BİLGİSAYAR YARDIMIYLA ŞEBEKE PLANLAMASI VE TELEFON SANTRAL YERİNİN SAPTANMASI

Bilgisayar Yardımıyla Şebeke'^Planlaması ve Telefon Santral Yerinin Saptanması

UDK. 621.391

Yazan: M. Enriquez de SALAMANCA J. ZULUETA

Çeviren: Altan EĞERCt PTT

ÖZET

Bilgisayarlardan 'telefon şebekelerinin plânlat masında yararlanmak gün geçtikçe önem kazanmaktadır. ITT tarafından, planlama mühendisleri için şehir içinde en elverişli santral sayısını ve santral konumlarım bulmada yardımcı olmak için telefon trafiği tahminlerinin kullanıldığı, şebeke modeli hazırlanmıştır. Model için hazırlanan bilgisayar programında anahtarlama devreleri, arsa maliyetleri ve mevcut santrallar gibi etkenler yer almaktadır. Ayrıca doğru yapılmamış tarfik tahminlerinin etkilerini de bulmada yararlamlabilen bu program bu güne değin 10 ülkede başarıyla uygulanmıştır.

SUMMARY

Computers are boceming increasingly important for long range planning of telephone networks. A network model developed by ITT assists planing engineers by determining the optimum number and location of exchanges in an urban area based on traffic forecasts. The associated computer program considers such factors as differing land costs, new switching systems, and existing exchanges. it also enables the effect of poor trafic forecasting ta be invesstigated. The program has been succesfully used in 10 countries.

L GiRiŞ

1966 yılından bu yana Ispanya'daM ITT Laboratuvarlann'da, uzun süreli telefon şebekeleri planlanmasında kullanılmak amacıyla bilgisar yar programan hazırlanmakta ve geliştirilmektedir. Bilgisayarların kullanılmasıyla gerekli işlemlerin yapılması için planlama yöntemleri uygulanabilmekte hem de değişik çözüm yolla-

rının değerlendirilmesi kısa zaman aralığında gerçekleşmektedir.

Bu programlardan biri de telefon şebekelerinin planlamasında büyük ekonomik önemi olan şeşhiriçi santrallanmn en elverişli sayısının bulunması ile ilgilidir. Hazırlanan program iki yıldan beri 10 ülkenin telefon idareleri ve ITT planlama uzmanları tarafından uygulanmaktadır.

Bu makalede programda kullanılan varsayımlar, modeller ve yöntem sunulmaktadır.

2. SORUNUN TANIMI

Telefon idaresinin planlamada karşılaştığı sorun, gerekli trafik dağılımı ve talep tahminleri yapılmış şehir alanlarında ekonomik ve teknik etkenler göz önüne alınarak uygun santral sa" yasının, yerlerinin ve hizmet bölgelerinin saptanmasıdır.

Yukarıda kapsamlı tanımı yapılan bu sorunu daha belirli kalıplara sokmak için aşağıdaki konulardan oluşan model kullanılmaktadır.

— Çeşitli genel varsayımlar,

-^ ^Elemanlar ve maliyet kıstasları,

— Genel modelin içinde bulunulan koşullara

uygulanabilmesi için özel durumlar.

:

Model, tam ve mükemmel çözüm yolunu vermemesine rağmen bugüne değin uygulanan yöntemlere göre daha esnek ve içinde bulunulan koşullara göre değişen, daha fazla sayıda, çazüm yollan bulma olanağını sağlar.

Modele uygulanan yöntem plânlayıcılann görevi olan, karar verme işlemini yapmaz, fakat onlara güçlü bir çalışma aracı sağlar. Yani planlayıcılara, ortaya konulan değişik çözüm yollan ve bilgilerden yararlanarak sorunun çözümünde kullanılacak geçerli yöntemi saptama olanağını sağlar.

e ı 2 3 4 . S

7 B 9 10 11 12 13 14

10 0 0

J

22 2 33 3

10 0

0 -0 0 2 12 18 IS 12 12 22 4 3 2

1 10 q .0

1 ı 1 2 2 2 M. 2 3 3 21 3 3 1

0 0 0 12 13

İŞ 13

r 10 0ı 10

>?

1 17 1 2

IE •

1 19 24

"o

2 2 2 2 2 3 37 3

10 ' 21 30 5B ec 16

22 2 2 23 3 3

16 29 36 4'2 51 İP « 0

ı 1 1 1 ?1 2 2 . 2 2 2 2 3 3 3

0 12 1) K

30 26 36 42 50 10 17 10 0

2- 22 2 2 16 S 2 2 2 16 2 2 4 12 4 . 4 0

10 12

20 •31 28

25 20

n

22 22

2 222

4 4'

10 74 11 ]<j 14 Ifl ?!

ıe 3 16 15 11 0

2222 4

5 Ş 16 14 21 20 17 33 24 J5 7 Ş 'P 4 0 •

5 12 15 15

ıs 22

20 15 i, 13 4 12 4 12 14 4 0 4 0 4 0

5 10 10 12 16 14 10 11 10 8 5 0 0 0 0

5b

b H 12 5 10 11 12 9 8 7 0 0 0 0 0

-

Sekil 1. Abone ye trafik bölüm matrisi Karelerin sol üst köşelerindeki sayılar aynı özellikleri olan alanları, sağ alt köşelerindeki sayılar ise alanlar içindeki abone sayılarını göstermektedir... , . • ' . . . '

Bölgenin arsa maliyet ve doğal özellikleri, abone ve trafik dağılımlarıyla ilgili bilgiler; matris haline sokulmuş karalerde toplanır (Şekil 1). Kareler aynı zamanda değişik veya aynı ölçeklerde olabilen şehir bölümlerinin yerine geçer. Uygulamada genellikle, ölçek olarak 1/200 m ile 1/100 m kullanılır. Arsa maliyeti trafik ta1lebi, v.s. gibi ortak özellikleri olan kareler gurubu «BÖLÜM» olarak tanımlanır.

3. BİLGİSAYAR MODELİNİN GENEL VARSAYIMLARI

Model aşağıdaki varsayımlardan oluşur:

— Statik: Sorun sadece belirlenmiş bir zaman için çözülür. Sorunun evrimsel incelenmesi ya ni analizi, değişik zamanlarda yapılan gözlem lerden elde edilir.

— Ağ bağlantısı: Transit sanrallar dışındaki tüm santrallar birbirlerine bağlanır.

— Başlangıçtaki boş alan: Sonuçta toplam ma liyeti en düşük olan şebeke düzenlenmesini el1de etmek için şebekenin henüz kurulmadığı varsayılarak maliyet hesapları yapılır. Progra mın uzun süreli planlama amacı hatırlanırsa bu varsayımın kullanılmasında herhangibir salon ca yoktur, ilerideki konularda santrallara bağ lanabilecek abone sayılarının alt ve üst sınırla rım kullanmanın ve sabit santral yerleri seç menin mümkün olabileceği belirtilecektir.

4. GİRİŞ VERİLERİ, MALİYET ETKENLERİ VE KISTASLAR

Modelde yer alan şebeke elemanları santrallar ve kablo düzenlemeleridir. Programa verilen giriş değişkenleri aşağıdaki kıstaslara, göre kullanılarak bu elemanlann maliyetleri hesaplanır.

<A ve ELEKTRİK MALİYETLERİ & ff S f? _

•

,

}

AY2 AY,

w

--------

'ö. — —

T AS! A $2 AS3

AS3 *"

ABONE S AYI L ARI (AS)

Şekil 2. -Bir telefon santralının maliyetini bulmak için giriş verileri.

Elektrik Mühendisliği -194

4.1 Santrallar :

Bir santralın maliyeti; arsa, bina, elektrik ve anahtarlama devreleri maliyet toplamına eşittir, ilk üç etken Şekil 2'deki gibi abone kümelerinin değişkeni olarak gösterilebilir. Böylece giriş verilerinde kullanılan değişkenler;

B.E. = Bina ve elektrik maliyeti

A.Y. = Arsa yüzeyi A.M. = Birim yüzeye düşen arsa maliyeti

A.S. = Abone sayısı.

Böylece herhangi bir (Z) bölümündeki (M) santramın (MT) maliyeti:

MT (M,Z) = A.Y. (M) x A.M. (Z) + BE (M)

Yazıyla :

MALiYET l = ARSA x BÎRlM ARSA MALiYETi + BÎNA VE ELEKTRiK MALiYETi

Santral anahtarlama devreleri maliyeti hat adedine ve trunk sayısına bağlı olarak iki ayrı şekilde incelenebilir (Şekil 3). Böylece (A) tane hattı, (T) tane trunk'ı olan bir santralın anahtarlama devreleri maliyeti:

MT (A.T) = HM (A) + TM (T)

HM : Hat adedine bağlı maliyet

TM: Trunk adedine bağlı maliyet yazıyla;

MALiYET 2 = HAT ADEDlNE BAĞLI MALiYET + TRUNK ADEDlNE BAĞLI MALiYET

4.2 Kablolar :

Kablolar iki ayrı ikümeye ayrılarak incelenmektedir. Bunlar ana kablolar ve dağıtım kablolarıdır. Ana kablolar, şekildeki karelerin merkezlerini birleştiren doğrulara paralel olarak çizilir. Dağıtım kabloları ise karenin içinde düzgün olarak yerleştirilmiş aboneleri ana kablonun o karedeki uç kısmına bağlayan çizgilerdir.

Her biri; uzunluktan, içindeki ikişerli küme sayısı ve boyutları ile belirlenen parçalar ana kabloyu oluşturur. Sekil 4'de abone başına düşen maliyetin parça sayısına göre değişimi görülmektedir. Çift sayısı ve tel boyutlarına bağlı olan kırık çizgilerin eğimleri istenilen şekilde alınabilir.

LU

"5

L U

AS, AS2

SAYISI (AS)

ABONE TRUNK SAYISI (T)

Şekil 3. Anahtarlama devrelerinin maliyetini bulmak için giriş verileri.

Oı uy •o

2 l

1. Parça 2.Rarça 3. Parça W, Parça

KABLO UZUNLUĞU

Şekil 4. Ana kabloların maliyeti. Ana kabloların her biri uzunluktan, içindeki ikişerli küme sayısı ve boyuttan ile belirlenen parçalardan oluşur. Çizgilerin eğimi abone basma birim uzunluğa maliyetidir.

Her aboneye düşen dağıtım kablosu maliyetinin kare içindeki abone yoğunluğuna göre değişim fonksiyonu hiperbutdur (Şekil 5). Abone başına.düşen'dağıtım kablosu maliyeti;

M.A. = Y.P.( + Y.P.2 / (B.Y. — D.Y.) eşiliğinden bulunabilir. Eşitlikteki;

MA. = Abone başına düşen maliyet.

Y.P.j = Abone yoğunluğu yüksek olan yerlerde (l km"de 300 — 400 abone) abone başına düşen maliyetin yaklaşık olarak % 80'ini temsil eden sabit sayı.

Y.P.2 = Hiperbolik lirten değişken (l

azalmanın km.1 için

yükseldiğini be-yaklaşık olarak

700000 ile 105000 peseta = 140000 ile 210.000

TL arası).

D.Y. = Abone yoğunluğu düşük olan yerlerde abone başına düşen maliyet değişkeni (l km2 için 500 — 600 abone)

Belli bir abone dağılımı için toplam dağıtım kabloosu maliyeti sabit olup şebekenin düzenleniş durumuna bağlı değildir.

'Hiperbolik benzetme yapılabilecek aralık M.A=YR1

4.4 Santralların kapasitesi

Planlama yapılırken eldeki santralların da göz önünde tutulabilmesi için santralların hat sayısı cinsinden, kapasitesinin alt ve üst sınırlan belirtilir.

4.5 Arsa maliyeti :

Bölümler, evvelce de belirtildiği şekilde, şekil alanının değişik kısımları için farklı arsa maliyetlerini hesaba katmada kullanılmaktadır.

4.6 Santral adedini azaltmanın maliyeti :

En uygun sayıda santral sayısını bulmak için yapılan işlemler sonucunda; yeri önceden kararlaştırılmış bir santralın abonelerini yakınlarda bulunan santrallara aktararak o santralı elemek, oraya yeni bir santral kurmaktan daha ekonomik olabilir. Böyle bir durumda santral elemenin maliyetini doğru hesaplamak gerekir. Bu maliyet, santral hat sayısı ile sökme maliyetinin bir değişkem olup, modelde belirtilmektedir.

Abone Yoğunluğu (BY) *Y.D2/(B.Y.-D.Y)

Şekil 5. Dağıtım kablosu maliyet eğrisi: YPj = Sabit maliyet, YP2 = Hiperbolik azalmanın yüksekliği, DY = Hiperbolün aslmtotu.

4.3 Başlangıç koşullan ve değişkenler : tki ayn santral çeşidine göre giriş özellikleri: — Yerleri değiştirilebilen santrallar; Başlangıç ta yerleri belirtilen, fakat elde edilen yöntem sonucuna göre yerleri değiştirilebilen santrallardır. — Sabit santrallar : Başlangıçta belirtilen yer leri sonradan değiştirilmeyen santrallardır.

4.7 Anahtarlama devreleri maliyeti :

Anahtarlama devreleri maliyeti kullanılacak sistem çeşidine göre değişir (Şekil 3). Program, uzun süreli planlamaya göre yapıldığı için, planlayıcının gelecekte bu güne kıyasla çok da ha değişik olacak sistemlerin maliyet değerlerindeki değişiklikleri de hesaba katmasına imkan verecek şekilde hazırlanmıştır.

Anahtarlama devrelerinin maliyetini bulmada değişik santrallara göre değişik eğriler 'kullanmak gerekir.

4.8 Kablo maliyetleri :

Programda hiç bir kablo bağlantısı yapılmadığı varsayılarak kablo maliyetleri bulunur. Her santral için hazırlanan kablo maliyeti eğrilerinden yararlanarak eldeki fazla malzeme ve kabloların nerelerde, en iyi şekilde 'kullanılabileceği saptanır.

4.9 Doğal engeller :

Şehir alanlarının çoğunda nehir, göl, dağ, köy ve bataklık gibi doğal engeller bulunmaktadır. Bu durum, genel olaraık, kablo döşenmesinde ve abone bağlanmasında bazı güçlükler yaratmaktadır. Bu güçlükler model kullanılırken, abone ile santral arasına doğal engeller girdi-

ğinde, abone ı-santral uzaklığının değerini bulmada ortaya çıkar.

Şekil 6'da koy etrafında kurulmuş bir şehir görülmektedir. Şehrin sol üst köşesindeki abonelerini A santralına mı yoksa B santralına mı bağlanmasının gerektiğini bulmak amacıyla bir program hazırlanmış olsun. B santralı aboneelere daha yakın olmasına rağmen koy çevresinden dönülerek abonelerin B'ye bağlanması A'ya bağlanmasından daha pahalıya çıkar. O halde program; «A santralının abonelere yaklaştırılması mı, yoksa A'nın dışında bir santralın kurulması mı daha ekonomik olur?» sorusunu cevaplandıracak yönde hazırlanır. San Juan (Porto-Riko) ve Bilbao (ispanya) Şehirlerinde benzer bir durumla karşılaşılmıştır.

içinden nehir geçen veya doğal engelleri olan şehir sayısı yüksek olduğundan uzaklıkları hesaplamak için hazırlanan modele genel bir yöntem konulmuştur. Şekil 7'de bir nehir tarafından ikiye ayrılmış bir şehir örnek olarak verilmektedir.

elde edilir. Bu yöntemle, örnek şekilde elde edilen bölüm sayısı 24 dür. «Toplama bölümleri» tarif etmenin ve kullanmanın nedeni giriş verilerin hacmim dolayısıyla yapılması gereken işlemlerin sayısını azaltmaktır.

ikili bölümlerin her biri için, eğer varsa, verilmesi gereken giriş verileri sadece kullanılacak toplama noktalarının sayısıdır, örneğin, Bölüm 14'deki bir aboneyi Bölüm B'deki bir santrala bağlamak için l nolu toplama noktası kullani' lir.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 2 1 3 1 A ^_

1 2

T2

7 7 .1 3 3j4 rf 2 3 3 tf )(

55 5 6 fi R f nlı 5 •V ıfıf 6

S 3 7 7 " fil fi 8 ^ 1 H 1 1 l^ 1

r A 7 7 7 '/ )8 b I0 1 1 1 I 1 rs

5 6

,1 ^

i1

1 1

l6

1i

11 11

7 1 1 1 1 1 1 V1 t 1 1 1 1 1

8 2 2 2 2 2 2 2 fi W£ 2 2 2 2

9 2 2 2 2 2 2 22 2 2 2 2 2 ?

10 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2

İNCELENEN ABONEL

Şekil 7. Nehir tarafından ikiye ayrılmış bir şehir. Toplama bölüm matrisi toplama noktalarından çizilen yatay ve düzey doğrularla ve nehrin geçtiği yol kullanılarak elde edilir. Daire içindeki sayılar toplama noktalan, kare içindeki sayılar toplama bölüm matrisi sayılandır.

Şekil 6. Şehir alanında tipik bir doğal engel olan bir koy

— x —x — Abonelerden B santralına en kısa yol. ----------- Abonelerden A santralına en kısa yol. —. —. — Koy etrafından dönülerek abonelerin

B santralına bağlanmasında izlenen yol.

Şehir içinde 4 adet kabloları toplama ve yönetme noktası vardır. Eğer abone matrisinin heı> hangi bir karesi ile santral arasındaki en kısa yol üzerinde bir doğal engele rastlanırsa kabloları bir veya daha fazla sayıda toplama noktasından geçirmek gerekebilir.

Bir toplama bölüm matrisi, toplama noktalardan yatay vs düşey çizgiler çizilerek ve doğal engellerin geçtiği yollar gözönünde tutularak

Programın gerektirdiği işlem sayısını en aza indirebilmek amacıyla, öncelikle, bağlantılar arası uzunluklar yaklaşık olarak saptanır ve saptanan uzunluklar kullanılır. Böylece başlangıç noktası toplama noktası olarak kullanılabilir, örneğin 14 nolu Bölümün (6,2) noktasındaki bir abonenin (4,5) noktasındaki l nolu toplama noktasından geçerek 17 nolu Bölümün (7,8) noktasına bağlanması gerektiğinde iki abone arası dikey uzaklık.

(6 — 4) =2 (Aboneden toplama noktasına olan uzaklık)

(7 — 4) = 3 (Toplama noktasından santrala olan uzaklık)

Toplam = 5 sekimde bulunur.

Bu üç kademeli işlem 14 nolu Bölümün abonelerini Bölüm 5'deki santrala bağlamada her bir abone için ayrı ayrı tekrarlanır. Dikkat edilirse ilk iki kademede de 4 sayısı çıkartılmaktadır. O halde işlemi iki kademeye indirgemek mümkündür:

6 + 7 — 8 = 5.

(6) ve (7) sayıları inclenen karenin başlangıç noktasına olan uzaklıkları, (8) ise başlangıç noktası ite toplama noktası arasındaki uzaklığın iki katıdır. Yatay uzaklık ise, toplama noktasının yerinin etkisi olmadığından, doğrudan doğruya bulunabilir.

Bu örnek, birden fazla toplama noktaları için uygulanacak olursa gerekli işlem adedinin azaltılabilme yolları daha belirgin olarak görülebilir ve yukarıdaki yaklaşım, toplama noktalan kullanılan her şekil için genelleştirilebilir.

0 3 8 t 2 3 •J

Abone 1621 ? e 1 2

Matrisi 17 3 2 2 ?

n fi W

171, 3 1 2 1

,431 4 6 4 2

57 ^ 11 2

VERİLER

^^

sB

^ y1 ^

\>X / / S ,

' 7

/ // / / // /

Başlangıç hizmet

ilanları dağirr»

derişmiş

, N^

^A\ ^

^^ S

Y\ / ^^ /

/^ £/

/ // / /y

Alanlar sabit takat

santralın ytn kaynus

* § ^

A\

s

X

l

S § §5

^ )

/\/

/

Adım

s / /s

//e/ ////

Santral yer eri ,

sa&t.hızmet alanlar

Şekil 8. Çözüm Yöntemi: 2 el ve 3 cü kademedeki işlemler en düşük maliyetli şebeke buluncaya değin sırayla tekrarlanır.

5. ÇÖZÜM YÖNTEMİ (Şekil 8)

Giriş verilerinden elde edilen abonelerin dağılımı ve santrallann başlangıç konumları temel olarak alındığında aşağıdaki yönteme göre sonuca ulaşılır; 1. kademede sadece kablo maliyetleri gözönüne alınarak abonelerin santralla1ra dağılımı yapılır. Böylece her santrala bağh hizmet alanları bulunur.

Maliyet değişkenleri Tek trafik bölümü Tek arazi bölüm maliyeti

Santrallar A

B C

Yer (I,J) 2,2

2,5 6,5

Çeşit Sabit

Sabit Kayabilir.

2. Kademe: Yerleri değiştirilebilir santrallar için yeni konumlar bulunarak hizmet alanları santrallarla beraber kaydırılır ve şebekenin di ğer kısımlarının değişmediği varsayılarak ma liyet hesapları yapılır.

3. Kademe : önceki kademede bulunan santrallarm yeni konumlarına göre maliyetlerini dü şük değere indirgemek için hizmet alanlarının çevrelediği sınırlar değiştirilir.

En düşük maliyet değerine ulaşıncaya değin sıra ile 2 ve 3 cü kademeler tekrarlanır. En düşük .maliyet değerine ulaşıldığında şebeke düzenlemeye ait veriler yazdırılır. Veriler ve düzenleme şeklinden yararlanılarak şebeke hazırlanır.

Her santralın en elverişli konumu bulmak için 2. kademede de uygulanan ıkıstas, abone çiftleri maliyeti, santrallar arası bağlantı kabloları ma1liyeti toplamlarının en küçük değere indirilme sidir.

3. kademede her abone için kendine ait birim artış maliyetinin en düşük olduğu santrallar saptanarak abone o santrala bağlanır. «Birim Artış Maliyeti» incelenen santrala ait abonele re dışarıdan bir abone eklendiğinde santralın toplam maliyetinde meydana gelen artıştır. Bu artış, çift tel adedi, anahtarlama devresi, trunk bina, elektrik v.s. maliyetlerde, yeni abone ek lenmesi ile meydana gelen artmaların topla mıdır.

Program; kullanıcıya, sonraki öncekinden bir fazla santrala sahip düzenlemeler üzerinde incelemeler yapma olanağını sağlayıacak şekilde hazırlanmıştır. Veri girişinde 'incelenmesi yapılacak en fazla santral sayısı belirtilmiştir, îşlemeler tamamlanıp sonuç alındıktan sonra eklenecek santral için bir nokta seçilir ve tüm işlemler L kademeden başlanarak tekrarlanır.

Matriste yer alan karelerin maliyetleri hesap-' lanarak maliyetin en yüksek olduğu kareye yeni bir santral yerleştirlir.

Birbirini izleyen her düzenleme için aşağıdaki sonuçlar elde edilebilir :

-*- Santrallann konumlan ve hizmet alanları ile aboneler matrisini gösteren harita; bilgisayar "tarafından çizilir.

— Çizilen harita üzerinde ayrıca her karenin santraldan uzaklığı ve trafik bölümlerinin da ğılımı da belirtilir.

— Trafik matrisi ve santrallar arası devre sa yıları gösterilir.

— Her santral için, santrala bağlanacak abone adedi, abone başına düşen maliyet ve hangi abonelerin o santrala bağlanacağı belirtilir.

— Şebekenin toplam maliyeti bulunur.

— Her santrala etrafındaki sekiz kareye ait aboneler bağlandığı varsayılarak elde edilen maliyet değerleri tablo halinde verilir.

6. PROGRAMIN UYGULAMA ALANLARI

Şehiriçi planlamanın ne denli karışık ve çok yönlü olduğunu bilenlerin ilk yönelteceği soru; «Bir bilgisayar programı bunca büyük sayıda ve değişik yereysel şartların üstesinden nasıl gelebilir?» olabilir.

Hazırlanan program kapsamlı olarak ispanya'nın Madrid, Barselona, Valensia, Yunanistan'ın Korfu, Peru'nun Lima, Kore'nin Seul, Arjantin' in Buenos Aires, Brezilya'nın Rio Bello Horizonte, Meksika'nın Meksiko City, Perto Riko" nün San Juan, Venezuela'nın Karakas ve Uruguay'ın Montevideo şehirlerinde kullanılmıştır. Bu uygulama yerlerinin çoğunda programda herhangi bir değişiklik yapılmamış sadece değişik yereysel koşullar ve kıstaslara bağlı kalınarak, programlar kullanılabilir şekillere sokulmuştur.

Programın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler; değişkenlerde, giriş verilerinde, program seçmelerinde yapılacak bazı ayarlama ve değişikliklerle şehrin bazı kısımlarım ayrı bir inceleme için ayırarak kolayca yenilebilir.

Şehir içinde karşılaşılan tipik güçlükler sunlardır :

— Santral kurulma olanağı olmayan alanlar, içinde parklar, koylar, göller, v.s. olan şehirler de santral yeri seçmede karşılaşılan güçlükler. — Kabloların caddelerde karşıdan karşıya ge çirilmesinde karşılaşılan güçlükler. Bu durum1 larda doğal engellerde kullanılan yöntemin kul lanılması veya önceden döşenmiş künklerden yararlanma düşünülebilir.

— Santralın hizmet sahasının değiştirilemiye*ceği durumlar. Bu sorun çeşitli telefon şirket lerinin bulunduğu ve hizmet alanlarının bu şirketler tarafından paylaşıldığını şehirlerde or taya çıkar.

Yukardaki güçlüklere daha birçokları eklenebilir fakat programı her türlü sakınca ve koşullarda uygulanabilecek kadar esnektir.

7. DİĞER KULLANILIŞ YERLERİ

Şebeke planlamasının dışında programın iki önemli uygulama alanı daha vardır.

— Genellikle duyarlık analizlerinde veya her hangi bir modeldeki değişik etkenlerin modele etki analizlerinde,

— Şebeke plânlaması üzerinde çalışan kişile rin eğitiminde,

Bu iki ayrı uygulama alanı az çok birbirlerine bağlıdır. Çeşitli etkenlerin analizini yapan planlama mühendisleri bilgi ve yeteneklerini geliştirirler.

Bilgisayar programlarının şebeke planlamasında kullandığı bilgiler gelecek için yapılmış bazı tahminlere dayanır. Tahminlerin doğruluğu ve geçerliliği için bu günden bir şey söylemek olanaksız olduğundan hazırlanan planların da gelecekte geçerli olup olmayacağı sorulabilir. Hazırlanan tahminlerin doğruluk derecesi bilgisayarla elde edilecek şebeke planlamasının doğruluk derecesidir.

8. PROGRAMLAMA

Program; IBM 360 çevirici dilde hazırlanmış bazı subroutinlerle FORTRAN programlamaya göre yazılmıştır. 64 kilo Bit belleği olan herhangibir 360 bilgisayar kullanılabilir. Gerekli belek büyüklüğü, programlanması yapılacak şehiriçi alanına bağlıdır, îlâve manyetik bandlara veya disklere gerek yoktur.

400.000 aboneli ve 20 santralli bir şebeke dçin IBM 360/40 Bilgisayarıyla 15 ite 30 dakika arasında sonuç alınabilir.

KAYNAKLAR

1. Y. Rapp: «Some Economic Aspects on the Long-Term Planning of Telephone Netvvorks». Kısım l ve 2: Ericsson Review, 1968, C. 45, S. 2, 61-71; 1968 cilt 45, S. 3. 122-136.

2. Y. Rapp: «Planing of Exchange Locations and Boudaries in Multi - Exchange Netvvorks», Ericsson Technics, 1962, C. 18, S. 2, S. 91-113.

3. H.S. Edwards ve H.Z. Hardaway: «New Concepts Exchange Outside Plant Engincering», Bell System Technical Journal, Mart 1965, C. 44, S. 3, S. 373-399.