TÜRKİYE'DE VE DÜNYADA EV BİLGİSAYARLARININ KULLANIMI

A y k u t D A L G I Ç * , Sina H A K M A N * *

ÖZET

Bu yazıda, ülkemizde olmasa bile dünyanın birçok ül kesinde, yaygınlaşmış olan ev bilgisayarlarının kulla nım alanları tartışılmaktadır.

SUMMARRY

İn this paper, the usage of home computers, w hich have become vvidely used home apparatus, in the vvorld and in our country is discussed.

1 GİRİŞ

Bilgisayar kullanımı, bilgisayarların insan yaşantısına girmesinden sonra, kısa sürede, insanın uyum göster me hızını da aşacak şekilde büyük bir gelişim ve artış göstermiştir.

İlk zamanlar elektronik lambalar kullanılarak yapıl maya başlanan ve çok yer kaplayan, çok elektriksel güç t üket en, yüksek maliyet li bilgisayarlar, hızlı tek nolojik gelişim sonucu, günümüzde yerlerini çok bü yük çaplı tümleşik devre elemanlarının kullanıldığı, az yer kaplayan, daha az elektriksel güç t üket en, daha yetenekli ye düşük maliyetli bilgisayarlara bırakmış lardır. Boyutlarının ve maliyetlerinin düşmesi, bilgisayarların evlere kadar yayılmasına neden olmuş, hatta onları bir ev aleti haline getirmiştir, ilk zamanlar bazı özel amaçlar için geliştirilen bilgisayarlar, şimdi günlük ya şantımızın vazgeçilmez unsurları haline gelmişlerdir. Bilgisayarların ortaya çıkmalarıyla birlikte "bilgisa yarlar ne yapar, nasıl yapar?" soruları, insanların kafa larında yer etmeye başlamıştır. İlk zamanlar, tanın madan önce, hatta bir korku bile yaratmışlar ve düşü nen bir canlı gibi görülerek, "elektronik beyin" diye adlandırılmışlardır. Fakat biraz olsun kullanıma gir diklerinde, üstün bir yaratık gibi görülen bu makinala rın gerçekten bir makina olduğu anlaşılmıştır.

İ lk zamanlar "bir bilgisayar ile ne yapabilirim?" diyen bazı kişiler büyük ölçüde cevapsız kalmış, hatta, böy lece çok para verilip alınan bilgisayarlar kapasiteleri nin altında verimsiz olarak çalıştırılmışlardır.

* Elektronik Yük. Müh. ODTÜ Elektrik ve Elektronik Müh. Böl. Araş. Gör.

** ODTÜ Elektrik ve Elektronik Müh. Böl. Öğrencisi

Baş döndürücü hızla gelişen bilgisayar teknolojisi, gü nümüzde ülkemizde olmasa da yabancı birçok ülkede, sokaktaki herhangi bir kişinin rahatlıkla satın alabile ceği bilgisayarların (kişisel bilgisayarların, ev bilgisa yarlarının) ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır.

Kişisel bilgisayarlar ve ev bilgisayarları, dünya piyasa sına girdiklerinden beri, büyük bir ilgiyle karşılanmış ve satışları büyük boyutlara ulaşmıştır, örneğin, bir bilgisayar firması ilk defa 1 0 0 doların artında kişisel bilgisayar çıkardığında, bundan ayda 1 5 0 0 0 0 adetten fazla satılmıştır.1 Günümüzde, bu piyasada birçok fir ma faaliyet göstermektedir.

Kişisel bilgisayarların ilk defa yapıldığı Amerika'da ve sonraları, ev bilgisayarlarının çok ucuza satışa sunul duğu İngiltere'deki firmalar, kişisel bilgisayar ve ev bilgisayarı yapım ve satışına öncülük etmiş ve bunla rın bir ev aleti gibi kullanılmasını ve yayılmasını sağla mışlardır.

2. NEDEN BİLGİSAY AR ALINIY OR

Evlerde bilgisayar kullanımının ilk başladığı ve en yaygına olduğu ülke Amerika'da yapılan bir araştır maya göre, bilgisayar alınmasının ve kullanılmasının en büyük nedenlerinden biri, oyunlardır. 2

Tablo: 1'de bu araştırmanın sonuçları görülmektedir.

Tablo: 1. Amerika'da Y apılan Araştırmaya Göre, Bilgisayar Alınmasının ve Kullanılmasının Nedenleri ve Y üzdeleri (2 ).

Kullanım Alanı

Düşünülen* Gerçekleşen**

OY UNLAR

i 65

BİLGİSAY ARI

TANIMA

PROGRAMLAMA

ÖĞRENME

Y AZI DÜZENLEMESİ % 58

EV HESAPLARI (BÜTÇE,

DOSY ALAMA)

%58

TEKNİ K HESAPLAR

% 38

GENEL EĞİTİM

%41

İŞ HESAPLARI (BORDRO,

STOKKONTROL>

%28

HABERLEŞME

% 32

SATMAK İ Çİ N

PROGRAM Y AZIMI

%21

%69 %63

% 59

%45 % 34 % 34 %25 %24 % 18

(* ; Bilgisayar alınmadan önce o kullanım alanını dü şünenlerin yüzdesi)

(** ; Bilgisayar alındıktan sonra o kullanım alanını kullananların yüzdesi) . ( * , * * ; Bir kişi, birden fazla kullanım alanını düşüne bilmekte ve kullanabilmektedir.)

Tablo'dan da görüldüğü gibi kişisel bilgisayarlar, bü yük ölçüde oyun amaçlı olarak kullanılıyor. Bunu, "bilgisayarı tanıma" ve "programlama öğrenme" amaçları takip ediyor. Teknik hesaplar, iş hesapları, ev bütçesi, haberleşme, eğitim gibi bilgisayarların bü yük bir etkinlikle kullanılabileceği konulara, bilgisa yar kullanıcılarının çoğu oyunlar kadar ilgi göstermi yor. Oyunlar, insanların ilgisini hepsinden daha çok çekiyor.

2.1. BİLGİSAY AR OY UNLARI

Oyun denilen olgu, insan yaşamında büyük bir yer kaplıyor. Bir bilgisayar da insanların bu oyun tutkusu na rahatlıkla cevap verebilecek nitelikte ve bu amaç doğrultusunda çok değişik ve geniş biçimlerde prog ramlanabilme özelliğine sahip bulunmakta.

Piyasada yaygın olan oyun programlarına bakıldığın da, genellikle, çoğunda eğitim, mantık ve düşünce ek sikliği hissedilmektedir.

Bu tür oyunların çoğunda amaç, ölmeden en uzun sü re kalabilmek ve öldürebilmek oluyor. İlk öğrenim ça yındaki gençlere kadar yayılmış bulunan bu bilgisayar oyunları, bazen bu çağdaki bir çocuğun mantık ve duygu dünyasına zarar verebiliyor. Bu tür durumlarda, bir oyun aleti olarak görülen bilgisayarlar, böyle bir kullanım için bir tahmin aracı olarak kullanılıyor.3

Çoğu zaman insanlar üzerindeki etkileri eleştirilen tele vizyon, insanlara sadece seyretme imkânı t anırken; bilgisayarlar, insanlara bir olayın aynı zamanda içine aktif olarak katılma olanağını da sağlıyorlar.

Bundan da görülüyor ki bilgisayarlar iyi şekilde, güzel amaçlar doğrultusunda kullanıldığı zaman insanlar için çok yararlı ve etkili araçlardır, ama, bilinçsizce veya yanlış kullanıldıkları zaman ise çpk kötü sonuç lar da doğurabilmektedirler.

Ülkemizde ev bilgisayarı kullanımı, genellikle, bu tür oyunların kişileri etkilemesiyle başlayıp, bilinçsiz bir şekilde gelişiyor.

Oyunlardan, eğitime yönelik veya mantık üzerine ku rulan birçok oyun ise yabancı dillerde olmaları gibi nedenlerden ötürü,ülkemizde kullanıcıların ilgisini çe kemiyor. Y abancı ülkelerde, yazı düzenlemesi, bütçe hesaplaması, eğitim ve haberleşme konularında da iş gören kişisel bilgisayarlar ve ev bilgisayarları ülkemiz de, genellikle, sadece bir oyun aleti olarak görülüyor ve kullanılıyor.

Ülkemizde, son yıllarda, ev bilgisayarı alan kişilerin sayısında çok büyük bir artış gözlenmektedir. Fakat bu bilgisayarlaşmanın bilinçli olmaktan uzak, çoğun

lukla, bir takım reklamsal özentilere dayandığı görül mektedir.

2.2. Y AZI DÜZENLEMESİ

Ev bilgisayarlarının en etkili kullanım alanlarından bi risi de yazı düzenlemesidir (word processing). Y azı dü zenlemesi, bir daktilonun yerini kolaylıkla alabilecek bir bilgisayar kullanımıdır. Bir daktilo, kaleme göre ne ise, yazı düzenlemesi de daktiloya göre odur. 4

Y azı düzenlemesi, ev bilgisayarlarının hepsi için çok kullanışlı değildir. Ev bilgisayarlarının 32 ile 40 sütun arasında değişen satırları, normal bir daktilo kâğıdına uygun değildir. Fakat, yine de, geliştirilen yazılımlar sayesinde bunun önüne geçilebilmiştir. Y azılan 40 sü tun, yazıcıya 80'erli olarak geçmektedir.

Böylece, iyi bir yazıcı kullanılıyorsa, mektup, makale, rapor ve bunlara benzer yazılar kolaylıkla yazılabil mekte ve normal daktilonun yazı kalitesinden çok da ha iyi kalitede bir yazı elde edilmektedir.

Y azı düzenlemesinde yazı önce bir kâğıda değilde CRT ekrana (ev bilgisayarlarında genellikle televizyon ekranına) yazılıyor. Y azı yazıldıktan sonra kelimeleri düzeltmek veya yeniden yazmak mümkün oluyor. Y a zının bir yerinden başka bir yerine, tek tek veya blok halinde kelimeleri aktarmak mümkün. Y azılan yazı, tamam olunca istenilen formda, hızlı olarak, kâğıda aktarılıyor.

Y azı düzenlemesi, yazıcı alınmasını da gerektirmesi gi bi nedenlerden ötürü, biraz masraflı olmasına rağmen yine de, ev bilgisayarları için önemli bir kullanım ala nıdır.

2.3. EV VE İŞ İÇİN BİLGİ İŞLEM

Bilgi işlem, bilgisayarların uygulanması en kolay olan kullanım alanlarından biridir. Teknik hesapların bilgi sayarlarla yapılmasına başlanmasından bu yana, bilgi işlem, program sağlanması açısından en kolay ve en ucuz olan kullanım alanıdır.

Ev bilgisayarları içinde, en yaygını olmasa da, en ko lay olan kullanım alanlarından biridir.

Bilgi işlem, adından da anlaşılacağı gibi, bilgi ve veri nin istenilen şekilde kullanımı, kolaylık sağlayacak şekilde yorumlanması ve işlenmesi demektir.

Kataloglama gerektiren kitap, dergi, kolleksiyon, ye mek t a r i f i , ... gibi çeşitli bilgilerin sıralanıp katalog lanması ve istenildiği zaman bulunması da bilgi işle min kapsamına girer.

örneğin, diyelim ki bir doktorsunuz ve size başvuran hastalarınızı dosyalara kaydediyorsunuz. Eğer bunu

ELEKTRİK MÜHENDÎSLİĞİ 312

ev bilgisayarıyla gerçekleştirileniz, bu hem hızlı ola cak hem de sakladığınız bilgileri tekrar bulmanız ko laylaşacaktır. Böylece birçok dosya yerine sadece bir kaç disket veya kaset işinizi görecek ve sizi, dosyaları tek tek arama zorunda bırakmayacaktır.

Küçük iş hesapları, ev bilgisayarları tarafından rahat lıkla yapılabilmekte, vergi ve bordro hesapları, belirli ölçülerde, gerçekleştirilebilmektedir. Gerekli bilgiler, bu işler için hazırlanmış programlara girildiğinde, kısa sürede, vergi beyan etmek veya bordro doldurmak gi bi işler için gereken bilgiler bilgisayardan elde edil mektedir.

Bilgi işlem, sadece satılan programlarla da sınırlı değil dir. Az bir BASIC programlama dili bilgisiyle, rahat lıkla, karışık hesaplar, iş hesapları veya özel istekler programlanabilir ve basit bir bilgi alış verişine dönüş türülebilir.

Bilgi işlem, orta öğrenim öğrencilerine de birçok ya rarlar sunmaktadır. Basit denklem çözümlerinden ka rışık integrallere kadar birçok işlem, bilgisayar saye sinde çok kolay ve hızlı bir şekilde yapılmaktadır.

Evlerde bütçe hesapları yaparak paranın fazla harcan masını önleyen ev bilgisayarı, evin mali düzenini iste ğinize göre düzenleyip ona uymanızı sağlar. Bilgisayar, sadece bütçe değil, gelir ve gider dengesinin bulunma sı gereken her türlü hesap işlerinde de iyi bir yardımcı durumundadır.

2.4. BİLGİSAYARLA EĞİTİM

1970'li yıllarda ortaya çıkmaya başlayan mikrobilgi sayarlar, eğitim konusunda çağımızın en yeni ve önemli atılımlarından biridir. Dünya genelinde bilgi sayar, aynı zamanda mikrobilgisayar, kullanımının ye ni gelişmekte olmasından dolayı, bilgisayarlar henüz eğitim araçları arasında gereken yeri alamamıştır. Fa kat, yaklaşık 20 yıllık bir geçmişi olan mikrobilgisa yarların bu denli gelişme göstermesi ve benimsenmesi, eğitim konusunda ilerisi için büyük umutlar vermek tedir. Ama şu da önemle belirtilmelidir ki, bilgisayar ların eğitim konusunda sunduğu kolaylıklar, gelecek te bilgisayarların öğretmenlerin yerini alacağı anlamı na gelmemektedir. Bir hesap makinası nasıl problem çözemez ve sadece aritmetik işlem yaparsa, bilgisayar da bilgi saklama kapasitesi ile sadece bir yardımcı du rumundadır.

Bilgisayarla kontrol, eğitim ve bilgi işlemin yaygın ol duğu günümüzde, bilgisayar kullanımının çok olduğu ülkelerde, bilgisayarsız bir okul kütüphanesiz bir okul durumundadır. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki okulların yaklaşık yüzde yetmişinde kullanılan bilgi sayarlar, eğitimde büyük aşamalar yapılmasını sağla

mıştır. 5 BASIC ve LOGO gibi kolay öğrenilen prog ramlama dillerinin kullanımıyla, orta öğrenimden baş layarak, öğrenciler bilgisayarları tanıyarak program yazmakta ve bunları geliştirmektedirler.

İleriki yıllarda ev bilgisayarlarının en önemli kullanım alanı olarak tahmin edilen eğitim konusunda, dünya nın birçok ülkesinde, büyük atılımlar yapılmaktadır, örneğin, Amerika'da I.B.M. Şirketi ile birçok üniver site bu konuda yeni bir girişimde bulunmaktadırlar. 1985 yılından sonra bu üniversitelere girecek öğrenci ler, kendilerine indirimli satılacak, çok güçlü bir ev bilgisayarını alma zorunda tutulacaklar. 6

Bu örneğin de gösterdiği gibi, ev bilgisayarları, gelece ğin vazgeçilmez eğitim araçları olma durumundadır lar.

2.5. BİLGİSAYARLAR ARASI HABERLEŞME

Günümüzün önemli konularından birisi de bilgisayar lar arası haberleşmedir. Bilgisayarlar arası haberleşme, değişik yerlerdeki değişik bilgisayarların birbirleriyle haberleşmesi ve birbirlerine bilgi aktarımını sağlama larıdır. Böylece çok miktarda bilgi, kısa sürede, bir bilgisayardan diğerine aktarabilmektedir.

Modem (modulator/demodulator) yardımıyla, bir ev bilgisayarı, diğer ev bilgisayarlarıyla, normal telefon hattını kullanarak, haberleşebilir.

Bilgisayarı ve telefonu olan iki kişi, rahatlıkla, birbir lerine program, haber, bilgi iletebilir. Haberleşme içinde olan bilgisayarlar birbirlerinin belleklerindeki bilgi ve veriyi kullanabilirler.

Günümüzde, İngiltere'de B.B.C.'nin kurduğu "CEE FAX" veya "PRESTEL" bağlantıları,kullanıcılara bü yük imkânlar sağlamaktadır. Günün her saatinde, ha berleri, yeni gelişmeleri, hava durumunu, alış veriş rehberliği hizmetlerini, borsa durumunu ve bunun gi bi çeşitli bilgileri, eğer ev bilgisayarı bağlantınız varsa, almak mümkündür. Amerika'da Compuserve buna benzer imkanların dışında, ev bilgisayarı sahiplerinin, geniş program kütüphanesinden yararlanmasını ve bir birleriyle haberleşmesini sağlayarak büyük bir atılım yapmıştır.

Almanya'da olan "Teletext" sistemi de buna benzer bir sistem olup, klasik telefon şebekelerine bağlanan bilgisayarlar arasında her türlü bilgi alış verişini hızlı ve güvenilir olarak sağlamaktadır. 7

Amerika'da gelişen "elektronik posta" sisteminde, bu sisteme katılanlar arasında bilgisayarla mektup, kart gönderme işi gerçekleştirilmektedir, örneğin, yazı dü zenlemesini kullanarak mektubunuzu yazıyorsunuz, sonra, telefonu açıp elektronik posta merkezini arıyor ve mektubunuzla, iletilecek kişiyi söylüyorsunuz.

Mektubunuz mümkün olan en kısa zamanda iletiliyor. Bu sistem süratli ve ucuz olmasının yanı sıra, sadece mektup, kart veya haber değil, bilgi aktarımını da sağ lıyor. 8

Bilgisayarlar arası haberleşme sayesinde, bilgisayarlar, büyük şirketler, bankalar, üniversiteler veya kamu hiz meti veren kuruluşlarla olan iletişimde de büyük ko laylıklar sağlamaktadırlar, örneğin, bir havayolu şir ketinden bilgi almak isteyen bir kişi, bilgisayarıyla, uçak tarifelerini, gecikmelerini, yolcuları sorabildiği gibi, bilet rezervasyonu da yaptırabilir. Üniversitelerin bilgisayarına bağlanarak birçok teknik bilgiyi elde et mek, bir araştırmacı için, rahatlıkla mümkün olabilir. Büyük bir kütüphane ile iletişimde bulunup istenilen kitapların evde incelenmesi ve okunması, yine bu tür sistemlerle sağlanabilen bir kolaylıktır. Bir banka ile bilgisayar aracılığıyla iletişim kurup hesap açtırmak, para çekmek, hesap kontrol etmek, faiz ve vade du rumlarını incelemek de mümkün olmaktadır.

Bu gibi kolaylıklar, başka kişi ve kuruluşlarla olan ha berleşmede, ev bilgisayarlarının ne kadar önemli bir yeri olabileceğini gösterir. Ev bilgisayarlarını üreten yabancı firmalar, ev bilgisayarlarının, vazgeçilmez bir ev aleti durumuna gelmesi için, onların genel iletişime açık olması gerektiğini savunmaktadırlar.9

Ülkemizde birçok büyük kuruluşun bilgisayar sahibi olmasına rağmen, bu bilgisayarlar genel iletişime açık olmadıkları için bilgisayarlar arası haberleşme, genel likle, gerçekleşememektedir. Sadece bazı kuruluşlar kendi birimleri içinde bunu sağlamaktadır.

Ülkemizde bilgisayarlar arası genel bir iletişim sistemi nin bulunmaması, ev bilgisayarlarını haberleşmeye ka pamaktadır.

3. EV BİLGİSAYARLARININ TÜRKİYE'DEKİ DURUMU

Birçok kullanım alam olan ev bilgisayarları, yabancı ülkelerde değişik amaçlarla kullanılırken, bu duru mun, ev bilgisayarlarının yaygınlaşmakta olduğu, ül kemize yansımadığı görülüyor.

Ülkemizde, genellikle oyun reklâmları ile piyasaya çıkmakta olan ev bilgisayarları, çoğunlukla, bilgisa yarla pek ilgili olmayan kişilerce oyun amaçlarıyla sa tın alınmaktadır. Başka amaçlar için de alındığı ol makta, fakat oyunlar büyük bir oranı teşkil etmekte dir.

Ülkemizde ev bilgisayarı üretiminin yapılmaması, bu bilgisayarları ithal edip ticaretini yapan kişilerin bilgi sayarlar ve kullanım alanları ile ilgilenmeyip soruna sadece kısa vadeli kazanç açısından bakmaları ve alıcı durumundaki kişilerin konudan habersiz olmaları, ev bilgisayarlarının sadece oyun gibi amaçlarla verimsiz

olarak kullanılmalarına neden olmaktadır.

Amerika'da oyunlar, ev bilgisayarlarının en büyük kul lanım alanlarının birisi durumundadır. Fakat bunun yanı sıra diğer kullanım alanları da rağbet görmekte ve aralarında, ülkemizde olduğu gibi, bir uçurum de recesinde fark bulunmamaktadır.

Ev bilgisayarlarının, değişik amaçlarla, verimli olarak kullanılabilmesi, belirli bir eğitimi gerektirmektedir. Bu sağlanmadığı takdirde, ev bilgisayarı ancak oyun gibi bir veya birkaç amaç için kullanılabilir.

Ev bilgisayarlarından gereken ölçüde yararlanabilmek için, ülkemizde bu konuda hizmet veren kitle iletişim araçlarının daha yaygın olması gerekmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri'ndeki gibi, orta öğretim düzeyine konulabilecek bilgisayar dersleri, taze beyin leri ileriye hazırlayarak, kişisel bilgisayarlar ve ev bil gisayarı kullanımının etkin bir şekilde yaygınlaşması nı sağlayabileceklerdir.

Bunların yanı sıra, ev bilgisayarlarının fiyatlarının düş mesi, gelir düzeyi düşük olan, ülkemizde bilgisayar kullanımını şüphesiz arttırmaktadır.

Yabancı ülkelerde çok yaygın olan bilgisayar klüpleri ve bilgisayar dergileri, bu konuda bir gelişme sürecin de olan ülkemizde de yaygınlaşacaktır, önemli olan bu gelişmelerin sağlam temeller üzerinde, bilinçli bir şekilde olmasıdır.

KAY NAKLAR

1. Rodvvell Petcr, "What About The ' 8 1 " . Personal Com puter World,June 1982. '_'. Consumer Union of United States Inc., "Consumer Re pom: 1984 Buying Guidc Issue", Consumers Union of Uni ted States Inc., 1983.

3. Weizenbaum Joseph, "Computer Povver and Human Reason". Pelican Books, 1984. 4. 'The Computer As Süper Typevvriter". Consumer Re ports, Vol: 48, No: 10, pp. 540 541, October 1983. 5. 'The Computer As Teacher". Consumer Reports.Vol: 48, No: l l . p p . 614 615, November 1983. 6. Tenner Edvvard H., 'The Computer and Educated Per son". Dialogue No:62,pp. 39 44, Aprü 1983. 7. Sanders Jerry, "Homelink", Personal Computer World, Vol7,No:3,pp.232 239,March 1984.

8. Allosan Julian, "Electronic Mail", Computing Today, Vol: 6, No: 3, pp. 45 47, May 1984.

9. Staples Betsy, 'The Personal Computer Industry", Creative Computing, Vol: 8, No: 2, pp. 78 82, February 1982. 10. Bishop Peter, "Computing Science", ThomasNelsonand Sons Ltd., 1982.