PEYKLERLE YAPILAN RADYO HABERLEŞMESİ

bağlıdır. Porto Riko Antigua ve Florida Ja maika kabloları inşa halindedir.

1963 de ingiltere'ye doğru, üçüncü ve daha geniş bandlı bir kablo ile, 1964 de Havai Ja ponya kablolarının döşenmesine ait plânlar ha zırlanmıştır. İngiliz milletler topluluğu, dünya çapında bir kablo şebekesi kurmayı tasarlamak tadır. Bütün bu kablo şebekelerinde olduğu gibi, bir peyk muhabere sisteminde de, masrafların, ilgili memleketler arasında paylaşılması pek alâ mümkündür

Şüphesiz, milleterarası peyk muhabere siste mini kurma ve işletmenin en iyi yolu, bugün telsiz ve kablo ile yapılmakta olan deniz aşırı telefon tekniğinden faydalanmaktır Nihayet, unutmıyalım ki, Uzay Tekniği, geniş ilim ve tek nik âleminin sadece bir parçasından ibarettir.

Halen kıt'alar üzerinde olduğu gibi, yakın bir gelecekte, peyk muhabere sistemlerinden fayda lanarak, okyanus aşırı enstantane televizyon ya yınlarının yapılabileceğine işaret ederken, en basit bir peyk muhabere sisteminin bile ne güç gerçekleştirilebildiğini belirtmeye çalıştım. İlim ve tekniğin başarıları, dışarıdan bakanlara, bir kaç deha ışığı ile ve kolayca meydana getirili vermiş mucizeler gibi görünür. İşin. içindekiler için ise, bunlar, tehlikeli bir zirveye bin güç lükle tırmanabilmiş olanlara mahsus, sevinç verici zaferlerdir. Böyle bir zafer uğruna sa vaşılırken, aşırı bir iyimserlik veya aşırı bir kendine güvenme yüzünden, her şeyi kaybet mek de mümkündür.

Peyklerle Yapılan

Dünya etrafındaki insan yapısı peyklerin uzak mesafelerde hattâ dünyanın bir ucundan diğer ucuna yapılan radyo haberleşmesinde kullanıl masının topladığı geniş ilgiye şaşmamak lâzımdır. Bu peykler, bugün radyo tekniğinde kullanılan ve bu işe de elverişli olan frekanslarla, başka türlü yapılmasına imkân olmıyan önemli haber leşme hizmetleri için kullanılabilmektedir.

Önce, insan yapısı peykler kullanarak yapılan haberleşme sistemlerine karşı duyulan ihtiyaç ile bu sistemleri uygulama imkânları ele alınmak tadır. İşletme frekansı, modülasyonla ilgili rad yo parametreleri ve peykten alınan karşılığının tipi analiz edilmektedir Netice olarak bugün, 24 saatlik dairesel, bir yörünge üzerinde 2 watt'lık bir röle sistemi taşıyan bir peykin 2000 mega sikl'lık bir taşıyıcı ile ve kodlu empüls modülas yontf kullanarak 96 ses frekans kanalını iletebi leceği anlaşılmıştır. Halbuki yer yüzünde 1 kW, lılc verici ve alıcılar, ayni iş için, 1 db. lik bir gürültü değeri ile, ancak 18 m. lik paraboloid antenlerle kullanılabilmektedir.

1 — Niçin Peyk?

Radyo repetörlerı için peyk kullanma ihtiya cından ve bu peyklerin uygulanması imkânından şüphe edilebilir. Önce ihtiyaç sorusunu ele alalım.

Halen gerek ABD. 'nde, Kanada ve Batı Av rupa'da mikro dalga irtibatları ve yerüstü hatla

UDK: 621.396

Derleyen: Maclt BENİCE Y. Müh. PTT rından teşkil edilmiş karışık bir haberleşme şe bekesi mevcuttur.

A.B.D. Ticaret Dairesinden bildirildiğine gö re 1959 yılının sonunda A.B.D. içinde birbirine bağlanmış 70 milyon telefon vardır. Bu telefon ların herbiri, dünyanın geri kalan diğer bölge lerindeki 65 milyon telefona bağlanabilmektedir. Bugün bu büyük miktardaki abonenin denizaşırı bağlantılarını temin eden ana hatlar sadece 200 kanal civarındadır.

1956 ya kadar geçen 10 yıl zarfında denizaşırı telefon haberleşmesi daha çok yüksek frekans radyo devreleri ile yapılmaktaydı. 1945 1956 ara sında telefon trafiği ve devre sayısı her yıl or lama % 8 artış göstermiştir. Daha yüksek kaliteli ve daha uygun kablo sistemleri ile yapılan haber leşme tekniğinden edinilen tecrübeler, eğer ge liştirilmiş bir servis temin edilirse denizaşırı tra fiğin her yıl % 10 artabileceğini ortaya koymuş tur. Bilim ve Astronomi Komitesi'nin bir ra porunda mevcut transatlantik kablosunun ka pasitesi 1962'deki isteklerle dolmuş olacak ve atıl ması plânlanan kablo da 1965'e doğru istekleri karşılayamayacaktır.

(*) Electrical Communication 1960 Vol : 36 No 3. Telecommunicatıon Journal 1961 Şubat. Journal of IEE 1961 Ağustos, dergilerinden der lenmiştir.

2 — Haberleşme Problemleri

İnsan yapısı bir peyk üzerinde kullanışlı bir repetör tesis etmek için çözülmesi gereken ha berleşme problemleri nelerdir.

2. 1 — İşletme frekansı:

Pasif veya aktif bir peyk sistemi için opti mum transmisyon frekansı sınırlı olup 100 me gasikl ile 10.000 megasikl arasındaki propagas yon «Pencere» sinden seçilir.

Gerek atmosferdeki ve gerekse yeryüzündeki gürültü frekans arttıkça azalır ve 100 megasiklin üstündeki frekanslar için ihmal edilebilir. Koz mik gürültü 100 megasikl'de kilosikl başına —160 desibel'den itibaren azalır ve 1000 mega sikl'de kilosikl başına —180 desibel'e düşer (bu rada seviye 1 kilosikFlik band genişliği başına düşen ve 1 watt'a irca edilmiş desibel olarak ifa de edilmiştir.) Polarizasyon düzleminin faraday rotasyonu ve nükleer patlamalar gibi tesirler frekans yükseldikçe azalır ve 1000 2000 mega sikl'in üstünde ihmal edilebilir.

Daha yükseklerde oksijen ve su buharı emiş mesi, 10.000 megasikl'de km başına 0,01 desibel' den, 20.000 megasikl'de km başına 0,1 desibel'den daha1 yüksek bir değere kadar frekansla artar.

Pasif durumda pat kaybı

P

1. = .

X2 ri ^

f o r m ü l ü Ue verilir

A = Anten alanı D = Peykin çapı dj = Peykle terminal arasındaki uzaklığın geometrik ortalaması

L = Pat kaybı Pr = Alman güç Pt = Gönderilen güç A = Dalga uzunluğu 7) = Anten verimi

Görülüyorki gönderilen güç uzaklığın dördün cü kuvveti ile orantılıdır ve sabit ölçüde bir yer anteni ile sabit ölçüde bir peyk için frekans art tıkça pat kaybı azalmaktadır.

Aktif durumda peykin anten kazancı, kapsa nacak yer alanının yüz ölçümü ile peykin du rum stabilizasyon sisteminin hata toleransına bağ lı olarak sınırlanmıştır. Peyk anteninin huzme açı sı (beamwidth) verilmiş bir yörünge için tesbit edilmiştir. Peyk üzerindeki ve yer yüzündeki antenlerin sabit ölçüleri için pat kaybı, frekansa bağlı olmayıp şu formülle verilir.

L=

6 =K

7) A

A = Yer antenin alanı d2 = Yerden peyke olan uzaklık K = Katsayı ö = Huzme açısı (Beamwidth)

Bir haberleşme sistemi üzerinde .iletilen bil gi miktarı band genişliği ile orantılıdır. Cihazla rın hesaplanmasmda band genişliklerini, taşıyıcı frekansın % 2 ^ 0,5 kademesinde almak gerek mektedir. Geliştirilmiş modülasyonlu haberleşme sistemlerinde band genişlikleri 10 40 megasikl alınabilir. Cihazlar 2000 4000 megasikl'e göre 1 hesaplandıkça iyi sonuçlar alınmaktadır. Göz önünde tutulacak diğer bir faktör de, bileşenle rin özellikle radyo frekans amplifikatörleri ve antenlerinin boyut ve ağırlıklarının frekans art tıkça küçülmesidir.

İşletme frekansının seçilmesi, sonuç olarak 1000 10000 megasikl arasındaki en kullanışlı ve en yüksek olan ve cihaz için en uygun bulunan frekansın tâyin edilmesi demektir.

2. 2 — Modülasyon sistemi:

Optimum modülasyon tipi, verilmiş bir «işa ret gürültü» oranı için en yüksek güç verimini temin eden tip olarak tâyin edilir. Peykin gücü sınırlı olduğu müddetçe, istenilen «İşaret gürül tü» oranını — örneğin 40 db — temin eden ve çok az gönderme gücü olan bir modülasyon sistemi tercih edilir. Bu sebepten, band genişliğinin da ralması bahasına da olsa, «Taşıyıcı gürültü» ora nının üstünde kanala ait daha iyi bir «İşaret gü rültü» oram veren modülasyon tipi arzu edilir.

Peyk içinde demodülasyon yapılmıyacaksa ve eğer translatör veya reflektör yeter derecede geniş bandlı ise, yeryüzündeki merkezde modü lasyon tipi değiştirilebilir. Bugüne kadar üç esas tip modülasyon denenmiştir.

A) Tek yan bandlı mültipleks (FDM SSB Frequency — division multiplex — Single side band) genlik modülasyonlu yardım cı taşıyıcılarla birlikte.

B) Frekans modülasyonlu mültipleks (FDM FM. Frequency —division multiplepc— frequency modulated) genlik modülasyon lu, yardımcı taşıyıcılarla birlikte.

O Kodlu empüls modülasyonu (PCM FM FDM Pulse —code modulation— frequ ency modulated frequency division multiplex.)

Her tıp modülasyon için «İşaret gürültü» ora nı aşağıda verilmiştir.

A) Tek yan bandlı mültipleks

^^—lOlogb L

+ 10 log P, Burada:

b = İşaretin band genişliği C/M = «Taşıyla gürültü» oranı K = Boltzman katsayısı = 1.38.10 23 T = Alıcının efektif ısısı

B) Frekans modülasyonlu mültipleks G/N = 12 desibel veya daha büyükse

4" = ~W °+2 l0§—f + 1 0 1^JQ

C

ı

= 10 log ı ? r

log B L +10 log Pt

Burada :

B = Ara frekans band genişliği f = En yüksek modülasyon frekansı A f = Tepe sapması

12 desibelik «Taşıyıcı gürültü» oranı, bir frekans modülasyon sistemi için kabul edilen eşik (threshold) tir. Bu değerin altında gelişti rilmiş modülasyon gerçekleştirilemez.

O Kodlu empuls modülasyonu

Bu metod için önce sistemin band genişliği

tâyin edilmelidir. 6 «bit» (•) lik bir Kod kul

lanılır ve en yüksek ses frekansı iki defada ör

neklendirilirse (sampling) her ses kanalı için

«bit» sayısı saniyede 6x8000 = 480OO ve ses

48000

frekans bandı

= 24000 c/s olacaktır

2 Çok kanallı bir ses frekans bilgisini az bir güçle nakletmek için Gauss biçimli bir çıkış kul lanılır. Gösterilebilir ki, kanallar arasında kabul edilebilen bir diyafoni oranı elde etmek için, bütün sistemin 3 desibellik band genişliğini, sa dece ses frekans bandının iki misli olmak kâ fidir. Bu sebepten empuls miktarının iki misline eşit bir radyo frekans genişliği kullanılacaktır. Empuls bilgi frekansı, taşıyıcı radyo frekan

sını modüle ettiği müddetçe, yukarda açıklanan

frekans modülasyon eşiği aşılmış olmalıdır. Gü

rültünün istenen seviyeden yukarı çektiği bir

empuls kod modülasyonu vardır. Bu noktaya, em

puls işaret gerilim gürültüden kesici olarak ay

rılamazsa varılır.

9 desibelik bir «Efektif işaret efektif gü rültü» oranı kabul edilebilen bir eşik değeri dir Burada, kodlu empuls modülasyon eşiğinin, frekans modülasyon eşiğinden düşük olduğuna dikkat etmelidir.

Eğer 9 desibel'lik bu eşik aşılırsa kanalın «İşaret gürültü» oranı 40 desibel'in' çok üstüne çıkar. Kodlu empuls tipinde istenen taşıyıcı güç, frekans modülasyonu eşiğindeki ani hesaba kat mazsak, şu formülle verilir :

(•) Bit • Enformasyon teorisinde tarif edilen bilgi birimi, (çev notu).

= th ] 0 1og

10 log B 20 log

f

+9+L

Senkron veya kilitlenmiş fazla demodülas yon gibi bir sisteme irca edilmiş bir demodü lasyon tipi 3 ^ 6 desibel'lik bir eşikten daha dü şük olacaktır.

12 ses frekans kanalı esasına göre bir ana liz yapılmıştır.

v Bununla birlikte, bir peyk vericisi ve alıcısı kanalların hepsini kullanmağa elverişli olma lıdır.

Şekil 1, her üç sistem için alman taşıyıcı güç ile, «İşaret gürültü» oranının değişimini gös termektedir. Burada kodlu empuls ve frekans modülasyonlu sistemin (PCM FM FDM) avan tajı grafik olarak görülmektedir.

<

'(•'»*»

/v

•20

i[ İİTr/

1r

/

m*4

S rm r —

in '70 *6O

İM H40 v I1O_ H2O

ı'O 100 90 80

(Şekil • 1) — Herbirl 3 kllosikl'lik band genişliğinde 12 ses kanalı sağlayan bir sistem için gerekli alıcı giriş seviyeleri (Alıcının gürültü değeri 1 desibel ve anten ısı derecesi 40" Kelvın farzedilmlştir).

Tek yan bandh frekans modülasyonunda, 40 desibel'lik bir «işaret gürültü» oranı, 1 watt'a irca edilmiş takriben 118 desibel'lik bir taşıyıcı güç ile elde edilir. Frekans modülasyonlu bir sis teme, A $ = 4 değerinde bir tepe modülasyonu üe, 9 desibel daha düşük bir güç kâfi gelmek tedir.

Grafikte eşik seviyesinin başlangıcına dik kat ediniz. Bu seviyenin altında «İşaret gürül tü» oranı çabucak fenalaşmaktadır. Kodlu em puls sistemi güçte önemli bir azalma sağlamak tadır. Burada 1 watt'ta irca edilmiş gerekli giriş seviyesi 148 desibeldir. Yani tek yan bandlı sis temden 30 desibel daha düşüktür.

Kilitlenmiş faz deteksiyonu kullanılınca, fre kans modülasyonlu taşıyıcı eşiği, 40 desibel'lik «îşaret gürültü» oranı için gerekli tek yan band taşıyıcı seviyesinden daha düşük olacaktır.

3 — Peyklerin sınıflandırılması

Yörüngeli radyo repetörleri, pasif veya ak tif olduklarına göre iki ana gruba ayrılabilirler. Bunlar da ayrıca «Yakın yörünge» ve «24 saat yörünge» peykleri diye de sınıflandırılabilirler.

24 saat yörünge peykleri, ekvator düzlemi içinde 22300 mil (35880 km) lik bir yüksekliğe yerleştirildikleri zaman yeryüzünün dönüşü ile / senkronize edilmiş olarak dönerler.

Yakın yörünge peykleri 1 3 saatlik peryod la ve 500 3000 mil (800 4800 km) lik bir yük seklikte hesaplanır.

3. 1 — Pasif Peykler:

J.R. Pierce ve R. Kompfner'in «Peyklerle De nizaşırı Haberleşme» başlığı ile İRE dergisinin Mart 1959 sayısında yayınlanan klâsik makale sinde pasif peyklerin parametreleri tamamiyle analiz edilmiştir. Bunlar, 3000 millik (4800 km) kutupsal bir yörünge üzerinde birden fazla peyk yerleştirmekle transatlantik haberleşmenin mü kemmel olarak tesis edilebileceğini göstermek tedirler.

Alüminyun karıştırılmış plâstik küre balon lar şeklindeki peyklerin, yörüngelerinde rast gele durumlar aldığı kabul edilmektedir. Bir yörüngenin yüksekliği artarken, devamlı bir ser vis sağlamak için gerekli peyk sayısı azalmak tadır. Gerekli verici gücü ise yörüngenin yük sekliği ile artmaktadır.

3000 mil (4800 km) lik bir yükseklikte % 0,1 den az servis kesilmesi sağlamak için 30 peyke ihtiyaç vardır:

Şekil 2, pasif bir reflektör (peyk) le yapılan haberleşmede ihtiyaç duyulan gücü göstermek tedir.

(«Taşıyıcı gürültü» oranı Şekil l'de gösteril diği gibi geniş band tekniğine dayanmaktadır.

100 adım (30 metre) çapında bir balon, 2000 megasikl'lik bir taşıyıcı ve yeryüzünde 120 adım (37 metre) çapında bir antenle tesis edilen bir sistemde radyo frekans bandının beher kilosikl'i için 137 watt'lık bir güce ihtiyaç vardır.

Kodlu empuls gibi geniş band modülasyonu kullanursa, 4 megasikl genişliğinde bir bilgi bandı, 40 desıbel'den daha iyi bir «İşaret gürül tü» oranı veren 24 megasikl genişliğinde bir rad yo frekans bandı ile nakledilebilir. Böyle bir sistem yeryüzündeki vericinin gücünde 34 desi bel (veya yaklaşık olarak 3 megawatt) lik bir artışı gerktirirki bu, bugün için pratik bir se

viye değildir. İşletme frekansını 8000 megasikl'e kadar 4 defa yükseltmekle, vericinin gücü, .eğer anten verimi sağlanabilir ve atmosferik emişme ihmal edilirse, 16 defa azalacaktır.

v 100 000

« 10 000

k. V /0O A«tm

w r>

•; 1000

\ i

lOo fKAttn •v <ooo mte|«

«.

ı. 1 r ^

»».

•s:

looo Adım

r

!

NO

Ytr »nttAİni» fi/» f*'«")

(Şekil 2) — 3000 mil (4800 km) yükseklikte bir yörüngeye yerleştirilmiş bir pasif reflektör için band genişliğinin her kilosikl'i başına gerekil verici güci (serbest uzay kaybı 2 x 177 desibel, alıcının 1 ki losikTlık band genişliği başına düşen 1 watt'a irca edilmiş gücü 208,8 desibel ve «Taşıyıcı gürültü» ora nı 16 desibel farzedilmlştir. Eğriler farklı peyk çapla rı ve transmisyon frekansları için verilmiştir )

Pasif sistemler çok sayıda peyke, yer yüzün de geniş antenlere ve nisbeteh küçük bir yer sahasını kapsayacak büyük verici güçlere ihti yaç göstermektedir.

Pasif sistemler, daha uygun elektronik sis temler ve aktif peykler fırlatacak yüksek itme güçlü roketler geliştırılinceye kadar denizaşırı haberleşmede önemli bir rol oynayabilir.

Bu yıl Millî Havacılık ve Uzay Dairesi 100 adım (30 metre) çapında alüminyumla meta iize edilmiş bir balonu fırlatacaktır (*). Balon, içinde buharlaşabilen ufak bir miktar katı mad denin açığa çıkmasıyle şişirilecektir. 0,0005 inç (0.013 mm.) kalınlığında Mylar isimli plâstik maddeden yapılan ve alüminyumla metalize edi len balon 800 1000 mil (1300 1600 km) yük (•) Bu peyk ECHO I adı altında 12 Ağustos 1960 da fırlatılmıştır ve halen yörüngesinde dolaşmak tadır. Yazımızın sonunda bu peykten alınan sonuçlar kısaca verilecektir (çev. notu).

, B.M JJ. 60

seklitke 50 düzlem derecesinde bir yörünge çize cektir.

3. 2 — Aktif Peykler :

Daha geniş ve daha mükemmel yapılmış peyk reflektörler, yeryüzünde gerekli gücü azaltabilir, fakat peykin uzaydaki durumunu ve davranışını kontrol edebilecek bir tepki mekanizmasına da ihtiyaç olabilir. Böyle karışık bir uzay aracı için uğraşmaktansa aktif bir repetör gibi basit bir adım daha atmak problemi çözebilir.

3. 2. 1 — Yakın yörüngeli aktif peykler:

Yakın yörüngeli aktif peykler askerî mak satlar için geliştirilmektedir Dünya etrafında yüksek hızda yapılacak bir haberleşmeden baş ka, girişim ve sair atmosferik etkiler. altında de vamlı bir servis sağlamak bu peyklerin amaç larıdır.

Amerikan Yüksek Araştırma Proje Bürosu, Muhabere Birlikleri için Courier (*) adı altında geciktirilmiş bir haberleşme repetörü imalini planlamıştır.

Courier peyki 600 700 mil (965 1126 km) yüksekliğinde bir yörünge üzerinde, yer yüzün de bir merkezin trafiğini yine yer yüzündeki diğer (•) İlk Courier haberleşme peyki, bu makalenin yazılmasından bir kaç ay sonra 4 Ekim 1960 da atılmıştır Alınan sonuçlar yazımızın so nunda kısaca açıklanacaktır (çev notu)

bir merkeze ulaştırmak üzere hareket edecektir. Önceden manyatik banda yazılan telempri mör işaretleri verici ile ve yüksek hızla peyke ulaştırılır. Peyk mesajı kaydeder ve mesajın gön derildiği merkezin görüş sahasına girince, kodlu bir işaretle kumanda edilerek mesajı istenen mer keze aktarır. Kaydedilen mesajların peykten alın ması esnasında, abcı istasyon, ayni zamanda kendi mesajlarını başka bir frekansla diğer mer kezler için peyke gönderebilir.

Peykin, alıcı veya verici merkezin uygun bir görüş alanı içinde bulunduğu 4 5 dakika zarfında yüksek bir hızla bilgi alıp vermekle dakikada 100 kelimelik hızla devamlı olarak çalışan 20 te lemprimör kanalının bütün trafiğini geçirmek mümkündür. 3 dakikalık aktif bir işletme za manında her bir yörüngedeki peyke ait kaydedi cinin kapasitesi 15.000.000 «bit» olabilir. Bu da . merkez basma ve peyk başına 428000 kelime de mektir.

600 mil (965 km) lik bir yükseklik ve 110 dakikalık yörünge süresi için Puerto Rico enle mindeki bir istasyon her gün 7 adet yörünge kul lanabilecektir. Başka bir deyişle böyle bir is tasyon günde 2.996.000 kelime alıp verebile cektir.

Yakın yörüngeli aktif peykler gerçek bir zaman sisteminde kullanılabilir ve pasif durumda oldu ğu gibi, tam bir devamlı haberleşme için çok sayıda peyk ve döner yer antenlerine ihtiyaç vardır.

TABLO: 1 ÇejiNi modü|asyon sistemleri için gerekli güç

Frekans bolüm mültipleksi Kodlu empüls mo

(FD M)

dül''syonu

1) 4 kllosikl'lik 12 kanal için a) «İşaret gürültü» oranı için gerekli alman güç (1 watt'a irca edilmiş)

b) eşik için gerekli alınan güç (1 watt'a irca edilmiş)

c) Net transmisyon kaybı (desibel) d) Bayılma (fading) payı (desibel) e) «İşaret gürültü» oranını 40 desibel'e yük seltmek için gerekli taşıyıcı güç artışı (de sibel) f) Peykin verici çıkış gücü (1 watt'a irca edilmiş)

Tek yan band Frekans mo dülasyonu

— 157,2

— + 127 + 13

— 138,4 + 127 + 13

+ 40

+ 12,2

+ 22 ,8 (.tepe) + 13,8

— 146,2 + 127 + 13

0 — 6,2

2) 4 kilosikl'lik 96 kanal için a) 12 ve 96 kanallar arasındaki güç oranı (desibel)

b) Peykin verici çıkış gücü (1 watt'a irca edilmiş)

c) Peykin ortalama çıkış gücü (watt) d) Peykin çıkış tepe gücü (watt)

+ 25.8 (tep=) 54

+ 16.8 48 48

+9

+ 28 2 16

Yakın yorüngeli peykin yüksekliği peyk anteninin huzme açıcını sınırlayacaktır. Pat kaybı, peyk anteninin kazancı ve yer yüzünde kapsanan yer, yükseklikle azalmaktadır. Bu sebepten, 3000 mil (4800 km) yükseklikteki bir yörüngeden, 22300 mil (35880 km) yükseklikteki senkron bir yörün geye alınan bir peykin verici gücünü, yer yüzüne teğet bir anten çubuğa kullanmakla, sadece 5 desibel arttırmak gerkmektedir.

3. 2. 2 — 24 saat yorüngeli aktif peykler:

22300 mil (35880 km) yükseklikte ekvatorsal bir yörünge üzerine yerleştirilmiş üç peyk, Şekil 3 de görüldüğü gibi yeryüzeyinin takriben % 98' ini kapsamaktadır. Dünyayı içine alan bir haber leşme sistemi için bu çok cazip görülebilir. Bu günkü imkânların sınırları, daha çok peyk veri cisinin çıkış gücü ve peykin ömrü ile ilgilidir.

Senkron yörünge yüksekliğinde yer küresinin yarısını kapsamak için, Şekil 4 de görüldüğü gibi, peykin verici anteninin huzme açısı 180° olmalı dır, j 4° lık bir pozisyon hata payı bırakırsak, 25° lik bir huzme açısı, 200O megasikl'de 16 desi bel'lik bir kazanç sağlamak için kullanılabilir, yer yüzünde 60 adım (18.3 metre) lik paraboloid reflektörler ve 1 db. lik alıcı gürültü değeri ile

2 watt'lık bir peyk vericisi, tablo l'de gösteril diği gibi 96 ses kanalını iletebilir.

Karşılaştırılan çeşitli modülasyon sistemleri arasında tepe güçlerinin büyük farkına dikkat ediniz. Gerekli tepe gücü, aktif peyk vericile rinde bir güçlük doğrulabilir. (özelikle çıkış ka tında ilerhyen dalga veya klistron tüpü kulla nılıyorsa).

4 — Sonuçlar

Böylece, peyk reflektörler kullanarak yapıla cak haberleşme sistemlerinin hesaplanmasına etki yapan faktörlere kısaca dokunulmuştur. İki yıl içinde bir aktif sistemle binlerce telefon ka nalı gerçekleştirilebilir. Bu peykler, gerek eko nomik gerekse teknik yönden denizaltı kablo ları gibi elverişli sistemlerle boy ölçüşebilecektir.

5 — ECHO I ve COURİER IB Peykleri hak kında' açıklanan bilgiler

ECHO I: 12 Ağustos 1960 da Cape Canave ral'daki roket üssünden fırlatılan bu pasif ref lektör peyki 100 adım (30 metre) çapındadır. 82 parçalı Mylar (bir nevi plâstik madde) den ya pılan balonun üstü 2200 A* luk alüminyumla kap

75 90 I0S 120 135 150 165 160 165 150 135 120 105 90 75 60 45 30 15 O 15. 30 15 60

75 90 105 120 135 150 165 l8O 165 150 135 120 105 90 75 6J5 46 30 15 O 15 30 49 60

İşarrikr

® Peykin dorumu • y ry»a« rol* mokt*-i

w E^ltw s/c boylamı* her İkisinde H" J*pm<ş

(Şekil 3) — 24 saat yörüngen 3 peykin görüş hatlarının kapsadığı alanlar.

2rr Cad yan 24 Saat

•48daraca

(Şekil • 4) — Senkron yörüngeli peyk sisteminin geometrisi Peyklerin yörünge hızı ve yeı yüzünün rotasyonel hızı ayni olup 24 saatta 2 w radyandır ve hepsi ayni yöndedir

lanmıştır ve 20.000 megasikl'e kadar olan rad yo frekanslarını % 98 oranında yansıtmaktadır.

Bu peyk vasıtası ile Holmdel, New Jersey'deki Bell laboratuarları ile Goldstone, California'daki Zet laboratuarları arasında tek ses kanallı bir ha berleşme deneyi yapılmıştır.

Goldstone'deki alıcı ve verici antenler, 85 ad:jn (paraboloid), verici gücü 10 kW. İşletme fre kans 2390 megasıkl'dir.

Holmdel'deki verici anten 60 adım (parabo loid), verici gücü 10 kW. İşletme frekansı 960.05 megasikl, alıcı anten 20x20 adım (çaprazvari parabolik) dir.

(Şekil 5) ECHO I'in Delta füzesinin üçüncü katına yerleşmiş durumda görünüşü Resimde grorünen antenler, üçüncü katın uzaktan kumandası içindir

E.M M. 60

(Şekil 6) ECHO I peyki (100 adım çapında pasif reflektör)

Bu peykle ilk olarak, Bell ve Jet laboratuar ları arasında yapılan telefon konuşmasından son ra, Bell laboratuarları Parısten bir mesaj almış ve ingiltere'ye ses ve müzik modulasyonları gön derilmiş ve nihayet Amerıkadakılerde, bir ör neği Şekil 7 de verilen faksimile (telefoto) trans misyonu yapılmıştır.

COURİER IB: 4 Ekim 1960da Cape Cana veral'dakı roket üstünde fırlatılan bu peyk, A.B.D

tarafından uzaya atılan ve tekniğin en son ge

lişmelerini içine alan aktif bir peyktir. Peyk,

Thor Able Star füzesinin ucunda ilerlerken

atmosferik sürtünmeye karşı özel bir koruyucu

örtü ile kaplanmış, füze atmosferi terkedince bu

örtü ayrılmıştır. Atılıştan 40 dakika sonra peyk,

107 dakikalık ve 755 598 mil yüksekliğindeki

yörüngesine, Ekvator düzlemine 28.30° meyilli

olarak yerleşmiştir.

'

(Şekil 7) ECHO I pasif peyki ile alman bir fotoğraf.

(Şekil . 8) Koruyucu öritünün COUBIER IB'ye kaplanması

(Şekil 9) COÜRIER IB'nin İç görünüşü

Peykin haberleşme sistemine ait açıklanan para metreler aşağıya alınmıştır.

1 — Ültra yüksek frekans devreleri :

Yedek güç çıkışı Gürültü değeri Gürültü ısısı Orta f. bandı Anten kazancı Anten polarizas yonu yol alışta «Taşıyıcı gürültü» oranı: peykten, yere yerden peyke

4w

1000 w

14 desibel —

640° Kelvin

550 Kc/s 100, 200 veya 500 kc/s

—4 desibel 41 desibel

lineer Dairesel trans

misyon farklı

alış

22 desibel 21 desibel

2 — Çok yüksek frekans devreleri:

Yedek güç çıkışı

50 W

Aktif güç çıkışı

1,5 w 100 w

Gürültü değeri

8 desibel 4 desibel

Orta frekans bandı • 30 Kc/s 6 Kc/s

Anten kazancı

—4 desibel 19 desibel

Anten polarizasyonu Dairesel1 lineer transmis

30&0 millik yatık

yonu farklı çıkış

Yol alışta «Taşıyıcı gürültü»

oranı: Peykten yeryüzü yedeğine

18 desibel

Peykten yeryüzü aktifine

25 desibel

Yeryüzünden peyke

32 desibel

Bu aktif peykle, 4 dakikalık bir transmisyon süresinde 13 200.000 «bit» lik (300 000 kelimeye denk) bilgi kaydedilebilir veya verilebilir. Peyk içinde 5 adet bandlı kaydedici vardır.

Courier IB peyki ile sağlanan haberleşmenin emniyeti ve kalitesi yüksek frekans radyo haber leşmesinin aynidir ve kablo sistemleri ile bu bakımdan boy ölçüşebilir.