bu tanımlama istenilen herhangi bir bileşim de olabilir. Denetim programının başında giriş çıkış hat ları veri yönü yazmacı ile programlandıktan sonra dene tim yazmacı iiriş çıkış işlemleri için veri yazmacını seç mekte kullanılır.

Burada verilecek programlar MOTOROLA Çevirici (ossembler) dilinde yazılmıştır. MİB'nin 16'lık adres 8' lik veri yolu olduğundan 16'lık düzen (hexodecimal) sa yılar kullanılmıştır. Kaynak programda sayılar ikilik, se

ELEKTRÎK MÜHENDİSLİĞİ 258

kizlik, onaltılık ya da onluk düzende verilebilir. (Sayının önündeki % ikilik, @ sekizlik, % onaltılık sayıyı belirtir; işaret yoksa çevirici o sayıyı onluk olarak anlar.)

B. ARDARDA YAKLAŞIM (Successive Approximation)

TEKNİĞİ:

rişle karşılaştırılarak bu basamağın "1 "mi kalacağı yoksa " 0 " lanacağı belirlenir. Bu işlem SÖD'nin giriş uç ları sayısı kadar tekrarlanır (burada 4) ve sayısal çıkış elde edilir. Buyontcmdc her basamağın karşılaştırılmasında dönüşümün bir basamağı belli olduğu için sonda alınacak koşut çıkış yanında bir de seri çıkış alınır.

Ardarda Yaklaşım, gerilimleri sayılara dönüştürmede çok kullanılan yöntemlerden biridir. Bu teknikte orneksel ge rilim sürekli olarak yaklaşık sayısal dönüşümde elde edi len sayının Sayısal Orneksel Dönüştürücü SÖD (Digital to Analog Converter) ye verilmesi sonucunda elde edilen gerilimle karşılaştırılır. İki gerilimin uyuştuğu andaki sayı giriş geriliminin sayısal karşılığıdır. Şekil 3'te 4 bit' lik bir Ardarda Yaklaşın: Dizgesi ve dalga biçimleri görül mektedir.

Burada Sayısal Orneksel Dönüştürücü (SÖD) girişleri bir Ardarda Yaklaşım Yazmacı (AYY) ile denetlenir. SÖD çıkışı bir karşılaştırıcıda (Al) giriş gerilimi V_ ile karşı laştırılır, ve karşılaştırıcının çıkışı AYY'nı denetler. Dö nüşüm başladığında SÖD'ün baştan birinci basamağı AYY tarafından " 1 " yapılır ve SÖD çıkışı Vj (girişte olabilecek en yüksek gerilim) gerilimin yarısı kadar olur. Bu çıkış karşılaştırıcıda sayıya çevrilecek giriş gerilimi ile karşılaştırılır ve giriş gerilimi SÖD çıkışından küçükse bu basamak "O"lanır aksı halde "1"de bırakılır. Bundan sonra ikinci basamak " 1 " yapılır ve SÖD çıkışı tekrar gi

B.1.8 Bit Ardarda Yaklaşım Programı:

Bu yazıda anlatılmak istenen asıl dizgenin akış çizelgesi Şekil 4'te, yazılımı Şekil 5'te, donanım çizimi ise Şekil 6'da görülmektedir. Kullanılan MC 1408L 8 Sayısal Or neksel Dönüştürücü (SÖD)nün çıkışı akım emici (current sink) türündedir. MC 1741 İşlem yükselteci tampon, MLM 301A yükselteci ise karşılaştırın olarak kullanılmış tır. SÖD çıkışı için gerekli akım,tampon yükselteçten R1 ve R2 ile gelen akıma uymazsa SÖD çıkışı artı ya da eksi 0.5 Voltta doyuma gider ve bu karşılaştırma sonucu ilgili basamak "0"lanır ya da "1"de bırakılır. Dizge R1 ile Vj = 1 Volt olarak ayarlanır, R3 ile de sıfır ayarı ya pılır.

Şekil S'te görülen donanım programında PlA'lar için yer ayrıldıktan sonra ilk MİB komutu satır 45'tedir. Program makina koduna çevrilirken bu komut bellekte % 0A00 (onaltılık düzen)a yazılır ve programın başlangıç adresi olur. Görüldüğü gibi bütün program bellekte 106 "byte" (1 byte = 8 bit)lık yer tutmaktadır.

Kaynak programda 45 53 cü satırlar arası PlA'ları uy

Programda kullanılan komutların açıklan ması

NA M : Program adlandırma ORG : Başlangıç RMB : Bellekte yer ayırma MON : Terminale dönme EOV : Sembole değer verme

CLR : Sıfırla

1 NAM DUA12

2 OPT MEM 3*

Sekil 5. 8 basamak ardarda yaklaşım yazılımı.

LDA A STA A AND BEO

SEC ROR

A birikecine yükle A birikecini bellekte sakla Mantıksal "ve" işlemi Sıfır ise program başka dala atlar yoksa devam eder Elde hanesini " 1 " yap Sağa doğru " 1 " basamak dön dür.

BCS

NOP BMI SUB BRA

: Elde hanesi " 1 " ise program başka dala atlar yoksa devam eder.

: işlem yok. : Eksi ise program yeni dala atlar : Çıkarma işlemi : Koşulsuz olarak verilen adrese git

ELEKTItlK MÜHENDİSLİĞİ 25

jt r •

• IH

' " Fr «FNİ TTTI HTB r,v,T!S(v.«!FPT

12 ORF ««A90 PASI.ATOI

• S! •

:C CLR PÎA1AC

17 LPA A t «7 C

10 STf. A PIAJRD

!» LEA .1 f «F F

5" ETA !i PIA1AD

51 LDA A t t O 4

52 5TA A PIA1AC

Î I ! CTA A P I M S C

14 *

35 RSTART LDA A "<

34 STA A PÎAİ BO

S7 *

. _,

38 t

, 3» *

<S0 t

»1

42 t

. « .L6X CY CLE LDA. a

_ı

44 Af» A H P J

IZ rro

İ4 t

A TPPAFT, HEPS7 f J K T c pnmımiM P ı T T ı » ı Y A P . T Y H F ' TFRTI

s» *

40 * ' il * *1 • 44 AND * *402 İS BCO CYCLE fi» .«7 «f • ' İ3 CLR PIA1AB . İT CLR TOINTR 70 *

73 CLR PIAİBD 74 CEC 73 » 74 * rf «

' 78 * • • 7? CONVRT ROP. POTNTR S<! BC9 ROTART C! LDA A PI9 1 /M! 3 Î : » » ! A POINTP. 8^ Et A A PIA1A»

DOKUSUN » İ T T İ O Y AP. »TP. OHCBtl «HM ISAt CTKÎSI OK1I

•3". t

• e s •»

,••••:•

t «T A R 5 I I AHTTOT",! TCTN

34 *

. , ..

87 N O P 8 8 >ÜJP

•' '.....i

(

B? NOP

• »O NOP

71 LDA, A PIAlüS 93 JN> YES

. KAPün.ASTTRTPT TIT'ŞTT

?»«'••'.

MI

••••;

»î LEA A PtAlA»

7 i IUE A POINTS

?7 LEft D » t »

?B ETft B PI.11B»

KAPKTI AÜT.TVH' l " t " T * ^ «•!<>"!»• " W W RT f T K t S » ' O ' . «lAfT' O T *T St " »'

••^•' CL R I T ' . • ÎOO CTA B P I A İ B D 104 2RA CND

102 t

103 t I P İ YES !

A PIAlA».

j«M«»TI AÜTTUf t' CIHT«t Y lİK^Elf 'Y ar.

1OÎ NOP

t ! M hf)P ,

1 0 " NOT J

ı«e !.DS s t«S8

* R t riKTU • M ' VM A T . r i K t M M '

ti? ST"l 5 PTAİTO

SAAT TtKRAR •(>•

" ?T*. A PtA'.A» « A AKI

Î14 t 117 t 118 f 11? t

• 120 t İL'l T I X ! KON

1 MAN'DUAİZ 3 OPT NEH 3t 4 S« ** 7*

lt»******M*****t***********************«M»»***»**<*

»lf(»ASAHAK>,A|ltllA*M YAKI ASTB MS PROOPAHI

ORG O 1 ANS RKB 1

PCIMTP R«B 1

TOG «4( 1'lftîAtl RMt •_ PIA1AC PMP î P I S ' . M RHP 1

BFI LFfTE AYTPHA

OFOTOK"" ""T»

PTA BF1 I FK ^nwirpt rDT A TAP»!rT. '.TPT Y A'HArT ' A T A P ^ F ' . HFW " TM Y A'MAPT ît TAPAFT. VFR" V ^ M A C T

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 268

2İ ^ Î M S C RHB î

P TflPAFT. PFNeTTM ı>"l>«A«" T

tî? *

27 *

Pt^AT> ^OTI'YF *îAYT*îM rTfı'H; TnTN

"it

PTA1BT* nen »>CMFTIHF T|"*N

"V *

K"'1 ! ?>MTI Tvpp.

?? t 70 t r"1?*7 • °Ç* *t Dpi? * Pl*î * t>V»"^ • pm * npf * p[>

^ t•••tt?**tt't**tt•**•**••***••**t••*•'*'*•*t*•*•*•*••**•*••»•_**

?" t rnMP t «•C' * <;< * re #• . en f ur • ryı*l r *• M^

Tİ t 27 t C2Mr KARTTI ASTTRTC** «r fcFWTTTi M Î » RA4Tt*n SF*T PTKT

?; '

13 t^ "•**" ^"'"'"'^""7'n,,,.

15 CLP PIAlftC

46 CLR PIAİBC

17 LBrt A »»7C

18 ST9 â PIAİBB

1» LBA t »«FF \

S0 BTA A PIAtAD

A TAPAFT : H^pfl rt»T«.

•'.

Sİ LBA A »»04

S2 STA A PJA1AC

: 33 STA A PIAİBC

S3 RSTART ITİA A t*10 '

S6 STA A PZAİBB

BONtlSlIM »İTTİ 1 YAP.

••.

.' :

5 7 * •...

S8 • S» * 40 «

. .

•.:•'••

!

' ••

' ' C Y C ( J E ' TF.STI

....

..•

u

«

•:

"TT" 9

43 CY Ct F u » * PIAİBB. H AND A «402

•;

' 4 5 BEQ ÇVCLE

İ " ' . «4 t. ' .

•"

•'

<

"'

—

;•

48 CIR PIAİBB

.41 CYCLt LBA A PIAİBB

W

I; AMB A «402

45 BEO CYCLE

iJî

63 CIR PIA1A» '

:. •• ••••

»1' * '

' 3. . CI? TTA1BB

, ,. ..''.. '..;

lW»«railH » İ T T İ «« Y AP.

• 0 0• • ••

İ

'•••'•'"'"

7? COHVfîT PPTÎ POTNTR

80 BC3 RST^PT

.. ;.,

v

. .r •

Sİ LBS A p a U M l '. . •

»» PWS»(I PAYt««L CtKTSt OKU

03 .1BB A POtM»R'" '

\.' . '

' •'

83 STA A PIAİAB ?4 .» 9S * .

84 * •

Y|~T RAYt'M r f r ' B T VA7

I•

»»KAlîST^RTTPfr» t r t K r

. «FCTKTPMF

8 7 «PP

'• .

.../:"

88 NOP

.. .,•••

• ! ?«»

' *••

. •.'

%

»I LB» A PI.IİTB.

K/»*!'! AŞTIRICT TFCTT

?2 BM I Y CS

•"•••••

»î •

•'.•

71 »

fABStı '««TTPirT CTKT8I WI«>t!K T«IF

?S LBA A PIA'AB

?« SUB A POIMtp

• '••.

»7 LBA E «3">

IFPT'lTTrT? •O'«' «**'*T?lrT*T. '*'

»3 STA B PIAİBB

•" CLR B .

'. •• .

İOC STA B PIAJBB

152 t

İC7 *

KAMU ARTIRIM rTKTST VUKSF* T^F

101 YES LBA A PIA1Â5

w nnr

' .' •

İ î * MOP

HfrTKTtBHF.

< î 7 ır.ar

,• •

105 !M 3 »123.

"FPT l"TKT3 . "J'.PAAT rtKIST • »1#

'9 ' 'İS» STA B PIAİBB

'110 LBA B.t»08

SA»T TFKOAR 'O' .' .

llî STA B P T A 1 I B ''

;Î5 EKT ST.VS PIA1AB ' . V

• .. •

îîî t"

• . ,•.

117 t

113 t

11? T

1 2 3t

.121 t '

''.• .

.*J2 HCM

KLEKTRİK MÜHENDİSltÖt 258

gun giriş çıkış için düzenler. Şekil 5'in 28 33.cü satırla rında PlA'ların düzenlenmesi açıklanmıştır. PIA nın B tarafı çeşitli denetim işlevleri, A tarafı iseSÖD'ye gerek li 8 basamak çıkış için kullanılmıştır. 51 52 53 cü satır larda PIA denetim yazmacının 3 cü basamağı " 1 " yapı larak gerçek örneksel Sayısal Dönüşüm için veri yazma cına ulaşılmıştır. 55 56 cı satırlar "dönüşüm bitti bayra ğ ı n ı " 1 " yapar ve Şekil 6'daki I Y D (Işık Y ayan Diyod) u yakar. Program daha sonra 63 65 ci satırlarda girdiği döngü içinde "CY CLE" girişi " 1 " olana kadar MİB'nin beklemesini sağlar. (Program daha büyük bir denetim programının altyordamı ise böyle bir döngüye gerek yok tur. Bu durumda Ö/S dönüşüm gerektiğinde program bu altyordama gider ve sayısal sonuçlar döner.) 68 ve 69 cu satırlarda PlA'nın A tarafı ve bir iç değişken (POINTR) sıfırlanır. Bu değişken sınanmakta olan SÖD basamağını gösterir. Bundan sonra "dönüşüm bitti bayrağı" sıfırla narak bir Ö/S dönüşümün sürmekte olduğu bildirilir (satır 7 3 ). 74 cü satırda durum kodu yazmacının elde ba samağı " 1 " yapılır. Bu " V •POINTR" değişkeninde döndürülerek 8 basamaktık ÖSD'ün her basamağının bu lunması sağlanır. 8 basamağın da bittiği 80 ci satırdı de netlenir; dönüşüm sürüyor ise bir önceki sayısal çıkış " A" işlem yazmacına alınır, bir sonraki SÖD basamağı " 1 " yapılarak V ile karşılaştırılacak yeni SÖD çıkışı bulunur (8 1 82 83 cü satırlar). 87 90 satırları arasın daki NOP (no operation işlem yok) komutları SÖD ve

karşılaştıncıya karartı bir duruma gelmeleri için uygun bir gecikme (8 mikrosaniye) sağlamak için konmuştur. Karşılaşürma91. ve 9 2 . satırlarda yapılır. Karşılaştırıcı çıkışı yüksekse programın "Y ES" döngüsü işlenir. Bu durumda denenen basamak " 1 " kalacağı için seri çıkış " 1 " yapılır (bir de seri çıkışın hangi anlarda geçerli ol duğunu gösteren saat darbesi [ SC + Simuhted Clock] üretilir.) Karşılaştırın çıkışı düşük ise 95'ten 101'e kadar olan satırlar işlenerek denenen basamak " 0 " lanır ve seri çıkış olarak " 0 " (eşzamanlı olarak da saat darbesi) üreti lir. " Y ES" döngüsündeki 3 NOP komutu karşılaştırın çı kışının yüksek ve alçak durumlarında işlenecek iki prog ram dalının eşit zaman almasını sağlamaktır, iki daldan birinin işlenmesinden sonra program 113 cü satıra gelir, burada yeni sayısal değeri tutan "A" birikeci "PIA1 A D " adresine ve Y OB (Y az Oku Bellek)teki " ANS" adresine yazılır. Daha sonra bir sonraki basamağın denenmesi için program 79 cu satıra (CONVRT) atlar. Bütün 8 basamak tamamlandığında elimizde Vg geriliminin sayısal karşılığı vardır ve program yeni bir dönüşüm için 55 ci satıra gi der (RSTART), dönüşüm bitti bayrağı " 1 " yapılır ve MİB, PlAID'den gelecek "CY CLE" komutunu bekleme ye başlar.

Bu dizgede 1 MHZ saat üreteci ile 8 basamak dönüşüm 700 mikrosaniye sürer.

Compensatıon MC1408L8 Toprak

500 n VT Kallbrasyonu 1N914

Şekil 6. 8 basamak SÖZ donanımı.