KÖY İŞLERİ BAKANLIĞI KURULUŞU İLE İLGİLİ ODAMIZ GÖRÜŞÜ

Köy İşleri Bakanlığı Kuruluşu ile İlgili Odamız. Görüşü

Köy İşleri Bakanlığt kuruluşu ile ilgili Odamız görüşü tesbit edilerek Bakanlığa gönderilmişti. Bu görüşü aşağıda ilgilerinize sunuyoruz

A — GİRİŞ

Nüfusumuzun büyük kısmı köylerde yağar. Ayrıca milli gelirimizi artıracak en önemli sa hada tarımdır. Buna nazaran köylümüzün kal kınması ve tarımsal gelirimizin artımı en kısa yoldan kalkınmamızın en belli başlı faktörü ola caktır.

Köy niteliğinde çevrenin modern telekomi kasyondan istifadesi daha sonra ve elektrifikas yonun bağlamasıyla gerçekleşebilecek hususlar dır.

Bu sebeble ilk mesele köy elektrifikasyonu dur.

B — HALİHAZIR KÖY ELEKTRİFİKASYONU

Bugün, Türkiye'de ticari ve iktisadi manada bir köy elektrifikasyonundan bahsedilemez. Ço ğu zaman, umumiyetle kasaba ve şehirlere ya kın yerlerde, köylünün şahsı gayretiyle tesisler yapılmıştır.

Bunların kuruluşu genel ölçülerde teknik de ğildir, hele işletilmeleri ve bakımı başlı basma bir problemdir. 35000 köyümüze nazaran, elekt riklenmiş 237 köyden bahsetmek utanç verici bir hususdur.

C — DİĞER ÜLKELERDE KÖY ELEKTRİFİ KASYONU

Şehirlerin elektrifikasyonu, bütün dünyada, köy ve tarımsal sahaların elektrifikasyonundan önce olmuştur. Fakat fark çok kısa zamanda kapatılmış, köy ve tarımsal saha elektrifikasyo nunun ehemmiyeti kendini belli etmiştir.

Diğer ülkelerde köy ve tarımsal saha elekt rifikasyonunun gerçekleşme nisbeti aşağıdaki tablodan görülebilir (1961 yılı itibariyle)

Avusturya Belçika Kıbrıs Çekoslovakya Danimarka Almanya . .Finlandiya

1960 toplam yatırım 10»x TL

21 16

1,1

264,2

2,3

10,8 42,0

Hükümet yardımı

12,5 — — 100,0 — 66,5 9,3

Amerika Avusturya Belçika Kıbrıs Çekoslovakya Danimarka ingiltere Almanya Finlandiya

Fransa Macaristan , irlanda Luxemburg isviçre isveç Türkiye

% 97 % 90,7 % 99,5 % 22,7 % 100,0 % 96,3 % 92,1 % 99,0 % 87,7

% 99,0 % 72,0 % 67,2 % 100,0

% 96,0 % 100,0 % 0,7

kısaca köy elektrifikasyonu diyebileceğimiz tesislerin, şüphesiz en önemli vasfı amme ka rekteridir. Bugün çağımızın' ' en zengin devleti Amerika'da bile köy elektrifikasyonu bir devlet organizasyonudur. (Rural Electrıficatlon Ad ministration, kısaca REA) hatta bu memleket te bile, bu idarenin kuruluşunda; geniş kredi imkânlarına rağmen özel sektör bu sahaya rağ bet etmemiştir. Başkan Roosewelt, NEW DEAL programını açıklarken köy elektrifikasyonunu şöyle tanımlamıştır.

Bir kuyudan, emme basma bir tulumba İle bol su alabilmek için önce tulumbaya üstten bir miktar su vermek icap eder. işte köy elektrifi kasyonuna yatırılan paralar bu suya benzer, ileride alacağımız büyük gelir için önce bir ya tırım lâzımdır. Ve bu alınacak gelire nazaran pek cüzidir.

Bir misal olmak üzere bazı ülkelerin 1960 yılında köy elektrifikasyonuna yapmış oldukla rı yatırımlar ve kaynakları aşağıda verilmiştir.

54,2 — 11,6 — 60,0 — 70,7

özel Mttes. alman kredi

14,7

—

88,4

20,0

18,6

40,0 33,5

• — •&• • * '

Elektrik Mühendisliği 98

irlanda Amerika Polonya Portekiz İsviçre ingiltere Ukrayna Macaristan. Rusya Fransa

1960 toplam yatırım 10'x TL

48,3 2210,8 1665,6

31,0 473,8 163,8 1001,2 — 5307,7

33,8

Hükümet yardnm

50,0 — —

49,0 — — 37,8 76,8 38,3 41,4

D — KÖY ELEKTRİFİKASYONUUNTJN SAĞ LAYACAĞI FAYDALAR

1 — Gaz yağından tasarruf :

Yıllık 400 bin ton civarında olan gazyağı sar fiyatımızın köylünün kullandığı kısmı itibariy le değeri 200 milyon TL. hesaplanabilir. Bu hal de kılowatsaatın bedeli 950 kuruşa gelmekte dir. Bu memleketimizden en pahalı elektrik is tihlâkinin tahminen 10 mislidir.

2 — Eğitimde Elektrik :

Elektrikten istifade eden her türlü eğitim vasıtalarıyla beraber, bol ışığın sağlıyacağı faydalarda her türlü izahın dışındadır.

8 — Sulamada Elektrik :

İçme suyu, sulama suyu olarak bol ve iyi kalitede su köyün sosyal durumunun en etkili vasıtasıdır.

4 — Tavukçuluk, Sütçülükte elektrik :

Bol civciv çıkarılması, temiz sıhhi süt elde edilmesindeki fayda yanında sütlerin ve süt ma mullerinin muhafazası da önemli bir fayda olur.

5 — Değirmencilikte Elektrik :

Hesaplara nazaran 7 8 kilowatsaatlik bir enerji ile 100 kilogram buğday temizlenir ve üğütülür. Bu ise en pahalı elektrik satılan yer lerimizde 7 8 TL. sına tekabül eder. Halbuki bu miktar buğdayın üğütülmesl ve nakliyesi köy lüye 25 30 TL. sına malolmaktadır.

6 — Telekominikasyonda Elektrik :

Telgraf ve telefon imkânları köylünün sağlı ğı, emniyeti ve sosyal durumu için mühim bi rer vasıtadır. Telekominikasyon hatları ile ener ji nakil hatlarının müşterek direkler üzerinden tesisi bu mevzudaki yatırım hacmini azaltacak tır.

Elketnk Mühendisliği 96

— — 100,0 — — — — — — —

özel Mües. alınan kredi

— — — — — — — — — —

51,0 62,2 23,2 61,7 58,6

7 — Mahsulün artırılması ve muhafazasında elektrik :

Mahsulün kurutulması, havalandırılması, ha şaratlardan korunması, selektörlenmesi, har man yapılması, turfanda ssbze ve meyva yetiş tirilmesi artık elektrikle gayet basit ve ranta bil bir hale getirilmiştir.

8 — Küçük Sanayiide elektrik :

Kerestecilik, kaynakçılık, hamur yoğurma, çırçır çamaşırhane, fırın, küçük dokumacılık, makarnacılık konservecilik, balıkçılık, şarapçı lık, yün iplikçiliği, yün kırpılması, turizm, so ğuk depolar v s. bu mevzuda zikredilebilir.

E — MEVZUAT VE ORGANİZASYON

Mevzuat itibariyle şu hususlar zikredilebilir.

1 — Mevzuat itibariyle Bakanlar ve onlara bağlı teşekküller doğrudan doğruya köye amme hizmeti götürmek durumunda değillerdir.

2 — Köye hizmet götürmeye çalışan devlet sektörü kuruluşlar itibariyle dağınıktır, kuv vetsizdir.

3 — Köy kanunu, köy tüzel kişiliğine ve onun organlarına köy tüzel kişiliğinin yapamı yacağı derecede çok sayıda ve ağır görev yük lemiştir.

Organizasyonda şu noktalar gözönüne alın malıdır.

1 — Köy hizmetleri tamamen merkezleşti rilmemelidir.

2 — Merkezi teşkilata, hizmeti ifa edebile cek derecede yeterli kaynaklar ve elemanlar devredilmelidir

3 — Köy işleri Bakanlığı, kuruluşlara kur maylık yapan bir hüviyete sahip olmalıdır, icra cı olmamalıdır.

4 — Köy işleri Bakanlığına bağlı organların kuruluş ve görevleri özel kanunlarla belirtil meli ve hükmi şahsiyete haiz olmalıdır. _

5 — Köylerin muayyen bir nlsbette elekt rifikasyon masraflarına lştlraklan sağlanma lıdır.

6 — Köylerin aralarında birleşmeleri, koo paratifleşmelerlni sağlayıcı mevzuata önem ve rilmelidir.

7 — Çok dağınık ve hizmetin götürülmesi pahalı bazan imkânsız durumda bulunan köyle rin coğrafik manada bir araya getirilmesine önem verilmelidir.

F — KÖY İŞLERt BAKANLIĞININ KURU LUŞU :

21.7.1963 tarih ve 3319 sayılı kararname ile Köy İğleri Bakanlığına bağlanan teşekküller hakkında görüşlerimizi şöylece özetliyebiliriz.

1 — Köy Elektrifikasyonu işleri sahipsiz ve başsızdır.

2 — Enerji iğlerinin yere bağlı olmayan bir özelliği vardır. Yani şehir veya köydeki enerji nin niteliğinde ve hizmet anlayışında bir fark yoktur.

3 — Tesislerde genellikle fark yoktur.

4 — Kuruluşların, bir teşekkülden alınıp, di ğerine bağlanması çok zaman yeni bir zihniyet ve gayret getirmemektedir. Çünkü esas rol in sanda ve genel zihniyettedir.

5 — E. 1. E. Idarei köy elektrifikasyonu ser vlslnln yukarıdan beri izah ettiğimiz sebeblerle Köy işleri Bakanlığına bağlanmasında fayda mülahaza etmemekteyiz.

6 — Ayrıca etüd, plânlama ve proje safha sındaki çalışmaları yapan E. î. E. idaresi köy elektrifikasyonu servisini Bakanlık bünyesine alıp Tesisi yapacak olan Etibank Köy Elektrifi kasyonu Tesis Müdürlüğünü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bünyesinde bırakmakta yarım bir tedbirdir.

7 — Tesisler işletmeye açıldıktan sonra iş letme ve bakımı çok daha mühim problemler çı karacaktır. Bunun için gerekli mevzuatm der hal hazırlanması ve teşkilatın kurulması lâzım dır.

8 — Bizce, en iyi çözüm Türkiye Elektrik Kurumu organizasyonu içinde müstakil bir köy Elektrifikasyonu teşkilatıdır.. Köy işleri Bakan lığı bu teşkilatla yakın ilLşkl kurmalı, köylerin seçimi birlikte yapılmalıdır.

mİktUplS MUAİ AKPCHI* HİCÂlı U* CAP U İAl*TA

TSL •

TSLt

MOOCM it musun

\

J

Elektrik Mühendisliği 96