YUNANİSTAN'DA ELEKTRİFİKASYON VE DEVLET ENERJİ KURUMU

UDK: 33

Yunanistan'da Elektrifikasyon ve Devlet Enerji Kurumu . PUBLIC

POWER CORPORATION (PPC)

' 1950 yılına kadar Yunanistan'da elektrik işleri hususi şirketler veya Belediye işletmelerince yürütülmekte idi. ilk elektrik şirketi 1925 de Atina ve Pire Elektrik Şirketi olup APECO diye ısımlendirilmişdir. APECO İngiliz "VVhite Hail Group'un kontrolü altında idi.

1950 yılında ise Yunanistan'da anavatanda ve adalarda 350 işletme vardı ve bunlar 400 şehir, kasaba ve köyün elektrik enerjisini temin etmekte idiler. Bir çok kasabalarda elektrik tahdidlı ve gecenin belirli saatlerine inhisar etmekte ve santrallarm mühim kısmı ithal malı olan mazot kullanmaktaydı.

,İkinci Cihan Harbinden harap olmuş bir durumda çıkan Yunanistan kalkınmanın önemli faktörlerinden biri olarak enerji problemini görmüştür. Bilhassa muhtelif ellerde, münferit ve ithal malı mazot kullanan tesislerin kalkınmaya faydalı değil zararlı olacağını sür'atle ve zamanında kavrayan Yunan Hükümeti enerji konusunun bir elde toplanması gerektiği kanaatina varmıştır. .

1950 yılında 1468 sayılı kanun ile «DEVLET ENERJİ KURUMU» Public Power Corporation kurulmuştur. Kanunu ana hatları ile kısaca görelim.

\ Kanun 2. Ağustos/1950 de 7 madde olarak kabul edilmiştir.

. Madde : l .— P.P.C. hidro - elektrik ve termo elektrik santraller kurmak ve işlenmek, üretilen enerjiyi iletmek için milli enterkonnekte şebekeyi tesis etmek ve enerjiyi satmak gayesi ile kurulmuştur.

Bu tesis tamamen Yunan devletine ait olarak halkın yararına çalışacak fakat 'hususi teşebbüskaidelerine göre idare edilecek, idarî ve ekonomik serbestiye sahip olacak ve hükümetin tam bir kontrolunda çalışacaktır. Organizasyon ve çalışması Kraliyet kararnameleri ile tanzim edilecektir.

P.P.C. aşağıdaki hususlara riayet edecektir.

Tamamen kendi kendini finanse edecektir.

Turhan ONUR

Y.JUüh.-Î.T.Ü.

Şehir, kasaba ve köyler halkına mümkün olan en ucuz bedeli ile elektrik enerjisi Bağlıyacak, memleketin genel ekonomik _ politikasına uygun olarak tamamen ticari prensiplerle işletilecektir.

Memleketin bütün kısımlarında elektrik ener

jisinin dağılışında ve ayni kategoriye giren müş

teriler arasındaki fiatlarda farklı oluştan sakmılacaktır.

N

Tahakkuk eden gelirin kullanılışı: İhtiyatlar düşüldükten sonra, tesislerin tamamlanması ve mükemmelleştirilmesi yapılıp, halka hizmet durumu İslah edilecek elektrik enerjisi fiatları düşürülecektir. Burada belirtilen hususlardan başka yerlerde bu sermayelerin kullanılması yasak edilmiştir.

Madde : 2 — P.P.C. aşağıdaki imtiyazlara sahiptir.

A — İnşaa , işletme ve kullanma konusunda

P.P.C. nin gayelerinin tahakkuku için lüzumlu olduğu mütalaa edilen göl nehir ve akarsuların kullanılması ve hidro - elektrik santrallar tesisi.

Termo - elektrik santrallarda tercihen milli yakıtları kullanma,

Muhtelif mıntıkalara hizmet edecek şekilde santralları enterkonnekte sistemle bağlama,

İstihlak merkezlerine giden dağıtım ve iletim şebekeleri tesis etmek hakkıdır.

B — Üretilen enerjinin Belediyelere, topluluklara ve kooperatiflere satılması tercih edilecek ve yalnız hususi teşebbüslere ve büyük müşterilere direkt olarak satılacaktır.

Madde : 3 — 1. P.P.C. nin nihai ' sermayesi aşağıdaki şekilde teşekkül edecektir.

Amerika'nın Avrupa'yı kalkındırma programı yardımı ile İtalyan Harp tazminatı ve diğer gelir-ler.

P.P.C. nin gayelerinin tahakkuku için hükümet bütçesine konacak ek tahsisatlar.

2. P.P.C. nin mevcudatı ve tesislerine haciz konamaz ve adli takibata maruz bırakılamaz

3. P.P.C. Bakanlar Kurulunun kararı üzerine hususi borç kaynakların müracaat edebilir. Ancak P.P.C. tesislerini, mallarını ve diğer meccudatını ipotek edemez ve emanete veremez.

Madde : 4 — P.P.C. devletin hususi vergi ve adlî muafiyetlerine sahiptir. Bunlar madde l paragraf 2 ye istinaden hazırlanacak kararnamede belirtilecektir.

Kanunun ana hatlarını yukarıda vermiş bulunuyoruz. Bilahare 3523 sayılı kararname ile 1956 yılından sonra Belediyelerin ellerindeki şehir ve şebeke tesisleri ile hususi şirketlerdeki işletmelerde devir alınmıştır.

P.P.C. 1950 yılında özel bir kanun marifeti ile Amerikan EBASCO Müşavirlik Firması tarafından organize edilerek kurulmuştur. İlk mukavelesi 1955 de biten EBASCO Firması bir ek mukavele ile 1958 yılına kadar çalışmıştır. Bu çalışmaları sırasında geniş bir Amerikalı mütehassıs kadrosu her seviyede vazife almıştır.

Kurulun Teşkilatı :

P.P.C. Genel Kurul, İdare Meclisi ve Genel Müdür tarafından idare edilip 8 murakıp tarafından murakebe edilir.

Genel Kurul 26 üyeden teşekkül eder. Devlet konseyi> Temyiz Mahkemesi ve Divanı Muhasebat Başkanları, Koordinasyon, Maliye, (Umumi Muhasebe Genel Müdürü) Ekonomi, Sanayi, Nafıa, Münakalât ve Ziraat Bakanlıklarından^ birer Genel Müdür, Yunanistan Ziraat Bankası, Yunanistan Bankası Genel Müdürleri, Atina Üniversitesi profesörlerinden biri, Atina Politeknik Enstitüsü profesörlerinden biri, Atina, Selanik, Pire, Volos ve Petnos Belediye Reisleri, Yunanistan Teknik Odaları, Atina Ticaret ve Sanayi Odası, Yunanistan Ziraat Cemiyetleri Birliği, Sanayiciler Birliği, Atina Sanatkârlar Odası ve Atina Ticaret Odası İdare Meclisi Başkanları ve Yunanistan işçi Sendikaları konleransyonu Genel Sekreteri Konseyin üyeleridir-

Müdürler Kurulu, Başkan, Başkan yardımcısı ve Genel Müdür ile beraber 9 kişiden ibarettir. Bunlar P.P.C. nin mevzuu ile ilgili konularda bilgi ve tecrübeyi* havi kabiliyetli kimseler arasından Sanayi Bakanının teklifi ile Başbakan tarafından tayin edilir. Genel Müdür, Milli Politeknik veya Yüksek Teknik Okuldan mezun olmuş bir şahıs olacaktır.

EM.M. 77

P.P.C. nin kontrolü Divanı Muhasebat Reis Muavininin Başkanlığında yine Divanı Muhasebattan iki azanın teşkil ettiği bir grup tarafından yapılır.

Genel Müdür Muavinlerinden biri Genel Müdüre Vekâlet etmek görevi ile vazifelendirilmiş•tir.

Merkez teşkilâtı esas 7 kısımdan müteşekkil olup Bütün Yunanistan 5 bölgeye ayrılmıştır.

Merkezi

Mıntıkası

Selanik

Makedonya - Epir

Patras

Mora - Epir

Larisa

Orta Yunanistan

Halkis

Eğriboz - Tesalya - Adalar

Atina

Atina ve Pire

Her bölgede kısımlara ayrılmıştır. Bu kısımlar 100 ilâ 150 bin nüfusa ve arazi ve yol durumuna göre tesbit edilir. Her kısım bir Elektrik Mühendisi müdürün başkanlığındadır.

Kısımlara bağlı küçük kısımlarda vardır. Buralarda 2-3 eleman bulunur.

SERMAYE : Devlet tarafından verilen paralarla sağlanmıştır. Ancak devlet bu meblağları İtalyan Harp tazminatı, Amerikan yardımı ve bütr çeden temin etmiştir.

P.P.C. yeni yatırımları için yıllık kârlar kâfi gelmediği takdirde ki böyle olmaktadır iç borçlanma için bono çıkarmakta ve bunlara % 7 - 7,5 faiz ödemektedir. Ayrıca yabancı firmalardan 15 20 sene vadeli ve % 3,5 - 5 faizli kredilerle malzeme mübaaya etmektedir.

' P.P.C. hususi şirketleri devir alırken onlara bono vermek hakkında sahiptir. Satın alınan tesislerin bedeli bir komisyon tarafından takdir edilir ve malsahibi ile mutabakata Yarılamadığı hallerde mahkeme jürilerinin karan nihaidir. Bu komisyonların faaliyetleri 1962 -yılı başında nihayete erip lağvedilecektir. En son olarak Atina ve Pire (Athens - Pireus Electric Corporation) Elektrik Şirketi APECO devir alınmış ve şirkete bono verilmiştir. Bazı adalarda halen gayet küçük işletmeler vardır ve kısa zamanda devir alınacaklardır.

P.P.C. sermayesinin tamamı devlete ait bir müessese olmuştur.

P.P.C. nin ilk sermayesi 130.000.000 Drs (39 000.000 TL.) dır ve sonraki yıllarda edilen kârlar da yatırımlarda kullanılmıştır. Son yılların kârları

1954 hasılatı 131.394.000 Drs. net kâr . 1955 > 220.796000 > » » 1956 > 320.846.000 » > » 1957 » 396.906.000 > > > 1958 > 301.159.690 » > » 1959 > 630.541.838,90 » > » 1960 » 815.406.350,10 » » >

3.024.000 Drs. 55.362.000 106.403.000 152.197.000 126.321.628,40 115.873.908,60 İ05.067.112,50

1960 yılındaki P.P C. Bilançosu

Yunan Hükümetince enerji Programı için verilen yatırım İlâve fon Alman teknik yardımı fonu Diğer Hükümet tahsisatı Ptolemaus 2. Ünitesi dolayısı ile sermayeye ilâve Diğer sermaye ilâveleri Müşterilerin sermayeye iştirak tahsisleri Geçmiş yılların kârlarının sermayeye ilâvesi 1960 yılı kârının sermayeye ilâvesi

Toplam Sermaye

(PASÎF)

3.699.685.491,60

708.544.000,— 9.468.000,— 4.803.316,—

29.678.164,— 9.405.901.60 60.026.720,50 394.362.574,40 105.067.112,20

5.021.041.280,30

Bu sermayeye ilâveten yedekler Tesislere yardım tahsisatı Müşterilerin depozitleri Uzun vadeli borçlar bonolar diğerleri Cari ve tahakkuk etmiş pasifler Tehir edilmiş krediler

Nihai toplam

672.935.637.60 12.608.321.— 31.240.725,40

1.427.447.50 2.624.052.250.70 4.051.499.800.90

• 696.388.905,29 215.934.380.—

1960 yılındaki AKTİF

Tesisler Teslim alınmakta olan APECO tesisleri Yatırım ve fon hesabı Carî ve tahakkuk etmiş aktifler Tehir edilmiş borçlar

7.136.757.731,20 1.767.997.110,70

153.133 267,70 1.035.852.971,50

607.908.269,10

1950 yılında PJP.C. nin temin

Hükümet tahsisatı

Müteferrik sermaye ilâveleri

P.P.C. nin kendi fonları

Dahili borçlar ve krediler

•Dış borçlar ve krediler

•

APECO'nun satın alınması borç ve kredisi .

Diğer kaynaklar

ettiği ilâve sermaye

140.660.741,30 14 846.716,10 279.890.394,90 687.530.374,80 36.897.638,10 1.884.008.898,10 46.832.070,90

3.016.871.566,40

(905.061.469,92TL.) E.M.M. 77

1950 yılı sarfiyatı

Yeni projelerin yatırımı Teslim alınmakta olan APECO tesisleri Diğer yatırımlar ve uzun vadeli matlub Cari ve tahakkuk etmiş pasifler Muhtelif

P.P.C. Kanunun kendisine yüklediği vazife gereğince bütün Yunanistan'da Tek elektrik tarifeli kullanılmaktadır. Ancak müstehlik durumuna göre 5 ayrı tarife vardır. Bunları kısaca arz edelim.

1. Sokak ve Meydan Aydınlatılması: Ücret belediyelerden alınır. Ücret tam gece ve yarı ge ce fiatları fark edip ayrıca lamba başına bakım ücretini de havidir.

Tam gece lambalarında enerji 0,80 Drs/Kwh. (24krş/kuruş) bakım masrafı l Drs/(30 krş) lamba -f- 20 Dr/Kw. (6 krş) enerji be.delı'dir.

Yan gece lambalarında l Drs/Kwh. enerji ve 2 Drs/ lamba ve 10 Drs/Kw. bakını ücreti alınır.

2. İkâmetgâhlar için tarife :

Her ay en az 10 Drs (3 TL.) olmak üzere ilk 10

Rwh. için 1,9 Drs/Rwh. 57 krş/Kwh

811.800.677,50 1.767.997.110,70 "

5.607.994,20 285.796.719,60 145.669.064,40

3.016.871.566,40 (905.061.469,92 TL ı

Her ay her Kw. takatin ilk 150 Rwh.'ı 0,9 Drs Kwh. (27 Krş Kw!h) ve mütebaki enerji 0,5 Drs/Kwh. (15 Krş RvVh) nerji bedeli ve Rw. başına 120 Drs. takat bedeli alınır.

Enerjiden vergi alınmıyor. Ancak muayyen miktardan büyük mahbuzlara pul yapıştırılır.

Halen adalardaki bazı santral ve şebekeler hususi sahipleri tarafından işletilmektedir. Ancak kendilerine mazot P.P.C. tarafından verilerek (Vergilerden muaf olarak) satış bedellerinin ayni esaslar dahilinde olması tesbit edilmiştir.

Elektrik enerjisi mübadelesi için Yunanistan komşuları ile işbirliği yapmaktadır. İlk olarak Yugoslavya ile 154 Ky. enerji nakil hatları birbirine irtibatlandırılmıştır. Ancak Yugoslavya'da iki santral ile bütün Yunanistan enterkonnekte şebekesi irtibatlı olduğu için tam bir enerji mübadelesi olamamaktadır.

Türkiye irtibatı da plânlanmıştır. Yunanistan'daki elektrik talimatnameleri P.P.C.

Kwh

Drs/Kwh veya 5 Krş/Kwh 36 »

ikinci 20 Üçüncü 70 için 1,7

21 >

Gerikalan için bedel

1,2

alınır.

0,7

tarafından hazırlanarak Sanayi Bakanlığınca mer' iyete konur, iç tesisat talimatnamesi kanun şeklin-

3. Genel tarife (aydınlatma ve

de İsviçre İç Tesisat Yönetmenliğinden tercüme

sanayi) Her ay en az 10 Drs Kw (3 TL) (5 Kw. edilerek kabul edilmiştir. Serbest enstallatörlerin

da dahil olmak üzere 5 Kw. a kadar olan yaptıkları iç tesisatlan PP.C. nin elemanları kontaleplerde) buna ilâveten 5 Kw. üzerindeki her trol eder.

Rw. için 30 Drs. (9 TL) takat ücreti alınır.

Enerji bedeli ise

İlk

İkinci 100

Üçüncü- 350

Üçüncü 320

Dördüncü 500

w içinl,9 Drs/ Kwh. 57 Krş/Rwh

» » 1,7

51 »

> » 1.0

30 >

> > 1.7 _ »

21 »

» » 0.5

15 >

alınır. Ancak takat talebi 5 Kw. üzerinde olunca 3 ve 4. enerji sınırları her ilâve l Kw. için 100 Kwh. enerji eklenerek hesap yapılır

4. Büyük Müşteriler Tarifesi En az 500 Kw. lık takat talepleri

Her ay 30 Drs/Kw (9 TL Kw ) taka- bedeli alınır. Ayrıca Enerji bedeli Kw. başına 200 Kvvh. olan birinci kısım için 0,7 Drs/Kw. (21 Krş/Kwh) ve mütebaki enerji için 0,2 Drs/Kwh (6 Krş/Kwh) alınır.

Enerji 15 Kv. olarak satılırsa transformatör bakım ücreti olarak % 10 ilâve ücret alrair.

5. Sulama tarifesi

P.P.C. iç tesisat için halka tesisatın bedelinin % 20 sini hibe der. % 80 ini 2 sene vadeli olarak borç .verir.

P.P.C. orta ve yüksek gerilimi standardize etmektedir. Yüksek gerilim 154 Kv. orta gerilim 15 Kv. dir. Ancak Girit'te 66Kv. Atina ve Pire'de 22 ve 6,3 Kv. mevcuttur.

Alçak gerilim 220/380 volt frekans 50 c/s. dir.

Alçak ve orta gerilim şebekeleri emprenye edilmiş ağaç direklidir. Transformatörler 15,25,75 150, ve 250 KVA. olup direk tipidir. 15 ve 25 KVA. lar tek ağaç direğe asılıp yalnız sigorta ile korunur.. A.G. tablosu yoktur, ' .-

Tipleşmeye çok önem verilmektedir. Sahillerde l Km. lik şerit müstesna bütün Yunanistan'da alçak gerilim alüminyum Orta ve Yüksek Gerilim şebekeleri* çelik alüminyum iletkenlidir.

Yunanistan'da 200 kadar dizel santralındaki motorlar çok çeşitli olduğu için tipleşme ve yedek parça deposu tesisi bir hayli güçleşmektedir.

2 - 3 saatlik ufak tamirleri santral makinistleri daha büyükleri tamir ekipleri yaparlar.

Yeni abonenin bağlanmasının icab ettireceği masraf 4 yıllık istihlak tutarından az ise tesis P.P.C. tarafından yaptırılır, daha fazla ise fark müşteriden alınır.

Sokak aydınlatılması tesisleri P.P.C. tarafından yapılır ve fakat bedeli belediyelerden alınmaz.

Hava hatları ve yer altı kabloları için Belediye ve mal sahipleri müsaadeye mecburdurlar ve P.P.C irtifak hakkı bedeli ödemez. Ancak 154 Kv. direk yerleri istimlâk edilir bedeli ödenir.

1950 yılında kurulmuş olan P.P.C. nin 10 yılda kazandığı gelişmeyi de kısaca görmekte fayda vardır. Şöyleki :

Birinci 5 yıllık plân gereğince

1953 Ağustosun'da Aliveri Termik santralı işletmeye açılmıştır. Santral Eğriboz adasındaki linyitleri kullanmaktadır. Yıllık istihsali 600.106 Kwh. ve kurulu gücü 80 Mw. olan santral 150 Kv. luk hava hattı ile anavatana bağlanmıştır.

1954 Martında 5 MW. takatli ve 30.10" Kwh. istihsal kapasiteli Louras hidro - elektrik santralı Kuzey Batı Yunanistan'da, yine 1954 yılı Temmu zunda 50 MW. takatli ve 60.10" Rwh. istihsal kapasiteli Agra hidro elektrik santralı Yugoslavya hududu yakınında işletmeye açılmıştır.

1950 -1955 arasındaki aynı 5 yıllık programda 1125 Km. 150 Kv. hava hatları ile bu santrallar birbirlerine ve yük merkezlerine bağlanmışlardır.

İkinci 5 yıllık programda ise

Ptolemais termik santralı 70 MW. takat ve 500.10" Rwh. istihsal kapasitesi ile ArnavutlukYugoslav hududu yanında 1959 Ekiminde işletmeye açılmış ve 125 MW. luk tevsiata da geçilmiştir. Santral linyit kullanmaktadır.

Tavropos hidro - elektrik santralı da Orta Yunanistan'da ilup 80 MW. lıktır. İstihsal kapasitesi 250.106 Kwh. tır. 1960 Kasımında işletmeye açılmış üçüncü ünite olan 40 MW. m tesisine geçilmiştir.

Bunlara ilâveten 28 MW. lık Edessasıon hidroelektirik santralının Selanik yakınında inşasına ve Orta Yunanistan'daki Acheloos hidro - elektrik santralının proje çalışmalarına başlanmıştır :

10 yılda bunlara ilâveten 1900 Km. 150 Kv. luk 60 Km. 66 Kv, 4700 Km. ;t5 Kv ve 4600 km 380/220 V. hava hattı, 26 adet 150/15 Kv. indirici transformatör merkezi cem'an 306000 KVA takatında tevzi transformatörü inşaa edilmiştir.

1960 yılında 30 adet Anavatan ve 28 tane Adalarda elektrik işletmesi satın alınmıştır. Böylece 31 Aralık. 1960 da 249 işletme satın alınmış durumda idi. Halbuki 1956 ya kadar 7 büyük işletme satın alabilmiş idi. Böylece 1960 sonunda eldeki elektrik santralı yekûnu 256 tane idi.

249 işletme için 1956 dan sonra 542.092.000 Drs. bedel takdir edilip bunun 363.572.000 Drs. 1959 sonuna kadar ve 178.520.000 Drs. 1960 da ödenmiştir. Bunlara APECO nün satın alınış bedeli olan 1.768.000.000 Drs. dahil değildir.

Kurulu güç istihsal 108

223 MW 650 kwh.

605 MW. 2199 fcwh.

Arti}%

171 223

Müşteri sayısı GelirlO'Drs.

40357 13984

684181 803157

Nüfus başına istihlak _ 88

Kurulu güç İstihsal 108 Nüfus başına istihlak

TU rkiye'de ise

1950________ 1960

407 MW.

789 kWh.

artı; %

209 244 138

P.P.C. enerji satışını artırmak için sergiler açıp demonstrasyonlar yapmakta ve hattâ elektrik cihazları imal eden firmalarla anlaşarak halka taksit ile satışlar yapılmasını temin etmektedir.

Enerji satışının artırılmasında köylere daha çok önem verilerek halkın hayat seviyesinin yükseltilmesine çalışılmaktadır.

Diğer taraftan;

1950 ve 1960 elektrik enerjisi durumlarını da şu şekilde mukayese ederek neticeleri sarahaten görebiliriz. (Bak. 6. sayfanın altındaki cetvel)

Kurulu güç ye istihsal artışları Türkiye'de daha fazla olmasına rağmen memleketimizdeki sür'atli nüfus artışı sebebi ile nüfus başına düşen elektrik enerjisinin artışı Yunanistan'dan daha azdır.

İtalya ve Yunanistan'daki elektriklendirme kanunu kalkınma've hayat seviyesindeki tesirini ve önemini göstermektedir.

Türkiye Elektrik Kurumunun kurularak en az 5 senelik kuruluş safhasından sonra faydalı olabilmesi için epey vakit kaybettiğimizi itiraf etmemiz ve bu konuda her türlü münakaşa ve tereddüdü bırakıp işe sarılmamız gerektiği kanaatindeyim.

UDK: 621.396.821

Arz lyonosfer Boşluk Rezonansı n

Ersin TULUNAY

Y. Müh.-1.T.Ü.

ÖZET : NATO, Havacılık Araştırma ve Geliştirme İstişari Gurubu (AGARD) na bağlı iyonosferik Araştırma Komitesinin, Münih'de yapılan 7. Teknik Toplantısında, Arz lyinosfer Boşluk Rezonansı konusunda ki çalışmalar sunulmuştur. Bu yazıda, konu ve yapılan deneyler hakkında kısaca bilgi verilecektir

GİRİŞ . Doğal ve yapay gürültüler, elektromağnetık dalgalarından yayılmasında önemli yer tutmaktadır Bunlardan 4 - 40 Hz lik banddaki elektromağnetik gürültü geçen yıllarda büyük ilgi toplamıştır

Arz ile iyonosfer arasında meydana gelen boşluk ,4 — 40 Hz lik banddaki doğal gürültüler için, bir rezonatör olarak çalışmaktadır.

On yıl önce Schumann. arz ve iyonosfer arasındaki boşlukta meydana gelen modler hakkında bir inceleme yapmış ve sonuçlan matematiksel olarak göstermiştir. Arz iyonosfer boşluğu incelenirken göz önüne alınan büyüklük, diğer yayılma incelemelerinde olduğu gibi mesafe değil, arzın çapıdır. Büyüklüğün, arz çapına göre durumu önemlidir. Schumann yaptığı incelemeler sonuncunda, arz lyonosfer boşluğunda meydana gelen modlann frekansı için (1) bağıntısını bulmuştur.

Şekil l Arz lyonosfer boşluğu Bilindiği gibi, iyonosferin arz yüzeyinden olan yüksekliği yaklaşık olarak 50 km dir Bu duruma göre arz ve lyonosfer, şekil Idekl gibi temsil edilebilir.

M.S B AYLIK ARGE BÜLTENİNDEN ALINMIŞTIR. (*) Konu ilgili dokümanlar M.S.B. ARGE Başkanlığında mevcuttur

n l/ "("H

(D

Bu ifade n, modun derecesi fn modun frekansıdır

Arz ve iyonosfer lyl iletken ve tam simetrik olarak kabul edilirse temel frekansın değeri 10.6 Hz. ol maktadır özellikle, iyonosferin iletkenliği azaldıkça, boşluğun Qsü azalmaktadır.

Konig, Balser ve Wağner dalga şekillerini kayıt eden bir teknik kullanarak, Schumann'm teorik sonuçlannl deneysel olarak doğrulamıştır.'