ALÜMİNYUM BARALAR

Çeviren: Orhan Zeki DEMİRAY / Elk. Yük. Müh.

Alüminyum bara malzemesi olarak bakıra nazaran da ha fazla kullanılmaktadır. Bu tercihin nedeni avantajlı özellikleri ve bakırla mukayesede uygun ve stabil fiya tıdır.

ALÜMİNYUM MALZEME

Alüminyum malzemenin özellikleri kimyasal terkibi ne yarı mamul veya mamul tipine ve durumuna göre ayrılıklar gösterir. Baralar belirli elektriki ve mekaniki şartlara aynı zamanda sahip olmalıdır. Bu nedenle amaca uygun alüminyum malzemenin ve yarı mamu lün seçimi oldukça önemlidir. Mümkün olan en bü yük iletkenlik temel şartından dolayı elektronikte he men hemen sadece saf alüminyum (asgari saflık % 99,5) ve AIMgSi cinsi alaşımlar kullanılmaktadır.

Saf alüminyum bakır gibi sertleştirilemeyen bir malze me olup sadece soğuk şekil vermede yüksek mukave mete sahip olmaktadıc Bu özellik ısı etkisi ile, örne ğin kaynak yapılırken veya işletmede akımla yüklen mede en gayri müsait durum olan yumuşak duruma kadar kaybolur. Saf alüminyum DİN 40501 kısım 1 ila 4'e göre bütün yarı mamul tipleri ve muhtelif form lar için % 99,5 bazında dar toleranslı kimyasal terkibi ile elektroteknik için E Al olarak normlaştırılmıştır. Bu malzeme yüksek iletkenliğin şart olduğu ve muka vemetin az önemli olduğu yerde kullanılmaktadır. (2)

AIMgSi alaşımları kimyasal terkipleri bakımından ila ve bir ısıl işlemle sertleştirilebilirler.B u malzeme "sı cak sertleştirilmiş" durumda, saf alüminyuma nazaran yüksek iletkenlik yanında oldukça yüksek mukavemet değerine sahiptir. Elektroteknik için E AIMgSi 0,5 F22 alaşım variantları DİN 40501 kısım 2 ve 3'de profiller, çubuklar, borular gibi yarı mamul tipleri için normlaştırılmıştır. (1) Yüksek mukavemet değer lerinin gerekli olduğu durumlarda AIMgSi 0,5 F25 veya istisna olarak AIMgSi 1F31 alaşım variantları da iletkenlikten biraz fedakarlık edilerek kullanılmakta dır. (3)

ETZ dergisinin 1980 yılı 6. sayısından çevrilmiştir.

BAKIR ve ALÜMİNYUMUN ÖZELLİKLERİNİN MUKAYESESİ Çizelge 1'de muhtelif iletken malzemenin önemli özel likleri verilmiştir. (4)

Baralar için elektriki iletkenlik en anlamlı kriterdir. Bakırla alüminyum arasında bir mukayese yapıldığın da şu hususlar tesbit edilmektedir:

iletkenliği eşit olan alüminyum bir iletkenin kesiti 1,6 (ila 2,15) defa daha büyüktür, fakat düşük yo ğunluktan dolayı ağırlığı bakır iletkeninkine naza ran ancak % 50 (ila % 65) daha ağırdır, alüminyumun ağırlığa irca edilmiş elektriki ilet kenliği bakırınkine nazaran (1,5 ila) 2 defa daha yüksektir, ısınmaları eşit iletkenler için iletkenlik oranı, geo metrik olarak büyük olan alüminyum iletkenin da ha iyi ısı atmasından dolayı, çok daha uygundur, bir alüminyum iletkenin atalet momenti büyük ke sitinden dolayı, iletkenliği aynı ve geometrik ola rak da benzer olan bakır iletkene nazaran takriben 2,6 (ila 4,7) defa daha büyüktür, bir alüminyum iletkenin kendi ağırlığı ile statik yüklenmesindeki elastik bel vermesi (sarkması) ba kır iletkeninkinin sadece 0,37 katı, kısa devrede di namik yüklenmedeki ise sadece 0,75 katı kadardır, alüminyum ısı genleşmesi bakıra nazaran 1,4 misli çeliğe nazaran 2 misli daha büyüktür, alüminyum vaka bakıra nazaran daha düşük erime bölgesine sahiptir, fakat ağırlığa irca edilmiş erime ısısı ve ortalama özgül ısı takriben iki misli büyük tür, bu nedenle iletkenlikleri eşit iletkenlerde erime akımı alüminyum ve bakır için hemen hemen aynı büyüklüktedir.

ÇİZELGE 1. İLETKEN MAUEMELERİ N ÖZELLİKLERİ

Özellikler

Bakır

Saf Al.

Alüminyum Alaşımları

E CuF25 E AIF10 E AIMgSiO,5F22 /WMgSiO,5F25 AIMgSi1F31

Y oğunluk

kg/dm3

Elastbite modülü E

Çekme mukavemeti Rm min N/mm2

0,2 sının RQ 0,2 min

Kırılma sinmesi Aj

A

°4ı

Brhell sertliği HB" 1 0

D

Erime bölgesi ( noktası) C

Erime ısısı ""

J/g J/cm3

Ortalama özgül ısı + 20ila100°C'de

J/(gK) J/cm2K)

Ortalama ısı genleşmesi

+ 20ila100°C'de

m/(mK)

Isı iletkenliği Elk. iletkenlik 20°Cıde

65°Cde 85°C'de

W £mK) m/(fimm2) m/(fimm2) m/(fimm2)

8,90 110000 245 190 17 14 70 1085 «181 1612 «0^95 3,52

17 1 0 ~6 «3,85 56 48 45

2,70 70 000 130 90 5 4 35 656 658 «396 1070 «0,92 2,48

23,5 10"* «2,3 34,8 29,5 27,5

özgül elektriki iletkenlik

+ 20°C'demax.

fi

Elektriki direncin değişimi

Termik akım yoğunluğu

sınırı

Erime akım yoğunluğu

mm'/rn fi mm2/m

A/mm2 A/mm2

0,0176 0,02898 0,000068 0,0011

154 3 060

102 1910

2,70 70 000 215 160 12 10 * 70 615 650 377 1018 «0,92 2,48

23,5 10"* «1,86 30,8 26,0 24,5

0,03333

2,70 70 000 245 195 10 8 75 615 650 «377 1018 «0,92 2,48

23,5 1 0 " 6 «1,86 28,0 24,5 23,0

2,70 70 000 310 260 10 8 95 595 650 «377 1018 «0,92 2,48

23,5 1 0 ' 6 «1,74 26,0 23,0 21,8

0,03571 0,000125

89 1690

0,03846

Mukayese değerleri (Bakır =% 100) a) Kesitleri eşit iletkenler :

»i. ı.ı.

c Aı. ' ınnoz

/\glnlK

t rtl.

8,9

I1 .1 IM.

' ınnaL

62,2

53,6

ııeiKenıiK

—~ ıw n

33,3

46,4

34,8

AA y. n._ı _ıs_ ı~n._ın__«*u<aİ 4 d«Iiv* ı•n*•ı* \j/ —— " 1ıfwl / ı /OvL

78,8

73,2

70,7

68,1

b) İletkenlikleri eşit iletkenler:

^•e/•s«ı:ıt

1 0 0 % 100

çap ve yüzey

* 34 8

ASırtıL

Ağlrllk

' 1 0 0 »6 100

48,7

34,8 8 ^

56,7

c) Isınmaları eşit iletkenler :

lf __;» 3 / ( \2 1 0 0 % 100

137,5

KeSlt

V ( 34,8 '

Çap ve yüzey f/

100 %

60,6

65,1

122 116

AS.rhk Ağırlık

V ( ) * ^ 3 / ( S 6 ) 2 2 > ? 1 10Ü0Ü%

34g

8(9

41,7

46,1

48,2

50,7

98 93

r

Alüminyumun bara olarak kullanılmasında diğer avan

tajlı özellikler ise şunlardır:

iyi şekil verilebilmeden dolayı alüminyum yarı ma muller istenilen şartlara uygun şekilde cevap verir ler, baranın tesisinde ağırlığın azlığı yanında alüminyu mun kolay işlenebilmesi de etkilidir. Bilhassa, ba kıra nazaran kaynaklanması sınırlı ise de (gevrek leşme tehlikesi) fevkalade kaynaklanma özelliğine sahiptir, alüminyumun kimyasal mukavemeti iyi olmakla birlikte diğer metallerle temas yerlerinde veya bir kaç kimyasal maddenin mümkün olan etkisine kar şı özel koruma tedbirlerini gerektirir, alüminyum baralı elektrik işletmelerinde arklı bir kısa devre durumunda alüminyum oksitten ibaret iletken olmayan toz şeklindeki artıklar teşekkül et tiği için civarın bakırdaki gibi metalize olması söz konusu değildir, bu tip tesisler kısa süre içinde tek rar işletmeye alınmaya hazır duruma gelirler.

ARTAN SICAKLIĞIN ETKİSİ

Pek çok tatbikatta iletkenliğin ve kesit şekliyle belir lenen atalet veya direnç momenti yanında bara malze meşinin yüksek mukavemetli olması da önemlidir. Bu husus özellikle büyük mesnet açıklığını gerektiren, mesnet izolatörleri üzerindeki baralar için geçerlidir. Bu durumlarda bir AIMgSi malzeme seçilir.

Bilindiği gibi her metal iletken akım akarken özgül elektriki direncinden dolayı ısınır. Bu nedenle bara te sisleri 65 veya 85°C'lik işletme sıcaklıklarında belirli akım yüklemeleri için dizayn edilir. Diğer taraftan bü tün metallerin artan sıcaklık ve zamanla daimi muka vemetinin (1) azaldığı da bilinmektedir. Sıcaklık artı şının bir AIMgSi iletken üzerine etkisi acaba nasıldır? (3,5)

100°C'nin altında AIMgSi'nin mukavemeti hiç etki lenmez.100°C'nin üzerinde işletme sıcaklığının daimi mukavemet üzerine etkisi, Çizim 1'den de görüldüğü gibi, bir hayli fazladır, yüksek bir işletme sıcaklığının etki süresi artan sıcaklıkla azalan etki yapmaktadır. Ancak burada yüksek işletme sıcaklığının daimi mu kavemet üzerine negatif etki yapan bütün sürelerin toplanacağı dikkate alınmalıdır.

25 û 1 200 ' 150

100 50

100 C A IgSı 0," ~ "

__

ISO'CAiMgSı Q5

IJoTÂlMgS.

_JOOCAIMgS. Cj

İ'OOC A.'•'•3 :"•

3 0 0 C AlMjS. 0,

•V:Q CAlMg5,

Ç İ Z İ M 1, Sıcak sertleştirilmiş AIMgSi 0,5 ve AIMgSi l'ln muhtelif sıcaklık ve »ürelerde daimi mukavemeti (kılavuz değerler).

Kısa devre durumunda işletme sıcaklığı önemli dere cede yükselebilir, bunun i ç i n VD E 0 1 0 3 200°C'lik maksimum bir iletken sıcaklığına izin vermektedir. Bu olay çok kısa süreli ise iletken normal işletme sıcak lığına kadar soğumak için biraz süre gerektiren bir ısı darbesine maruz kalır. Ekseri kısa devreler AIMgSi ilet kenin mekanik özellikleri üzerine negatif etki yaparlar; buna rağmen hesaplama formüllerinde emniyet faktö rü ile yeter derecede dikkate alındığından bu etkinin pratikte bir anlamı yoktur.

Bununla birlikte aralıklı aşırı yükleme, özellikle bir kaç saat aralTtcla tekrarlanıyor ve iletkende işletme sı caklığı 100°C'nin üzerine çıkıyor, örneğin 150°C'yi buluyorsa, önemli derecede etkili olur. Malzemenin bu nedenle hasıl olan yumuşamasından dolayı baralar da kalıcı deformasyon hasıl olur (artan sarkma ile an laşılabilir).

2 0 100 2 0 0 'C 3 0 0

(1) Daimi mukavemet, belirli sıcaklık ve hareketsiz yüklemede belirli bir zaman içinde kopmaksızın dayanıjabilen zorla madır.

Çizim 2 Sıcak sertleştirilmiş AiMgSI 0,5 ve AIMgSİ l'ln muhtelif sıcaklık ve surelerde daimi mukavemeti

Çizim 2'de AIMgSi 0,5 ve AIMgSi Tin işletme sıcaklı ğına bağlı olarak 100 saat sonraki daimi mukavemeti gösterilmiştir.

Burada;

hesaplama formüllerinde 0,2 sınırına nazaran 1,5' luk bir emniyet faktörü ile yani 0,2 sınırının baş langıç değerinin 2/3'ü ile hesap yapılmıştır ve

0,2 sınırı değeri kopma mukavemetinin Çizim 2'de gösterilen değeri gibi aynı eğimle seyretmektedir, başlangıç mukavemetinin on saat sonraki kritik 2/3 değerine AIMgSi 0,5 için takriben 150°C'lik işletme sıcaklığında ve AIMgSi için takriben 120°C lik işletme sıcaklığında erişilmektedir.

Buradan;

aşırı yüklemenin, yani bir bara tesisinin yüksek iş letme sıcaklığı ile yüksek akımla yüklenmesinin te sisin dizaynında esas alınacağı, (özellikle bu olay birkaç saat boyunca sürüyor ve sık sık tekerrür edi yor ve tesisde tamir edilemeyen hasarlara neden oluyorsa)

bir bara tesisinin, aralıklı yüksek işletme sıcaklıkla rı olasılıkları için konstrüktif dizaynında malzeme nin önden görülebilen yumuşamasının daha az bir mesnet aralığı veya y foek atalet veya direnç mo menti i bir bara kesiti seçimi ile önlenebileceği,

AIMgSi31veya AIMgSiO, 5F25 gibi dayanıklı mal zemenin seçilmesinin AIMgSiO, 5F22'ye nazaran 65 veya 85°C'lik normal işletme sıcaklıklarında da ha büyük mesnet aralıkları avantajı sağladığı, fakat işletme sıcaklığının daha uzun süreler zarfında yük sek olması halinde daha az dayanıklı malzemelerin kullanılmasının avantajlı olacağı, anlaşılmaktadır.

KESİT FORMLARI, ÖZELLİKLERİ ve TATBİKATI

Alüminyum, muhtelif yarı mamul formunda, örneğin saç, band, çubuk, boru, presde basılmış parça, çubuk pres profili veya çekme profil, keza çubuk dökme profili gibi, imal ve teslim edilebilir. Malzemeden ayrı olarak şekilleri de mekaniki ve elektriki yüklenebilme leri bakımından farklıdır.

Saç veya band bara tekniğinde ekseriya paket halin de, esas itibariyle ısı genleşmesini dengelemek için ara elemanlı olarak kullanılır.

Yassı baralar en basit olarak geçme veya yassı ekle birleştirilirler, fakat bunların bir ana eksene göre daha düşük bir eğilme momentleri dezavantaj teşkil eder. Vassı barafar tercihan 30 kV'a kadar alçak ve orta ge rilim tesislerinde ve doğru akım tesislerinde kullanılır.

Herhangi bir kuvvet yönünde yüksek eğilme momenti ne sahip olan ve düz bağlantı yüzeyi arz eden U şekilli veya köşeli profiller daha çok 1500 ila 2000 A'in üze rindeki akımlar için kullanılır. Çubuk pres profiller çoğu zaman herhangi bir kesit formunda imal edilirler.Çizim 3 yüksek akım baraları, örneğin generatör baraları için geliştirilen özel bara formlarını ve tertip tarzlarını göstermektedir.

ooocnooı

Çİ Zİ M 3, Çok zorlanan baralar İçin profil kesitleri

Yuvarlak, dört köşeli veya altı köşeli çubukların uy gun olmayan yüzey kesit oranları dolayısı ile, bilhassa 25 mm'nin üzerindeki parçalarda akım yığılmasından dolayı alternatif akımla yüklenebilmeleri iyi değildir. Bu nedenle sadece özel durumlarda ve küçük akım şiddetlerinde kullanılırlar.

Borular her yönde yüksek eğilme mukavemeti göste rirler, bunlar yüksek gerilimde bara olarak daha az ko rona etkisine sebep olurlar, bununla beraber küçük bir ısı atma yüzeyine sahiptir ve yassı ekle bağlanamazlar. AIMgSi'den mamul boru baralar büyük germe açıklık larının bağsız olarak köprülenmesini (15 ila 20 m) ge rektiren yüksek gerilim salt tesislerinde tercihan kulla nılırlar.

Çubuk dökme baralar ekseriya kare kısmen de U şeklinde çok büyük kesitlerde saf alüminyumdan imal edilirler. Bunlar münhasıran yüksek akım şiddetli doğ ru akım tesislerinde kullanılırlar. Boyutları "ekono mik akım yoğunluğuna" göre tayin edilir.

Büyük elektriki güçlerin taşınmasında, iletkenin arıza doğurucu veya izin verilmeyen ısınmasını engellemek için özel baralar geliştirilmiş olup bunlara burada de taylı temas edilmeyecektir, örnek olarak isimleri sayı lacaktır : içten soğutmalı boru iletken; içten ve dıştan kükürt heksaflüorid (SF6) ile cebri soğutmalı boru ilet ken; izole edilmiş ve soğutulmuş boru iletken (420 kV'a kadar) (6). Döğme parçalar, germe plakası, baskı plakası kele mens, özel klemens, tutma garnitürleri vb gibi form larda ekseriya dayanıklı AIMgSi malzemesinden imal edilirler. Bunlar haraların eklenmesi, bağlanması ve tesbiti için kullanılırlar.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ • 318/319

Bara tesislerinde kullanılan bütün bu yarı mamullerin tipleri ve formları, müsaade edilen toleranslarla birlik te ölçüleri, mukavemet özellikleri ve teknik sipariş koşulları normlaştırılmıştır. (DİN 40501 bölüm 1 ila 4 ve Literatür)

İRTİBAT VE BAĞLANTILAR

Elektriki irtibat ve bağlantılar bütün salt tesisleri bara ları için gereklidir. Bunlar için anak'oşul mümkün ol duğunca küçük geçiş direnci ve yeterli derecede me kanik dayanımıdır, farklı akımlarda ve sıcaklık deği şimlerinde özellikleri önemli derecede değişmemelidir,

ÇÖZÜLMEZ BAĞLANTILAR

İletkenlerin ve eklerin kaynakla bağlanması bara tek niğinde çok kullanılır. Kaynak yerindeki elektriki di renç pratikman baranınkine eşittir (7). Tekniğine uy gun olarak yapılan bir kaynak bağlantısı bakımı gerek tirmez. Şüphesiz soğuk sıkıştırılmış ve sıcak sertleşti rilmiş alüminyum haralarda kaynak dikişinin ısı etki si altında kalan bölgelerinde mukavemet değeri, kay nak metoduna bağlı olarak farklı olmak üzere, hemen hemen "yumuşak" duruma kadar düşer. Bu nedenle kaynak dikişinin mekanik olarak daha az zorlanan yerlerde bulunması daha uygundur.

Ekseriya VVIG ve MIG kaynak metodu uygulanır.Gaz lı kaynak da mümkündür. Montaj yerinde genel olarak sadece aynı tip metaller kaynaklanır, farklı metallerin bağlantısı özel ön işlemleri veya tedbirleri gerektirir. Kaynak metodlarının özellikleri literatürden öğrenile bilir. Kaynak bağlantılarının statik mukavemetlerine ilişkin kılavuz değerler Çizelge 2'de verilmiştir.

Çizelge 2. Kaynak bağlantılarının statik mukavemet değerleri (kaynaktan sonra ısıl işlem olmaksızın)

Malzeme

Kaynak R m metodu N/mm2

RpO,2 N/mm2

E AIMgSiO,5F22 WIG

AIMgSi0,5F25 MIG

AIMgSi1F31

VVIG

MIG

85 115 55 85 95 125 65 95 165 195 95 125 185 215 115 145

ÇÖZÜLEBİLİR BAĞLANTILAR

Salt tesislerinde pek çok bakımdan çözülebilir bağ lantılar arzu edilir. Bunlar olanaklara göre c i vata bağ lantıları ve yuvarlak borularda klemens bağlantıları olarak da uygulanır. Baralar doğrudan civatalanmadı ğı takdirde geçme üzerinden bağlantılı olarak imal

edilirler. Çok defa civatalı geçme tek taraflı kaynakla nır; yuvarlak borular kaynaklanan flanşlar üzerinden birbirine vidalanır. Yüksek dayanımlı alüminyum ala şımlarından yapılan özel klemensler boru dış çapına uygun bir formda olup civatalı bağlantıların diğer bir tipini teşkil ederler.

Çözülebilir bağlantılarda elektriki temasın özellikleri daha ziyade kontakt yüzeyine, bu yüzeye önceden ya pılan muameleye ve kontakt basıncına bağlıdır. Kon takt yüzeyi Faust formülüne göre bu yüzeye irca edi len akım yoğunluğu takriben 0.15 ila 0 2 0 A/mm2 olacak şekilde dizayn edilir. Yüksek elektriki direnci nedeniyle akıma engel olan alüminyumun tabii oksit tabakasının giderilmesi için bir ön muamele yapılması bilhassa önemlidir. Kontakt yüzeyleri özel eğe veya çelik tel fırçayla çaprazlayarak temizlenir ve doğru dan alkali olmayan (nötr vazelin) yağ ile ince bir taba ka şeklinde yağlanır. Mümkün olan en küçük elektriki direnci sürekli olarak tutabilmek için civatalı bağlantı lar asgari kontakt basıncına sahip olmalıdır. Genellikle en az 5 N/mm2, ortalama 10 N/mm2, yüksek daya nımlı alüminyum alaşımların da en çok 20 N/mm2'lik bir kontakt basıncı söz konusudur. Cıvatanın uygun ön germe kuvveti otomatik bir anahtarla ayarlanmalı dır.

Civatalı bağlantıların geçmelerin tertibinin, boruların gergi plakalarının, baskı plakalarının özellikleri ve amaca yönelik bütün tedbirler hakkında literatürde detaylı bilgi mevcuttur (4,8,9).

GENLEŞME YERLERİ

Bir bara tesisi ve buna bağlı çıkışlar ve aletler, kaynak ve civatalı bağlantı nedeniyle mekanik bakımdan rijit bir bölge teşkil ederler. Isı genleşmesine, bina salınım larına karşı ve alet titreşimlerini ve açma kapama dar belerini dengelemek için rijit bara sisteminin fleksibil (esnek) genleşme yerleri ile parçalara ayrılması gerek lidir. Genleşme yerlerinin aralıkları çok çıkışlı tesis lerde takriben 10 m ile sınırlandırılır.Branşmansız te sislerde baranın bütün uzunluğunun genleşme hattı olarak kullanılmasına izin verilir, bununla beraber ha ralar tutturma tertibatları içinde boyuna eksen yönün de serbestçe hareket edebilmelidir; ağır şartlarda izo latörün itmeye çalışmaması için makaralı yataklar tavsiye edilmektedir.

Genleşme yerleri olarak çok defa DİN 46276'ya göre imal edilen genleşme bandları kullanılır, elastik kısım, paket şeklinde bağlanan kalınlıkları 0,3 ila Q5.mm olan alüminyum saç şeritlerden ibarettir. Bu saç pake tinin kesiti, kaynakla veya c i vata ile bağlandığı bara kesitinin en az % 80 olmalıdır. Büyük kesitli yüksek

akım baraları için benzer şekilde monte edilen daha büy ük boyutlu özel genleşme bandları kullanılır (4, 9).

TECRÜBELER, EKONOMİ

Kapalı ve açık havada, aşındırıcı atmosferde, büyük yüklerde çalışan her tip bara tesisinin inşa ve işletme sinde on yıl boyunca elde edilen tecrübeler alümin yum malzemenin fevkalade uygun olduğunu göster mektedir. Mevcut tesisler daha büyük kesit ve zorlan malara uygun form bakımından yüksek mekaniki ve elektriki işletme emniyetine sahiptir (1).

Alüminyumun ekonomik olduğu kesinlikle ispatlan mıştır. Sadece işleme masrafları bakır ve alüminyum tesisler için vaka hemen hemen eşitse de alüminyum parçaların sadece kullanımı kolay olmayıp bilakis mes netlerin askıların ve bütün donanımın vs 'rçin kullanı mı da kolaydır ve fiyatı da uygundur. Fakat en çok malzemenin fiyatı etkili olmaktadır. Bakır fiyatlarının sürekli büyük değişimler göstermesi ve alüminyum fi yatlarının uzun süre hemen hemen sabit kalması bir tarafa, enerji nakli için 2 kg bakırın yerini 1 kg alü minyum tutmaktadır. Baralar için bakır ve alümin yum masraf oranları halen 1/3 civarındadır. Masraf avantaja işletme emniyeti ve ekonomiklik alüminyum malzemenin bara tesisleri için gelecekteki piyasasını da garanti etmektedir.

KAYNAKLAR (1) VV.Lehmann: A]uminium Stromschienen in Schaltanla gen. Aluminium41 (1965) 2, S. 111 bis 116.

(2) DİN 40501 Teil 1 bis Teil 4: Aluminium fiir die Elektro technik.

(3) Aluminium Taschenbuch, 13. Auflagc (1974). Alumini um Verlag, Düsseldorf.

(4) VV.Küster: Stromschienen aus Aluminium. (1969) VAVV, Bonn.

(5) DİN 43670 Stromschienen aus Aluminum, zulassige Strombelastung.

(6) G.Dick: GeschweiBtes schwefelhexafluoridisiertes Rohr leitersystem aus einer Aluminiumlegierung fiir die Ener gieübertragung. SchvveiBen und Schneiden 29(1977) 9, S. 368 bis 371.

(7) W, Küster und G. Söllner: Elektrischer VViderstand von SchvveiBverbindungen an Aluminium Stromschienen. Metali 23 (1969) 2, S. 250 bis 251.

(8) W. Küster und H. Jaron: Kriechverhaltcn und elektris cher Übergangswiderstand bei Aluminium Schraubver bindungen. Aluminium 48 (1972) 7, S. 496 bis 500.

(9) Aluminium Merkblatt E 1: Aluminium in Schaltanlagen. Aluminium Zentrale, Düsseldorf.

(10) B. Bührer und W. Küster: Rohrschienen aus Aluminium fiir hohe Nennströme in Hochleistungs Freiluft Schal tanlagen. Energie und Technik (1966) 2, S. 58 bis 61.

(11) W. Küster: Strombelastbarkeit von Aluminiumschienen. Aluminium 42 (1966) 11, S. 708 bis 710.

PARATONER, iyonizasyon özelliği yüksek alfa kütleleri ihtiva eden ve Türkiye'de atom enerjisi test belgeli tek Radyoaktif paratonerdir.

• Türkiye'nin her yerinde paratoner montajları ve topraklama hizmetleri,

• Trafo ve kompanzasyon montajları

• Alçak ve yüksek gerilim elektrik işleri

• Paratoner ve malzemeleri satışı.

Adres: Meşrutiyet Caddesi 41/20 40 Tel : 31 09 28 ANKARA