MADENİ YÜZEYLER İÇİN BOYAMA VE TEMİZLEME METOTLARI

T7DK : 929.6.012

Madeni Yüzeyler İçin Boyama ve

Temizleme Metotları

GİRİŞ :

Çelik yapılar üzerinde korozyonun — adi tabi riyle paslanmanın— sebebiyet verdiği zararlar herkes tarafından bilinen hakikatlerdendir. Tesis leri korozyonun tesirlerine karşı koruyan muhte lif metotlar bulunmuştur. Bunların başlıcalan ok sijen kontrolü, nem kontrolü, su tasfiyesi, kato dik koruma, korozyona mukavim alaşım kullan ma ve koruyucu boyalar ve kaplamalar yapmak tır. Yukardaki metotlar içinde en pratik olanı ve her yerde tatbik edilebileni boyama ve kaplama dır.

Boyama, korozyonun tahribatına mani olduğu gibi ayni zamanda tesislerin dış görünüşlerinde bir estetik de sağlar.

Bu arada boyamanın, cebri boru iç yüzeyle rinde olduğu gibi korozyona mani olan vasfının yanında sürtünmeleri ve yük kayıplarını azalttı ğını da zikretmekte fayda vardır.

Daha ziyade Hidroelektrik tesisler göz önü ne alınarak hazırlanmış bulunan bu yazıda bah sedilen boyama ve temizleme metotlarının diğer pek çok çelik yapılara da tatbiki mümkündür.

Bilindiği gibi bir Hidroelektrik tesiste birbi rinden farklı şartlar altında çalışan üniteler bu lunmaktadır. Çalışma şartlarına ve karakterleri ne uygun ayrı bir boya tekniği tatbikinde zaru ret olduğu için üniteler ve tatbik edilecek temiz leme metotları ve boya cinsleri ayrı ayrı belir tilmiştir.

Boya işleri ile uğraşan mühendis ve müesse selere ışık tutması ümidiyle hazırlanan bu yazı da, tatbik edilecek boyaların cinsleri, kullamla

Yazan: Necdet AKTNCITÜRK

Elk. Y. Müh. DSt.

cakları yerler ve boyadan önce yapılması gerekli olan temizleme metotlarının izahma çalışılmış ve boyaların kimyevî terkiplerine ve fizikî özellikle rine temas edilmemiştir.

MADENÎ YÜZEYLERİN TEMİZLENMESİ VE BOYANMASI :

a — Genel:

Temizleme ve koruyucu bir tabaka teşkil ede cek şekilde boyama işi için ileriki sayfalarda be lirtilmiş bulunan lüzumlu malzemelerin temini, işin başında ele alınması gereken bir hususdur.

Boyanacak ve temizlenecek yüzeylere bitişik durumda olup boyanması istenmeyen yüzeyler ve parçalar boyama ve temizleme sırasında hasara ve kirlenmeye karşı korunmalıdır. Temizleme ve boyama işleri yapılırken bundan doğan toz ve kirlerin yeni boyanmış ıslak yüzeylere zarar ver memesi için tertibat alınması lâzımdır. Boyama ameliyesi sırasında kirlenen veya hasar gören yü zeyler ve parçalar tekrar orijinal durumlarına getirilmelidir. Atölyede ilk kat boyası yapjlmış olan yüzeylerin son kat boyaları yapılmadan ön ce yüzeyler temizlenmeli ve hasar gören veya ku surlu bulunan kısımlar düzeltilmelidir.

Boyanın malzemenin boya kaplamalarının iyi bir şekilde muhafaza edilmesi için dikkatle ko runması lâzımdır. Tamir ve muayene için, erişi lebilir yüzeylerin dışında kalan yerlerde, boya ta bakasına hasar verebilecek geçici veya daimi kay nak yapılması uygun değildir.

Mümkün olduğu kadar, makinelerin, teçhiza tın ve diğer demir aksamın iç yüzeylerinin boyan maları için demontajları yoluna gidilmelidir.

b — Temizleme ve boyama listesi :

P&rc&nm n/fı

1 Elektrik Motorları

Yüzey hazırlama metodu

Metot B

Boya veya horuma tabakası malzemesi Sülyen astar boya, Tip

Makinalar

İşletme mekanizması parmaklıklar

Atölyede boyanmış yü n.

zeylerin hasarlı kısım ları ve hiç boyanmamış Normal alüminyum bo

Vinçler ve kapak kal yüzeyler için.

ya veya parlak yağlı

dırma teç.

boya (gloss enamel)

Hidrolik vinçler

— Hangisi istenirse tat

Şaft

bik edilebilir —

Yatak mesnetleri

Taban levhaları

Gezer vinçler

Boya tabakası adedi 1

Boya veya koruma , Boya tabakam

Çevreler ve kapaklar Metot A

Izgaralar

Atölyede boyanmış yü ya veya parlak yağlı

Yapı çeliği

zeylerin bütün hasarsız boya (gloss enamel)

Madeni raflar

kısımlan ve iş yerinde — Hangisi İstenirse tat

El merdivenleri

yapılmış astar boyalı bik edilebilir.—

Harici yüzeyler (*)

bütün yüzeyler için.

Kelebek vanalar Çıkış kapaklan

Sabit tekerlekli

kapak vinçleri

Kontrol hücreleri

Yağ tankları ve

baralar

ve diğer madeni aksam

veya yüzeylerde atmos

ferik tesirler ve göze

güzel görünme nazarı I

tibare alınmıştır.(**)

(*) Eğer bazı yüzeyler ıslak veya rutubetli yerlerde iseler 3 Sıra No. daki liste tatbik edilir.

(**) Eğer bazı madeni aksam hususi yerlere yerleştirilmiş i.se bu tablonun uygun kalemlerindeki usul ler tatbik edilir.

2 Atmosferik tesisler al Metot C tındaki su depolama tanklarının harici demir yüzeyleri

IV.

yum boya yahut beyaz yağlı boya, siyah boya ve milletlerarası turun cu renkli boya

3 Atmosferik tesirlere Metot C (*•)

maruz ve göze görünen Boyanmamış yüzeyler IV.

sulu yatak çeliklerinin için.

ve dökme demir tksa mın dı§ yüzeyleri, boru

yum boya

lar dahil.

Bilezik kapaklar (•) Atölyede boyanmış yü yum boya

Çıkış kapakları (*)

zeyler için.

Jet Flow kapaklan (*)

Hallow Jet vanalan

(Metot B hasarlı yer

ler için)

(*) i53er bu kalemler çok rutul>etli yerlerde iseler. (**) Püskürtme ile temizlenemiyen yüzeylerde Metot D temizleme sistemi tatbik olunabilir.

Elektrik

Sari No. ,

Yüzey hazırlama. metodu

• Boya veya koruma Boya tabakası

adedi""

4 Tamamen veya kısmen Metot C gömülü olup güne<; te sirine açık gözle görü len demir yüzayler, ka yıcı kapaklar (*) dahil.

Başka yerde listelenmiş kalemler buna dahil de ğildir. (*)

VR 3 Vinyl resin (vınil Kuruduktan son

reçineli) boya (Renk ra en az 0,152

ler : Birbirini takıp e mm. lik bir ka

den tabakalar beyaz, lınlıkta tabaka

gri, beyaz, alüminyum temini için 4 ve

dur)

ya daha fazla

(*) Bir alternatif olarak, ufak kaytct kapaklar ASTM talimatının A 123 59 maddesine uygun olarak galvanize edilebilir.

5 Montajdan sonra güneş Metot C

Sülyen astar boya Tip Kuruduktan son

tesirlerine açık olmayan Boyanmamış yüzeyler IV.

ra en az 0,152

veya görünmeyen yer için..' : lerdeki kutular, diğer

mm. lik kalınlık ta bir tabaka te

muhafazalar ve kuyu

mini için 4 veya

lardaki galvanize olma

daha fazla kat.

yan su borularının dıg

demir yüzeyleri, tahliye

boruları dahil.

. 6 Radyal kapaklar sabit Metot C tekerlekli kapaklar Bul khead kapakları emme borusu kapakları kal dırma teçhizatı gövdesi cebri boru tıkaçları ya rık kapayıcılarv (slot)

Gömülü parçaların açık ta kalan yüzeyleri:

— Çerçeveler

— Oturma yerleri

— Klavuzlar

VR 6 Vlnylresin reçineli) boya

(vmıl Kuruduktan son ra en az 0,254 mm. lik kalınlık ta bir tabaka te mini için 6 veya daha fazla kat.

7 îmlâ (dolgu) ile örtüle Metot C

Astar katran boya (Co

cek harici demir yüzey ler :

— Çelik borular — Cebri" borular — Tahliye boruları da

Vasat toprak şartların aa(*j .

altar enamel) 2,4 mm. ± 0,8 mm. asbetst keçe ile sarılıp küçük başlı çivilerle kraft kâğıdı kaplanır. • . • .

hil..

.'

Blektrüc. Mühendisliği 117

Parsanın adı

T H T A V hfl.Tn*İAtnfi.

metoda

Boya feüıtürtmt adedi

Metot C Sert toprak şartların da (*)

Astar katran boya. (Coal tar enamel) 2.4 mm. ± 0,8 mm.

Cam elyaflı hasırla kap lanır, katran boya, 1.58 ilâ 2.4 mm. asbest keçe ile sarılıp küçük başlı çivilerle kraft kâğıdı ile kaplanır.

Bütün kaynnk irtibat larda yukarıda yazılı komple kaplama veya katran boyalı bant kul lanılır.

Bütün mekanik bağlan tılar 16 No. maksimum ebatlı kum veya kat ran boyalı bant ile sarı lıp katran boya ve as tar ile boyanır.

(•) Tesbit edilen toprak şartlarına göre biri veya her ikisi tatbik edilir.

8 Gözönünde bulunmayan Metot C fakat tünellerde, boru larda veya diğer erişile miyen yerlerde açıkta bırakılmış aşağıdaki gi bi malzemelerin harici demir yüzeyleri : (•*)

— Çelik borular — Cebri borular — Tahliye boruları

CA 50 soğuk tatbiki! Katran boya

Kuruduktan son ra en az 0,5 mm. lik kalınlıkta bir tabaka temini i çin 3 veya daha fazla kat.

(**) İçerleri şantiyede boyanmış çelik boruların dış yüzelerl için Eğer içerleri atölyede katran boya ile astarlanmış ise yine atölyede katran boyası ile dış kaplamasını yapmak ve badanalamak lâ zım&ır.

9 Dahili demir yüzeyler (•**) — Çelik boru — Cebri borular — Tahliye boruları

Metot C

katran boya (Coal tar enamel)

2,4 i m

± 0,8 mm.

(***) —28,9 C° m altında serviste bulunmıyacak, olan borular içindir. 1Sğer bu şart yok so 10 No. lu kalem tatbik edilir. Ambarlama ve tahmil tahliye hasarlarına karşı ko rumak üzere tedbirler alınmalıdır. Cebri borular hariç gömülmüş •;elik borular için 106,68 cm. iç çapa kadar çimento harcı ile sıvamak bir diğer hâl t.trzıdır.

Elektrik Mubendisllgl 117

10 Dahili demir yüzeyler : Metot C — Çelik fooru (*) — Cebri borular (') — Tahliye boruları (*)

VR 3 Vinyl resin (Vinil reçineli) boya

Boya tfthnkaai adedi

Kuruduktan son ra en az 0,152 mm. kalınlıkta bir tabaka temi ni için 4 veya da ha fazla kat.

(*) Eğer bu kalemlerin —28,9 C m altında s erviste bulunması mevzuu bahis ise.

Su tankları ve bunların üzerindeki madeni ak sam.

Metre çizgileri, (katran boya İle astarlanmış çe lik su hatları hariç) Su geçitleri ve aşagıda kilerin demir yüzeyleri :

— Salyangozlar — Türbinler, emme bo ruları.

11 Dahili demir yüzeyler : Metot C — Yağ depolama tankı Digli kutuları Yukarıdaki tanklar üze rindeki madeni aksamın yüzeyleri

VR 3 Vinyl resin (Vinll reçineli) boya. Renkler, (gri beyaz, gri)

Kuruduktan son ra en az 0.13 mm. kalınlıkta bir tabaka temi ni için 3 veya da ha fazla kat.

Beton içindeki aydınlat Metot F ma için bırakılmış de likler.

VR 3 Vinyl resin (Vinil reçlneli) boya.

2 tabaka beyaz.

13 Su geçitleri ve aşağıda Metot C

kilerln demir yüzeyleri

Soğuk tatbiki! katran ra en az 0.5 mm.

(•)

Kelebek vanalar

Bilezik kapaklar

3 veya daha faz

Çıkış kapakları

la kat.

Izgaralar (az miktar

da) (•*)

Yukardakilerle ilgil< di Atölyede astarlanmış Soğuk tatbikll katlan ra en az 0.5 mm.

ğer madeni aksam.

yüzeyler için.

(Metot B hasarlı

yerlerde)

veya daha fazla

Sıra . No. .

Parçanın adı .•

Ayrı bir yerde, hususi

fr

olarak listelerde veril

'( ' memiş olup daimi veya

fasılalarla suya batırı

lan veya kesif su çırpın

tılarına maruz bırakılan

ve montajdan sonra gü

neş ışığı tesirinden u

zak bulunup göz önün

de olmıyan diğer demir

(*) Eğer bu yüzeyleı güneş ışığına kısa zaman fasılalarında marus kalıyor veya parçalar devamlı olarak su içinde bulunmuyorsa bu takdirde CA 50 koruyucu kaplaması yapılır ve üstüne bitümlü emilsiyon boya sürülür. Eğer güneş ışığının tesirleri ehemmiyetli bir durum arzediyorsa veya görünüş bakımından mühim bir faktör olarak kabul edilir se bu takdirde 4 No lu kalemdeki usul tatbik edilir.

(**) Çok miktarlar için 14 No'.'lu kaleme bakınız.

Izgaralar (*)

Metot C4 1

(*) Az miktarlar için 13 No. lu ' kaleme bakınız

15 Dolgu maddesine ihti ' Metot E yaç gösteren çok parlak cilâlı yüzeyler :

Generatörler IRaz generatörleri

Merdiven trabzaclan,

basamaklar ve,, yaya

yolları buna dahil de

'.

CTP 1 " Astar Olarak kömür katran boya (Coal tar enamel)

Zift boyası (Coal tar pltch)

1 r

1 (Sıcak daldırma)

Cilâlı boya

TT E 489C

z

Sınıf A •

'

Beton veya harç ile te Metot A • , mas edecek olan alü minyum yüzeyler

i

Soğuk tatblkli katran

17 Göz önünde olup deko Metot B

Çinko tozu çinko oksidi

ratif hususiyet taşıyan Galvanizli yüzeyler için astar bpya (Zinc dust

.: . . ' galvenizli veya alü C ı r

>zinc oxide)

minyum'aksam :

Metot £»

Cilâlı boya, yarı cilâlı

Tablolar

Alüminyum yüzeyler boya, yağlı boya veya

Madeni kanallar

için.

ya. (Hangisi İstenirse)

Boya veya konuna Boya tabakası

18 Üst boya tabakası iste Metot B

Çinko tozu çinko oksit

miyen hasarlı galvenizli Müteakiben eritici ma (Zinc dust zinc oxide)

yi (solvent) ile silerek Normal atmosfer tesiri

artıklar giderilir.

ne açık yüzeyler için.

Gömülmüş, daldırılmış

veya rutubete maruz

bırakılmış yüzeylere i

malâtçının talimatına

uygun olarak galvaniz

tamir halitası tatbik e

dilir.

19 Boya veya yağlama ta Metot A leb edilmeyen kayan ve ya yuvarlanan yüzeyler:

Makine yüzeyleri Kablolar ve Dış yüzeyler dahil.

Ağır bir gazolin solüsyonu tabakası, pas tan koruyucu mahlûl.

20 Montaj veya yerleştiril Metot B

Benzer diğer madeni

meden sonra erışileml veya yecek yerde olan demir Metot C

aksam yüzeyleri İçin

tarif edildiği gibi. Astar

Boyasız olarak temin e boya, (Ancak VR 6 bo

dilen diğer madeni ak yasının talep edildiği

sam yüzeyler için, tarif yerde komple VR 6 bo

edildiği gibi.

ya sistemi tatbik edile

veya

cektir).

Eğer astar boyalı jse.

21 Koruma tabakası ile ve Hasarlı yerler hasarsız olan yerlere uygun şekil ve renkte tamir

boya ile tamamen boya edilir.

lı olarak temin edilen

malzeme veya teçhiza

tın boya veya kaplama tabakasının hasarlı olan

yerleri.

22 Beton ile örtülmüş de Boya istenmez.

mir yüzeyler betona Yalnız, kaplanmamış çelik boruların katran boya ile astarlanmış

kargı yerleştirilmiş de hariçte kalan yüzeylerine badana sürülür.

mir yüzeyler.

(AWWA Standard Spesifications C 203)

23 Dökme demirlerin iç yü Bu listelerin başka bir yerinde tarif edilmemig ise boya yapılması

zeyleri :

na lüzum yoktur.

Vanalar

Bağlantı parçaları

24 — Paslanmaz çelik

Boya yapılmasına lüzum yoktur.

— Demir olmayan ma

deni aksam

— Harici tesirlere ma

ruz galvanize edilmiş

madeni aksam.

— Gömülmüş veya de

vamlı rutubete ma

ruz bırakılmış ve göz

önünde bulunmayan

dökme demir yüzey

ler.

Listelerde tarifleri ve

rilmiş bulunanlar hariç

tir.

c — Yüzeylerin hazırlanması:

Yüzeylerin hazırlanması aşağıdaki metotlar dan birisine göre yapılır. Her kalem için tatbik edilecek metot yukarıdaki boyama tablosunda gösterilmiştir. Temizlenmeden önce kaynak ar tıkları, pürüzler yahut görünen yüzey bozukluk ları giderilir ve tamir edilir. Temizleme ameliye sinden arta kalan tozlar ve kum veya çakıl gibi sert parçalar boyanmadan önce yüzeylerden gi derilmelidir. Temizleme mahlulü madeni ispirto (mineral splrit) veya xylol, kömür katran boya ile astar yapılacak ' yüzeylerin temizliğinde kul lanılır. Temizlenen yüzeylerde gresli bir tabaka kalmaması için kirlenen temizlik bezleri ve mah lûlü sık sık değiştirilmelidir. Temizleme ile bo yama işlemleri fasılasında veya boya tabakaları nın sürülmeleri fasılasında teşekkül eden pas ve ya yüzeylerde husule gelen kirlenmeler tekrar temizlenmelidir.

Metot A.

Bütün, yağ, gres ve kirler temiz mahlûl (sol vent) ve temiz ovma malzemesi ile giderilir.

Metot B.

Bütün yağ, gres ve kirler temiz mahlûl (sol vent) ve temiz ovma malzemesi ile giderilir. Mahlûl ile temizlik yapıldıktan sonra boyanacak yüzeyler üzerindeki mevcut boyaların hasarlı ve kusurlu olan yerleri temizlenir, bütün yumuşak paslar, fabrikasyon artıkları ve kazımadan, kes meden, sert cisimlerle temizlemeden, fırçalama dan, tazyikli kumla ovmadan, telle fırçalamadan ve diğer işlemlerden hasıl olan artıkları gideri lir.

Metot C.

Bütün yağlar, gres ve kirler temiz mahjûl (solvent) ve temiz ovma malzemesi ile giderilir. Mahlûl ile temizlemeden sonra boyanacak yüzey ler basınçlı, sert, keskin ve kuru kum veya çelik parçacıkları vasıtası ile temizlenerek gri bir sa tıh elde edilir.

Metot D.

Bütün yağlar, gres ve kirler temiz mahlûl (solvent) ve temiz ovma malzemesi ile giderilir. Gevşek aşınma mahsulleri veya yabancı cisim ler; kesmek, kazımak, telle fırçalamak suretiyle veya diğer tesirli usullerle giderilir. Ve yüzeyler tekrar mahlûl (solvent) ile temizlenir.

Mahlûl ile ikinci defa temizlemeden sonra yüzeyler belirtilmiş metal düzeltici ile ıslâh edi lir.

Metot E.

Bütün sivri noktalar, kaynak çıkıntıları ve çapakları taşlama suretiyle giderilir. Evvelce tatbik edilmiş olan boyanın hasarlı yerleri te mizlenir ve tamir edilir. Çukur yerler ve yüzey lerdeki çentikler her birinin kalınlığı 1,6 mm. den fazla olmayan çimento tabakaları ile düzgün ha le getirilir. Çimentonun tam manası ile kuruma sından sonra yüzey (150 grit) lik zımpara kâğı dı ile zımparalanır. Zımparalanmadan doğan ar tıklar giderilir ve 18,58 m2 lik sahaya 3.785 litre inceltilmemiş malzeme tatbik edilecek şekilde çimento püskürtülerek bir düzgün kaplama ya pılır. Düzeltme çimentosunun 24 saat kuruması na müsaade edilmeli ve bilâhare ilk önce (280 grit) Hk zımpara kâğıdı sonra da (380 grit) lik zımpara kâğıdı kullanılarak zımparalanmalıdır.

Elektrik Mühendisliği 11*7

Zımpara artıkları giderildikten sonra bütün kı sımlar tekrar doldurulup zımparalanır ve göze çarpanlar giderilir, bilâhare yukarıda izah edil diği şekilde tekrar çimento püskürtülerek düz günleştirilır. Son kat boyanın tatbikinden önce bütün düzeltme çimentoları zımparalanır.

Metot F. «

Boyanacak yüzeyler üzerindeki tozlar, çimen to şerbeti ve artıklar % 20 sulandırılmış hydroc hlorıc asld (HC1) ile temizlenir. Temizleyici asit karığımı yüzey üzerinde en az 5 dakika veya kabarcıkları bitene kadar bırakılır, bilâhare yü zey su ile yıkanır ve yıkama sırasında sert kıl fırça ile iyice fırçalanır. Fırçalamandan sonra temiz su ile çalkalanır ve önce iyice kuruması beklenir. Asitle temizlemenin bir kare tatbiki yü zeyi iyice temizlememiş ise aynı ameliye yüzey arzu edildiği şekilde temizlenene kadar tekrar edilir. Temizlendikten sonra tamamen meydana çıkan yüzey az miktarda pürüzlendirillr ve par lakları giderilir.

d — Tatbikat:

Malzeme tatbikat sırasında iyice karıştırılır, yüzeyler tatbikat esnasında temiz ve nemden arî olmalıdır. Boyanacak kalemler boya yapma sı rasında kâfi derecede kuru değilse (27°C) a ka dar ısıtılarak kurutlur. Pülverizasyon teçhizatı nın hava borulanndaki serbest yağ ve rutubet tesirli tertiplerle giderilir. Püskürtme sırasında uçucu maddelerin lüzumsuz yere buharlagmama sı ve malzemenin hava içinde zayi olmaması için püskürtme memesi kâfi miktarda yüzeylere ya kın tutulur ve yarıklar ile köşelerde hususî terti bat alınır. Püskürtme teçhizatı, mekanik tahrik mekanizması, basınç göstergesi ve basınç regü lâtörü üe teçhiz edilmelidir. Her bir kat boya üniform kalınlıkta bir film tabakası hasıl edecek şekilde tatbik edilir ve böylece düzgünsüzlükler tamamen kapatılır, çatlaklar doldurulur. Tatbik edilecek boya film tabakası madene veya mev cut boya tabakasına yapıştırılır ve üzerinde ak ma, gözenek ve sarkma bırakılmaz. Fenollü sül yen boya tabakalarının veya fenollü süyen ile fe nollü alüminyum boya tabakaları arasındaki ku ruma süresi tatbik edilen boya filminin tama mile kuru hale gelmesi için İstenilen zamanın ü zerinden 48 saati tecavüz etmemelidir. (**) (Bir boya filminin tamamiyle kuruduğuna, baş par makla düz boya filmine ortalama bir basınçla bastırılıp 90° döndürüldüğünde boya filminde bir bozulma veya yerinden çıkma görülmediği za man hükmedilebilir.)

Kalınlıklar, tasvip edilen bir kuru film kalın lık göstergesi ile ölçülür ve boya tabakasının herhangi bir noktasındaki kalınlık tayin edilen minimum değerden az olmaz. Tamamlanan boya

sisteminin tamamiyle kurumasından sonra bir Elcometer veya uygun bir ölçü aleti ile kuru film tabakasının toplamı üzerinde (kaç kat is tenmiş İse) yapılacak kalınlık ölçüsü kabule esas alınır.

Sülyen astar boya, (Red lead priming paint) normal yahut fenol reçinell alüminyum boya (Regular or phenolic resin aluminum paint) ve makina boyası iyi bir tatbikat için icab ederse inceltilebilir. İnceltme için madeni ispirto (mi neral splrit) kullanıldığında bu maddenin mik tarı minimum seviyede tutulur ve hiç bir halde boyanın her bir 3,785 litresi için 0,4732 litreden fazla olmaz. Soğuk ve sıcak tatbikat katran bo yaların incelülmesine müsaade edilmez. Diğer malzemelerin inceltilmesi mümkündür.

Eğer tatbikat dolayısiyle Islahat icab ediyor sa, soğuk tatbikli boya su banyosu içinde ve 38° C yi geçmiyecek şekilde ısıtüabilir. Boyanacak parçanın veya muhitinin hava sıcaklığı 7.2°C in altında ise boya tatbik edilmez. Vinil reçineli (Vinyl resin) boyalarda bu sınır 4.5 °C dir. Boya tatbikatı, boyanacak sathın ve havanın sı caklık ve rutubet şartlaman tekasüfe değil bu harlaşmaya müsait olduğu hallerde yapılır.

Soğuk tatbikli katran boya (CA 50) ve sül yen astar boya fırça ile, fırça tekniğine uygun olarak tatbik edilebilir veya bir hava basınçlı püskürtme teçhizatı ile malzeme üzerine boya serpilip fırça ile düzgün bir yüzey elde edilecek şekilde boya yapılabilir.

Renk farkları taleb edildiği yerlerde, her 3,785 litre boya için 85 gr. dan fazla farklı renk de boya kullanılmamak kaydı ile hafif renk de ğiştirme yapılabilir.

Tayin edilen malzemenin tatbikatı aşağıdaki şekillerde yapılır :

Tip II sülyen astar boyanın her 3,785 litresi en çok 46,45 m* lik yüzeye, Tip IV sülyen astar boyanın her 3,785 litresi en çok 41,8 m* lik yüze ye sürülür ve birinci tabakadaki kuru boya fil mi tabakasının kalınlığı 0,0254 mm. den az ol maz. Birinci kat boya fırça ile, diğer katlar fır ça veya püskürtme ile yapılır.

Ancak, Tıp n sülyen astar boya basınçlı te mizleme ile artıklar, pas, boya veya diğer ya bancı maddelerin temizlendiği satıhlarda püs kürtme usulü ile tatbi kedilebilir.

Birinci kat boyadan sonra vve müteakip bo yamadan önce, bütün perçinler, kaynaklar, cıva talar, dikiş yerleri, keskin köşeler ve kenarlar (**) Not : tmalâtçtmn verinde en as bir kat fenol alüminyum boya tatbik edilmiş ise Tip IV sülyen boyanın tatbiki mecburi ol yabilir.

rengi hafifçe değiştirilmiş, boya Ue boyanır. Bir birini takıp eden boya tabakalarının rengi İB si yah kullanmak suretiyle farklı hale getirilir.

Temizleme mayii (Metal conditioner) asite mukavim bir kap iğinde bir ölçü mayii ve 3 ölçü temiz su karıştırmak suretiyle sulandırılır. Ka rışım püskürtme, daldırma veya fırçalama su retiyle tatbik edilir, ve madeni yüzey üzerinde 2 ilâ 10 dakika kalmasına müsaade edildikten son ra tercihan sıcak olan su ile temizlenir ve yüzey tamamile kurumaya terk edilir.

(Not: Karışım kuvvetlice bir asit olduğu için kullanma ve elleme için kâfi koruma tedbiri alınmalıdır.)

Yarıkları doldurucu VR 6 Vdnil reçineli (Vinyl resin) boya için olan alüminyum boya ha riç diğer alüminyum boyalar püskürtme sure tiyle tatbik edilir ve normal alüminyum boyanın her 3.785 litresi en çok 46.45 m2.ye ve fenol re çineli alüminyum boyanın her 3.785 litresi en çok 37.16 m2 lik yüzeye tatbik edilir. Boyalar sa dece bir günlük ihtiyaca yetecek kadar miktar da, her 3.785 litre vernik karışığına 907.2 gr. alü minyum macunu karıştırılarak hazırlanır. Bi rinci tabaka boyasının rengi 2A mavi boyası ile karıştırılarak hafifçe değiştirilir. Son kat alü minyum boya üniförm görünüşlü tabii renginde olmalıdır.

Maklna boyası ve dekoratif hafif renk boya sı, .fırça, merdane veya püskürtme usulü ile ve her kat için 3,785 litresi 46,45 m* lik yüzeye sü rülmek suretiyle tatbik edilir.

Pasa mani olan halita, kaini ve uniform bir tabaka teşkil ederek tamamile yüzeyi örtecek şekilde, herhangi uygun bir metot ile tatbik edi lir

Son gövde boya tabakasının kabul edilebilen kuru film tabaka kalınlığı en az 0,2 mm. olma lıdır. Tamamlanmış sistemin kuru film tabaka kalınlığı en az 0.254 mm. olmalıdır

Malzeme spesifikasyonlarında tayin edilme miş olanlar için yukarıda işlenmiş minimum ku ru film tabakası kalınlığı temini gayesiyle şu değerler bir kriter olarak kabul edilebilir :

Astar boya için, 3,785 litre, 23,22 m2 lik yü zeye, Gövde boyasının her bir katı için 3,785 lit re, 13,935 m2 lik yüzeye. Son kat boya için, 3,785 litre, 18,58 m2 İlk yüzeye

Yüzey düzgünsüzlüklerının, tatbik edilen tek niğin ve aşırı püskürtme miktarının değişiklik leri elde edilen nihai boya örtüsünün değerine tesir eder. Fırça ile yapılan boya tatbikatında fırçaya boya biraz bolca alınır ve fırça acele ola rak sürülerek solvent'ln uçmasına ve fırça izle rinin teşekkül etmesine mani olunur. Bu boya sisteminin sadece bir kısmının atölyede yapılma sına müsaade edilmez.

Püskürtme tatbikatı için basınç kabı teçhi zatı kullanılır ve bu teçhizat zerrelendirme ba sınçlarında (7,031 Kg/cm 2 basınca kadar) çalış maya uygun olmalıdır. Tatbikatta püskürtülen boyanın yüzeye çarpmadan önce aşın bir şekil de uçarak zail olmasına mani olunmalıdır. Yüzey üzerinde kesiksiz bir ıslak boya filmi elde ede bilecek şekilde püskürtme tabancasının her bir darbesi bir evvelkinin üzerini saracak şekilde yapılır. Sarkmalara mani olmak ve minimum bir kuru film tabakası temin etmek İçin püskürt me tabancası ile bir kaç kere üzerinden tekrar tekrar geçmek icab edebilir. Bu işin gerektiği yerlerde her bir ilâve geçiş darbesi bir evvelki geçiş ile dik bir açı teşkil edecek şekilde yapıl malıdır. Biriken aşırı püskürtmeler fırça veya

VR 6 Vinil reçineli (Vinyl resin) boya :

Boyama Tipi

Tabaka Adedi ve Renkler

Tatbikat Metodu

Minimum kuruma 7aınanı

Koyu gri

Fırça

4 Saat

Gövde

Üç veya daha fazla kat (*) Kırmızı ile bağla mak üzere birbirini ta kip eden renkler kırmı zı, gri, kırmızı.

Her bir tabaka için 12 saat

Son kat

Alüminyum veya açık gri boya maddesi karı şımlı, 2 veya daha fazla tabaka. (Hangisi taleb edilirse)

Her bir tabaka arasında 12 saat ve son boya ta bakası tatbikinden son ra servise girene kadar en az 10 gün.

(*) Gövde boyası olarak 'kullanılan kırmızı boya ilâve olarak ve ilk boya tabakasının tatbikinden 4 saat önce perçinlere, kaynaklara, cıvatalara, dikişlere, keskin köselere ve kenarlara tatbik edilir.

Elektrik Mühendisliği 117.

vakum üe giderilir. Gövde boyasının son katı ü zerlnde ilk nihai boya tabakasının tatbikinden önce yapışmış, tozlar ve aşın püskürtme artık ları hafif bir zımpara yapmak suretiyle giderilir. Boyanın inceltılmesı boya imalâtçının tavsiyesi ne göre yapılmalıdır.

Bütün vtnil (Vinyl) boyalar aynı imalâtçıdan satın alınmalı ve son kata sürülecek alüminyum boyalar hariç diğerlerinin karışımları hazır ol malıdır. Son kata sürülen alüminyum boyalar tatbikattan hemen önce VR 6 Vinil reçinelı (Vinyl resin) boya için her 3,785 litre temiz kaplama tabakası solüsyonuna (Seal coat so lution) 0,680 gr. alüminyum macunu karıştırıla rak hazırlanır. Nihai alüminyum boya tabakası düzgün bir görünüş arz edecek şekilde fırça iz lerinden ari olmalıdır.

VB 3 Vinil reçinell (Vinyl resin) boya :

Ta Boyanm baka tatbik (Kat) şekli

Minimum kuruma zamanı

1 Fırça (*)

2 Püskürtme

3 Püskürtme Dördüncü tabaka tatbik edile cek ise 12 saat yahut sadece 3 tabaka tatbik edilecek ise servise girmesinden en az on gün önce.

4 Püskürtme Ssrvıse girmesinden en az 10 gün önce.

(*) Farklı renkli ilâve bir kat boya tabakası bütün perçinler, kaynaklar, cıvatalar, dikişler, keskin köseler ve kenarlar üzerine, kuruyabilmesı içm ikinci boya tabakasından 4 saat önce tatbik edilir

Boya en az (0.127) (0.152) mm. kuru film tabakası elde edilecek şekilde 3 4 veya daha faz la kere tatbik edilir. 4 veya daha fazla tabaka istendiği yerlerde, kabul edilebilen kuru film tabaka kalınlığı en az (0.152) mm. olmalıdır, istenilen kuru film tabaka kalınlığını temin et mek için ilâve boya katları tatbik edilen yerler de son kat boyanın rengi yukarıda tarif edildiği şekilde olmalıdır.

Malzeme spesı£ıka3yonlarında istenilen hu suslar tarif edilmemiş ise, genel olarak her 3.785 litrenin 21 m? lik yüzeye tatbikinde tak riben 0,043 mm. kalınlıkta hır kuru film taba kasının temin edileceği kabul edilebilir. Yüzey düzgünsüzlüklerinın, tatbik edilen tekniğin ve aşırı püskürtme miktarının v.s. değişiklikleri el de edilen nihai boya örtüsünün değerine tesir eder.

Fırça ile yapılan boya tatbikatında fırçaya boya biraz bolca alınır ve fırça acele olarak sü

rülerek solvent'in uçmasına ve fırça izlerinin te şekkül etmesine mani olur.

Püskürtme tatbikatı için basınç kabı teçhi zatı kullanılır. Bu teçhizat zerrelendirme basınç larında (7.031 Kg/cm2 basınca kadar) çalışmaya uygun olmalıdır. Tatbikatta, püskürtülen boya nın satha çarpmadan önce aşırı bir şekilde uça rak zail olmasına mani olunacaktır. Yüzey üze rinde kesiksiz biı ıslak boya filmi elde edilebile cek şekilde püskürtme tabancasının her bir dar besi bir evvelkinin üzerini saracak gekilde yapı lır. Sarkmalara mani olmak ve minimum bir ku ru film tabakası temin etmek için püskürtme ta bancası ile bir kaç kere üzerinden tekrar tekrar geçmek icab edebilir. Bu işin gerektiği yerlerde her bir ilâve geçiş darbesi bir evvelki geçiş üe dik bir açı teşkil edecek şekilde yapılır. Boya ların renklerinin birbirlerine uymaları taleb e dılmez, ancak son kat da kullanılacak boyanın uygun renkte olması istenir.

Bütün Vinil (Vinyl) boyalar aynı imalâtçıdan hazır karışım olarak alınmalıdır.

Boyanm inceltilmesi imalâtçının tavsiyesine göre yapılır ve hafif renk değiştirmelere müsaa de edilmez. Beton için olan tatbikatta birinci ta baka boya, iki kısım boya ve bir kısım inceltici (thtnner) karıştırılarak kullanılır.

Soğuk tatbikli kömür katran astar boya (Coal tar primer), CTP 1, düzgün bir kaplama tabakası temini için fırça, püskürtme veya dal dırma metodu ile tatbik edilir ve 32.5 ilâ 37 m' İlk yüzeyi kaplamak için 3.785 litre boya kul lanılır. Astar boyanın, ^İft boyaya yapışmasını temin içm, uygun bir müddet kurumaya terke dilmesi lâzımdır.

Zift boya (Coal tar pitch), CTP 1 astar bo yasının üzerine sıcak daldırma ile tatbik edilir. Daldırma tankı bir mafsal mekanizması üzerine kolayca yerleştlrüebilmelidir. Isı, tankın altın da ve kenarlarından Uniform olarak tatbik edilir ve alevin tanka direk olarak temas etmemesi sağlanır. Izgaralar gömüldüğünde zift sıcaklığı nın 193 204,5 °C arasında Olması temin edilmeli dir. Zift sıcaklığını gösterir termometreler tan kın uygun yerlerine yerleştirilir. Zift, 15 dakika yı geçmeyen aralıklarla bir el karıştırıcısı veya mekanik vasıta ile çalkalanır. Ziftin tank içinde katılaşmasına mani olunmalı ve işletmeye bir müddet için ara verildiğinde, zift tankdan temiz ve kapalı kaplara alınmalıdır. Yeni bir şarj için, ısıtma derecesi; zifti yumuşatacak ve onu 1 İla 2 saat içinde tatbikat sıcaklığına getirecek şe kilde ayarlanır. Izgaraların daldırma peryodu iyice yapışmış 1.6 ilâ 2.4 mm. kalınlığında bir üniform boya tabakası teşkil edecek şekilde ol malıdır. Tabakanın yapışma derecesi AWWA Standard şartlarının C203 57, Kısım 2.4.4 (5) a

da kayıtlı test usulüne, göre tayin edilir. ASTM D 5 52 ye göre test edildiğinde, ızgaralara tat bik edilen ziftin işleme derecesi 7 den az olma malıdır. Daldırmadan ve damlamaların kesilme sinden sonra her bir ızgara, zift soğuyana ve sertleşene kadar asılı bir şekilde tutulur. Bo yanmış ızgaraların kaplaması sarkma, yuvarla ma ve diğer hasarlara karşı korunmalıdır. Ko ruma; perdelemek, hafif su serpmek, badanala ma veya alüminyum boya gibi sıcaklık aksetti ren tatbikatlarla yapılabilir. Mamafi, boyan mış ızgaralar montajdan sonra güneg ışığına di rek olarak açık bulunacaklar ise bunlar daimi daldırılana kadar badana veya alüminyum boya ile tamamen kaplanmalıdırlar.

Soğuk tatbikll katran boya CA 50, (Coal tar paint), özel olarak bir kay boya istenmemiş olan yerler hariç diğer yerlerde en az 0.5 mm. toplam kuru film kalınlığı temin edilecek şekil de bir çok tabaka olarak tatbik edilir. Her bir tabaka için 3,785 litre boya takriben 11.61 m2 yi kaplıyacak şekilde tatbik edilmelidir. İlk ta baka boya fırça ile diğer tabakalar fırça veya püskürtme ile yapılır. Eğer püskürtme usulü tat bik ediliyor ise, ağır gövdeli malzemelere tatbik edilebilen hususi tip püskürtme teçhizatı kulla nılır. Boyanın inceltilmesine müsaade edilmez.

Zift emülslyonlu boya (Bituminousemulsion paint) her 3,785 litresi, 14 m= yi örtecek gekilde fırça veya püskürtme İle tatbik edilir.

Katran astar boya (Coal tar prüner), sente tik reçine astar boyası (synthetlc resin primer), katran boya (Coal tar enamel) ve bunlarla ilgi li zalzemelerin tatbikatı (American water Works Association Standard Specificatlons AWWA C 203) e uygun olarak yapılır. Sentetik reçine astar boyası (Synthetic resin primer) çabuk kuruyacak vasıfta olup soğuk olarak fır ça veya püskürtme usulü ile tatbike uygun olur. Sıvı bir boya tabakası hasıl edecek olan astar boya içinde, klorlanmış lâsitk (Chlorlnated rubber), sentetik plâstik (Synthetic Plasticlzer) ve solvent ihtiva eden bir mahlul şeklindedir. Sentetik reçine astar boya için imalâtçı en az 5 sene bir servis tecrübesi geçirdiğine dair ser tifika vermelidir.

İş yerinde astar boya ve katran boya tatbi katı AWWA standardının 3.1.1, 3.12, ve 4.3 kı sımlarında (boru çapları gözönüne alınmadan) (*) tarif edildiği şekilde yapılır.

(**) Isıtma kazanı, boya sıcaklığının kayıt larını devamlı olarak tesbit edebilmek için oto matik zaman sıcaklık kaydedicisi ile teçhiz edilmelidir. Elle yapılan tatbikatta, boyanın ısıt ma kazanından alındıktan sonra tatbik edilme safhasına kadar istenilen sıcaklıkta muhafazası nı temin edebilmek için elektrikle ısıtılan kova lar kullanılır.

Boyama sırasında, kifayetli havalandırma ve aydınlatma temin edilmeli ve işçilerin korunma sı İçin gerekli emniyet tertibatı alınmalıdır. Katran boya tatbikatı bu gibi işlerde tecrübeli ve kalifiye iğciler tarafından yapılır.

Çelik boruya tatbikattan sonra elde edilen boyanın yapışma derecesi lâboratuvar test lev hasında tesbit edilip istenilen yapışma derecesi ne eğit olmalıdır. İyi bir yapıgma temini için eğer ihtiyaç varsa bir ısı lâmbası veya uygun bir tertip kullanılır.

Mekanik bağlantı ile birleştirilecek katran boyalı boruların her parçasına, bağlama ve mon taj sırasında kesilip kopmalarına mani olmak üzere geriye doğru hafif meyilli (10 45°) yapıl mış olan kenar kısımlar katran astar boya ile boyanır.

Katran boyalı borular, 66 °C dan sıcak ve —29° C dan soğuk olmayacak şekilde korunmalı dırlar. Soğuk havalarda borular üzerinde çalışı lırken çatlamamaları, kenarlarının küçük par çalar halinde kopmamaları veya katran boyala rın dökülmemeleri için hususî bir dikkat sarfe dllmelidir. C 203 57 AWWA standard şartname sinin 4. cü kısmının gerekli maddeleri boyalı boruların taşınması ve üzerlerinde işlem yapıl ması hallerinde tatbik edilir. Montajdan sonra, badana yerine harici yüzeylerinin son katı alü minyum boya yapılacak olan borular temizlenir, astar boya sürülür ve güneş ışıkları tesiri ile boru sıcaklığının aşırı derecede yükselmesine manı olmak için astar boya tatbikinden hemen sonra alüminyum boya tatbik edilir.

Cam pamuğunun kullanılacağı yerlerde, cam pamuğu boya tabakası kalınlığının yarısından fazla olmayacak şekilde boyaya gömülür ve ya pıştırılır. Her bir cam pamuğu sargısı bir evvel ki sargıdan en az 25,4 mm. taşacak şekilde sarı lır.

Cam pamuğunun el ile tatbikatı asbest keçe ve kraft kâğıdı, kabul edilecek bir metoda ve AWWA şartnamesinin A. 311 kısmında mekanik tatbikat için koşulan şartlara uygun olmalıdır. Kraft kâğıdının çivi ile iliştirilmesi kenarlardan taşırılmış keçeler araşma sızdırılmış boya vası tası İle yahut keçe ile kraft arasındaki kesiksiz boya çemberi vasıtası ile olur.

(*) Mevcut AWWA şartnameleri katran boya tat bik edilecek kaynakla birleştirilmiş borular için 68,6 cm. çapı minimum ebat göstermek tedir. 68,6 cm. çavdan küçük borular için şartnamelerde, dahili irtibat astarlaması talep edilerek kaynaklı irtibat yapılmasına lüzum gösterilmedikçe mekanik bağlantılar yapılma sı uygun görülmüştür 61 cm den küçük ebat ta kaynakla irtıbatlandırılmış boruların nor mal olarak içerden katran boya ile astarlan masına lüzum yoktur (**) Büyük miktarlarda boya tatbikatı yapılmıya cağı zaman bu hususdan vazgeçilebilir.

Elektrik Mubendlsliffl 117

lienıg çaplı borulara katran boya tatbikatın da Vegetal tampon (Tampico fiber daubers) ye rine hususi cam bezi (glassmops) nin kullanıl masına müsaade edilir : Şu gartlakl, bu tatbik şekli borunun alt tarafındaki 120° lik kısma (Borunun en alt noktasından her iki tarafa doğru altmışar derecelik) inhisar edecek ve bo runun yatayla yaptığı meyil 250° den fazla olma yacaktır.

Katran boyalı şerit (bant) :

îş yerinde yapılan kaynak bağlantılarında, açıkta bulunan satıhlar temizlenerek katran as tar boya ve astar kürü tatbik edildikten ve me kanik bağlantıların kir ve diğer yabancı artık ları giderilip katran boya ile boyanarak elekt rikli dedektörle muayenesinden sonra katran bo yalı şerit tatbik edilir.

Bandın iki katının kalınlığı, bitişik boruların sonlarındaki, bağlantılar ve irtibatlardaki bü tün noktaları örtmelidir. Bandın sarılmasında, üstteki sargı alttaklnden en az 12.7 mm. ve uzunlamasına doğru eğer varsa son sargı kena

rı en az 76,2 mm. taşınlır. Bant ambalajı (sar gıları) keçe ve kraft kâğıdı sargısının soyuldu ğu (temizlendiği) yerden katran boyalı borunun üzerine, doğru en az 76,2 mm. kadar uzatılır. Mekanik bağlantılar üzerinde, bağlan'.ı parçası nın (Coupling) çevreside boyalı sathın bütün noktalarına intibak edebilecek ve altında bir boşluk kalmıyacak şekilde banda, sıcak olarak şekil verilir. Tamamlanan irtibat veya bağlantı sargıları kesiksiz bir kaplama temini için elek trikli dedektörle ölçülür. Katran boyalı bandın ısıtılması ve işleme tarzı imalâtının talimatına uygun olmalıdır.

Müracaat edilen kaynaklar :

1 — Bureau of Reclamation'nın boya şartname lerinden.

2 — Corrosion Control Reporter Summer, 1963 volume 14, Number 2

3 — Hidroelektrik tesislerde boya işleri ve De mirköprü Barajında tatbikatı Saim Evizi DSİ. Yayınlarından.

r~

ÜYELERİMİZİN DİKKATİNE

Üzücü icra takibatına maruz kalmamak, icra ve avukatlık masrafla rını ödememek ve diğer birçok ana meselelerimiz yanında bu konuyla fu zuli meşgul olmamamız için alâkanızı beklemekteyiz.

1 — Borçların muayyen taksitlerle ödenmesi kabildir,

2 — Ankara ve İstanbul'daki üyelerimiz haber verdikleri takdirde borçları iş yerlerinde tahsil edilebilir,

3 — Her türlü ödemeler aşağıdaki hesaplara veya Odaya yapılabilir: T. C. îş Bankası Yenişehir Şubesi No : 511 T. C. Ziraat Bankası Yenişehir Şubesi No : 13806 Yapı ve Kredi Bankası Yenişehir Şubesi No : 5346

4 — İstanbul Şubesi ödemeleri aşağıdaki hesaba yapılabilir : T. C. İş Bankası Galata Şubesi No : 4213