OPTİK FİBER VE OPTİK İLETİŞİM

A. Y eşim DEMİRBURAN, Doç. Dr. Erdem Y AZGAN

H.Ü., Elektrik ve Elektronik Müh. Böl.

ÖZET

Son yıllarda, optik fiber sistemlerin ve elemanlarının di ğer bilinen iletim ortamlarına göre daha düşük güçsüzleş meye, büyük bandgenişliğine, küçük boyutlara, düşük maliyetlere, yüksek performansa sahip olmaları nedeniy le, üzerlerindeki çalışma ve uygulamalar hızla artmakta dır. Bu yazının başlıca amacı, optik fiber dalga kılavuzla rı, optik haberleşme sistemleri, bu sistemlerde kullanılan elemanlar, bu elemanların genel özellikleri, birbirleri ile bağlantıları ve optik sistem tasarımı üzerinde okuyucuya bilgi vermektir. 1. GİRİŞ

ha küçük değerde kırılma indisine sahip, ince bir cam kılıf ile kaplanmak suretiyle yapılmışlardır. En dıştada koruyucu bir plastik tabaka bulunur. Bu konudaki çalış malar II. Dünya Savaşı sırası ve sonrasında özellikle elektronik kaydedilen hızlı gelişmeler 1959 yılı sonunda laserin gerçekleştirilmesi ile yoğunlaştırılmıştır. İlk za manlar iletlien ışık dalgaları birkaç metre sonra farkedi lemeyecek kadar bir zayıflamaya uğramıştır. Aynı tarih lerde gerekli ışık dalgalarını üretecek ve karşı yönde se çip alabilecek özellikte yarı iletkenler geliştirilmiş değil di.

Elektromanyetik spektrumun haberleşme için kullanılan önemli bölgelerinden birisi de optik bölgedir. ' ( 1 8 ) Bu böl gede dalga boyu 50 nm (Mor ötesi) ile 100 /im (uzak kı zıl ötesi) arasında değişmektedir (Bkz. Şek. 1). Bu böl gedede iletim ortamı olarak atmosferik kanal veya dalga kılavuzu kanallarından faydalanılabilir. Atmosferdeki hava koşulları nedeniyle km başına 20 30 dB arasında bir zayıflama meydana gelebilir. Güneş ışınlarının yer küreyi ısıtması ve rüzgârlar sonucu, atmosferdeki tabaka lar, bölgeler farklı sıcaklığa ve yoğunluğa sahip olurlar. Bunun sonucunda optik demet pozisyonunda bir belir sizlik ve zayıflama meydana gelir. Bu tür dış etkilerin yok edilebilmesi için optik dalga iletişiminde de kılavuz lanmış dalgalar kullanılmasına gidilmiştir. Bunlar birkaç mikron çapında ince bir cam boru çekirdek ile üzeri da

Mor ı Mavi

Yeşil i Sar.

i Turuncu 1 r r Kırmızı

196O'lı yılların sonunda fiber'in zayıflama karakteristik leri düzeltilmeye taşlanmış. 1966*03 yaklaşık 1000 dB kadar olan hat zayıflaması 1970'lerde azaltılarak 10 dB'e kadar indirilmiştir. (4>5>

1976*da uzun dalgaboyu olarak 1300 nm'de 0,5 dB/km zayıflamalı ilk fiber elde edildi. O sıralarda 850 nm için birkaç km tekrarlayıcı aralıklı ilk telefon sistemleri de nenmekteydi, iki yıl içersinde multimodlu fiber kullanan kablo TV ve trunk telefon sistemleri kuruldu. Bu sırada araştırmalar 0.01 dB/km altında zayıflama gösteren 2 12 Mm dalgaboylarına uygun orta kızıl ötesi cihazları na yöneldi.

1979'da 850 nm ile yüzlerce multi mod link kurulurken, 1550 nm ile 0.2 dB/km zayıflama elde edildi.

1 Görünen j Yakın Kızılötesi

0.4 0.6 07 08 t 1.3

Orta

j Uzak

İçokuzak \<

Kızılötesi j Kızılötesi ! Kizıl6tesi{ '

ı ı 1 1111 İ 1 1

6 8 tO 15 20 30

1000 pm

ŞEKİL 1. Optik spektrum (3)

Ertesi yıl 1300 nm gibi uzun dalgaboyları için InGaAsP kaynaklar ve Ge çığ fotodiyotları ile denemeler yapıldı.

Y üksek band genişliği: Optik fiber kablo diğer hatlara kıyasla daha çok kanal taşıyabilir.

1982 yılına kadar MMF ile 30 km için 90 Mb/s bit hızına erişildi. SMF laboratuvar çalışmalarında birkaç yüz Mb/s hız elde edildi.

1983 yılında SMF kablo üretimi çok arttı, ilk SMF link leri ingiltere ve Amerika'da kuruldu. 1984'de 1550 nm için 200 km tekrarlayıcı aralığı ve 420 565 Mb/s bit hızları elde edildi.

Birkaç sene içinde de 1.7 Gb/s ve hatta 2.3 Gb/s bit hız larına erişilmesi planlanmaktadır.

2. OPTİK FİBERLERDE DALGA YAYILMASI

Şekil 2'deki gibi basit bir fiber kablo kesiti düşünülürse,

Elektriksel karışımları yoktur.

Y üksek güvenilirlik ve dayanıklılık: Patlayıcıların ol duğu çevrelerde güvenle kullanılır ve tellerdeki kısa devrelerin oluşturabileceği tehlikelere yol açmaz.

Y üksek gizlilik kapasitesi: Elektrik veya elektroman yetik gürültü, topraklama, crosstalk veya karışma (jam mıng) etkilerinden bağımsızdır. Veri iletişiminde çok güvenlidir. Bu özelliği askeri iletişim için çok önemli dir.

Düşük maliyet: Çekirdek ve kılıf tabiatta çok kolay lıkla bulunabilen silikadan yapılmış dielektrik madde dir.

Kabul Konisi i

Kılıf Çekirdek Eksenet ışın.

Düşük kayıp: Optik fiber kablolarda iletim kaybı 4 dB/km'dir. Bu kayıp eşeksenli hatlarda 1GHz de 150 db/0.5 km ve mikroşerit hatlarda ise lOGHz de 150dB/0.4km'dir.

V7/////////////7//77, Uzun tekrarlayıcı aralığı ve yüksek bit hızı: Halen

90 565 Mb/s hız için 50 km tekrarlayıcı aralığı kulla

nj — çekirdek kırılma indisi no =boşluk lunlma indisi

nj — kılıf kırılma indisi 01 = kabul açısı

nılmaktadır.

ŞEKİL 2. Optik Fiber içinde dalga yay ılımı

4. FİBER KABLO TİPLERİ

bu kabloda, yayılan ışık dalgasının çekirdek duvarlarında yansımaya uğrayıp ve kılıfa geçmemesi için Shell's kanu nu uyarınca (D ifadesinden, tam yansıma için fa = 90° olmalıdır. Bu du . ramda: Giriş açısı, kritik açıya eşit olur.

(2)

Fiber kablonun içinde optik dalganın yayılabilmesi, ya yılma biçimi, çekirdek ve kılıfın kırılma indislerine, aynı zamanda çekirdeğe giriş açısı 9ı (Şek. 2) ile belirlen mektedir. Fiber ekseni ile öx açısı yaparaka giren ışın çe kirdek içersinde eksenle 02 açısı yaparak yayılır. Işığın giriş açısı 0 ı 'den büyük olursa ışık çekirdek içinde yan sımaz, kılıf içinde kırılır veya bir diğer olasılıkla eğer gi riş açısı yeteri kadar büyük ise, aynı zamanda nt ve n2 yeteri kadar küçükse kılıftan çıkarak ikinci sırada havaya geçer (Bkz. Şekil. 2 ) . Maksimum giriş ve yayılma açıları nümerik açıklıkla (NA) belirlenmiştir.

Optik fiberin kılıf ve çekirdeğinin ara yüzlerine gelen dalganın geliş açısı kritik açıya eşit veya büyük ise tam yansıma olur. Y ukarıdaki biçimde tekrarlanan yansıma lar sonucu, dalga kablonun çekirdek kısmında y ay ılır 3'

3. OPTİK FİBER ÖZELLİKLERİ Mikrodalga ve radyo dalgaları ile yapılan haberleşme sis temleriyle karşılaştırıldığında ışık dalgası sistemleri bazı ilginç üstünlüklere sahiptir(6>7>

X v 1 fim olan kısa dalga boylan ile, küçük boyutlu, hafif kaynaklar ve detektörler. Kullanılan fiber kabloların kesit boyutları ve ağırlıkla rı bakır kablo hatlara göre çok düşüktür.

= sinfl,=n, si

(3)

Bu bir elektromanyetik dalgakılavuzu yayılımı olduğu için sadece ışınların 02 açısına uygun geldiği bazı modlar yayılabilir. Işık dalgaboyu X için modların sayısı N şöyle verilir:

(4)

Böylece kırılma indisleri düzenlenmiş olarak verildiğinde çekirdeğin çapı azaltılırsa daha az sayıda mod yayılır. En sonunda çap ışığın dalgaboyu ile aynı büyüklükte olursa sadece tek mod yayılır.

Şek. 3 5'de optik haberleşme için kullanılan fiber tiplerinin en yaygın üçü görülmektedir'(8)

n2

ŞEKİL 3. Basamak indisli çok modlu fiber

1 »• n

125|jm 125fjm

ŞEKİL 4. Artan indisli çok modlu fiber

n, n2

t

10fjm 100 p m

ŞEKİL 5. Basamak indisli tek mod fiber

Şek. 4'deki yapı bir tek modlu ve çok modlu fiberin en iyi özelliklerine sahip olacak şekilde tasarımlanmıştır. Bu durumda çekirdek artan indise sahiptir ve artan indis çe kirdeğin merkezinde maksimum değer olan riı'den ara yüze doğru azalır.

(5)

Burada aQ sabit ve saptanmış nümerik bir değerdir.

Şek. 5'de gösterilmiş tek modlu fiberde, çekirdeğin ça pı sadece birkaç mikrondur, ışığın dalgaboyu ile karşı laştırılabilir ( a « XQ). Burada da enerjinin önemli kısmı kılıf bölgesinde yayılır. Bu durumda çekirdekte olduğu gibi kılıf içinde materyalin aynı yüksek optik nitelikte olması özellikle önemlidir. Bu tip fiberlerde sadece farklı renklerin yayılma hızlarındaki farklılıklardan dağılma söz konusudur. Tek mod fiberlerin dezavantajlarından en önemlisi çok küçük çekirdek çapları nedeniyle kay nağa bağlanmaları ve eklenmelerinde doğan büyük prob lemlerdir.

Işınların farklı modlarda gösterimi Şek. 4'de belirtilmiş tir. Bu fiberler, ışığın uyjun giriş açısı ile girmesi için çok küçük çaplı çekirdek gerekmeksizin veya çok küçük çekirdeklerle fiberlerin bağlanmasının zorluğu olmaksı zın basamak indisli fiberlerden daha düşük mod dağılımı verirler. Artan indisli fiberlerde de normal olarak enerji her zaman ki gibi yüksek nitelikli optik kılıf bölgesi ile çevrelenmiş çekirdekte hapsedilmiştir.

5. KABLO TASARIMI VE YAPIMI

Basit bir optik fiber kablo, ışık iletim ortamı olarak kul lanılan ve dielektrikten (cam) yapılan bir çekirdek, bunu çevreleyen yumuşak bir cam kılıf ve mekanik koruyucu plastik bir dış tabakadan oluşur.

Optik fiber kablo üretiminde başlıca iki yöntem uygula

nır: Kimyasal Buharlı Tortulama (CVD) ve Çift Potalı Akıtma (DC)(8)

Kullanılışlarına göre yukarıdaki iki yöntemin de deza vantaj ve üstünlükleri vardır. CVD yöntemi, artan kırılma indisli türden fiber kablo üretiminde kullanılır. Bu tip kablolar bir kilometreden daha uzun mesafeler için (uzun mesafe haberleşme kabloları için) tercih edilir. DC yöntemi ise basamak indisli fiber kablo üretiminde kulla nılır. Dolayısıyla bir kilometreden kısa mesafeli kablolar için elverişlidir.

Optik fiber kablo boyutlarını seçerken uzun kablo par çalarının iletim özelliklerini gözönüne almak gerekir. Fi ber kablonun zayıflama karakteristikleri, kablo yapımı, ekleme ve yerleştirme esnasında bozulur. Bu bozulma yaklaşık 0.2 dB/km kadar olabilmektedir. Kablonun içindeki yaydım ve bant genişliği, eklenen kablo uzunluğu ile birlikte, ek yeri kayıplarına ve kulla nılan dielektriğin özelliklerine göre hesaplanır.

6. FİBERLERDE BANDGENİŞÜĞİ VE YAYILIM

Fiberlerde enerji bandgenişliği ve ilgili yayılım (dispersi on, pulse genişlemesi) iki etken tarafından belirlenir. Bunlar:

a Çok mod yayılımı b Kullanılan malzeme ve kılavuz yayılımı (spektral ya ydım) biçiminde ifade edilirler. Genellikle toplam yayı lım etkileri zaman alanında belirlenir ve ölçülerek (ns/ km) olarak ifade edilirler. Fiber kabloya giren enerjiyi Gauss dağılımlı darbe biçiminde düşünülürse, 1km son rada çıkış aynı biçimde, düşük genlikli ve yayılmış bir darbe olacaktır (Şek. 6 ).

An

Cam elyafının mikroskopik düzeyde tekbiçimli olmaması ve tek biçimli olmayan kırılma indisi Raleigh saçılmaya neden olur. Böylece ışının birçok yönlerde saçılması enerji kaybına neden olur ve güçsüzleşme X 4 biçimin dedir. Fiber içindeki istenmeyen malzeme yutulmaya sebep olur. Genellikle su (OH iyonları) etkin yutucu olup, optik kayıp eğrisinde 1.25 ve 1.39 um dalga boy larında büyük zayıflamalara neden olur. 1.7 um'nin üzerinde ise, cam içersindeki SİO2 moleküllerinin rezo nansı nedeniyle, ışık enerjisi yutulmaya başlar. Güçsüz leşme eğrisi haberleşme linklerinde 1.3 um Ve 1.55 um dalga boyunun tercih edilmesini açıklamaktadır (Şek. 7). Fiber boyunca güç üssel bir biçimde azalır ^

P(x) = P o . ı 0 / a x 1 ö d B

(8)

Burada

a = güçsüzleşme katsayısı (dB/km)

p 0

= girişteki optik güç

P(x) = girişten x kadar u/aktaki optik güç'ü tanımla maktadır.

m

•o

ü1 S l/l

O

0.1

Rayleigh saçılma limiti 08 1.0

12 . U

İR yutulma limiti

1.6 1.8 pr

Dalga boyu

ŞEKİL 6. Fiber kablo giriş ve çıkı; darbe biçimleri w, ve w 2'yi giriş ve çıkış band genişliği olarak düşünü ' lürse, fiberdeki toplam yaydım Ay'dır.

(w2 w?)1/2

(6)

Toplam yayılım ifadesi, çok mod yayılımı A tmod ve spektral yaydım Atsp değerleri bilinirse aşağıdaki bi çimde hesaplanabilir' '

(At2 j mod

t >0.5 sp

(7)

7. FİBER KABLODA GÜÇSÜZLE ŞME

Düşük frekanslarda, cam elyafından yapılmış fiberlerde güçsüzleşmenin üç nedeni vardır. Bunlar Rayleigh saçıl ma, yutulma ve kıvrılma kayıplarıdır.

Şekil 7. Fiber İletim güçsüzleşme sinde dalga boyu etkisi.

8. BASİT BİR OPTİK FİBER SİSTEMİ

Basit bir optik fiber haberleşme sistemi Şek. 8'de görül düğü gibi ışık kaynaklı bir verici, belli uzunlukta bir fiber hattı ve ışık dedektörlü bir alıcıdan meydana gelmiş t j r (3,9 11) g öy |e (jjr sistemde vericiye uygulanan sinyal analog veya digital olabilir. Giriş sinyali akımındaki deği şimler, yine verici içinde bulunan bir optik ışık kaynağı ile modüle edilir. Böylece elektriksel enerjiden optik enerjiye dönüşüm gerçekleşir. Modüle edilmiş ışık fibere gönderilir ve fiberin çekirdek kısmındaki iç yansımalarla alıcıya ulaşır. Alıcıda ise bir dedektör ışık sinyalini karşı lar ve onu tekrar elektriksel sinyale çevirir. Bu arada de modülasyon işlemide gerçekleştirilerek sinyal orijinal haline dönüştürülür.

Giriş

Modulator Devresi

ŞEKİL 8. Optik Fiber haberleşme sistemi

Optik fiber haberleşme sistemleri tasarımı temel olarak:

a İstenen bandgenişliğine (BW) b Sinyal gürültü oranına (SNR) c Terminaller arası uzaklığa d Bilgi kaynağı tipine (dijital veyaanalog) bağlıdır.

8.1. Işık Kaynaklan*12)

Işık kaynağı olarak ışık salan diyotlar (LED) yâda laser diyotları (LD) kullanılır. Bu kaynaklara gelen elektriksel sinyaller uyumlu ışık demetine dönüştürülürler. Farklı özelliklere sahip LD ve LED'lerin elektrik akımı yönüne göre ışık salma yönleri ve şiddetine göre sağladıkları ışık güçleri Şek. 9'da gösterilmiştir.

8.2Dedektörler(ı2)

Fotodedektörler, optik radyasyonun şiddetine orantılı bir akım üreterek optik sinyali demodüle ederler. Bir fo todedektörün en önemli karakteristikleri verim, hız, gü rültü ve fiziksel uyumdur. Fotodedektörün hızı bilgi hızı nı karşılayabilecek kadar yüksek olmalıdır.

Optik fiber sistemlerde kullanılacak en yaygın dedektör ler PJN ve APD fotodiyotlardır. PIN, p ı n ara yüzeyli; APD ise çığ tipi yarı iletkenlerden oluşmuş diyotlardır. Şek. 10'da bir PIN fotodiyot yapısı şematik bir biçimde görülmektedir.

•hv [—» i photo I

LED kullanımında Burrus tipi LED tercin edilir. Çünkü

e—

ışık salma oranı diğer LED'lere göre oldukça yüksektir.

I—

©6

(v

LED'ler LD'la karşılaştırıldığında daha ucuz, daha karar lı ve ısı değişimlerine daha dayanıklı olduklarından, basit

N—

•

uygulamalarda tercih edilirlersede, LD'ler daha verimli

dir.

Y üksek hızlı mikrodalga uygulamalarında LD'lar kullanı lır. GaAlAS ve GalnAsP LD yapılanda yukarıdaki diyot lara benzer biçimdedir. (12)

Çok küçük boyutları ve yüksek optik kazançları nede niyle laserler GHz seviyesindeki yüksek frekanslarda doğ rudan modüle edilebilirler. Laserin çıkış gücü, enjeksiyon akımının hemen hemen doğrusal bir fonksiyonudur, do layısıyla laser diyot verilen enjeksiyon akımını modüle edere kolayca optik çıkış modülasyonu sağlanabilir.

Işın

ŞEKİL 10. PIN fotodiyot şematik yapısı

Ters eğilimleme durumunda I bölgesi taşıyıcılardan ta mamen arındırılır. PIN dedektörler, I bölgesinin tama men arınması için genelde yalnızca birkaç volt gerekir. Bu durumda I tabakasına gelen brr foton soğurulacak ve bir elektron hol çifti üretilecektir. Bölgedeki yüksek elektrik alan, elektronları ve holleri N ve P bölgelerine süpürecek, böylece bir akım meydana gelecektir. demeti

Işık şiddeti

LD

a) Laser Diyot ( L D ) 108

Darbe akımı

b) Işık Salan Diyot (LED)

c) Darbe akımı/çıkış gücü eğrisi

ŞEKİL 9. LD, LED tipi diyot yapısı ve darbe akımı/çıkış

gücü eğrileri

8. 3. Bağlantılar, Eklemler ve Bağlaçlar'13)

Her ne kadar oldukça uzun fiberler üretilmekteyse de bağlaçsız ve eklemsiz sistem düşünülemez. Optik kaynak ta, fotodedektörde ve fiberlerin kablo içindeki bitimle rinde bağlantılar gerekir. Kalıcı bağlantılara "eklem", takılıp çıkarılabilir eklemlere ise "bağlaç" denir. Eklem ler yapım sırasında ve kablolar hasar gördüğünde veya fiberler kırıldığında gerekir. Bağlaçlar ise terminallerde kullanılır.

Her eklem ve bağlaç zayıflamayı artırıcı bir katkıda bu lunur. Bu tür kayıplar izin verilen uyumsuzluk toleransı sınırlarına kadar minimize edilmelidir. Uyumsuzluk giriş gücünün ekleme dağılımı, kaynak eklem arasındaki fiber uzunluğu, iki fiberin geometrik ve dalgakılavuz karakte ristikleri, NA farklılıkları, çekirdek çapının ve fiberlerin çeşitli, hizalandırılmayışı durumları gibi parametrelere bağımlıdır.

9. OPTİK FİBER SİSTEM TASARIMI öncelikle çalışılacak dalgaboyu belirlenir. Kısa mesafeler için 800 900 nm bölgesi, uzun mesafeler içinse daha düşük zayıflama ve bozulma görülen 1300 nm bölgesi seçilebilir.

Sonra verici, alıcı ve fiber arasındaki performans ilişki leri gözönüne alınarak bu üç blok belirlenir. Genellikle önce ikisi için karakteristikler belirlenip sonra bunlara uygun olarak üçüncüsü için hesap yapılır. Fotodedektör seçilirken en önemli nokta dedektöre düşen minumum güç miktarıdır. PIN daha basit yapılı, sıcaklık değişimleri için daha duyarlı, daha ucuz ve 50 voltun altında besle melidir. Halbuki APD daha yüksek gerilim gerektirir ve çok pahalıdır. Ama çok düşük güç seviyeleri algılanabile cekse yüksek duyarlılıkları ve tepkileri nedeniyle APD seçilmelidir.

Kaynak seçerken dikkat edilecek parametreler sinyal bozulması, data hızı, iletim mesafesi ve maliyettir. Laser çıkışının spektral genişliği çok dardır. Bu özellikle kısa dalgaboylarında önemlidir. LED spektral genişliği ve sili ka fibere ait bozulma karakteristikleri kısa dalgaboyların da data hızı mesafe değerini 150 (Mb/s) km ile sınırlan dırır. Oysa laserlerle 2500 (Mb/s) km değeri elde edile bilmektedir. Bozulmanın az olduğu 1300 nm bölgesinde ise LED ile 1500 (Mb/s) km ve InGaAsP laser diyotu ile 25 (Gb/s) km değeri aşılabilir.

Laser diyotları LED'e oranla fibere 10 15 dB daha fazla optik güç aktarabilecekleri için tekrarlayıcı aralıkları uzundur. Ama bu avantaj ve düşük bozulma niteliği yüksek maliyet gerektirir. Ayrıca eşik değerini, sıcaklı

ğın ve eleman yaşlanmasının fonksiyonu olarak kontrol etmeliyiz ve bu durum ek devreler gerektirir. Fibere gelince, önce tele modlu veya çok modlu için karar verilir. Çekirdek profili basamak indisti veya artan indisli kimliğinde olmalıdır. Fiber seçimi ışık kaynağının tipine ve izin verilen bozulma miktarına bağlıdır. LED sözkonusu ise çok modlu fiber kullanılmalıdır. Çünkü tek modlu fibere daha az güç aktarılabilir. Fibere akta rılan güç, fiberin NA değerine ve çekirdek, kılıf arasın daki kırılma indisi farkına bağlıdır. Fark 0.01 o t o NA değeri yaklaşık 0.21'dir. Fark artarsa aktarılan güç de artar, ama bozulma da artar. Halbuki laserle bu sorunlar olmaz, çünkü laser hem tek modlu hem de çok modlu fiberle rahatça çalışır. Meselâ laserle ve tek modlu fiber le 30 (Gb/s) km elde edilmiştir.

Kablolanmış bir fiberin zayıflama karakteristiği incele nirken kablolanma kaybı fiberin kaybına eklenmelidir. Bağlaç, eklem kayıpları ve hatta azda olsa çevreden en düklenen kayıplarda toplam kayba dahil edilmelidir.

10. KAYNAKLAR

(1) Keiser, G., Optical Fiber Communication», Mc Graw HU1 Int. Book Comp. 1983.

(2) Hentschel, C, Fiber Optics Handbook, Hewlett Packard, 1983.

(S) liao, S. Y. Microwave Devices and Grcuits, Pientice Hall, 1985.

(4) Kapron, F. P., 'The Evoiution of Optical Fiber»" Microwa ve Journal, s. 111 112, Nisan 1985.

(5) Dixon, F. W., Montgomery, J. D., "Microwave Fiber Optics Forecast" Microwave Journal, s. 44 58, Nisan 1985.

(6) Ury, L, "Optical Communication", Miatowave Journal, S. 24 34, Nisan 1985.

(7) Lazay, P. D., Pearson, A. D., "Developments in Single Mo de Fiber Design, Materials and Performance at Bell Lahor* tories", IEEE Trans. on MTT 30 No; 4, s. 350 357, Nisan 1982.

(8) Cherin, A. H., An Introduction to'Optical Fiber», Mç*GrSw

HİU.198S.

'

^

(9) Amnon, Y., Introduction to Optical Electronics, Hblt, Rinehait and VVinston, 1976.

(10) Govvar, J., Optical Commımication Systems, Prentice Hail International 1984.

(11) Heinzmann, P., Meier, T., "Low cost 2 way Optical Trans mission" Comm. Intr. s. 56 63, Andık 1986.

(12) Lau, K. Y., "Scmiconductor Sourcei and Detectors in Fiber Optic Systems", Microwave Journal s. 97 107, Nisan 1985.

(13) Luijendijk, A. I., Khoe G D, "Siflgfe Mode Fiber Gonnec tor Using Core Centered Feirules", IEEE Trans. on MTT VoL 30 No. 10 s. 1561 1568, Kasım 1982.