MİKROBİLGİSAYARLARIN DIŞ DÜNYA İLE İLETİŞİMİ -GİRİŞ/ÇIKIŞ BİRİMLERİ-

mikrobilgisayarların dış dünya ile iletişimi giriş/çıkış birimleri

Kaya Y AZGAN

t) Programlı Giriş/Çıkış uygulamalarında giriş/çıkış iş lemleri mikroişlemcide izlenen programın gereklerine uygun olarak yapılır.

2) Kesmeli (Interrupt) Giriş/Çıkış uygulamalarında ise Um tersine mikrobilgisayar dışı mantık birimleri mikro işlemcinin yürüttüğü programı kesip bir süre bekletirler.

3) Dolaysız Bellek Erişimi (Direct Memory Access, DMA) özelliğine sahip giriş/çıkış işlemlerinde dış iletişim aygıt ları ile mikrobilgisayar mantığı arasındaki veri alış verişi merkez işlem biriminden geçmeden, doğrudan doğruya gerçekleşir.

Bu incelemede önce herbir iletişim türü tartışılacak, ar dından da seri Giriş/Çıkış konusunda bazı bilgiler sunu lacaktır.

UDK: 621.3.049.771.14: 621.3.049.61:621.3.049.62

ÖZET

Giriş/Çıkış birimleri mikroişlemcili sistemlerin en önem li yapıtaşlartndan birini oluşturmaktadır. Bu kısaltılmış çeviri çalışmasında, Programlı. Kesmeli ve Dolaysız Bel lek Erişimli giriş/çıkış işlemleri seri giriş/çıkış kavram ve birim düzeylerinde tanıtılmaktadır. Temel olarak sekiz bitlik bir mikroişlemci dizgesi alınmış ve elden geldiğin ce genel amaçlı giriş/çıkış birimleri oluşturulmuş ve tartışılmıştır.

SUMMARY

Input/Output Unit is one of the most important building blocks of the microprocessor systems. in thit short translation, programmed, interrupted and direct memory acces», serial input/output are introduced as concepts and modüle*. As a basis an 8 bit microprocessor system v conâdered and general purpose input/output modules are designed and discussed.

Mikroişlemciyle birlikte çalışmak için tasarımlanmış mantık devrelerinin tümüne mikrobilgisayar dersek, bu dizgenin dışında kalan herşeyle iletişim sağlamak göre vini üstlenen arabirimlere de giriş/çıkış birimleri adını ve rebiliriz. Genel olarak veri iletişiminin sağlanması için birçok yöntem düşünülebilirse de tümünü üç ana grup içinde değerlendirme olanağı vardır.

Kaya Yazgan, ASELSAN

PROGRAMLI GİRİŞ/ÇIKIŞ

Verinin mikrobilgisayar dizgesi dışına çıkışı giriş/çıkış kapıları (port) adı verilen devreler aracılığıyla yapılır. Sekiz bitlik bir mikroişlemci dizgesinin 8 iletkeni! bir ve ri yolu (data bus) ve 16 iletkenli bir adres yo\u(address bus) olduğu varsayılırsa 40 bacaklı koşut (parallel) bir giriş/çıkış biriminin

16 bacağı adres yolu 3 bacağı kaynaklar ve toprak 8 bacağı veri yolu (mikrobilgisayar yönü) 8 bacağı dış devrelere veri gönderen uçlar 1 bacağı saat 1 bacağı "yaz" komutu 1 bacağı "oku" komutu için ayrılırsa geriye yalnızca 2 boş bacak kalmaktadır. Böyle bir dizgede örneğin (7 FFF)16 ve daha küçük ad resler bellek adresi, (8000) 16 ve üstü ise giriş/çıkış kapı larının adreslerine ayrılabilir Bu durumda 2 1 S = 32768 tane giriş/çıkış kapısını adresleme olanağına kavuşuruz ki hemen hemen hiçbir uygulamada bu denli çok sayıda giriş/çıkış birimine gerek yoktur. Buna karşılık iki kapı nın bir tümleşik devreye sığdırılması çok büyük yararlar sağlayacaktır. O zaman iki kapılı giriş/çıkış birimlerinde

10 bacak adres yolu 3 bacak kaynaklar ve toprak 8 bacak veri yolu (mikrobilgisayar yönü) 8 bacak A kapısı (bir çevre aygıtına) 8 bacak B kapısı (başka bir çevre aygıtına) 1 bacak saat 1 bacak "yaz" komutu 1 bacak "oku" korr.uuı

olarak belirlenebilir. Yine 15 inci adres iletkeni " 1 " iken bir giriş/çıkış biriminin seçildiğini, bunun dışında (A0 AS) den oluşan 9 iletkenin daha giriş/çıkış birimlerine bağlandığını düşünelim. (8000)i6 ile (81FF)i6 arasında ki 256 adres giriş/çıkış birimlerine ayrılacaktır. Şimdiye kadar değindiğimiz iki örnekte de A15'in giriş/çıkış bi rimlerine ayrılması nedeniyle adreslenebilir ( 2 1 6 65 536 = 65 K) sözciıklük bellekten vazgeçip ( 2 1 5 = 32 768 = 32 K) sözcüklü bellek kullanılmaktadır. Pek çok mikroişlemci uygulamasının 1024 4096 sözcüklük bellek büyüklükleri içinde kalması bu azalmanın önemli bir sakınca olmadığını gösterir.

Bellek büyüklüğünün 32 K'da sınırlanamadığı durumlar da ise ayrı giriş/çıkış adres mantığı bulunan dizgelere ge rek vardır, örneğin GÇSEÇ ve GÇOY gibi iki denetim bacağına ek olarak 7 adres iletkeni olan giriş/çıkış yon

KESİŞ

KESAL

Şekil 1.

galan vardır. GÇSEÇ AO A7 iletkenlerinin bir kapı ad reslediğini verirken GÇOY'ın yüksek olması okumayı, al çak olması yazmayı belirleyebilir. Çoğu kez bu tür bir denetim de yetersizdir. Giriş/çıkış birimi, hem çevre ay gıtı ile hem de mikrobilgisayarla denetim ilişkisi kurmak zorundadır. Mikrobilgisayardan dışarıya giden bilgiye giriş/çıkış denetimi (I/O control),dışardan mikrobilgisa yara yönelen bilgiye ise giriş çıkış konumu (I/O status) adı verilir.

KESMELİ GİRİŞ/ÇIKIŞ

Birçok mikroişlemci uygulamalarında çevre aygıtların dan gelen giriş/çıkış istemlerinin elden geldiğince çabuk değerlendirilmesi gerekir. Programın belirli noktalarında bu çevre birimlerinin istemi olup olmadığı incelenebilirse de geç kalınması ya da, gereksiz yere sık sık incelenmesi nedeniyle programın çok yavaşlaması tehlikeleri vardır. Bu durumda Şekil 1 "de görüldüğü gibi giriş/çıkış birimi nin mikroişlemciye KESİŞ, kesme istemi (IREQ, inter rupt request) göndermesi, ardından mikroişlemcinin kısa sürede KESAL, kesme alındı (IACK, interrupt acknouı Icdge) bilgisini vermesi ve veri (DATA) iletiminin başla

.'96

Pros

Pros. A

Pros. B

Sekil 2.

ması sağlanır. Mıkroişiemcinin yürütmekte olduğu prog ram açısından bakmca,programın kesilip veri iletiminin yapıldığı,sonra kalan yerden programa dönüldüğü gözle nir. (Şekil 2).

Mikroişlemci bir kesme istemi aldığında,denetim birimi (control unit) içinde hazır olan bir mikroprogram aracı lığıyla, istemi aldığı noktada tüm yazmaçların (register) içindeki bilgileri belleğe yükler. Bu arada yürüttüğü prog ramın hangi noktada olduğunu veren program sayacı (program counterj içindeki bilginin de saklanması sonra dan aynı noktadan devam etme olanağı sağlar. Mikro program biçiminde bir yazılım dizgede yoksa programcı da bu amaçla program yazabilir.

Kesme süresince yapılması gereken işlerin neler olduğu nun da, kuşkusuz, mikroişlemciye bir program şeklinde verilmesi gereklidir. Bu da çoğunlukla giriş/çıkış birim lerindeki bi; yazmaç kesme adres vektörünün (interrupt address ver tor) gösterdiği bir bellek adresinden bulunur. Mikroişlemcinin KESAL imi göndermesinden sonra giriş/çıkış birimi adres yolu üzerinden adres vektörünü merkez işlem birimine gönderir. Giriş/çıkış birimine gi ren adres iletkenlerinin sayısının tam bir adres vermeye yetmemesi durumunda (daha önce 16 yerine 7 10 ilet ken kullanılabildiğine değinmiştik) vektör ikiye bölünüp iki ayrı saat vuruşuyla gönderilebilir. Çoğu kez kesme programı bir salt oku bellektedir ve adres vektörü de bu programın başlangıç adresini taşımaktadır.

Kesme önceliği

Birden fazla giriş/çıkış biriminin olduğu uygulamalarda birkaç birim aynı anda ya da birbirinin hemen ardından kesme isteminde bulunabilirler. Varsayalım ki M prog

M

7Y7V7X B

Şekil 3.

ramı yürürken aynı anda A, B ve C programlarının yürü tülmesini isteyen üç kesme istemi gelsin. En büyük önce liğe sahip istemin A olduğunu, sonra da öncelik sırasıyla B ve C'nin geldiğini düşünelim. Programın Şekil 3'de gö rüldüğü gibi yürümesi amacımızdır. Eğer A'nm yürümesi başlayınca mikroişlemciye B'nin ve C'nin KESİŞ gönder mesi engellenmezse A programı KESAL aldığı için KESİS'ini kaldıracak bu kez B'nin KESİŞİ olduğundan A programı bitmeden B'ye, o da bitmeden C'ye geçile cektir (Şekil 4). Kesme önceliği önemli bir sorun oluştu rursa kesme öncelik birimi (interrupt priority urdt) kul lanılabilir. Örnek olarak 16 giriş/çıkış birimini denetle yen bir öncelik birimi düşünelim. Herbir giriş/çıkış biri minin KESİŞ iletkenleri öncelik biriminin ayrı birer ba cağına bağlanacaktır. Bağlanma sıraları önceliklerini belirlemede yeterlidir.Şekil 5 de görüldüğü gibi bir ya da birkaç giriş/çıkış biçiminin KESİŞ göndermesi üzerine öncelik devresi mikroişlemciye KESİ SÇ (kesme istemi çıkış) gönderir. Mikroişlemciden gelen KESAL üzerine ise öncelik devresi VO V3 iletkenlerinden kesme iste minde bulunan en öncelikli birimin hangisi olduğunu bil dirir. Bundan sonra giriş/çıkış birimi ile mikroişlemci karşı karşıya kalıp daha önce özetlendiği gibi iletim ya parlar.

Zincirleme Y öntemi

Mikroişlemcili dizgede yalnızca bir kesme hattı bulun ması durumunda zincirleme yönt emi (daisy chain) adı verilen yönteme başvurulur. Şekil 6'da görüldüğü gibi

aygıtlardan herbiri tek KESİŞ iletkenine bağlıdır. Bir ya da birkaç aygıt kesme isteğinde bulunursa hangisinin is temde bulunduğu mikroişlemci tarafından bilinmez. Ama mikroişlemcinin gönderdiği KESAL'ın zincirleme hepsini dolaştığı ve kesme istemi olmayan aygıtın KESAL imini bir sonrakine geçirmesi, istem sahibinin ise kesme işlemine başlaması sağlanırsa öncelik sorunu pratik bir çözüme kavuşur.

Kesiş

r

iI

Şekil 6. Kaynak Kesilmesi

>Mil<roi$lem

cıye

Kesat

Bu tür bir zincire ilk bağlanacak en öncelikli kesme kaynak hakkındaki bilgidir. Birçok mikroişlemci + 5V ve/veya + 12 V DA kaynağından beslenmektedir. Bir güç kaynağı 1 1 0 ya da 2 2 0 V AA' dan bu DA gerilimleri elde etmektedir. Şebeke gerilimi anma değerinin % 20 altına düşünce bir kesme veren devre tasarlanıp dizgeye katılırsa + 5 ve + 12 V kaynaklar dizgeyi süremez hale gelinceye dek geçecek saniyenin binde biri düzeyindeki süre içinde yüzden fazla mikrobilgisayar k omut unu işle mek olanağı vardır. Bir kesme programı bu süre içinde yazmaçları uçucu olmayan (nonvolotile) yani gerilim ke silince kapsadığı bilgiyi yitirmeyen bir belleğe boşalt makta ve gerilim gelince de aynı noktadan devam etmek tedir.

Şekil 4.

KESİŞ KESİSÇ KESAL

VO V3

Şekil 5. ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 258

DOLAY SIZ BELLEK ERİŞİMİ

Bir kesme istemi geldiğinde ardarda yapılması gereken iş lemleri en yalın biçimde özetlersek;

X_

1) Mikroişlemci bir A programını yürütmekte iken kes me istemi gelirse tüm yazaçlar belleğe aktarılır

2) istemin gereği olan B programı yürütülür 3) Y eniden A programına kalınan yerden devam etmek için yazmaçlar saklanan sayılarla doldurulur. Program sayacı bir ilerletilir.

Dikkat edilirse (1 ) ve (3 ) adımlarının ne tür kesme istemi gelirse gelsin yerine getirildiği, pek karmaşık olmayan dizgelerde (2 ) adımınında hep yinelenen bir program ol duğu gözlenir. En basit bir okuma işlemi için bile mikro işlemci 50 mikrosaniye dolayında zaman yitirir. İşte bu sakıncayı önlemek için çevre birimleri ile bellek arasında

SAAT DBEİS ENGEL

DBEON DBEOY OKU

Şekil 7.

Merkez

İşlem Birimi

Dolaysız Bellek Erişimi

Çevre Birimi

mikroişlemciden geçmeyen bir veri yolu kurulur. Bu yolu denetlemek için de özel bir tümleşik devre dolaysız bellek erişim (Direct Memory Access) kullanılır.

Çevrim Çalma

En çok kullanılan dolaysız bellek erişimi yöntemi mer kez işlem birimini bir çevrim (eyele) doldurup veri ileti mini yapmak, çevrim çalma (eyele steating) yöntemidir. Şekil 7'de bu iş için gerekli bağlantılar özetlenmektedir. Dolaysız bellek erişim devresindeki üç yazmaç önceden merkez işlem birimi tarafından doldurulur. Adres yazma cı iletilecek bilginin yaz/oku belleğin neresine yazılacağı nı ya da neresinden okunacağını sayaç iletilecek bilginin uzunluğunun kaç sözcük olacağını, konum yazmacı ise okuma mı yoksa yazma mı yapılacağını, dolaysız bellek erişiminin yapılıp yapılmadığını belirlemektedir. Şekil 8'de işlemin adımlan özetlenmiştir.

5) Y eni bir saat vuruşunun gelmesi bu veri alışverişini durdurur. Bir sözcüktük verinin aktarılmasından son ra mikroişlemci programını yürütmeye devam eder. Çevre bir imi, tamponunda gönderilecek yeni bilgi hazırlayınca yeniden DBEİS gönderip yeni bir iletimi başlatır. DBE devresi sayacında belirtilen miktardaki bilgi belleğe yerleştirilinceye dek birçok kez bu iş lemler yinelenir, iletilecek tüm sözcükler iletilince DBE devresi bir kesme istemi göndererek merkez iş lem biriminden yeniden komut (örneğin bu kez bir yazma işlemi) ister. Hep aynı tür iletimi yapmak için tasarımlanmış mikroişlemcili dizgelerde DBE devre sinin adres yazmacı ve sayacını,, iletişimin başındaki durumuna getiren düzenek de yararlıdır.

Dolaysız bellek erişiminde bilginin DBE devresinden de geçmediğine dikkat edilirse birkaç çevre biriminin ko

1) Çevre birimi DBEİS hattından dolaysız bellek erişimi isteyince DBE devresi i k i n d saat vuruşuna dek E N GEL imini gönderir.

2) ENGEL, merkez işlem biriminde saatin bir vuruşunu engeller (M İ BSAAT). Böylece Merkez işlem Birimi bir saat vuruşu süreyle doldurulmuş, yani bir "çevri mi çalınmış" olur.

3) DBE devresi adres yazmacındaki adresi ilk saat vuru şunda adres yoluna gönderir ve çevre birimine de DBEAL (Dolaysız bellek erişimi alındı) imini verir.

4) DBE'deki konum yazmacı DBEOY (dolaysız bellek eri şimi oku/yaz) iletkenine " 1 " vererek çevre biriminin veri göndermesini, oku denetim yoluyla da yaz/oku belleğin okumasını sağlar.

SAAI OBEIS ENGEL MİBSAAT ADRES DBEAL 3BE0V VERİ OKU

Şekil 8.

SAAT .Tl.

OKU

Komut adresi

Komut Kodu

d

Veri adresi

Veri

Şekil 9.

' Komut Alımı

Veri Alımı

(aylıkla bir DBE tarafından denetlenebileceği gözlenir, örneğin 5 çevre birimini denetliyen 40 bacaklı bir DBE devresinin

16 bacağı adres yoluna 3 bacağı kaynak toprak 1 bacağı saat 8 bacağı veri yoiuna 2 bacağı OK U ve Y A Z iletkenlerine 1 bacağı E NG E L (dönem çalmak için) 2 bacağı KESİ Ş, KESAL (DBE'ye son vermek için) 1 bacağı DBE A L 1 bacağı DBEOY S bacağı herbir çevre biriminden gelen DBEİS iletken lerine bağlanabilir. Bu durumda kuşkusuz Adres, Konum

yazmaçlarıyla sayaç sayılarını da 5'er tane olarak belirle mek gerekir.

Eşzamanlı Dolaysız Bellek Erişimi

Dolaysız bellek erişiminin yalnızca merkez işlem biri minden dönem çalarak gerçekleşebileceğini düşünmek yanlış olur. Denetim, veri ve adres yollarından ikişer tane yaparak dönem çalmanın önüne geçilebilir, önce mikroişiemcili bir dizgede bellekten veri okuyan bir ko mutun Şekil 9'daki gibi işlem gördüğünü anımsayalım. Dikkat edilirse SAAT'ın yüksek olduğu taralı bölge için de belleğe yazmak ya da okumak olanağı vardır. Şekil 10'da gösterildiği gibi donanım eklenerek bu başarılabi lir. Y az/oku bellekte farklı veri ve adres yolları ile ilişki lerin gerçekleştirilmesi için üç durumlu tampon (tristate buffer) adı verilen T bağlantılı tamponları gereklidir.

SERİ İ LETİ M özellikle uzaktaki bir nokta ile iletişim yapan mikrobilgi sayarların verileri sözcük bütünlüğü içinde koşut (pamüel) olarak alıp vermeleri olanaksızdır. Teker teker bitlerin ardarda gönderilmesinde ortaya çıkan ilk sorun alıcı ve vericinin bir eşzamanlama içinde çalışmasıdır. İletişim kanalında oluşabilecek bozulmaları gözönüne alıp örne ğin iletim saatinin inen kenarında göndermek, çıkan ke narında almak tek saatli uygulamalarda sıkça başvurulan bir yöntemdir (Şekil 1 1 ). Bu arada iletim saatinin mikro işlemci dizge saatinden çok farklı olduğuna, örneğin ile t i m saatinin 1 1 0 9 6 0 0 Hz arasenda olmasına karşılık, diz ge saatinin 2 MHz dolayında olduğuna dikkat edilmeli dir, iletim saat sıklığının iletim hızıyla aynı olması da

Şekil 10.

SAAT

GÖNDERİLEN I

ALINAN

Sekil 11.

(Şekil 11) zorunlu değildir. Onaltı ya da altmışdört ile tim saati vuruşunun bir bitlik bilgi iîetim süresi içinde yer aldığı dizgeler vardır ve gelen veri vuruşunun tam istenen noktasında örneklenmesini amaçlarlar. Çoğu kez vericinin ürettiği saat vuruşları alıcıya gönderilmez. Alı cı kendi saat vuruşlarını üretir ve eşzamanlı çalışması için verinin başında "eşzamanlama vuruşu" ya da "eşza manlama örüntüsü" (synciıronizatior. pattern) gönderilir.

iletişimde oluşacak yanılgıları sezmek ya da düzeltmek için eşlik (parity) bitleri üretmek "dönemsel fazlalık ko du" (cyclic redundancy code) kullanmak da çok kullanı lan iletişim tekniklerindendir. En basit eşlik sınaması tek (ya da çift) eşlik sınaması adıyla bilinir. Sekiz bitlik bir sözcük iletilirken sonuna bir eşlik biti eklenip (XXXXXXXXP) 9 bitin içindeki "V'Ierin sayısı tek (ya da çift) yapılır. Alma yönünde de "V'Ierin tek (ya da çift) olup olmadığı sınanır. Diğer yöntemde ise iletilecek bilgi belirli bir ikili (binary) çokterimliye bölünerek dö nemsel fazlalık karakteri (cyclic redundancy character) elde edilir. Verinin ardında bu karakter de eklenip gön derilir. Alınan uçta da veri ardındaki karakterle çarpılıp çokterimli bulunmaya çalışılır.

Eşzamanlı veri iletiminde yalnızca verinin iletilmesi ye terli değildir, verici ile alıcı arasında bir "protokol" dü zenine göre hazırlayıcı çalışmalar yapılır.

Örneğin IBM 2770 Bisync standardında 1) Verici bir istem gönderip alıcının hazır olup olmadı ğını sorar. 2) Alıcı hazır olduğunu bildirir. 3) Verici başladığını bildirip bir blok veri iletir. Ardına blok sonu bilgisini ve dönemsel fazlalık karakterini ekler. 4) iletimde yanılgı yoksa alıcı doğru blok aldığını iletir. 5) Verici yine başladığını bildirir, ardına veriyi ekler. Eğer bu, son veri bloku ise veri sonunu ve dönemsel fazlalık karakterini de ardından iletir. 6) Alıcı yanılgısız aldıysa alındı gönderir. 7) Verici bir iletim sonu karakteri gönderip susar.

Bu tür karşılıklı iletişim uygulamaları genel olarak an laşma (hand shake) adı altında toparlanırlar.

Eşzatnansız Seri İletim

İletimin eşzamanlamanın "sürekli" sağlanmadığı bir bi çimde gerçekleştirilmesi de olasıdır. Karakterler arassnda vericinin çıkışı çoğunlukla yüksek konumda tutulur. Veri, iletilirken belirli çevreler içinde hazırlanır ve başına bir " 0 " biti sonuna iki " 1 " bit eklenip gönderilir: 0XXXXXXXX P i l (P eşlik biti).

Mikrobilgisayar ve minibilgisayar dizgelerinin önemli bir çevre aygıtı uzakyazıcı (teletypewriter, TTY) bir başlan gıç biti, 7 veri biti, 1 eşlik biti ve 2 sonlandırrca bitinden oluşan 11 bitlik bir kod kullanır.

SERİ GİRİŞ /ÇIKIŞ İLETİŞİM YONGALARI

Mikroişlemci dizgelerinde kullanılan giriş/çıkış yongaları çoğunlukla 40 bacaktan çok daha küçük paketler içinde, örneğin 28 bacaklı birimler olarak piyasaya sürülmekte dir. Eşzamanlı ve eşzamansız giriş/çıkış çoğunlukla aynı tümleşik devre ile gerçekleştirilebilir. Devrenin 8 bacağı mikroişlemcili dizgenin veri yoluna bağlanmaktadır. Kaynaklar, toprak ve dizge saati içinde 4 bacak ayrılır. Giriş/çıkış yongasının seçimi GÇSEÇ (I/O Sekction, IOSEL) bacağına yüksek gerilim uygulanması ile yapılır. Okuma ya da yazma işlemlerinden biri GÇOY (I/O read/ vurite IORW) iminin alçak ya da yüksek olmasıyla belir lenir. Seri veri alış (VA) (receive Data, RD), alınan saat (AS) (Receive Clock, RC), seri veri gönderme (VG) (Transmit Data, TD), gönderme saati (GS) (Transmit clock, TC) için de toplam 4 bacak ayrılır. Bazı birimler de veri giriş ve çıkışı aynı bacaktan yapılmaktadır. Seri arabirimin üç önemli yazmacı tampon olarak kullanılır. Veri yolu tamponu, veri yolu ile koşut veri alışverişi yapar. Gönderme ve alma tamponları ise iletişim hattı ile seri ilişki, veri yolu tamponu ile koşut ilişki kurar lar.

Giriş/çıkış biriminin kendi dışıyla ilişkiler kurması, MO DEM'le, Merkez işlem birimiyle gerekli uyum içinde ça lışması için oldukça büyük sayıda (en az 8) denetim bağlantısı kurması gerekmektedir. Eşzamanlama vuruş ları, gönderme tamponunun boş olduğunu belirten (bu nedenle merkez işlem biriminden veri isteyen) imler ya da alma tamponunun dolu olduğunu bildiren (mikroiş lemci için kesme istemi olarak değerlendirilecek) im bu denetim bilgilerinin en önemlileridir.

KAYNAK

Adam Osborne, Introduction to Micro Computers, C.l, Basic Concepts, SYBEX Corp.