KARABÜK DEMİR VE ÇELİK İŞLETMELERİ VE BU İŞLETMELERİN YURT EKONOMİSİNDE OYNADIĞI ROL

Karabük Demir ve Çelik İşletmeleri ve Bu i: Ekonomisinde Oynadığı Rol

in Yurt

Yazan: Kubilây OANBAY

Elekt. T. Müh. K.D.Ç.

Bu yazımızda, yurdumuzun ilk ağır sanayi tesisleri olan Karabük Demir Çelik Fabrika ları hakkında kısaca bilgi verilecek ve ekonomimizde oynadığı rot belirtilmiye çalışılacaktır.

OtRİŞ:

Ağır sanayi deyiminden, özellikle Demir Çelik Sanayii kasdedilmektedir. Ulusların refah ve medeniyet seviyelerinin belirtilmesinde degi gik kıstaslar kullanılır. Nüfus başına düşen mil lî gelir veya elektrik enerjisi sarfiyatı veya çe lik istihsali çok kere refah seviyesinin bir ölçü sü olmaktadır. Bir mukayese İmkanı vermesi bakımından, bazı memleketlerin nüfus başına düşen senelik ham demir istihsali aşağıya çıka rıl mı ştır.

Kuvvet Santralı I. Kok Fabrikası I. ve n. Yüksek Fırınlar Şakuli Boru Fabrikası Çelikhane (75 er tonluk

4 ocak) 28 Uk Haddehane

16 Uk Haddehane

Saç Haddesi

Sülfürik Asit ve

SUperfosfat Tesisleri

Haziran 1939 Temmuz 1939 Eylül 1939 Kasım 1939

Ocak 1940 Nisan 1940 Temmuz 1940 Ocak 1941

Haziran 1944

1964 yılında (kg. olarak)

Rusya İtalya

Yugoslavya 52

Bulgaristan 43

Türkiye 12

Makinanın insan hayatına girmesiyle birlikte çelik, hergün biraz daha ehemmiyet kazanmış tır. Bugün artık çeliğe, sanayinin esas maddesi tabir caizse İskeleti gözüyle bakılmaktadır. Bu gerçeğin memleketimizde hissedilmesi sonucun da, Cumhuriyetin kuruluşunun üçüncü yılı içeri sinde, Demir Çelik sanayii için etUdlere başlan mıştır. Demir çelik üretiminin rantabl olması için; tesislerin, esas ham maddelerin yakınında kurulması gerekirken, o zamanın savunma anla yışı sebebiyle Zonguldak kömür havzasından 122 Km. daha içerde bulunan Karabük, tesis ye ri olarak seçilmiştir. 1937 yılında ağır sanayi ih tiyacını karşılayacak rezervi haiz demir cevheri yatakları henüz keşfedilmemiş bulunduğundan, bütün etüdler demir cevherinin ithal edileceği esasına uygun olarak yapılmıştır. Nihayet 1937 yılında İngiltere ile 2.500.000. £ tutarında bir kredi anlaşması imzalanmış ve iğler ilk olarak H. A. Brassert Firmasına ihale edilmiştir. 3 Ni san 1937 de ilk temel atılmış ve tesisler sür'atle tamamlanarak aşağıdaki sıra İle lşletmiye alın mışlardır :

Yukardaki tarihlerden anlaşılacağı üzere, bütün bu tesisler, İkinci Cihan Harbinin doğur duğu güç şartlar altında işletmeye alınmıştır. Daha sonraki senelerde imkânlarımızın ve mem leket ihtiyaçlarının çok artması sebebiyle İlk te sisler aşağıdaki sıra ile tevsi edilmişlerdir:

Mayıs 1952 de H Kok Fabrikası Şubat 1953 de Slnter Tesisleri Nisan 1954 de Savunma Boru Fabrikası tamamlanmıştır.

İşletmelerimiz, 1955 yılında Sümerbank'tan ayrılarak müstakil bir Genel Müdürlük olmuş ve müteakiben daha şümullü tevslat hamlesine girişmiştir. Bu cümleden olarak:

1960 Nisanında; tav çukurları, blok haddeha nesi ve 28"llk profil haddehanesi,

1962 Aralığında; m. Kok Fabrikam ve Tali İstihsal tesisleri,

1962 Aralığında; m. Yüksek Fırın (Bu fırın bilâhare delinmiş ve arızası 1964 de giderilmiş tir.)

1963 Nisanında; 150 ger tonluk 6 adet çelik ocağı tamamlanarak işletmeye alınmışlardır.

Bunlardan başka hâlen'montajı devam eden' ve tecrübe çalışmaları İçerisinde bulunan tesis ler de mevcut bulunmaktadır. Henüz işletmeye;' alınmamış tesislerden; Kontlnü Çubuk İnce Pro fil ve Band Haddehanesi İle Çelik Konstrüksiyon

Atelyesınin montajı İkmâl edilmiş olup tecrübe çalışmala'nna. başlanmıştır. 1967.: yılında faaliye te geçecek olan Pik Çelik Dökümhanesinin mon tajı hızla devam etmektedir. İşletmelerimizin ünitelerini kısa bir şekilde görtükten sonra, ma mullerimiz hakkında bazı rakamlar vermek fayda lı olacaktır.

SÜLFÜRİK ASİT VE SÜPERFOSFAT FABRİKASI MAMULLERİ

60° Be sülfürik Asit 66° B<§ Sülfürik Asit Süperfosfat

19.000 8.000 3.000

Fiili istihsal (ton) 1965 Yılı

16750 6709 3376

88,2 83,9 112,5

TABLO: I istihsal Edilen Sülfürik Asidin Karekteristliği

Evsaf

Görünüş B6 % H2 SO4 % Fe Kızdırma artığı

60° B6 Teknik Sülfürik Asit

Hafif bulanık ve hafif renkli 58° (en a z ) . 74,36 (en az) 0,05 (en çok) 0,15 (e.n çok)

66° B6 Teknik Sülfürik Asit

Hafif bulanık 65°,50 (en az) 92,5 (en az)

0,10 (en çok) 0,20 (en çok)

SUperfosfat

H,O fo mecmu P2O5

% suda P2O3 münhal

11,50 (en çok) 18,0 (en az) kuru maddede 16,0 (en az) kuru maddede

% H PO.| (asidite) 3 P, O 5

7,0 (on çok) kuru maddede

5,0 (en çok) kuru maddede

Fabrikanın imalât çeşitlerinden iki örnek aşa ğıdakl tablolarda verilmiştir.

Savurma Boru Şakuli Boru Fab. Kalıp Pla. Muhtelif döküm

BORU FABRİKALARI MAMULLERİ

20.000 ' 12.500 ., 8.000 • *. . .1.000

1965 Yılı Fiili istihsal (ton)

13438 10867

7032 1143

67,2 86,9 87,9 114,3

TABLO : II

MAMUL NORMLARI

FONT BORULAR SOKETLÎ

A Tipi (6 kg/cm2 tazyikle tecrübe edilmiştir.) DÇ 2001 — 353107/30

ÖlçOler mn.dıf.

Kutur Nominal Et Kaim. Dış Kutur Kutur Dış Kutur Tekmil boy Kavis Nısıf K Kavis Nısıf K Dış Kutur 1 Metre Soketsiz 4 Metre Soketli

Kısa igaret : Font Boru 250 9 A. 2001 SOK E T

KORDON

AĞIRLIK

il S B

Da ts

75 9.6

95 115 165

]0

13 16

11 105

16 18.50 81 14

100 9.9 J20 140 190

11 130

16 24 68 107.70

12 fi 10.4 148 358 226

P9 178

13 158

17 38.30 147.60

150 10.9 175 195 259

89 178

H 185

19 40.40 178.60

200 11.9 229 2V9 315 102 204

14 239

19 58.40 259.00

250 13.2 282 302 376 102 204

14 292

19 80.40 334.60

300 14.0 329 349 431 102 201. 38

14 339

19 99.20 436.40

350 14.5 381 401 489 114 228

16 391

22 120.00 534.30

40 J 15.2 433 453 547 114 228 ' 41

16 443

22 143.50 634.30

450 16 0 486 507 607 114 228

18 495

25 169.00 7 5 . 5 0

500 16.5 537 559 663 114 228

18 547

25 L94.00 861.30

550 17 3 583 611 723 127 254

19 599

25 223 00 1000.00

600 18.0 640 652 778 İ Î 7 İ 5 1

22 650

25 254.00 1136.00

KOK FABRİKALARI MAMÜLLERt

Mamulü» Cinsi

Kok Kok tozu Ham katran Ham benzol Amonyum sülfat Solvent naftalin Motor benzolü

Ham antrasen Yağlar Yol katranı RT 9 Zift Ham naftalin Saf nahtalin

xiluk kapasite (ton)

820000 . 50000 47000 . 10100 7200 300 6500 100 5100

32000 5200 1450 1100

728202 45088 42625 7975 6236 135 6542 32 3786 30669 4215 1146 376

88,8 90,2 90,7 79,0 86,6 45,0 100,6 32,0 74,2 95,8 81,1 79,0 34,2

Çapı mm 40 60 75 80

1 2

2 3 4 2 3 4

2 8 4 5 2 3 4 5

TABLO: m MAMUL NORMLARI FONT BORULAR (SAVURMA SOKETLÎ)

40.0 dan 200 ® kadar LA, A, B, sınıfı Boıularm ağırlık toleransları normu D. Ç. N. 2034

LA SINIFI

A SINIFI

B SINIFI

Maks. Nor. Kg. • Kg.

Min.

8.4 17.5

8 16.5

7.6 15.5

9.5 19.5

18.5

8.5 17

10.5 22

20.5

9.5 19

46 . 44

51.5

46.5

. 54

100 • 124

ııs

>78

45T

234 • 222

Kok Fabrikalarının İmâlat çeşitlerini ve mamul normlau agağıya çıkaulmıgtır.

KOK FABRİKALARI MAMUL NORMLARI

TESHİN KOKU : Rutubet: En fazla % 5 10 mm. küçük parsa : En fazla % 5

DÖKÜM KOKU : Rutubet: En fazla % 5 40 mm. den büyük parça : En az % 95

Elektrik Mahendlsliftl 119

KOK TOZ :

Rutubet: En fazla % 5 10 mm. den küçük parça : En az % 90

AMONYUM SÜLFAT :

Serbest asit : En fazla % 0,1 Suda çözünmeyen : En fazla % 1 Azot miktarı : En az % 21

MOTOR BENZOLÜ :

öğülağırlık : 15° C de 0,865 0,880 Donma noktası: 3°Cden aşağı Teamül: Nötr Taplam kükürt: En fazla % 0,4 Distilasyon (hacmen) : 100°Ode geçen en az % 55 120°C de geçen en az % 80 145°C de en az %90

Renk : Yeni hazırlanmıg motor benzolü 2 cc desinormal potasyum dikramat ve 10 co desinor mal kobalt sülfatın 1000 cc ye damıtık su İle ta mamlanması neticeıinde verdiği renkten açık ola caktır.

BENZOL:

Distilasyon : 5 cc en az 79,0°C de ve 95 cc en fazla 80,5°C de distillenecektir. 5 cc ile 95 cc ara sındaki distilasyon farkı en fazla 1°C olacaktır.

TOLTJOL :

Distilasyon : 5 cc en az 109,0° C de ve 95 cc en fazla 112,0° C de distillenecektir. 5 cc ile 95 cc arasındaki sühunet farkı en fazla 1,5°C olacaktır.

KStLOL:

Distilasyon : 5 cc en az 135°C de ve 95 cc en fazla 145°C distillenecektir. 5 cc İle 95 cc arasın daki sühunet farkı en fazla 5°C olacaktır.

SOLVENT NARTA :

Distilasyon : 160°C de geçen miktar enfazla 10 cc 180°C de geçen miktar en az 90 cc olacak tır.

ZİFT :

özgül ağırlık : 15° C de az fazla 1,285 Kül : En fazla % 1 Damlama noktası (Kramer Sarnow) : 65 75"C Sıcak bezolde çözünmeyen : En fazla % 20

KREOZOT YAÖI:

özgül ağırlık : 15°C de 1,05 1,15 Su : En fazla % 1,5 Benzol çözünmeyen: Eser Distilasyon : 200°C'e kadar gezen en % 15 135°C'e kadar geçen en fazla % 30 Fenol: En az % 6 Bulanma: 320Cde olmayacaktır.

fazla

PRES NAFTALİN : Rutubet: En fazla % 1,5 Erime noktası : 78,0°C 78,8°C Dış görünüş : 42 cm. çapında ve takriben 8

8 cm. kalınlığında sıcak pres edilmiş kalıplar.

SAF NAFTALİN : Erime noktası : En az 79,7°C

HAM ANTRASEN : Saf antrasen miktarı: % 25 32

SITMA MÜCADELE YAĞI : özgül ağırlık : 15°C de 0,9 1,02 Fenol: En az % 5 (hacmen) su üzerinde ho mogen yayılacaktır.

KATRAN BOYASI :

Renk : Parlak siyah (sıvı halinde) Su miktarı: En fazla % 2 Distilasyon: 200° Ce kadar en az % 30 (hacmen) 300°C'e kadar en az % 40 (hacmen)

RT 2 YOL KATRANI :

Spesifik viskozite (engler 40°C) : 8 13 özgül ağırlık : 25°C de en az 1,08 Bıtum miktarı : En fazla % 2 Distilasyon : 270°C'e kadar (ağırlıkça) en fazla % 7 270°C'e kadar (ağırlıkça) en fazla, % 35 300°C'e kadar (ağırlıkça) en fazla % 45 Su miktarı (hacmen) : En fazla % 2

RT 9 YOL KATRANI :

Yüzgeç tecrübesi : 32°C de 120 200 saniye özgül ağırlık : 25°C de en az 1,14 Bitum miktarı (ağırlıkça) : En az % 78 Su miktarı (hacmen) : En fazla % 0,5 Distilasyon: 170° C e kadar ağırlıkça en fazla % 1.270° C'e kadar ağırlıkça en fazla % 15 300°Ce kadar ağırlıkça en fazla % 10

KARBOL YAĞI:

Fenol ver homologları : En az % 25 (1,1 öz gül ağırlıklı NaoH üe çözünebilir.)

Distialsyon: 170°C'e kadar en fazla % 5 210°C'e kadar en az % 90

Su : En fazla % 2

SUSUŞLAŞTIRILMIŞ HAM FENOL :

Su : En fazla % 1 Fenol : % 26 30 Krezoller : % 60 65 Xylenoller : % 3 6 (1) Lüzumu halinde. Kok Fabrikaları Müdürlüğü ile mutabakat temin edilerek yukarıda bahis konusu mamuller tanzim edilecek yeni şartna meye göre imâl edilebilir.

(2) Şartnamedeki evsaf yalnız Kok Fabrikaları de polarında garanti edilir.

,*}Y.JJKSEK F.IRIN MAMULLERİ : Mevcut üç Yüksek Fırının toplam yıllık kapasitesi 600.000 ton'dur.

Yühk İmalât Programı (ton)

1965 «Kılı Fiili İstihsal (ton)

Mayi maden Pik Toplam istihsal

141000 124000 470000

320831

94,1

103610

83,5

425711

90,6

Yüksek Fırınlardan alınan mayi madenin büyük bir kısmı Çelikhaneye sevkedilır Bir kısmı ise kalıplara dökülerek pik olarak piyasaya veıillı. Piklere ait özellikler :

Adı

Hematit I Pik demiri

» II > »

Döküm I » »

Döküm II » »

» III » »

Çelik I » »

>

n » •»

Temper » *>

Sembolü % Si

7c Mıı

%

%S

H.l

2,35 3,00 0,60 1,20 0,20 Max

H2'

1,30 2,30 0,60 1,20 0,20 Max

D.l

2,20 2,80 0,70 1,10 • 0,70 1,10

0,5 Max

D.2

3,30 2,20 0,50 1,10 0,60 1,10 • ' 0,05 Max

D.3

1,30 2,20 0,50 1,10 1,00 1,40

ç.ı

1,00 1,30 0,70 1,40 0,20 Max

0,06 fMax

Ç.2

1,00 Max 0,70 140, 0,20 Max

T

0,70 1,50 0,60 Max 0,20 Max

ÇELİKHANE MAMULLERİ

Çehkhanenin yıllık kurulu kapasitesi 6000 000 ton dcğermdsdir. Fiili istihsal :

Mamul Cinsi

Yıllık İmalat

Programı (ton)

450500

. 428084

95,0

Elek. Çelik Ocağı

74,6

çeliklerin karakteristikleri tablo IV, V ve VI da verilmiştir.

Çelik Cinsi

Ç. Tel (tellik) Ç. Y. (Çok yumugak) C. Platin İnce saç lar İçin) Ç. 34

Ç. 42

Ç. 50'

Ç. 60

Ç. Travare

Ç. Putrel

Ç.Ray

Ç. Greyder

Kazmalık

TABLO: IV I — KARBON ÇELİKLERİ (Ç GRUBU)

o

Mn

TERKİBİ

0.06 0.11

0.08 0.12 0.35 0.45

En çok 0.12

0.12 0.15

0.35 0.45 0.35 0.45

0.16 0.22 • 0.42 0.50

0.30 0.40 0.45 0.60

0.40 0.50 0.55 0.75

0.55 0.65 0.60 0 80

0.22 0.50 0.60 0.70

0.45 0.50 0.85 1.00

0.80 1.00 0.75 1.06

40/G60

50/.80

— 0.80 0.10 0.15 0 25 0.15 0.25 0.08 0.10 0.08 0.10 0.15 0 25

0.30 .35

0.07 0 09

En çok . 0.06

En çok

U.UO

En' çok v.uo

En0 ç0o5k En çok

0.06

(% P + % S) en çok 0.10 (% P + % S) en çok 0.10 <%P t %S) en' çok 0.10 (%P + %S) en çok 0.10 (% P + % S) en çok 0.10 (.% P + '% S) en çok 0.10. (% P + % S) en çok 0.10 çok 0.10 çok 0.10 (% P + % S) en çok 0.10 (% P + % S) en çok 0.10 (%P + %S) en çok 0.10

TABLO: V — AZ ALAŞIMLI ÇELİKLER (ÇA GRUBU)

Çelik CİNSİ

C

TERKİBİ %

Mu

Cr

Ni

W

Ça. Bandaj çeliği 0.45—0.50

1.40

En çok —

ÇA. Tahta takım 0.50 0.55 0 60 0 70 En çok 0.30

ÇA. Bıçaklık

0.50 0 55 0.70 0 80 En çok — n 30

ÇA. Mangan çel 0.65 0.75 1 60 1.80 0.40 0 60 —

ÇA. Yaylık

0.50 0.55 0.80 0.90 1.40 1 70 —

ÇA. Dinamo Çel. En çok 0 20 0.35 1.80 2 30

0.10

ÇA. Hadde 28

0.50 0.55 0.70 0.90 0.40 0.60 0 90 „

ÇA. EN 15

0.10 0.17

0 30

0 30 1.25 1 75

ÇA. VCN. 15

0 25 0.32 0 40 0.80 0.35 0.30 0.70 1 25 1 75 —

ÇA. Soğuk Mer. 0.80—0.90

0.25 1.80 2.20

.—

(Bobin)

ÇA. Soğuk Zımba 0.35—0.55 0.25 0.30 0.50 1.00 1.00 1.50 _

4.00

En gok 0.05

TABLO : VI ÇELİKLERİN FİZİK EVSAFI

CER TECRÜBESİ

Kopma Mukave

meti

Kg/mm1

En az ' En az kopma uzaması %

Akma Kısa normal Uzun normal

sınırı

(Mecburi proporsi proporsi

değil)

Kg/mm! çubuk d 5 çubuk p 10

HUSUSİYETİ

Ç 34

34 42

42 50

Ç 50

50 60

Ç 60

60 70

70 85

Sementasyon yapılabilir, ateşe kay

nak yapılabilir.

Malzemenin ortasının sert olmasın

da pek mahzur yoksa, sementasyon

yapılabilir Ates.de güç kaynak ya

pılabilir

Sementasyon uygun değildir. He

men hemen ateşde kaynak yapıl

maz. Az su verilebilir.

Su verilebilir, ıslah edilebilir.

Yüksek derecede su verilebilir, ıs

lah edilebilir.

NOT

Yukarıda belirtilen mekanik evsaf normallze edilmiş veya A3 kritik sühunetinin bı raz üstüne ısıtılıp, sakin havada soğutulmuş malzcme içindir. Mekanik evsaf had deleme yönü veya elyaf istikametine paralel yön için muteberdir.

HADDE MAMULLERİ

Herüz tecrübe çalışmaları safhasında bulu nan Kontınü Haddehane hariç diğer haddehane lerin yıllık tam mamul kapasitesi 480 000 ton

kadardır. Haddehanelerin fııh istihsal durumu aşağıda gösterilmiştir.

Yıllık İmalftt Programı (ton)

34»lük Hadde Blum Kütük

278000 188000

28»lik Profil Haddesi Profll Plâtina Kütük

25000 10000 14000

28»lik Üçlü Hadde Kütük Plâtina Yuvarlak Ray Profiller

76250 40550

800 12200 20200

150000

16»lik Hadde Mamulü 12»lik Hadde Mamulü Saç Haddesi Mamulü Kesilmiş Saç

36000

22000 18000

1865 Yılı Fiili Tahakkuk İstihsal (ton) Oram %

304754 209857

110,0 111,7

17230 22197

8401 47828

74530 28931

1211 11825 20330 136827

40281

47820

25530 20199

68,0 222,0 60,0

97,8

97,7 71,3 151,3 96,9 100,6 91,8

111,8

97,6

116,0 112,2

Hâlen seri halde imâl edilen hadde mamullerimize ait karakteristikler tablolarda belirtilmiştir.

TABLO: VH

I PROFİLLERİ

•

Alan cm1

80 X 42

7.58 5.950 10

10.6

8.320 10 11

12OX 58

14.2 11.150 10.5

140X 66

18.3 14.4

160X 74

22.8 17. 90

200X 90

33.5 26. 30

260x113

53.4 41. 92

. 300x125

69.1 54.245

380 X149

107.

84. 00

TABLO: O. L PROFİLİ

Alan cm*

110X84

31.1

24.5

4.4

Eleictrilc Mühendisliği H9

TABLO: IX U PROFİLLERİ

I

Ebadı

Alan Kg/m Boy

h x b mm

65 X 42

9.03 7.090 8.5

80 X 45

U.

8.635 7—10

13.5 10.600 12

120x 55

17.

13.345 8 12

160x 65

24.

18 840 8 12

200x 75

32.2 25.280 8 12

260X 90

48.3 37.915 8 12

300x102

58.8 46.160 8—12

TABLO: X

DİĞER PROFİLLER

(1)

d) 50

50x 5OX 6

5.66

4.44

(2)

(2) 46

46x 83X 4

5.98

4.70

(3) 18.75 18.75X100X15

12.9

10. 1

(3) 18.75 18 .75x120x15 17.9

14. 1

(3)

k —t

TABLO: XI EŞİT KENAR KÖŞEBENTLER

b x d mm

Alanı

3.08

2.415

40 x

3.79

2.975

4.80

3 77

50 x

5.69

4.465

6.91

5. 42

60 x 8

9.03

7. 09

10 11.10

8.69

8. 7

6.830

65 X 9

11. 0

8.631

13. 2

10.36

9.40

7. 38

70 x 9 11.90

9. 34

11 14.30

11. 20

8 12. 3

9.655

89 X

10 12

15. 1 17. 9

11.850 14.050

10 8.5

14 20. 6

16.170

10 19. 1

15. 07

100 x 12 22. 7

17.820

14 26. 1

20.565

11 25. 4

19.940

120x 13 29. 7

23.310

15 33. 9

26. 61

14 40. 3

31. 63

150 x 16 45. 7

35.87

18 51. 0

40.03

Elektrik Mflhendisllgl 110

TABLO : XII

)

ÇEŞİT KENAR KÖŞEBENTLER

TU

1 T

L b x a x d mm

4 50X 40x

5 5 65X 50x 7 9 6 8 80x C5x 10 12 7 100X 75x 9 11

Alan

3.46 2.715

4.27 5.51 7 60 9 58 8.14 11 13 6 16 11.9 11.1 18.2

3 35 4 35 5.07 7.52 • 6.60 8.635 10'675 12.56" 9.340 11.85 14.285 •

J6 . 7 7 85 9 7 11 9.5 6.5 10 8.5

TABLO : XIV DÖRTKÖŞELER

a mm

26 2H 32 35 40 45 50 60

6.760 7.810 10 24 12.25 16.00 20.25 25.00 36.00

5 305 6.155 8 040 9 615 12.56 15.900 19.62S 28.26

11 10

7.5 65 9.5 8 6;5' 4.5

TABLO : XIII

YUVARLAKLAR ı'

d mm

Şg/m

0.785

0.617 1 12

1. 13

0.888

1. 54

1.208

2.01

1.580

2.55' " ' 2rG0Ö 12 "

3.15 " '2.465

3.80

2.980

4.52

3.549

11.5

5.310

4 165

6.160

4 830

8. 04

6.310

1 35

9.62

7.550

11. 33

8.9

12. 57 9.860

15. 91 12.480

19. 64 15.405' 11.5

28. 27 22.185

I 80 . 50. 27 39. 44"

78. 51 61. 62

n o • 95. 0 3 74.565

113.1

88.735

132 7

104.140

153.9

120 78

176.7

138, 65

Elektrik M.ühend.lslijji 119.

TABLO : XV LAMALAR

TABLO : XVII SAÇLAR

b x t ınm

10 35 x

12 İU 40 x 12 10 45 x 12 10 12 50 x 16 20 60 x 10 75 x 10 10 100 x ^

10 110 \

12 10 120 x 12

—|Î

3.50 4.17 4. 4 80 4.50 5.40 5. 6 8. 10. 6. 75 10. 12. 11. 13.2 12. 14 4(1

2.750

3.300

3.140

3.770

3 530

4 240

3.925

4 710

6.280

1 850

4.710

5.800

7.850

9 420

8.635

10 360

9.420

11 305

5.5

TABLO: XVI PLATÎNALAR

b x t mm

260 x 9 5 350x10 380x12 380 x 14 5 405x17 405 x 19 5 405x22

22.8 18 431 3i.2 28 460 45.6 36 816 55.1 44 500 66 82 55 023 78.97 63 844 R9.I0 72 030

Boy mm

Hangi ka lınlıkta saç için

1030 0.50 m/m

1030 0 75 1.50 »

1030 1.0 2.0 »

1030 2.50 >

1030 3.00 >

1030 3.50

»

1030 4.00 »

Eloktrik Mühendisliği 119

Kalınlık t mm

Kg/m»

Boy cm

En cm

0.5

0.75 1 1.50 2. 2.5 3. 3.5 4.

3.980

160 — 170—180

190—200

5 890 180—190 200

7.850 180 190 200 100

11 800 180 190 200

15 700 180 190 200

19 600 180 190 200

23.600 180—190 200

27.50

180—190 200

31 40

180 190—2^0

Yukarda tecrübe çalışmalarının devam ettigı nı bildirdiğimiz Kontinü Haddehane pek yakında tam kapasite ile işletmiye alınacaktır. Tekniğin en son imkânlarından istifade edilerek meydana getirilmiş bulunan bu modern haddehanenin yıl lık kapasitesi 230 000 tondur. Bu haddehane; tel, yuvarlak ve kare kesitli çelikler, yassı ve profil çelikleri, köşebentler ve boru bandı çekecek ve tam kapasite ile çalıştığı takdirde memleketimi zin ihtiyacını karşılayabilecektir.

. Yine hâlen tecrübe çalışması safhasında bu lunan modern çelik konstrüksıyon atelyesi kısa zaman içerisinde işletmeye alınacaktır. Bu atel yenin başlangıçta yıllık kapasitesi 15.000 ton, ni hai durumda ise 20.000 ton olacaktır. îlk d e f a % 30 u kaynaklı; bilâhare % 50 sı perçinlı % 50 si kaynaklı imâlat yapacaktır. İşletmelerimiz, Çe lik Konstrüksıyon proje büroları ve şimdiye ka dar tamamladığı toplam 49.000 ton tutarındaki çelik yapı imâlatı ile bu sahada, memleketimiz de önder olma durumundadır. Memleket ihtiyacı nı karşılayacak kapasitede Çelik Konstrüksıyon Atelyelerine ve proje bürolarına sahip bulunan işletmelerimizin, kalkınma hamleslndeki rolü aşi kârdır.

Montajı henüz devam eden ve 1967 yılı içeri sinde işletmeye alınacak olan Dökümhanenin yıl lık kapasitesi, pik, çelik ve metal döküm olarak toplam 49.500 ton kadardır. Bu modern döküm hane çalıştıktan sonra işletmelerimizin ve mem leketimizin döküm ihtiyacını büyük ölçüde kar

TABLO : XVIII LEVHALAR

Genişlik mm

1000 | 1050 | 1100

1150 | 1200 | 1250 | 1300

Ağırlık Kg/m

47. 10 49.40 51. 80 54.20 56.50 58. 90 61.20

54. 30 57.70 60. 44 63.20 65. 9 68. 70 71.40

62. 80 65.90 69. 10 72.20 75.40 78. 50 81.60

70. 65 74.20 77. 70 81.02 84.80 88. 30 91.80

78. 50 • 82.40 86. 30 90.20 94.20 98. 10 102. 0

86. 30 90.60 95. 00 99.20 103. 6 107. 9 112. 2

94. 20 98.90 103. 6 108. 3 113. 0 117. 7 122. 5

102. 0 107. 1 112. 2 117. 3 122. 5 127 5 132. 7

109. 9 115. 4 120. 3 126. 4 131. 9 137. 4 142. 9

117. 7 123. 6 129. 5 135. 4 141. 3 147. 2 153, 1

125. 6 131. 5 138. 2 144. 4 150. 7 157. 0 163. 3

133. 4 140. 1 146. 8 153. 4 160. 1 166. 8 173. 5

141. 3 148. 4 155. 4 162. 5 169. 5 176. 6 183. 7

149. 1 156. 9 164. 1 171. 5 179. 0 186. 4 193. 9

157. 0 164. 8 172. 7 180. 5 188. 4 196. 2 204. 1

164. 8 173. 1 181. 3 189. 5 197. 8 206. 0 214. 3

172. 7 181. 3 190. 0 198. 6 207. 2 215. 9 224. 5

180. 5 189. 6 198. 6 207. 6 116. 7 225. 7 234. T

188. 4 197. 8 207. 2 216. 6 226. 1 235. 5 244. 9

25 196. 2 206.0 215. 9 225. 7 235. 5 245. 3 J55.1

gılanacaktır. Yukarıda özelliklerini kısaca belirt tiğimiz tesislerle işletmelerimiz, yeni fabrikalar kuracak güce yaklaşmaktadır. Yeni kurulacak fabrikaların; Çelik Konstrüksiyon yapılan ve her türlü çelik aksamı, vinçleri, su ve gaz boru lan ve bir kısım maklna aksamı işletmelerimizce projeleri dahil olmak üzere tamamen imâl Ve monte edilebilecektir.

ELEKTRİK DAĞITIM SİSTEMİ:

Demir Çelik tesislerimizin vüs'atı, İlk kurul duğunda bu günki seviyede bulunmadığından, enerji dağıtım gerilimi 3,3 Kv. seçilmiştir. An cak, kurulduğundan bugüne devamlı tevsi neti cesinde işletmelerimizin enerji tüketimi çok art mış, ve bugün için 3,3 kv. ekonomik gerilim ol maktan çıkmıştır. Nitekim çalışmaya yeni baş lamış bulunan Kontinü Haddehane 10 kv. gerilim le beslenmiştir. İşletmelerimiz için gerekli ener ji, Etibank'tan ve kendi termik santralimizden temin edilmektedir. Termik santralimizde 12,5

MVA gücündeki iki gruptan biri tam yükle de vamlı çalışmakta diğeri İse yedek kalmaktadır. Etibank'tan alınan enerji, 66/34,5/3,3 kV. ve 15/5 /12.5 MVA hk iki transformatör üzerinden trans ver edilmektedir. Hâlihazırda Etibank'tan çekilen yük, puantlarda 14 MW. a kadar yükselmektedir. Bir senede tüketilen enerji miktan; Etibank'tan satm alınan takriben 75.10« kWh, santralden te min edilen 60.10° KWh. mertebesindedir. Ancak, Kontinü Haddehane ve Pik Çelik ve Metal Dö kümhanesi tam kapasite İle işletmeye alındıktan sonra çok daha fazla enerjiye İhtiyaç duyulacak tır. Artan enerji ihtiyacı, yeni ilâve edilecek trans formatör vasıtasiyle Etibank'tan karşılanacaktır.

İŞLETMELERİMİZ İÇİN LÜZUMLU HAM MADDELER:

Ana ham madde olarak nitelediğimiz demir cevheri Divriği'den, maden kömürü ise Zongul dak'tan getlrtilmektedir. Daha az miktarda lü zumlu bulunan kireçtaşı ve dolomit taşı gibi tali

Elektrik MOnendlsllgi 119

TABLO : XIX ALIMLAR

Esas ham maddeler

Maden kömürü Demir cevheri Hurda demir Manganez cevheri Kükürt cevheri Ferro alyajlar

Dış Alımlar

Miktarı Kıymeti

— — 3.075

— — — 644.565

Yardımcı ham maddeler

Kireçtaşı

Dolamittaşı

Fülüspat

Kireçtagı (işletmenin

ocağından)

— — 602.757

iç Alnnlar

Miktarı

Kıymeti

1.028.854 — 1.003.554 —

53.216 — 12.255 —

161.410.466 — 143.653.248 — 19.159.739 —

1.979.271 —

10.132 —

2.009.659 —

16.011 — 70.085 —

648 —

200.000 —

235.994 — 1.396.075 —

272.396

ham maddeler, Karabük civarındaki ocaklardan temin edilir. Bir kısım ham maddeler ise dışardan ithâl edilmektedir. 1965 yılında sarfedllen ham maddeler toplu olarak aşağıda belirtilmiştir.

İŞLETMELERİMİZİN MEMLEKET EKONO MİSİNDEKİ YERİ :

Bugün için, memleketimizin toplam Demir Çelik ihtiyacı 850.000 ton'un üstündedir. Bu ih tiyaç yıldan yıla daha da artmaktadır. Buna kar gılık İşletmelerimizin fiili mamul istihsali 397.000 ton kadardır. Yukarda verilen rakamlara göre, işletmelerimiz, bu haliyle memleket ihtiyacının % 46,3 ünü karşılamaktadır. Kısa bir süre sonra tevsiat İşlerinin tamamlanmasını müteakip bu oran % 62 ye kadar yükselecektir, işletmelerimi zin demir istihsali İle sağladığı döviz tasarrufu, yılda 35 milyon dolar kadardır. Tesislerimiz tam kapasite ile çalızabildiği takdirde bu tasarruf 50 milyon doları bulacaktır. Ayrıca tali istihsallerle temin edilen döviz miktarı bu değerlere eklen melidir.

işletmelerimizin 1966 yılı satış programı 868.108.000 TL. dir. Alım programı ise 512.059.000 TL. dir. Böylece 1966 yılında İşletmelerimiz 1,4 milyar TL. değerinde para hareketine sebep ola caktır. Bu rakamlar, İşletmelerimizin millî eko nomimizde oynadığı rolü açık olarak ortaya koy maktadır.

1966 yılı satış programı tablo XX deki şekilde tanzim edilmiştir.

TABLO: XX

Miktarı (Ton)

Bedeli (TL.)

Hadde mamulleri

408.700— 696.941.000

Kok kömürü

• 255.000— 25.181.300

Pik

37.500 — 32.130.000

Talî istihsal mahsûlleri —

16.970.000

35.404 — 56.383.500

Süperfosfat

10.000 — 3.400.000

Çelik Konstrüksiyon 7.500— 33.750.000

Granüle cüruf

20.000— 200.000

Asit 66° B6

6.000— 3.180.000

Toplam 868.108.800

Satışa arzedilen mamullerimiz memleket ihti yacının ancak bir kısmını karşıladığından, bir kaç kok tâli istihsalimiz dışında ihraç imkânımız yok tur. Son olarak işletmelerimizin açtığı ig sahası hakkında bir fikir vermesi bakımından, personel durumunu belirtelim : Hâlen İşletmelerimizde; 127 mühendis, 727 memur ve 11200 işçi çalışmak tadır. Bütün bu rakamlar, Karabük Demir Çelik İşletmelerinin, ağır sanayimizin esasını teşkil et tiğini ve tek basma iktisadî hayatımızı etkiledi ğini açık olarak ortaya koymaktadır.

Elektrik Mühendisliği İl»