DOĞALGAZ PİYASASI KANUNU

'2ö$/*$= 3ø<$6$6, .$1818

Kaya GÜVENd TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı

Siyasal iktidarın IMF, Dünya Bankası ve uluslararası örgütlere öncelikle yasalaşacağını bildirdiği 15 yasadan biri olan Doğalgaz Piyasası Yasa Tasarısı 4.4.2001 tarihinde, Bakanlar Kurulu

QFD 7%00 ne sevk edilmiştir(...)

Tasarı 10.04.2001 tarihinde TBMM Sanayi, Ticaret, Enerji Tabii Kaynaklar Bilgi ve Teknoloji Komisyonu nda görüşülerek, TBMM Bütçe Plan Komisyonu na gönderilmiş, 12.04.2001 tarihinde Bütçe Plan Komisyonu nda görüşüldükten sonra üzere TBMM Genel Kurul gündemine alınmıştır.

Doğalgaz Piyasası Yasa Tasarısı hazırlıkları uzunca bir süredir kapalı kapılar ardında sürdürülmüştür. Tasarının hazırlık sürecinde, başta Meslek Odaları olmak üzere konuyla ilgili kesimlerin birikim ve görüşlerinden yararlanılmamıştır. ùeffaf biçimde hazırlanmayan, yeterince tartışılmayan ve kamuoyunun bilgisinden adeta saklanan bu Tasarının, önümüzdeki birkaç gün içinde yeterince irdelenmeden, çok hızlı bir şekilde TBMM nden geçmesi beklenmektedir.

Kamu Tekeli Kalkıyor

Yasa Tasarısı, doğalgaz piyasasını baştan sona, özelleştirme anlayışı ile yeniden düzenlemektedir. Tasarıyla getirilen düzenlemelerle, doğalgaz sektöründe ithalat, iletim, dağıtım, satış faaliyetlerindeki kamu tekeli tamamen ortadan kaldırılmaktadır. Tasarının gerekçesinde belirtildiği üzere Bu tasarının kanunlaşmasıyla birlikte doğalgaz sektöründeki altyapı yatırımlarının yerli ve yabancı özel yatırımcılar tarafından hızla tamamlanması imkanı yaratılmış olacaktır.

Tasarıya göre doğalgaz sektöründe üretim, ithalat, iletim, dağıtım, toptan satış, depolama faaliyetlerinin tamamının, anonim veya limited şirket şeklinde kurulmuş özel sektör kuruluşlarınca yerine getirilmesi öngörülmektedir.

Tasarı ile elektrik üretiminde olduğu gibi bir kamu hizmeti olan doğalgaz üretimi, temini, ithalatı, dağıtımı konularının, piyasa koşullarında özel hukuk hükümlerine göre sürdürülmesi ve elektrik sektörünün de bağlı olduğu Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu isimli bağımsız bir kurul tarafından bu piyasanın düzenlenmesine ilişkin yeni ve karmaşık bir sistem oluşturulmaktadır. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu eliyle doğalgaz ve elektrik piyasalarının düzenlenmesi öngörülmektedir.

Tasarının TBMM ne sunulan metninde Doğalgaz Piyasası Düzenleme Kurulu nun kurulması öngörülmüş iken 10.04.2001 günü TBMM, Sanayi, Ticaret, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bilgi ve Teknoloji Komisyonunda yapılan görüşmelerde, Doğalgaz Piyasası Düzenleme Kurulu yerine doğalgazın yanısıra elektrik piyasasını da düzenlemek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu kurulmasını öngören değişiklikler yapılmıştır. Böylece 20.02.2001 tarihli ve 4269 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, bu kanunun yürürlüğe girmesinden iki ay bile geçmeden, değişiklikler yapılması ve Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu nun Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu adıyla, doğalgazla ilgili faaliyetleri de kapsamına alması hedeflenmiştir.

Doğalgaz Hizmeti Zorlaşıyor

Tasarı, doğalgazla ilgili üretim, iletim dağıtım, toptan satış, depolama, ithalat hizmetlerinin, her birinin ayrı özel şirketler eliyle yapılmasını öngörmektedir. Bütün bu hizmetleri yerine getirecek olan, başka bir deyişle doğalgazın iletim, dağıtım, toptan satış, ithalat, ihracat ve depolanması dahil olmak üzere, alım-satımı veya hizmet ve ticari faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin işlemlerden oluşan faaliyeti, piyasa faaliyeti olarak tanımlanmaktadır. ùirketlere, bu piyasa faaliyetlerinde bulunabilmeleri için Doğalgaz Kurumu her bir piyasa faaliyeti için izin belgesi olarak lisans verilecektir. Bu durumda, ithalatçı şirket doğalgazı ithal edecek, iletim şirketi yurtiçine dağıtacak,

toptan satış şirketi ithalatçıdan ve/veya iletim şirketinden satın aldığı gazı dağıtım şirketine satacaktır. Dağıtım şirketi ise gazı tüketicilere satacaktır. Gaz, tüketiciye ulaşana kadar dörtbeş el değiştireceği için, her bir şirket de kendi karını koyacak ve doğalgazın kullanıcıya satış fiyatı artacaktır. Tasarının 11. Maddesinde Dağıtım ùirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurum ca belirlenir. Perakende satış tarifeleri enflasyon ve diğer hususlar gözönüne alınarak, dağıtım şirketinin Kurum a başvurması halinde yeniden tespit edilir. Kurum, bu fiyatların tespitinde hizmet maliyeti yatırıma imkan sağlayacak makul düzeyde karlılık ve piyasada cari olan doğalgaz alış fiyatlarını ve benzer durumları dikkate alır denmektedir. Bu kurgu, fiyatların piyasada şirketler için yeterince karlı bir şekilde oluşturulacağını göstermektedir. Planlama Terkediliyor Tüm hizmetler farklı şirketler tarafından yerine getirileceği ve her bir şirketin tek gayesi kendi karını azamileştirme olacağı için, doğalgaz sektörünün tümünü, ithalat-teminden iletime, iletimden dağıtıma ve satışa kadar ulusal düzeyde planlama imkanı ortadan kalkacaktır. Ayrıca, doğalgaz yatırımlarının imar planlarına işlenmesinde kentsel düzenlemeden sorumlu belediyeler devredışı bırakılarak, kentsel planlamaya şirketlerin tek yanlı müdahalesi kurumsallaştırılmaktadır. Halkın Sözü Yok Kentlerde doğalgaz dağıtımı, yapısı gereği birden fazla alternatife imkan bırakmamaktadır. Dolayısıyla, rekabetle birlikte seçeneklerin artacağı söylenen bu düzenlemelerle bir seçenek oluşmamakta, halka hiçbir şans bırakılmamaktadır. Tasarı, doğalgaz piyasa faaliyetlerinde bulunacak kuruluşların, kurulacak Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ndan lisans almalarını öngörmektedir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, bir işletmeci ve yatırımcı kuruluş değildir. Kurumun faaliyeti, doğalgaz sektöründe serbest piyasa işleyişinin gerçekleşmesini sağlamak üzerinde yoğunlaşmaktadır. Nitekim, tasarının 20. maddesinde Kurumun görevi Tüzel kişilerin (özel şirketler olarak okunmalı) yetkili oldukları doğalgaz faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülükleri tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesi, piyasa ve sistem performansının izlenmesi, performans standartlarının, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulması, tadili ve uygulattırılması, maliyet yansıtan fiyatların incelenmesi ve piyasada bu kanuna uygun şekilde davranılmasını sağlamak olarak tanımlanmaktadır. Tasarının 5. Maddesi, doğalgaz sektöründe, mühendislik ve müteahhitlik faaliyetlerini üstlenecek kuruluşların Enerji Piyasası Kurumu ndan sertifika almasını öngörmekte ve doğalgazla ilgili herhangi bir yapım ve hizmet faaliyetinin sertifika sahibi olmayan kişiler tarafından yapılmasını yasaklamaktadır. Yapım ve hizmet faaliyeti yapmak isteyenler, Kurum tarafından hazırlanan Yönetmeliğe göre Kurum a başvurur. Söz konusu Yönetmeliğin öngördüğü yeterlilik şartını taşıyanlara sertifika verilir denilmektedir. Yerel Yönetimler Devre Dışı Tasarıyla, doğalgaz ithalatı, dağıtımı, satışı tümüyle özel kuruluşların etkinlik alanına bırakılmaktadır. Tasarı, Bursa ve Eskişehir deki mevcut BOTAù İşletme Müdürlüklerinin, 6 ay içerisinde özelleştirilmek üzere gzelleştirme İdaresi Başkanlığı na devrini öngörmektedir. Ankara, İstanbul ve İzmit te doğalgaz dağıtım ve satış faaliyetini sürdüren belediye kuruluşlarının da (EGO, İGDAù, İZGAZ) mevcut dış kredi borçlarını ödedikten sonra en geç 3 yıl içerisinde özelleştirilmeleri öngörülmektedir. Kentsel doğalgaz şebekelerinin tesisi bir kentsel alt yapı çalışması olmasına karşın, kentsel gaz dağıtım şebekelerini tesis edecek ve işletecek şirketlerde, belediyelerin en fazla 10 oranında ortak olmasına imkan tanınmaktadır ve bir anlamda belediyeler

devre dışı bırakılmaktadır. Ayrıca, kentlerin birden fazla dağıtım bölgesine ayrılması ve her bölgenin ayrı ayrı ihalesi öngörülmektedir. Tasarının 5. Maddesinde, Doğalgazın şehiriçi dağıtım hizmetlerinin ihale yoluyla şirketlere yaptırılması, ihaleyi kazanan şirketlere dağıtım lisansı verilmesi, dağıtım lisansı olan kuruluşun mülkiyetindeki dağıtım şebekesini lisans süresi sona ermeden başka bir tüzel kişiye satabileceği hükümleri yeralmaktadır. Bu madde, örneği elektrik özelleştirilmelerinde görülen, bölgesel elektrik şirketlerinin işletme hakkı ihalesini kazanan grupların bir süre sonra hiçbir harcama yapmadan yüksek bir artı değerle bu haklarını başka şirketlere devrini hatırlatmaktadır. Bu maddeyle olanak sağlanan bir şirketin devraldığı mülkiyeti bir nevi spekülasyon yaparak ve üzerine bedel ödeyerek satmasının bedelleri kuşkusuz halka yansıyacaktır. Kentsel dağıtım şirketlerinin amacı yalnızca gaz satışı yapmak olarak öngörülmektedir. Tasarıda, Tüketicilerin konutlarında iç tesisatın bakımsızlığı nedeniyle doğabilecek zarar ve ziyandan ilgili şirketler sorumlu değildir denmektedir. Dağıtım şirketleri böylece gaz sattıkları kullanıcıların iç tesisatlarını kontrol etme yükümlülüğünden sıyrılmakta, tüketicilerin güvenliği tehlikeye atılmaktadır. Siyasal Etkiye Açık gzelleştirme Yasa tasarısının geçici 1. Maddesinde 12 aylık bir hazırlık dönemi tanımlanmakta, bu hazırlık döneminin 6 ay uzatılabileceği belirtilmektedir. Hazırlık döneminde şehirlerde doğalgaz dağıtım yetkisi alacak şirketlerin ihale yoluyla seçimi için E.T.K.B. adına BOTAù görevlendirilmektedir. gte yandan, BOTAù ın gaz ithalatını, 2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarın, yıllık ulusal tüketimin 20 sine düşürene kadar, tüm haklarıyla özel sektöre devredeceği öngörülmektedir. Yine tasarıya göre, her takvim yılında devredilecek miktarın, kanunun yürürlüğe girdiği tarihte alım taahhüdünde bulunulan doğalgaz miktarının 10 undan az olamayacağı belirtilmektedir. Bu maddeler, BOTAù ın gaz alım sözleşmelerini ve ithalatını özel kuruluşlara devredeceğini göstermektedir. Tasarının Geçici 2.Maddesinde BOTAù ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler ile bu sözleşme süreleri sona erinceye kadar bu ülkeler ile hiçbir ithalatçı şirket tarafından Yeni Gaz Alım Sözleşmeleri Yapılamaz denmektedir. Bu kurgu, tüm serbestleştirici olduğu iddialarına karşın, kentsel gaz dağıtım şirketleri ihalelerinin ve BOTAù ın gaz alım sözleşmelerinin devrinin Bakanlığın kararlarına bağlı olacağını, başka bir deyişle çokça politik mülahazalarla yapılacağını göstermektedir. Kurul, Bağımsız Değil Kurul üyelerinin tamamı, Bakanlar Kurulu nca çeşitli Bakanlıkların göstereceği adaylar arasından atanacaktır. Atananların, kendilerini atayan siyasal iktidardan ne denli bağımsız davranacakları tartışmalı bir konudur. Sözde sivil yapılar oluşturmak adına, kamu denetiminin dışında kapalı yapılar oluşturulmaktadır (....)

Basın açıklamasından

Nitekim açıklamadan kısa bir süre sonra tasarı, yasalaştı.