TEK YASASI'NDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERİN GETİRECEKLERİ

Gültekln TÜRKOĞLU TEK EaUOaml Müdürü EMctY.Müh.

Elektrik enerjisi ile ilgili tüm hizmetlerin bir kuruluş çatısı altında toplanması görüşü ilk kez 1953 yılında toplanan 1 nci İstişari Enerji Kongresinde ortaya atılmış ve üzerinde uzun süre tartışıldıktan sonra 1970 yılında gerçekleşmesi mümkün olmuştur.

15/7/1970 tarihinde, 1312 sayılı yasada yazılı istisnalar dışında, tekeli altında olmak üzere yurdun ihtiyacı bulu nan elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yap mak amacı ile tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk, Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuştur.

Böyle bir kuruluştan amaç daha önce çeşitli kuruluşlar elinde bulunan elektrik hizmetlerinin tekelde toplanarak gerek yatırım gerek işletme alanlarında hizmet bütünlüğü ve etkin bir koordinasyonun sağlanmasıdır.

Nitekim 1312 sayılı yasa ile öngörülen hizmetlerde devlet tekelinin kabul edildiği 1970 yılı ile bu tekelin kaldırıldığı 1982 yılına kadar geçen 12 yıl içerisinde TEK faaliyetleri ile istenilen amaca büyük ölçüde ulaş mıştır. Bu oniki yıl içerisinde elektrik enerjisi üretimi 8,6 milyar kvvh'dan 26,5 milyar kwh'a yükselmiştir.

Gene bu dönemde; 380 KV. ENH işletmeye açılmıştır. Keban hidroelektrik santralı, Seyitömer, Tunçbilek B, Afşin Elbistan, Soma, Yatağan gibi büyük güçlü kömür santral lan işletmeye alınmıştır.

Yukarıdaki sonuçlar, TEK'in kuruluşunun son derece isabetli olduğunu göstermektedir. Buna rağmen, TEK yasasında, daha doğrusu TEK'in kuruluş felsefesinde geriye doğru değişiklik yapılarak tekel parçalanmıştır.

TEK'in işletmekte olduğu kârlı hidroelektrik santralları nın (Keban ve Oymapınar HES) gibi yıllık gelirleri Kamu Ortaklığı Fonu'na (elektrik sektörü dışına) aktarılmıştır. Özel ve Tüzel kişilere üretim tesisi kurma, üretim ile

tim ve dağıtım tesislerini işletme müsaadesi verilmiştir. Böylece kârlı üretim tesisleri ile iletim ve dağıtım şebe kelerinin kolaylıkla TEK'den ayrılmasına imkan sağlan mıştır. Bu uygulama ile TEK'in elinde bundan böyle pahalı santrallar ile pahalı iletim ve dağıtım şebeke işlet meleri kalacak, kârlı işletmeler ise TEK'in dışına kaça caktır. Dolay ısı ile elektrik sektöründen sağlanan kâr elektrik sektörü dışına transfer edilecektir.

Bugün, Kamu Ortaklığı Fonuna aktarılan Keban ve Oymapınar Hidroelektrik Santrallarının gelirleri nedeniy le TEK ciddi bir finansman sıkıntısı ile karşı karşıyadır. Kârlı üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin TEK'in dışına çıkması oranında bugün hissedilen finansman sıkıntısı ileride daha büyük boyutlara ulaşacak ve yatırım faali yetleri aksayacaktır.

Ayrıca, şu hususu da gözönünde bulundurmak gerek mektedir. Elektrik depo edilemeyen bir özelliğe sahip olduğundan, istenildiği anda ve istenildiği kadar üretim yapma zorunluluğu bulunmaktadır. Bunun için de elek trik sektöründe planlamanın önemi büyüktür. Elektrik sektöründe çeşitli kuruluşların görev alması ile ortaya çıkacak koordinasyon zorluğu sonucu üretim ve yatırım faaliyetlerinde planlama yapma imkanı ortadan kalka caktır. Elektrik sektöründe planlamanın olmayışı, elek trik ihtiyacının karşılanmasının önceden belirlenecek tesisler yerine tesadüflere bırakılması sonucunu doğura caktır. Böyle bir durumda ileriki yıllarda elektrik talebi nin karşılanmasında büyük sıkıntılarla karşılaşmak kaçı nılmaz olacaktır.

Bugün ülkemizde elektrik kesintisi ve kısıntısının olma masının doğurduğu rehavet ile ileride ortaya çıkabilecek sıkıntılara ihtimal vermeyenler unutmamalıdır ki, bugün elektrik üretimindeki bu rahatlık TEK'in 1312 sayılı yasanın amacına uygun olarak önceki yıllarda yaptığı çalışmaların sonucudur.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 340/341