1958 CİGRE TOPLANTISI

1958 Cigre Toplantısı

Odamız Merkezi Paris'te bulunan (C.Î.G.R.E) Milletlerarası Büyük Elektrik Sistemleri Konfe ransı âzasıdır.

Bu tekilâtın 4 1 4 Haziran 1958 tarihleri arasında yapılacak umumi toplantısında aşağı da yazılı muhtelif mevzular üzerinde görüşüle cek ve bu mevzularda âza memleketler tarafın dan sunulan raporlar münakaşa edilecektir.

C.Î.G.R.fi Memleketimizden de mezkûr top lantı için iki rapor istemiş bulunmaktadır. Tür kiye namına takdim edilecek raporlarda bu sa hada tecrübe ve bilgi sahibi meslekdaşlanmızm fikirlerinin yer almas'nı arzu eden Odamız, key fiyetin mecmuamızla azalarımıza duyrulmaanı uygun görmüştür Alâka duyan meslekdaşlarımı zın adı geçen raporlara dereme arzu edecekleri fikirlerini hazırlıyarak 15 Eylül 1957 tarihine ka dar Odamıza göndermeleri uca olunur. Gönderi lecek bu raporlar bir hey'et huzurunda tetkik edilecek ve tevhit edilecek fikirler yazarlarının adlan ile birlikte C.t.G.R.Ğ'ye takdim edilecek raporlarda yer almak üzere C.t.G.R.fi'nın Türki ye merkezine gönderilecektir.

C.Î.G.K.fi tarafından tercih edilen rapor

mevzuları şunlardır :

Birinci Kısım

Grup 11 — Alternatörter (Alternatif ceryan

Generatörleri)

1 Alternatöılerle reaktıf takat üretimi

ve menfaati

2 — Modem alUrnatörlerm kısa devre nıs

beti seçimi.

3 — Büyük hıdro elektrik santrallarda

yard'mcı tesislerin beslenmesi problemleri. İkaz

sistemi.

İkaz grub'unun karakteristikleri

5 — İzolâsyon problemleri ve haraiet deıe

ccsı yükselmeleri

6 Alternatörlenn otomatik senkronizas

7 — Diğer hususlar.

Grup 12 — Transformatörler

1 — Otomatik voltaj kontrolü ve paralel ça

lışmaları.

2 — Büyük transformatörlerde kısa devıc

problemleri.

3 — Çok büyük yüksek voltaj transforma

törlerinde hususî problemler ve takıp ettikleri

seyir.

4 —Dığrr hususlar.

Grup 13 — Kesiciler :

1 — Tabıf frekanslar ve genlik (amplitude)

faktörü

2 — Açma dalgaları ve ölü hatların ve kon

dansatörlerin devreden çıkma esnasında çalışma

durumları.

3 Mesnet atlama ceryanları. 4 — Vasıtalı tecrübeler 5 — Açma kusurları 6 — Faza karşı açma. 7 — Diğer hususlar. Grup 14 — İzolâsyon Yağları : 1 —• Çok yüksek voltaj malzemelerinde kul lanılan mayi izolâsyon malzemeleriyle ilgili problemler.

2 — Sistemdeki transformatör yağlarının

hattı harekâtının müşahadesı.

3 — Elektrik! nakılıyet ve elektrostatik

mukavemet ölçülerine ait yapılmakta devam edi

len tecrübe ve müşahadeler.

Grup 15 •— Santrallar ve Transformatör İs

tasyonları :

Grup 17 — Kondansatörler:

1 — Madenî kaplamalı kâğıt kondansatörleı

2 — Büyük statik kondansatörlerin planlan

ması ve işletilmesi.

3 — Reaktıf yükün ne kadarı alternatörler

veya diğer senkron nakılleıi tarafından üretil

melidir.

Kondansatörlerde aşm voltajların te

suleiı ve bunların ölçme metodlan.

5 — Kondansatör gruplarında harmonik te

sirleri ve rezonans devresinin kullanılışı.

Alçak ve orta voltaj sistemlerinde seri

kondansatörlerle rotatif makineler ve sistem

tıansformatörlerine bağlı serî kondansatörlerle

edindiğimiz tecrübeleriniz.

Kondansatör imâlinde kâğ^t kalitesinin

iyileştirilme tesirleri.

8 — Emprinye maddelerinde modern inkişaf

lar (yağ ve sentetik mayiler).

9 — Dahilî sigortalar ve rezistanslar.

Gıgre toplantısı

—2—

10 — Ceryan altında devrede paralel olarak kondansatör grub'u ile çalışan bir büyük yüksek volttaj kondansatör grub'unun hususî ihtimam altında devrede» çıkartılması.

1 — Diğer hususlar.

ikinci Kısım Grup 21 — Kablolar : 1 — Daimî ceryan kabloları. 2 — Muhtelif kablo tipleu için kablo döşen me metodlarv Amerika'da ve Avrupa'da kulla nılan usullerin mukayesesi. 3 — Kablo sanayimde yem kullanılan plâs tik maddelere ait etüdlrr. 4 — Uzak mesafe denizaltı bağlantıları. 5 — Diğer hususlar.

Üçüncü Kısım

Grup 32 — Şebeke Stabilitesi : 1 Şebeke va geneiatör stabılıtesı.

2 — Voltaj kontrolü. 3 — Yük frekansı kontrolü. 4 — Tek faz, ve üç fazda stabılıte için şal terlerin devreyi tekrar kapaması İçm gereken zaman. 5 — Tenviratta titremenin kontrolü. 6 — Stabilitenin tarifi ve voltaj ve yük frekansı kontrolunda kullanılan ifadeler. 7 — Stabıllte için sert kondansatörlerin tatbikatı. 8 — Dlğcv hususlar. Grup 33 — Ceryan artışlun \e. \ıldırım: 1 — önceki tepeleri kesik dalgaların ölçül mesi. Voltaj taksim edici problemi. (Bu problem 1956 umumî toplantısında Dr. Berger'm 326 sa yla raporunda münakaşa edilmişti. Bu yalnız izolâsyon tecrübeleri için değil ayni zamanda te peleri ki sik dalgalar altında transformatör tec ıllbeleri de intaç ettirmektedir.

2 — Yıldırım ve onun enerji nakil hatları na yaptığı tes:r üzerine en son araştırmalar.

3 — Paratoner tecrübeleri. Atlamaların in tişar ve bakiye b raktığı voltaj problemleri. Ta hammül voltaj kıymetleri arasındaki farklar: '/c0 %50 %100 (atlama voltajı). Yağmurun atlama voltajlarına tesirleri. Senelerin seyrine göre atlama voltajlarındaki tahavvülat.

4 — Paratonerle (0 ...100 m) paratonere

ayni mesafeya konulmuş izolatörün koordinas

ölü transformatörleri davreden çıkar

mak suretiyle aşırı voltajların tahdidi veya ön

lenmesi usulleri.

6 — Kabloları santrallarda nihayet buldur

mak suretiyle transformatör istasyonlarının yıl

dırıma karşı korunması.

7 — Kabloları santrallerde nihayet buldur

mak ve deşarjları ayni mîsafede hava hatları

na monte etrruk suretiyle transformatör istas

yonlarının korunması.

8 — Diğer hususlar.

Grup 34 — Telefon Hatları :

1 — Gürültü ve gürültü ölçülmesi

2 — Şebekenin pratik karakteristikleri

3 — Fazdan faza veya fazdan toprağa kup

lâj (enerji ile)

Yüksek frekans malzemesinin beslen

mesi.

5 — Diğer husular.

Grup 35 — A Telefon ve Radyo Tedahülü

(lnterference)

I — Telefon tedahülü (interference)

1 — Hesaplanmış ve ölçülmüş toprakla temas ceryanlan kymetleri arasında mukayese:

Tenakuz tahli.'ı: paralel telefon hat tında âzami voltajın meydana geldiği yer ve zamanda iîgüi bulunan hattâ rasgele meydana gelen ağır toprakla temasların istatistik! tahlil leri.

2 — Yüksek voltaj sisteminde telefon şekil faktörü (form factor) hakkında tecrübt etüdler.

a — Tevsi edilen şebekelar için istatistik! doneler.

b Ağır, rektifiye yükleri tesirlerinin tah lili.

3 —. Transformatör istasyonlarında teleko mınikasyon tesislerinin korunması. (Avrupadakl teamülün gözden geçirilmesi).

4 Kabloların perde faktörleri (sereoning factor).

a) Z r h ve koruyucu (desing) projeleri, b) Toprak bağlantısının mükemmel olma ya1. 5 — Yüksek voltaj daimi cereyanla tedahül. 6 — 50 frekans/saniye tek faz hatlardan te dahül meselâ demiryolu besleme devreleri. 7 Telefon şebekelerinde tedahül tesirleılni intizama sokmak içm yollar. II — Radyo Tedahülleri ; 8 — Hat malzemesinin tedahül üretme ic raatında lâboratuvar tecrübelerinin kıymetlendi rilmesi.

9 Hava hatlarından dolayı meydana gelen ve sebeplen bilinen (mes:lâ: Korona, kaçak) todahül hâdiselerinin istatistikleri.

a) Uzun, orta ve kısa dalga sesi. b) Çok yüksek frekans sesleri (Band II) 87,5 — 100 Mc/e. c) Televizyon (Band I ve II,) 40 68 Mc/s : 174 216 Mc/s (ölçmek için kullan lan cihazların nelerden ibaret olduğundan bahsedılmelıdır.) 10 — Radyo verici istasyonları yanındaki ha va hatlarında kurranportör (carrier current) nak lin de karıştırma. 11 — Hava hatlarında radyo frekansı ölçül mesi usulü ile başlangıç halindeki temaslarnı yerlerini taz'immde edinilen tecrübeler. 12 — Diğer hususlar. Grup 35 — B — Reaktif ve Çarpıklık Tabiî Hâdiseleri : 1 — Yüks k voltaj enerji nakiL hatlarında koronadan dolayı meydana gelen reaktif ve çar pıklık tabiî hâdisesi problemleri 2 — Seri kondansatör problemini ve onların enerji nakil hatlarnda meydana getirdikleri re aktif ve çarpıklık tatn!l hâdisesi. 3 — Üç fazlı hava hatlarında gayri müte vazihk faktörünün ehemmiyeti. Bu tabı! hâdise lerin tesirleri vs membaı. 4 — Elektrik enerjisi ile çalışan bir sistem de generatörİ3rin çalışması ve bu sistemin al'cı ları itibariyle çarpılma tabiî hâdisesinin ehem miyeti. 5 — Dfğer hususlar.

Dördüncü Kısım

Grup 40 — 42 — 220 kv'ın üstünde enerji nakil hatları : 1 — Ekstra yüksek voltaj sitemlerine inki şaf ve ilerlemeler.

E. M. M. H

Tecrübe ve işletme hatlaıında Koıon.ı

kayıplarının ölçülmesi.

3 — Ekstıa yüksek voltaj hatlarında koro

nadan dolayı meydana gelen radyo karıştırıl

mas'.nın nazari tahlili ve ölçülmesi.

Grup 41 — İzolâsyon Koordinasyonu : 1 — Devre açıp kapamadaki dalga karakte ristikleri ve bu dalgalara maruz kalan izolas yonun hassaları. 2 — Paratonerlerin koı uma seviyeleri ile cihazların izolâsyon seviyesi arasında icap eden hududu tâyin eden esaslar ve metodları. Raporların Hazırlanması Hakkında Ma lûmat :

Rapotlar orijinal ve başka biı yerde tap edilmemiş olmalıdır.

Raporlar daha ziyade sınaî mahiyette cl malı, matematik formülle: le boğulmamalı, tıcaıı veya ilân propagandası yapar mahiyette olma malıdır

Rapoı tek bir mevzuyu ve teknik kıymeti haiz olup yenilikleri ihtiva etmeli ayni zaman

da özü havı ve kısa olmalıdır. İmalatçıların adlan mevzubahis edilmeme li ve mamuller (x, y, z.) imalâtçısına ait mal zeme diye adlandırılmalıdır.

Raporlar İngilizce veya Frans zca olarak 5 kopya olarak Odamıza gönderilmeli 16 sahl fcyı geçmemeli ve beher sahıfe vasatî 450 ke lime civarında olmalıdır.

Fazla şekil ve fotoğraf bulunmamalı ve ra pora ilâvesi muhakkak lüzumlu bulunan resim ve fotoğrafla nn orijinalleri çini mürekkeple iyi ce çizilmiş ve fotoğraf negatifleri net olarak raporla birlikte gönderilmelidir. Bunların eb'adı 25x34 cm. yi geçmemelidir.

Muhterem meslekdaşlarımız yukarıda adı geçen mevzularda kıymetli raporlarınızı haz'i layarak Odamıza göndermenizi rica eder, C.t.G R.£ huzurunda teknik sahada memleketimizin de bir varlık olduğunun gösterilmesine yardım edu ceğinize inanarak şimdiden teşekkürlerimizi sunarız.

İdare Hey'etı

T r a n s i s t o r l a r (Geçen sayıdan devaın)

Shockl ey'ın ispat etmiş olduğu gibi

UT

dir

qle

q elektron şarj miktarı

K Boltzman sabitesi

T = ısı derecesi, Kelvin olarak

Ie Emiter akımı

AKIM AMPLİFİKA8YON FAKTÖRÜ

Şekil 16, alfanın değerini veımektedır. Bu

faktör matematıki olarak sövle verilir

[

O 9$ ——— —o—

— f1

Şekil 16 da gösterildiği gibi alfanın buradaki Ueğeri takriben 0.98 dir, ve emiter akamı arttık ça alfa da artmaktadır. Alfanın elde edilebilen en yüksek değeri 0.9965 dar. Bu değer bahsetmekte olduğumuz saha birleşim transistorları içindir. Nokta birleşim transistorlarında bahsetmiş ol duğumuz gibi alfa bit den büyüktür.

GENEL OÖRÜŞ VE FORMÜLLER Bu tip transistorlarda alfa birden daima aşağı olduğundan bütün bağlantı şekilleıinde iş lemesi stabıldır. Böylelikle bu Uansıstoıhüi

'ZİL

0.9Z

c .2

c .t

/. 4

/i 0

I,

: /T

alfa

rm

rb

re f rb

Bunun İspatı ilerde yapılacaktır, rm ve re

ye göre çok (büyük oWuklawndaa takriben şöyle gfösterilir

rm alfa

muhtelif şekillere bağlamakla muhtelif giriş ve çıkış empedanslan elde edilir, ilk olarak bütün bağlantı şekillerine şâmil olacak denklemleri ya zalım. Devre şekil 17 de gösterilmiştir. Şekil 18 ise bu devrenin 4 terminal sistemini göstermek tedir.