RADYO İLE HEDEF YAKININDA PATLATILAN TAPA

Radyo ile hedef yakınınında patlatılan tapa

ÎKtNCt DÜNYA HARBÎNİN ÇOK SIKI MUHAFAZA EDİLMİŞ TEKNİK SIRLARINDAN BİRİ OLAN YAKINDA PATLATMA TAPASI HEM UÇAK VE HEM PİYADELERİN TABİİ MÜDAFAALARINA KARŞI KOYMAK İÇİN İNKİŞAF ETTİRİLDİ İCADIN, ONUN İMALİNİN VE TAPANIN KULLANILI ŞININ BURADAKİ GÖZDEN GEÇİRİLİŞİ, İKİNCİ DÜNYA HARBİNDE MÜTTEFİKLERİN TOPÇU

ATIŞLARINDA YÜZDE YÜZ İSABETİN NASIL TEMİN EDİLDİĞİNİ AÇIKLAR.

Her silâha karşı bir mukabil silâh mev cut olduğu konusu yayümış ve bu hakikat her hangi diğer harplerde olduğu kadar bu son harpte de doğru çıkmıştır. Tarihte, daha öldürücü bir silâhın harp sahnesine her so kuluşunda onun başlangıçtaki faydasını or tadan kaldırmak için diğer bir silâh veya bir savunma sistemi inkişaf ettirilmiştir. Baru tun icadından evvel zırhlı elbise ve kalkan, mızrak ve uzun oklara karşı kısmen müdafaa yapan silâh idiler. Fakat sonunda bunlar in filak suretile ileriye atılan mermi tarafından yırtıldılar ve orta çağ kalelerinin istihkamla rı bir top mermisinin darbesile parçalandı lar.

Birinci Dünyar Harbinde uçak yeni bir silâhtı. Bu silâha diğer uçaklarla ve yerden atılan uçak savar toplarının ateşlerile karşı kondu. İkinci Dünya Harbinde uçak, hâlâ arzın atmosferi içinde kalmış olmasına rağ . men, şimdiki noktai nazarlara göre mükem melliğin ve müessir oluşun yüksek bir dere cesine çıkarılmıştır. Mamafih uçağın müessir liği, hedefin radarla takip edilmesi ve yakın da patlayan tapaların yapılması da dahil ol mak üzere uçak savar müdafaasının daha ve rimli tekniklerinin inkişafile zecri olarak tah dit edilmiştir.

HEDEF YAKININDA PATLATAN TAPA

Mermi kontrolünün bir metodu olarak hedef yakınında patlayan tapa, müdafaa va sıtaları olarak toprakta açılan ve İkinci Dün ya Harbinde tilki yuvası diye şöhret bulan basit çukurların faydasını tahdit etmiştir. Biri taarruz silâhı ve diğeri müdafaa silâhı olan hem uçağın ve hem toprak yığınının te siri, İngiliz ve Amerikan bilginlerile Ameri kan sanayii tarafından pratikleştirilen bir fi kirle çok azaltılmıştır. Bu fikir, yüksek infi lâklı bir merminin baş tarafına bir radyo ve

Abdurrahman DURUTÜRK

T. Müh ricisi ve alıcısı yerleştirmekti. Bu alıcı ve ve rici enerji vericisi veya bataryasile birlikte küçük bir boşluğa sığacak kadar küçük ve arzın tacilinden 20,000 defa daha fazla bir tacille topun ağzından fırlatılan merminin darbesine karşı koyacak derecede kuvvetli olacaktı.

MİHANİKİ BİR TAPANIN HUDUTLARI

Ateşlemeden önce tertiplenmesi gereken ve tamamile mütecanis bir barut hakkile dol durulması icabeden mihaniki zaman ayarlı tapanın uçak savardaki kullanılışının mah dut oluşu aşikâr olarak görünmektedir. Her nekadar mihaniki zaman ayarlı tapalan, to pu idare eden tarafından verilen malumata göre otomatik olarak tertiplemek için bir alet yâpılmışsada, yakın sahalarda patlayan tapanın müsbet hareketi tapayı tertipleme lüzumunu ortadan kaldırır ve merminin ha reketini barut haklarındaki tecanüssüzlükler den ve mihaniki zaman ayarlama makaniz masındaki intizamsızlıklardan müstakil bir hale sokar.

Obüs toplafile kullanılışta zamana göre, ayarlanacak emniyetin ayarlanması ve tapa tertibinin kararlaştırılması ' için havada ve yerde hedef üzerine takriben 15 tecrübe atışı na lüzum vardır. Bu ameliyede kıymetli za man ve cephane israf edilmektedir ve bun dan başka atış müessir bir hale gelmeden önce düşman hedef sahasından çekilmesi için ikaz edilmiş olmaktadır.

Hedefin yakınında patlayan tapa bu tat bikatta tilki yuvalarını ve hendekleri müda faasız hale koymuş ve sedlerin himayesini de ortadan kaldırmıştır. Yakında patlayan tapa ile, toprağın 20 30 kadem (7 10 met re) üstündeki infilâklar daha ük atışta o ci vardaki sahaya öldürücü bir parça sağnağı

E M.M. — 18*16

yağdırabilır. Böylece bu tapalar mermilerin verimini 10 20 defa artırmıştır. Eğer bir harp tayyaresi hasmından yüzde on daha fazla isabet ettirebilirse muharebeyi kaza nır; eğer on misli daha fazla isabet ettirir se

ALMANLARIN ARAŞTIRMALARI

Bu hedef yakınında patlayan tapaya kar şı düşmanın alâkası 1942 de casus mahkeme sinde kendini göstermiştir. Bu mahkemede Nazilerin müttefiklerin böyle bir alete sahip olup olmadıklarını bulmaya çalıştıkları açık lanmıştı. Hedef yakınında patlayan tapanın kudretleri hakkında yalınız çok açık olan nokta bizzat Almanların daha 1930 senesin de bu fikir üzerine erkenden çalışmaya baş ladıklarıdır ; fakat bu çalışma ve hiç bir plân imal sahasına konmamıştır. Tapa tiple rinin ve bunlar üzerinde çalışan gurupların çokluğu, hususî guruplar arasmda ve sivil guruplarla askerî guruplar arasında koope rasyon olmaması programlarının muvaffak olamamasına sebep olmuştur. Almanlar akus tik, elektrostatık.radyo ve diğer 30 muhtelif tip tapa üzerinde çakıyorlardı. Bunlar da tesadüf eseri olarak sadece roketler ve bom balar için nazarı itibara alınmışlardı. Görü nüşte hiç bir Alman bir toptan radyo lâmba ları atmayı nazan itibara alacak kadar ah mak değildi. Bütün bu sebepler bir arava ge lince Almanlar programlarında müttefikler den geri kalmışlardır.

ANGLO AMERİKAN YAKLAŞMASI

Birleşik Amerikada, sonradan ilmî Araş tırma ve İnkişaf Ofisi olan Millî Müdafaa Araştırma Meclisinden hedef yakınında pat lıyan bir tapa yapmak imkânlarını araştırma sı rica edildi ve idare ve ikmal işlerini basit leştirmek maksaadile bu işe iki müstâkil kol dan başlandı. Havan toplan, hava dafi top lan, ağır tüfek mermreri (75 den 240 mili metreye kadar takriben 3 ilâ 10 inch pus arasındaki her şey) için ve İngilizler için her iki servisin inkişaf ve istihsâlini Bahriye üze rine aldı: Ordu bütün bomba ve roket tipi tapalar için aynı meseleleri deruhte etti. Bu tapalar Bahriye tarafından VT tapalan ve ordu tarafından da POZİT tapalan diye ma lumdu.

Hakikatte büyük mikyasta imal ve kulla nılışa her ne kadar sadece ikincisi arzedil mişse de iki kol da muvaffakiyetle ele alınıp inkişaf ettirilmiştir. Bu kollar şunlardır:

1. Nabazan tapası,

E. M. M. — 15 10

2. Radyo veya yakında patlayan sahra tapası,

Bu tapalann birincisi yerden radyo ile uzaktan kontrol edilir. Mermi ile hedefin birleştikleri radar perdesinde görülünce tapa faaliyete geçirilir ve patlayıcı madde infilâk ettirilir. İkinci ve en mühim tapa tipi daimi dalga halinde radyo sinyalleri neşreder ve bu sinyaller de in'ikas edince mermiyi patla tır. Bu suretle hareket tamamiyle otomatik tir.

Hedef yakınında patlayan tapalann bir çok tipleri bilfiil nazan itibara alınmış ve üzerlerinde çalışılmıştır. Bunlar:

1. Fotoelektrik (hakikatte roket tapala rı için mahdut bir surette imalata konmuş tur, fakat ışık şartlanndaki değişiklikler gi bi bazı aşikâr mahzurlan vardır.)

2. Kırmızı altı şualar.

3. Akustik,

4. Elektrostatik (Bu en muvaffakiyetli Alman yaklaşması idi, ve bazı modelleri bil fiil mahdut imalata konmuştur.)

5. Radyo. Bu da iletkenliğin devamsızlı ğına, dielektrik karakteristiklerine ve ilh. se beplere tabidir.

Bunlann sonuncusu muvaffakiyetle inki şaf etmiş ve hem Amerika hem de İngiltere nin kullanması için Birleşik Amerikada seri imalata konmuştur.

PLÂN PROBLEMLERİ

Bu tapalann bir toptan atıldığı zaman 20,000 g lık yani arzın tacilinin 20,000 misli bir tacile karşı koymalan icabettiği düşünü lürse, dayanıklılığın hudutlannın plânlaştı nlma problemleri, bilhassa kullanılacak min yatür radyo lâmbalarının mukavemetleri me selesinin ehemmiyeti anlaşılır. Böyle bir ta cille bir kuruş yaylı bir terazi üzerinde, 130 pound yani takriben 60 kilo ağırlığında gelir ve bir ounce'luk yani takriben 25 gramlık cam ve tel yarım tondan daha fazla bir ağır lık gösterir. Alelade bir radyo lâmabası ise 10 50 g de yani arz tacilinin 10 50 mislin de kırılır. Bu mahzurları yenecek bir radyo lâmbası imal etmek maksadile tekrar büyük bir plân çizilip hesaplan yapılması istendi: Çünkü lâmba elemanlarının ağırlığı takriben 10 misli azaltılabilirdi. Bu şartlar altında le himlenmiş bir iltisak noktasının ağırlığı bile çok ehemmiyetli olur.

İzah edilmiş olduğu gibi ordu bomba ve roket tipi tapalann inkişafını deruhte etmiş

ti. Bunlar genel olarak ayn şartlarla müna kaşa edilirler. Nazarı itibara alınacak taciller o kadar çok büyük olmayınca muhtelif meka nik tertipler meydana çıkmıştır ve bundan başka yüksekte uçan bomba ve harp tayyare leri tarafından hesaba alınan yüksek irtifa lar ve alçak hararet dereceleri, top tapala :nnda kullanılan tiplerdeki gibi enerji verici ler veya bataryalardan ziyade bunlarda rüz gârla işleyen Jeneratörlerin kullanılmasını ortaya koymuştur.

Bundan başka bu tapaların hepsi elek trik akımlı tiplerle mihaniki olarak değiştiri lebilmek zorunda idiler.

tMALAT

Bahriyenin kuntratı altında bu tapala rın imalâtını ilk kuntrat edenler arasında, bu sahada halâ yegane kumpanya olan The Eastman Kodak Company'den başka şu kum panyalar da vardı: The Crosley Corporation, The Sylvania Electric Company, The Radio Corporation of America (RCA) ve Mc Quay Norris Manufacturing Company. Tapalardaki radyo cihazına enerji vericilerini temin eden kumpanyaların en mühimleri de: National Carbon Company, Eastman Kodak Company (bu kumpanya National Carbon kumpanyası nın plânlan üzerine çalışıyordu...) ve Hoover Company'dir.

Bu tacillerde kullanılan radyo lâmbala rının takriben yüzde 95 ini imâl etmiş olan The Sylvania Electric Kumpanyası harbin sonunda günde takriben 500,000 lâmba imâl ediyordu. Harpten evvel Birleşik Amerikada ki bütün kumpanyalar tarafından bütün cinslerden olmak üzere günde ancak takri ben 600,000 lâmba yapılıyordu.

Piatlar da dikkate değer bir inkilâba ma

ruz kadı. Bu tapaların ilk klavuz modelleri,

lâmbalar ve ağır çelik parçalar gibi hükümet

tarafından verilen materyal hariç olmak üze

re 1942 ve 1943 yularında takriben beheri 40

dolara mal o^yordu. Seri imâlat metotları

beherinin fiyatını 5 veya 6 dolara kadar dü

şürdü. Hükümet tarafından verilen materyal

lar da dahil olmak üzere beheri takriben 15

18 dolara çıkmıştır. Azami bir imalâtta muh

telif kumpanyalar top yekûn haftada 250,000

den daha fazla tapa imâl ettiler. Bu tamami

.Je, yeni bir imâlat problemi olduğundan kun

tratlar maliyet zait kâr esası üzerine yapılı

yordu.

. •, ; . •

Basit ve kolaylıkla icra edilebilen operas yonlara • bölünmek suretile imalât büyük

mikyasta bozlanndınldı ve böylece bütün halindeki tapa bir çok daha basit ikinci de rece teşkillerin bir araya getirilmesile yapı lıyordu. Meselâ, amplifikatör devresindeki bütün direnç ve kondansatörler evvelâ düz bir şekilde bir araya getiriliyor ve sonra lâm baları ihtiva eden lâstik mahfazanın etrafına sarılıyordu (bu ameliye Eastman Kodak Company'de başladı ve sonra bir diğer kum panyalar tarafından kabul edildi). Red edi lenlerin dikkatlice tekrar elemensile israf asgari bir hadde indirildi, çünkü monte ka demesinde (radyo frekans kısmının ilavesin den evvel) ve cihazı sevketmeden önceki ka demede (mermi ucundaki boşluğa konma dan evvel) bir çok hallerde cihazlar tamir edilebiliyordu. Mamaafih bir çok defalar red den sonra aşınma ve yırtılmaya ilâveten tel lerin zayıflaması ve kırılır hale gelmesi dola yısüe hurdaların tamiri pek pratik olmayor du ve böyle cihazlar tahrip ediliyordu.

EMNİYET

Bu projedeki emniyet sıkı ve tamdı ve halen de öyledir. Harp esnasında böyle he def yakınında patlayan tapa gibi bir aletin mevcudiyetinin sır olarak muhafaza edilme si gerekmekte idi. Bu sebepten bu işte çalı şan bütün insanlar dikkatli bir şekilde araş tırıldılar ve hakikatte ne yapılmakta olduğu nu bilmek müsaadesi bir kaç kişiye verildi. •Bununla beraber postabaşılann ve şeflerin bazıları ve hattâ bir kaç işçi de bunun hak kında oldukça bir şeyler biliyorlar veya tah min ediyorlardı. Bir çok tasnif edilmiş kısım ların faaliyetini muğlaklaştırmak için şifre isimler kabul edildi. Radyo lâmabalanna «cam», kondansatörlere «boru biçimi» gibi isimler verildi ve «osilasyon» gibi bazı muay yen tâbirler kullanılmadı. Zaman zaman şa yialar sızdırılıp ortaya çıkarıldı ve muhtelif zaman1 arda bu projenin B 29 harp uçakla rının parçalarını, dişçi döntgen cihazı ve bu na benzer şeyler yapmak için düşünüldüğü şayia halinde ortaya atıldı, fakat esas sır iyi bir surette muhafaza edildi.

Bu, gizli bir silâh olduğundan, VT veya yakında patlayan tapanın kullanılmasındaki en mühim tahdit patlamayan bombaların tashihi kabil olduğu zaman bile on'arı kul lanmanın yasak oluşu idi. Normandy'nin is tilâsından sonraya kadar bu yasak dolnvısile bunlar yalınız büyük denizlerde ateş ettirile biliyorlardı ve daha fa7İa bir tedbir olarak ta hedef yakınında patlayan tapanın ıslah edil miş icraatını perdelemek ve onun mevcudi yetini bir sır olarak muhafaza etmek maksa diyle bir müddet için mihaniki olarak patla

E M. M. — 15 16

yan tapalarla yakında patlayan tapalar bir birile karıştırılarak kullanıldılar. Her tapa teker teker her türlü şerait altında bile sayıl mak mecburiyetinde idi ve bu da tapalan kullanmayı güçleştiriyordu. Bir topçu suba yının ifadesine göre, Bulge muharebesinde bir gurup iki tapayı arayıp bulmak için kar ları karıştırarak iki saat uğraştı, sonunda bu tapalar adamların hususî hareketlerile cez bedilmiş olan bir Fransız köylü kadını tara fından bulunup getirilmişti.

HAREKETTA HEDEF YAKININDA PAT LAYAN RADYOLU TAPALAR

Hedef yakınında patlayan tapanın mu harebede ilk kullanılışı Pasifik Okyanusunda Helena krovazörü tarafından 5/Ocak/1943 de olmuştur. Bu kruvazör ikiz olarak yerleştiril miş 5 inch'lik (12,7 mm. lik) iki topundan aç tığı iki salvo ateşinde bu hedef yakınında patlayan tapalan kullanarak bir uçağı vurup düşürmüştür. Tapalann toptan kullanılışı Okinawa açıklarında Mayıs 1945 de Hadley ve Evans destroyerleri tarafından yapılmıştı. Sabahın saat 7 sinde bir Japon fedai uçak dalgası uzaktan göründü. Saat 7 yi üç dakika geçe birinci uçak düşürüldü. 150 den fazla «kamikaze» uçaklan bu iki gemiye hücum ettiler ve hücum edenlerin hepsi de düşürül dü. Evans muhribine dört defa alev halinde ki uçaklar veya parçalan çarptı ve bir hü cum esnasında Hrdley üzerine aynı anda on uçak düştü, iki tanesinin parçalan güverte ye isabet etti. Böylece bu 150 fedai uçağın hücumu sadece yüz ellisinin de alev halinde yanarak intiharile neticelendi. Bu suretle VT tapalı bomba ateşinin perdesi açılmış ol du. Resmî bir rapora göre manzara şöyle an latılıyordu: « doğudan kuzey batıya ka dar ufuk yanan uçaklarla dolu idi. Bunlar sayılamayacak kadar çoktu »

1944 senesinin Christmas (25 Aralık) gü nü Almanlara VT tapasının ilk ktflanılış ta rihi olarak tesbit edilmişti, fakat bu tarih Al manlann Ardennes (Belçikada ormanlık eyalet) üzerinden mukabil hücum yapıp iler lemeleri ve Bulge muharebesinin sonucu yü zünden bir hafta ileriye atılmak zorunda kal dı. Bulge muharebesinde bulunmuş olan bir topçu subayına göre, VT tapalı bir bomba barajından sonra içerisinde Müttefik kıt'ala nnın ilerlediği orman adeta dev gibi bir tır panla yandan yukansı kesilmiş gibi görünü yordu. Ağaç gövdeleri parçalanmış ve yırtıl mış gibi idi, hemen hemen her ağaç toprak tan itibaren kırk kademde (takriben on üd metre) bir irtifada koparılmıştır.

Robot (füzeli) bombalarına karşı da VT

K.M.M. — 15 İŞ

tapalan büyük bir kıymette olduklarını isbat ettiler. Bir günde ateş edilen 104 adet V l robot bombalarından ancak dört tanesi Londra'daki hedeflerine erişebildiler. Altmış sekiz tanesi VT tapalı uçak savar toplannın atışlarile düşürüldü, on dört tanesi kraliyet hava kuvvetleri tarafından düşürüldü, iki tanesi baraj balonlarına veya onların kablo lanna çarptı ve on altı tanesi de uçarken mihaniki arızalara uğradılar.

Pasifik harbinin son sıralarında, uçak ge milerinden kalkan uçaklardan atılan bütün bombaların üçte biri VT tapalı idi Şubat 1945 de Saipan adasındaki üslerden kalkan uçaklarla hedef yakınında patlayan tapalı bombalar kullanılmak suretile Iwo Jima ada sına D gününden (Müttefiklerin İkinci Dün ya Harbinde Fransa sahillerine çıkış yaptık lan gün) (6 Haziran 1945) evvelki ilk bom bardıman yapıldı. Böyle bir işba haline gel miş bombardımandan sonra uçak savar ate şi mutad hilafına hafifti. VT tapalı bomba lar uçak savar toplan personeline karşı en müessirdi ve top erlerini çabucak harp saf hası dışına çıkanyordu. Nisan 1945 de,, 15 in ci Hava Kuvveti Kuzey İtalyada cenahlara B 24 uçaklarile 25.000 kadem (takriben 7600 metre) irtifadan VT tapalı bombalar attı. Bü tün düşman bataryalan ateşi kestiler ve uçak gurubunun esas kitlesi iz'aç edilmeden kori dordan geçti. İki buçuk saat müddetle hiç bir uçak savar ateşi olmadı. 9 uncu, 12 inci ve 15 inci Hava Kuvvetleri tahrip edici tesirile VT tapalı kundak bombalan kullandılar.

RESMÎ VESİKALAR

Bahriye Bakanı James Forrestal, hedef yakınında patlayan bombalann su üstünde yüzen harp gemilerini koruduğunu ve Pasi fik harbinde hem insan ve hem gemice olan kayıplan büyük mikyasta azalttığını söyle miştir. General George Patton da şu sözleri söylemiştir: «Tuhaf tapalı yeni top mermisi tahrip edicidir. Geçen gece Saar nehrini geç meye çalışan ve 702 kişisi öldürülüp başka bir taburla takviye edilmiş btfunan bir tabur esir ettik. Zannederim ki bütün ordular bu mermiye sahip olduklan zaman harp metod lannda bazı yenilikler yapmak zorunda kala cağız Hecinizin onu ilk defa düşünmüş ol manıza memnunum».

VT TAPALARI tMALt

Bu VT veya radyo ile hedef yakınında patlayan tapalann hassasiyet alanı merminin patlayıp dağılma şekMle mümkün olduğu ka dar tetabuk etmek, üst üste binmek üzere hesaplanıp yapılmıştır. Bu suretle azami de

recede müessir oluş elde edilmiş olur. Gürül tüyü azaltmak için' amplifikatör DOppler frer kansında azami şiddettedir. Kendi personeli mizi himaye etmek için beş tane emniyet va sıtası vardır.

Hedef yalanında patlayan tapada daimi dalgalı bir sinyal neşredilir ve hedeften ge len sinyalin alınması in'ikas eden sinyalde bir frekans kaymasile kendini gösterir. Bu kaymaya kıyasi hareketi ve detekte edilen ci sim sebep olur.

Mermi ve hedef birbirine nazaran hare kette olduklarından, yakında patlayan tapa yı sabit ve hedefi ona doğru vir v kıyasi hızi le yaklaşır vaziyette kabul edelim. O zaman hedef her saniye v/X kadar fazla dalgayı kesip geçecektir ve bu sebepten zahiri fre kansı fa = fo + v/X olan bir sinyal alacak tır. Veyahut

\ <= c/f olduğundan bu zahirî frekans: f a = fo (1 + v/c) olur.

En sonunda tapada alınan in'ikas etmiş sin yal frekansını bulmak için şimdi hedefi sabit tapayı harekette farzediniz. Bu sebepten en sonunda tapada alınan sinyal fr = fa (1 + v/c) veya fr = fo (1 + 2 v/c)

frekansına sahip olacaktır. Verici anten ay nı zamanda alıcı antendir ve verici osilatör bir amplifikatör ve autodyne detektör olarak iki iş yapar. Fark frekansı sesi, veya mahalli osi'atör , frekansile alınan sinyal frekansı arasındaki fark frekansı f = 2 fo (v/c) ola caktır.

Kansan sinyallerin radyo frekans mürekkıp leri bir kondansatörle toprağa verilirler ve böylelikle yalınız fark frekansı (Af) teşdit edilir. Amplifikatördeki seçici filtire ve geri besleme devreleri Doppler frekansında onu azamide çalıştırır ve hassasiyetini maksada göre yapar.

Bu sebepten, VT veya radyo ile yakında patlayan tapa esas itibarile merminin yanla rına doğru takriben onun patlayıp dağılma şekline benzer bir daimi sinyal intişar ettiren ve çok dar bir yere sıkıştırılmış bir osilatör den ibarettir. Bu sinyal kendi intişar alanı dahilindeki her hangi bir kitleden in'ikas eder. Hedefin iyi bir iletken, olmasına bile lüzum yoktur, çünkü husule getirilen bu in' ikastan doğma akım bir yer değiştirme akı mıdır. İletkenlikteki, dielektrik sabitesindeki, veya permeabilitedeki her hangi bir değişik lik veya devamsızlık in'ikasa sebep olabilir.

,14

İn'ikas eden sinyal verici anten tarafından toplanır ve bu in'ikas eden sinyalle orijinal sinyal arasındaki karışma bir fark frekansı notu verir. Autodyne detektör olarak ta iş gören osilatorün levha devresindeki yük di renci uçlarında görünen bu sinyal filtire ve teşdit edilir. Sonra bu teşdit edilen sinyal, kâfi derecede kuvvetli bir sinyalin tatbikile ateş alan minyatür bir thyratron lâmbasının grisine tatbik edilir. Böylece patlayıcı bir kapsül üzerinden bir kondansatörü deşarj eder. Kapsül yardımcı infilâk maddesini a teşler ve bu da yüksek derecede patlayıcı barut hakkını ateşler. Anten, osilatör, ampli fikatör, thyratron ve ateşleyici kondansatör den ibaret olan bütün tapa rutubetten koru mak ve mihaniki bir destek olmak üzere mikroskopla görünecek kristallerden mürek kep balmumundan bir kap içerisine yerleşti rilmiştir.

ENERJİ VERİCİ

Radyo ile yakından patlayan tapada kul lanılan enerji verici veya batarya esas itiba rile bir kuru pil bataryasından ibaretti ve voltajlar tapaya merminin namlıya konduğu anda veya topun ateşlendiği sırada atalet do layısile işleyen anahtarlarla tatbik edilirler di. Bu anahtarlar yumuşak telden yapılmış sıkı bir bobinden ibarettir ve ağırlık olan bir ucu madenî bir kabın içine daimi bir temas halinde konmuştur. Bu kuru pil bataryala rının kullanılmadan bekleme müddeti takri ben altı ay olarak tahdit edilmiştir, bunun sonucu olarak mevcut batarya tipine asit ih tiva eden bir ampul konmuştur, bu da tapa nın hareketinde kırılır ve böylelikle batarya yı faaliyete geçirir. Bu enerji vericiyi hesap layıp yapmaktaki büyük meselelerden biri po tansiyel dalgalanmalarını ortadan kaldır maktı,, aksi halde merminin uçuşu esnasın daki gürültülerden de potansiyel değişmele ri vukua gelebilir.

Bomba tapalan için tapaya lüzumlu elektrik gücünü temin eden bir jeneratörü iş letmek için küçük ve rüzgârla işleyen bir pervane kullanılmakta idi. Bu da en sonunda daha dar bir yere sıkıştınlmış ve dakikada 50,000 devirde dönen daha az ihtizazlı bir türbojeneratör olarak yapılmıştı.

EMNİYET VASITALARI

, Ateşleyen erlere ve dost askerlerine bir tehlike yapmaktan kaçınmak maksadile he def yakınında patlayantapanın tam teşkili içine beş tane tedbir konmuştur. Bu tedbir ler şunlardır:

l: Mermiyi topa yerleştirmek esnasında

1tti.lt. — 16 İ8

asit İhtiva eden ampul kınlıncaya kadar enerji verici faaliyette değildir ve bu elektro liti pil içerisinde dağıtmak için merminin namlı içinden çıkarken yaptığı dönme hare ketine lüzum vardır.

2. Cihaz yüksek bir hızla kendi mihve ri etrafında donünceye kadar bir civalı anah tar kapsülü kısa devre yapar. (Normal ope rasyonda şar] edilmiş bir kondansatör mer miyi paralayacak barutu yakmak için bir kapsül üzerinden deşarj edilir.)

3. Mihaniki olarak dönme ile işleyen bir anahtar cihaz kendi mihveri etrafında hızla dönmedikçe bu kondansatörü kısa devre et mek için yerleştirilmiştir. Bu, cihaz ateşle nip toptan atılmadıkça korumayı temin eder. Uçuş esnasında kondansatör üzerinde bir şar] teessüs ettikten sonra merminin ken di mihveri etrafında dönme *»Tı evvelce ter tiplenmiş bir dönme kıymetinin altına düş düğü zaman bu anahtar kapsül üzerinden kondansatörü deşar] yapar ve böylelikle ci hazın kendi kendini tahrip etmemesini emni yet altına alır.

4. Yardımcı infilak maddesi içinde şarj la kapsül arasında hat harici ince bir toz ka tan yerleştirilmiştir. Bu toz katan dönme hareketile akord edilir.

5. Toptan, ateşleyici erlerden ve dost kıt'alanndan kâfi derecede uzaklaşıncaya kadar merminin patlamasına mani olmak için kapsülü ateşleyen kondansatörün şar] devresine bir zaman geciktiricisi konmuştur.

Enerji vericinin faaliyete geçmesine ma ni olmak, patlayıcı kapsülü kısa devre yap mak, ateşleyici kondansatörün kendi kendine şar] olmasına müsaade etmemek ve kapsülün yardımcı infilâk maddesini ateşlemesine ma ni olmak ile yapılan ilk dört tedbir mermi toptan hakiki olarak ateşlenip atılmcaya ka dar merminin yüksek infilâklı barut hakkı nı ateşlemekten korur. Mermiyi düşürmek ve elektroliti boşaltmak bile tapayı faaliyete ge çirmez. Beşinci tedbir merminin namlı ağ zında patlamasına ve bu suretle topu ve er leri tahrip etmesine mani olur ve mermi kendi askerlerimiz üzerinden düşmana atıl dığı zaman kendi kıt'alanmız üzerine parça lar sıçratabilecek vakitsiz patlamayı önler.

Bomba tapalarında tapaya yardımıcı bir pervane ve bir dişli katan konabilir. Evvel den tâyin edilen bir hava cereyanı miktan nı geçince tapa pervanesi dönmeye başlar. Bu da tapalı bombaların bomba uçaklarının

'E. M. M. — 15 r 16

denn gövdeleri içinden emniyetle atılmalan na müsaade eder.

Uçaklardan atılan roketlerde Jeneratörle güç temin eden tapalar da kullanılmıştır. Böylelikle uçaklarda aığr kalibreli topların muadilleri temin edilmiştir.

HEDEF YAKININDA PATLATAN TAPANIN İKİNCİ DÜNYA HARBİNDEKİ EHEMMİYETİ

İtiraf etmek lâzımdır ki, atom bombası, milletlerarası kanun ve nizamların icra edil mesi ihtiyacını doğuran şimdiki halde dün yanın en göze batıcı silâhıdır; fakat radar ve hedef yakınında patlayan tapa İkinci Dünya Harbinde her hangi diğer bir proje kadar mühim rol oynamışlardır. Her ne kadar Man hattan projesinin (atom enerjisi ve atom bom balarile alâkadar projeye bu isim verilmiş ve bu proje ile uğraşanlann birliğine Man hattan Bölgesi Birliği denilmiştir) yani atom enerjisinin meydana çıkarılmasının beşeri yet tarihinde ve sulh terimlerinde çok daha büyük bir tesiri olacaksa da A projesi yani bomba ve mermiler için yapılan hedef yakı nnında patlayan tapalar İkinci Dünya Harbi nin gelişmesi üzerinde daha büyük bir tesir yapmıştır.

Bu tapalar bizzat hava savunma ateşle rinin tesirini takriben beş defa artırmaya hizmet etmişlerdir. Harbin ilk sıralarında bir uçağı düşürmek için takriben 1000 mermi atmak icabediyordu. Mihaniki zaman ayarlı tapalar ve radar kontrolü ile takriben 500, bu VT tapalarile de takriben 85 100 mermi atıl mıştır. Hedef yakınında patlayan bu tapalar Londrayı robot bombalarından kurtarmaya, Belçikadaki Bulge muharebesinde sonucu Müttefikler lehine döndürmeye, adalardaki Japonlan içine girdikleri tilki oyuklanndan dışan çıkarmaya ve «Kamikaze» Japon fedaî uçaklannı âciz bir hale koymaya yardım et mişlerdir.

Havan topu mermilerinin ağaç irtifaı ka

dar bir yükseklikte veya hemen toprağın üs

tünde patlamalan şaşırmış olan Almanlan

Bastogne ormanlarından sürüp çıkarmıştır.

VT tapah hava savunma ateşi, otomatik ra

dar takibinin de yardımile, İngiltere üzerin

deki robot bombalarının yüzde sekseninden

fazlasını ve Paslfikte Japon «kamikaze» fe

dai uçaklannın ekserisini düşürmüştür. VT

tapalı roketler de hava kuvvetlerine ve yer

hedeflerine karşı tesirli bir surette kullanıl

mışlardır.

•

•15