ELEKTRONİK SANTRALLAR

Derleyen: Metin TÜTÜN

1. TARİHÇE VE TANIMLAR

Telefon Santralları yeni kavram ve yeni elemanların bu lunmasıyla ilintili olarak' hızlı bir gelişme göstermiştir.

Telefon Santralları yeni kavram ve yeni elemanların bu lunmasıyla ilintili olarak hızlı bir gelişme göstermiştir. Elektromekanik dönerli anahtarların (rotary switches) bulunması operatör kanalıyla bağlantı kurulabilen manuel santrallardan adım adım (step by step) diye bili nen ilk otomatik santrallara geçişi sağlamış ortak dene t i m kavramı ise 1 930'larda ilk krosbar (cross bar) sant ralları ortaya çıkarmıştır. Gerek adım adım gerekse kros bar santrallarda kullanılan elektromekanik elemanların getirdiği sınırlamayı ise 1 9 4 8 'de tranzistöriin bulunması ve daha sonraki yıllarda da elektronik devre elemanların daki büyük gelişme aşmıştır.

Elektronik Santrallar üzerinde çalışmalardaki önemli ta rihlere kısaca göz atalım:

UDK:621. 395. 722

ÖZET

Bell Telefon Laboratuvarlarında 1954'de başlanan çalış malar sonucu 1960'da ABD'nin Morris (Illinois) kentin de ilk yer bölümlü kayıtlı program denetimli prototip santralın (ECO Electronic Central Office) deneme testle rine başlanmıştır. 1 9 6 5 'de ise Morris santralının deneyim birikimiyle Bell Firması ABD'nin Succasunna (New Jer sey) kentinde ilk No.1 ESS santralını servise verdi. 1 9 7 6 sonunda 8 milyondan fazla aboneye hizmet veren 8 0 0 tane No.1 ESS santralı kurulmuştu.

Bu yazıda elektronik santrallann tarihsel gelişiminin kısa bir öyküsü ile birlikte, yer bölümlü elektronik santrallann donanımı ve çalışma ilkeleri anlatılmıştır.

İki bölüm olarak hazırlanan yazının, zaman bölümlü elektronik santrallar ve genel olarak elektronik santrallar da yazılım konusunu ele alan ikinci bölümünü gelecek sayımızda yayınlayacağız.

ingiliz Araştırma Organizasyonu (JERC) çalışmalarını zaman bölümlü sistemler üzerinde yoğunlaştırmış, 1 9 5 9 ' da darbe genlik bindirimi (PAM Pulse Amplıtude Modu lation) ilkesiyle çalışan bir sistemin deneme çalışmaları na başlamış, ancak elektromanyetik anahtarlı sistem lerle karşılaştırıldığında bu sistemin yetersiz kaldığı be lirtilerek araştırmalara son verilmiştir. 1 960'dan itibaren yer bölümlü santrallar üzerinde çalışmalar başlamıştır.

SUMMARY in this article the main features ofspace divisbn electro nic exchange syıtems hardıvare and operating principles, together uıith a brief story of thevr development are explained.

ilk darbe kod bindirimi (PCM Pulse Code Modulation) ilkesiyle çalışan zaman bölümlü santralı ise 1 9 5 8 'de Bell Laboratuvarlarında yapılan ESSEX (Experimental Solid State Exchange) santralı idi. 1 %3 ' de ise yine Bell Firma sı, ABD'nin Cape Kennedy kentinde PAM ilkesiyle çalı şan zaman bölümlü No. 1 0 1 ESS santralını hizmete verdi.

The second part of the article ıvhich deals with the time division electronic exchange system» and electronic exchange systems softıvare in general wiU appear in our next issue.

Hizmete verilen ilk PCM zaman bölümlü santral Fransız CIT Alcatel firmasının E 10 sistemidir ve bugün yaklaşık 7 0 0 bin hatla E 10 sistemi en yaygın serviste olan zaman bölümlü santral durumundadır.

Metin TÜTÜN, Elektrik Mühendisi, PTT.

1 9 7 8 ortalarına kadar servise verilen değişik t ip elektro nik santrallar, kurulu hat sayıları, yapımcı firmaları ve uazı özellikleri Tablo. Vde gösterilmiştir.

ilk servise verildiği yıl

1965 1966 1967 1968 1970

1971 1972

No:1 ESS TX E 2(Pentex) 10 C ESK10 000E No.1 ESS SP, No.1 ESS Tandem ESC1 E 10 CI EAX No.2 ESS NX 1E SP1 AKE 13 Metaconta L

Metaconta 10R No.1 EAX

TABLO 1

i Ik Y apımcı

ABD ingiltere Belçika Danimarka

VVenern Electric Plessey

Bell Tele. Mjg. Siemens

MKR ETR ETR ESK Röle MKR

Hat Sayısı (T :Trunk sayısı)

16000

KPn

ABD Fransa Kanada ABD ABD Kanada Hollanda

Fas Fransa ABD

Stromberg CIT Alcatel GTE AE Kanada VVestern Electric North Electric Northern Telecom LM Ericsson

CGCT LMT GTE AE

ETR Sayısal ZBÇ Kros nokta anahtar

MKR Krosbar Minibar Codebar Metabar

MKR ETR

ETM EMM KPD KPD KPD KPD KPD Çİ KPD KPD KPD

İlk servise verildiği yıl

1973 1974

1975 1976

D 10 Local D 10Toll PRX 205 AKK50 A RE 1 1 Local EW S01 10CTOİI SP1 Toll SP1 TOPS ETS 4 D 10Toll Lokal Bileşik PROTEO No.4 ESS ARE 13 Toll TX E4 No.2B ESS ETTS E11

Hollanda

Philips

Meksika

Danimarka

B.Almanya

(2)

Avustralya

Bell Tele. Mjg.

Kanada

ABD Japon

North Electric

İtalya

SIT S

Kuveyt

ingiltere

STC

Abu Dabi

Fransa

LMT

MKMKB MKMK

ETR Codebar Krosbar MK MKK

ETR Minibar Minibar Codebar MKMK Sayısal ZBÇ Sayısal • ZBÇ Krosbar

ETR MKR Y arı iletken MKR

KPD Ç'

KPD KPD Çİ

1.4 T

1.7

KPD Çl KPD KPD

5T

6.5

6.9

i Ik servise verildiği yıl

1977 1978

E 10 Tandem D20 No.3 ESS TCS5 AX E10 No.1 A ESS No.1 ESS 4 wire toll DMS 10 No.2 EAX No.3 EAX GTD 4600 (Centrex) Century DCO

Fransa Japon ABD ABD İsveç ABD ABD

CIT Alcatel

VVestern Electric North Electric/ITT

LM Ericsson VVestern Electric Western Electric

Stromberg Carlson

Sayısal, ZBÇ MKMK MKR PnPn

ETR Sayısal MKR

MKR (MILO)

Sayısal ZBÇ MKR Sayısal Sayısal Sayısal

EMM

9.4 T

4.5

41.9

7.3

1.5

Kısaltmalar:

EBY : Elde Bilgi Y ok EMM: Elektronik Mikroprogramlı Mantık ETM : Elektronik Telli Mantık MK MKK .Metal Korumalı, Manyetik Kilitlemeli Kontak ETR : Elektriksel Tutmalı Reed

MKR Manyetik Kilitleme Reed Çİ :Çokiu işlemci ' KPD : Kayıtlı Program Denetimi ZBÇ : Zaman Bölümlü Çoklama

Firmalar:

(1) Nippon Electric, Hitachi, Fujitsu, Oki (2) Siemens, T N , SEL, De Te VVe

Elektronik santral terimi genel bir terimdir ve elektronik devre elemanlarının santrallarda kullanılmasından ve/ veya santral denetiminin bilgisayar benzeri (kayıtlı prog ram denetimli) olmasından kaynaklanmaktadır.

nuşmayı örneksel olarak geçirir. Anahtariama devresinde belirli bir bağlantı y olu konuşma süresince çözülmez. Bu sistemlerin yapısı Şekil 1 'de görüleceği gibi 4 ana bloka ayrılabilir:

Elektronik santrallann sınıflandırılmaları en genel anlam da denetim yöntemi ve anahtariama devresi (Svvitching Network) yönlerinden yapılmaktadır.

Hernekadar elektronik santrallarda telli mantık (wired ktgic) ve programlanmış mantık (programmed logic) denetimi yöntemlerinin de kullanıldığı olduysa da bun lar kayıtlı program kontrollü sistemlere göre çok azdır. Bu nedenle elektronik santral terimi daha çok kayıtlı program denetimli sistemleri anımsatır. Kayıtlı Program Denetimi kısaca, santral için gerekli tüm d e n e î i m •*;....• lerinin daha önce programlanıp bellekte depolanan bir dizi komutla yapılması olarak tanımlanabilir. Aslında ka yıtlı program denetimi kavramı her nekadar bilgisayar teknolojisinden geliyorsa da, telefon santralları için yeni bir kavram olmadığ» da söylenebilir, örneğin krosbar gibi ortak denetimli santral sistemlerinde belleğin kayde dici (register), gönderici (sender), numara grupları (num ber groups) ve çeviricilerde (translators) mantığın da markörlerde bulunduğu kabul edilebilir. Tabi bellek ola rak saydığımız aygıtlarda çok az veri bulunur ve markör lerdeki mantık hem sınrlıdır hem de değiştirilmesi güç tür. Böylece krosbar sistemlerinde sınırlı olarak bulunan bu kavram ancak bilgisayar ite tüm potansiyeline ulaşa bilmiştir.

— Anahtariama Devresi, — Arabirimler, — Merkezi Kontrol (Merkezi işlem Birimleri ve bellek ler) — Girdi/çıktı birimleri.

ABONELER

TRUIMKLAR

ARABİRİMLER

MERKEZİ KONTROL

GİRDİ ÇIKTI BİRİMLERİ

ŞEKİL 1

Y ER BÖLÜMLÜ SANTRALLAR

3. ANAHTARLAMA DEVRESİ

Anahtariama devresi yönünden ise iki ana sınıflandırma yapılmaktadır. Bunlardan yer bölümlü (Space division) diye tanımlanan birincisinde elektromekanik sistemler de olduğu gibi iki abone arasında kurulan bağlantı ko nuşmayı ömeksel (analog) olarak geçirir ve konuşma sü resince çözülmez.

Genel olarak yer bölümlü Kayıtlı Program Denetimli (KPD) sistemlerde anahtar elemanı olarak Merkezi Dene tim kısmına uygun özellikte metal kontaklı elemanlar kullanılmaktadır. Bunlar mini krosbarlar, reed röleler, mini anahtarlar, vb. elemanlardır ve özel olarak K P D sis temlerine göre tasarımlanmışlardır.

Zaman bölümlü (time division) diye tanımlanan ikinci sinde ise bağlantı sürekli değildir. Konuşma sırasında bağlantı dönemsel olarak saniyede 8 0 0 0 kez kurulur ve çözülür. Bu süreler içinde modüle edelmiş ses akımının bir örneği (sampte) geçer. Böylece zaman içinde örnek lerin çoklanmasıyla (multiplexing) belirli bir bağlantı yolundan aynı anda 30 kadar konuşma geçirilebilir.

Bu derlemede her iki tür sistem hakkında bilgi verile cektir. Ancak belirli bir model santral ete alınmadığından ve olanak bulunduğu ölçüde değişik sistemlerdeki deği şik teknolojiler gösterilmeye çalışıldığından ayrıntılara inilmemiştir.

2. YER BÖLÜMLÜ SANTRALLAR

Y er bölümlü santrallarda 2 abone arasında kurulan bağ lantı yolu elektromekanik sistemlerde olduğu gibi ko

Mini krosbarların çalışma ilkesi normal krosbarlardaki gibidir. Ancak boyutları daha küçük ve kontaklarının ka panıp açılma süresi daha kısadır ( 1 0 ms). Birbirine dik iki çubuğun, mıknatıslarının çalışmalarına uygun hareketle riyle kontaklar kapanır ve mekanik olarak kilitli kalır.

KPD sistemlerde daha yaygın kullanılan reed rölelerin ti pik işlem süreleri 2 ms'dir. Kontaklar içi havasız bir cam tüp içinde yeralır. Kontaklar tüp dışında bulunan bobin tarafından yaratılan manyetik alanın durumuna göre açılır veya kapanır. Reed rölelerin kontaklarının ka pandıktan sonra kapalı olarak tutulması elektriksel veya manyetik olabilir. Elektriksel olarak kapalı tutulanlarda tutmayı sağlayan manyetik alan tutma kontağından akım geçmesiyle oluşturulur. Dolayısıyla bu tür reed rölelerde ikisi konuşmaya, birisi ise t ut maya yarayan üç kontak bulunur. Kontakların açılması ise t ut ma akımı nın kesilmesiyle sağlanır. (Şekil 2 ).

• ENERJİLEME BOBİNİ '

.,

v y —^

ŞEKİ L 2. Elektrik Kilitlenmeli Reed Röle

Manyetik olarak kontakların tutulması mıknatıs tarafın dan sağlanır. Üçüncü kontak (tutma kontağı) gerekli de ğildir. Kontakların açılması ise silme vuruşuyla sağlanır. (Şekil 3 a, 3 b).

KUJF

ARMATÜR

Y AY

olarak, hem de kontakların armatürleri olarak hizmet gö ren küçük esnek yaylar kullanılır. Plastikten yapılmış dü şey ve yatay çubuklar belirtilen krosnoktayı seçmeye yardım ederler.

Değişik KDP santrallarda değişik bağlantı devresi ele manları kullanılmakla birlikte bağlantı devrelerinin ya pısı birbirine benzer. Bağlantı elemanı (mini krosbar) veya bunların oluşturduğu matrisler (reed rölelerin oluş turduğu matris) bağlantı devresinin temelidir. Şekil 4'de 4x4'Kik bir matris ve simgesi gösterilmiştir. Bunların krosnokta elemanlarının maliyeti, matrisin boyutları göz önünde bulundurularak uygun biçimde bağlantıları yapı lıp düzlem (plane) adı verilen temel bağlantı birimleri oluşturulmuştur. Şekil 5'de4x4'lük matrislerden oluşan 16x16'lık bir düzlem gösterilmiştir. Bütün düzlemler bir girişten bir çıkışa yalnızca bir bağlantı yolu olması ilke sine göre düzenlenmiştir.

L

SAPKI

f

\

(Shunt)

ÇUBUĞU o

i

4L

JE

ı

KUTUP

KALICI MIKNATIS

AÇIK KONTAK ENERJİLENMEMİŞ BOBİN

•

»

ÇIKIŞLAR

MATRİS

ŞEKİL 4

Sİ MGE

ŞEKİL 3

BOBİNİN ENERJİ LENMESIY LE KONTAĞIN KAPANMASI (b)

Mini anahtar çok küçük boyutta 16x16'lık seçme matr. sidir. Her krosnokta'da mekanik olarak kilitlenen 2 kon tak bulunur. Mini anahtariarda hem seçme parmakları

Bağlantı devresi birçok düzlemden oluşur. Bağlantı dev releri yapısına göre Şekil 6 a 6 b 6 c'de farklılıkları açıkça görülebileceği gibi yaygın (stretched), yarı katlan mış (half folded), tam katlanmış (full folded) devreler olarak üçe ayrılır.

Bir başka sınıflandırma da santral içi işaretleşmeye göre yapılabilir. Şekil 7 a ve 7 b'de görülebileceği gibi gönde rici ve alıcı devreler bağlantı devresine veya ayrı bir işa retleşme devresi aracılığıyla direk ekleyici ve trunkla ra (1) bağlanabilirler.

( l ) T r u n k ; santrallar arası bağlantıları safllayan va çeşitli yardım cı işlevleri gören devrelere verilen isimdir.

vtrT olv ItiHmtjntSTtöl 2R9 270

Elektronik santrallarda abone hat devreleri, ekleyiciler (jonktör), giren ve çıkan trunklar, alıcı ve göndericiler, ton devreleri, vb. gibi yardımcı devreler diğer ortak de netimli santrallarda olduğu gibi konuşma bağlantısının kurulmasını, bırakılmasını ve denetimini sağlar. Ancak bu devrelerdeki birçok mantık işlevi merkezi denetime alındığı için devreler çok basitleşmiştir.

Ol ABONE •»4 ÇATISI

ÖREN TRUNK

1 SANTRAL c b IÇ

[ TRUNK

t

ŞEKİ L 6 b. Y arı Katlanmış Devre

DÜZLEM

SİMGE

ŞEKİL 5

Ui ÛJ

v ABONELER

SANTRAL İCİ TRUNK

GİREN TRUNK ÇIKAN TRUNK

16 ŞEKİ L 6 c. Tam Katlanmış Devre

ANAHTARLA MA DEVRESİ

X ABONELER

SANTRAL İÇİ TRUNK

GİREN TRUNK ÇIKAN TRUNK GÖNDERİCİLER ALICILAR

ŞE K İ L 6 a. Y aygın (Stretched) Devre 524

ŞEKİ L 7 a. Tümleştirilmiş işaretleşme Devreli ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 269 270

.Tarama Noktası

GİREN TRUNK

Tarama Matrisi

Y tjkselteçitr

İŞARETLEŞME DEVRESİ

ALICILAR

GÖNDERİCİLER

İ brama. Sırası Çözümleyicisi

Jjnyoll_

_SInv_aJI_

MİB t

ŞE K İ L 7 b. Ayrı İşaretleşme Devreli

MİB'ttn ŞEKİ L 8. Tarayıcı

4. ARA BİRİMLER

Bağlantı Devresiyle Merkezi Kont rol Birimi arasında iş lemlerin hızı ve güç düzeyindeki farklılıklar ara birimler le giderilir.

Ara Birimler ve işlevleri aşağıda kısaca belirtilmiştir:

— Markör: M arkör bağlantı devresinde kros nokt a ele manlarının harekete geçirerek konuşma yolunu kurar veya açar. Bus'tan gelen kısa ve düşük güçte bir vuruş markör tarafından elektromekanik krosnokta eleman larını açmak veya kapatmak için sürekli yüksek güç sinyaline çevrilir.

Taraycılar (scanners): Abone hatlarında ve t runk dev relerinde durum değişikliklerini saptar. Genel olarak belirli sayıda test noktalarını aynı anda tarayacak bi çimde düzenlenmiştir ve belirli bir süre içinde t üm abone hatlarının taranması biter. Tarayıcı Merkezi İş lem Biriminden ( M İ B ) gönderilen bir adres koduyla kontrol edilir. Seçilen abone devrelerine veya trunk devrelerine tarayıcı ilgili vuruşları (pulse) gönderir. Vuruşlar, adresi belirlenen test noktalarının durumu na göre bloke edilir veya çıkış yükselteçlerine (ampli fier) geçirilirler.

Y ükselteçlerin çıkışı da bus (2 ) sistemiyle Merkezi kontrola iletilir (Şekil 8).

Bazı sistemlerde abonelerin ve trunk devrelerinin ta ranması devresel olmaz. Abone devrelerinde veya trunk devrelerinde olan bir durum değişikliği tarayı cıyı harekete geçirir ve durum değiştiren devrenin adresi bir kaydedici devreye depolanır. Merkezi Kont rol devresel olarak kaydedicileri tarar.

— Dağıtıcı (Röle denetleyici): Abonelere ve diğer sant rallara gerekli kaydedici ve ücretlendirme sinyallerini göndermek için ekleyici ve trunk devrelerindeki röle leri dağıtıcı denetler. Genel olarak yüksek ve alçak hızlı olmak üzere iki çeşittir. Y üksek hızlı dağıtıcılar ücretlendirme vuruşları, çevir sesi vuruşları ve diğer belirlenmiş kısıtlı zamanlama gerektiren sinyaller için, alçak hızlı dağıtıcılar ise diğer röleler için kullanılır.

— Ara bağlantı devreleri: M İ B' de n gelen veya M İ B' e gi den bilgileri iletir. Genel olarak ara bağlantı devreleri Mİ B'e bus sistemiyle bağlıdır.

5. MERKEZİ DENETİM

KPD sistemlerde kontrol kısmını merkezi işlem birimleri (MİB) program bellekleri (program store), çeviri bellek leri (translation store), çağırma bellekleri (cali store) oluşturur.

(2) Bus, bilgi aktarılmasında kullanılan bir ana devre, kanal veya yoldur.

R9.S

MİB program belleğinde depolanmış program komutla rını sürekli olarak işleyen bir sayısal bilgisayardır. Çeviri belleklerinde çözümleme tabloları ve santrala ait tüm ve riler, çağırma belleklerinde ise konuşmanın kurulması sı rasında kullanılan tüm geçici veriler bulunur. Çeviri ve çağırma belleklerinin ikisine birden veri bellekleri de denir.

önemlisi de MİB'ler arasında haberleşmeyi sağlamak için kullanılır.

ANAHTAR. AMA DEVRESİ

|

MI8

n

6. TEK MİB'Lİ SİSTEMLER

Genel olarak KPD sistemlerde güvenilirlik açısından çiftlenmiş tek MİB bulunur. Tek MİB'li KPD sistemleri nin blok diyagramı Şekil 9'da gösterilmiştir.

BELLEK 1

BELLEK n

T E K BASAMAKLI ÇOK M İ B ' L İ S İ S T E M L E R

ABONE HATLARI

DİĞER SANTRALLAR

ŞEKİL 10

Genel olarak çok MİB'li sistemlerde işlem yükü MİB'ler arasında işlev bölümü veya kısımlama (segmenting) ilke lerine göre bölünür (Şekil 11). işlev bölümünde her MİB ayrı ayrı, santraldaki belirli işlevleri yerine getirir. Her MİB'in özel belleğinde sadece yapacağı işlevlerle ilgili programlar bulunur. Kısımlamada ise her MİB santral daki bir kısmın her işlevini yerine getirir. Her iki ilkenin de uygulandığı sistemlerde vardır.

MERKEZİ

İŞLEM BİRİMİ

GİRDİ /ÇIKTI BİRİMLERİ

ÛENIŞLEME

BİRİMLERİ

İŞLEV BÖLÜMÜ Y ÖNTEMİNDE MİB'LER

VERİ BELLE6İ

PROGRAM BELLEĞİ

TEK MİB' Lİ SİSTEM

ŞEKİL 9

7. ÇOK MİB'Lİ SİSTEMLER

KISIMLAMA Y ÖNTEMİNDE MİB'LER

İŞLEV BÖLÜMÜ VE KISIMLAMA Y ÖNTEMLERİ

ŞEKİL 11 işlev bölümlü ilkesinin bir türü gibi olan hiyerarşik sis temlerde, mantık işlevlerinin zaman alan ve daha az önemli olan işlemlerin daha küçük MİB'lere verilmesi biçiminde bir sıralama vardır.

Mantık işlemlerinin birden fazla MİB tarafından yapıldı ğı sistemlerdir. MİB'lerin düzenlenişine göre tek basa maklı veya hiyerarşik sistemler diye adlandırılabilirler. Tek basamaklı sistemlerde (Şekil 10) MİB'ler i belirli ku rallara göre santralın işlemlerini paylaşır. Santralın ka pasitesi yeni MİB'ler eklenerek kolaylıkla artırılabilir. Her santral için ayrı ayrı program belleği bazen de veri belleği bulunur. Ortak bellek az kullanılan programları depolamak, çeviri ve çağırma verilerini depolamak en

8. GÜVENİLİRLİK

Bir telefon santralı abonelerine her koşul altında servis vermeyi garanti edebilmelidir. Bunun için en azından ortak denetim birimlerinin çiftlenmesi ve herhangi bir nedenle bunlardan birinin arızalanması halinde santralın çalışmayı sürdürmesi sağlanmalıdır. Bu gereksinme özel likle en merkezi birimlerde yani MİB'lerde uygulanır.

Ortak denetim birimlerinde benzer işlevleri gören N bi rim için iki değişik yöntemden biri kullanılır:

Her birim çiftlenir, böylelikle biri arızalanınca diğeri işlevi üstlenir.

Bir yedek birim eklenir. Tüm birimlerin sayısı N+ 1 olur. Böylece arızalanan birimin işlevini yedek birim üstlenir. Bu yöntem arızalanan birimin onarılması veya değiştirilmesi için gereken zamanda sadece bir birimin arızalanabilmesi olasılığına dayanır.

MİB'ler için ise genel olarak dört yöntemden biri kulla nılır.

Eşuyumlu aynen ciltlemede (Synchronous replica duplication) iki aynı tür bilgisayar aynı işlemleri aynı zamanda yürütür. Bunun için iki bilgisayar da tama men aynı programları kullanır ve ara birimlerden aynı verileri alır. işlemlerin iki MİB tarafından aynı zaman da yapılması ana MİB'deki saat vuruşlarıyla sağlanır, iki M İ Bl n yaptığı işlemler ve aldığı veriler sürekli kar şılaştırıldığından herhangi bir arıza veya hatanın bu lunması çok kolay olur. Herhangi bir çelişkiyi önle mek için bir anda sadece bir MİB ara birimlere komut verir. Bu nedenle ara birimler açısından bir MİB aktif yedek durumundadır (Şekil 12).

r

MIB A AKTİF

" .T

T1

1.

i .T

Tl

BELLEK 3

ŞEKİL 13

BELLEK N+1

memesi için gerekli bilgiler her iki MİB'de de bulunur. Arızalanan MİB'de sadece o anda kurulmakta olan ça ğırmalar kaybolur (Şekil 14).

MIB A

MIB.B

ŞEKİ L 1 2. Eşuyumlu Aynen Çiftleme Y öntemi

* MİB'LER ARASI BAĞLANTI

ŞEK İ L 14. Y ük Paylaşımı Y öntemi

N + 1 sistem fazlalığı yöntemi çok Mİ B'li sistemlere fazladan bir MİB'in eklenmesiyle uygulanır. Bu yedek M İ B normal koşullarda trafik yükünün bir kısmını da alabilir ve böylelikle N tane MİB'e göre tasarlanmış sistem kapasitesi de aşılabilir (Şekil 1 5 ).

Pasif yedek yönteminin, eşuyumlu aynen çiftleme

ARA BİRİMLİ

yöntemine göre tek farkı iki MİB arasında eşuyum

olmamasıdır. Aktif MİB arızalandığında diğer MİB to panlanma (recocery) işlemiyle aktif hale gelir. Tüm veriler bellekte depolanmış olduğundan ve her iki MİB'de belleğe ulaşabildiğinden kurulmuş olan ko nuşmalar kesilmez (Şekil 13).

Y ük paylaşımı yönteminde hu iki MİB normaı KOŞUı

'ORTAK BELLEK

MİB A

larda bağımsız olarak çatışır ve trafik yükünün yarısını

N+ 1 Sİ STEM Y ÖNTEMİ

paylaşır. MİB'lerden birinin herhangi bir nedenle ser vis dışı kalması halinde kurulmuş çağırmaların kesil ŞEKİL 15

L ÖZEL

9. GÎRDİ ÇIKTI BİRİMLERİ

\ f\^

AY RILAN Y OL

HZZ)

MULTIFREKANS GÖNDERİCİ

Bütün yer bölümlü KPD sistemlerde insaın makina haber leşmesini ve sistemin kontrolünü sağlamak için uzyazıcı (teletype writer), gösterici, yazıcı gibi girdi çıktı birimle ri bulunur.

10. YOL SEÇME ^E KONTROLÜ

Anahtarlama devresinde kullanılan krosnokta matris tipi ve yapısı yol seçme stratejisini ve kontrolünü belirler. Genel olarak iki temel yol seçme ilkesi vardır.

"Tekrar seçme ve yol ayrılması" t a m ve yarım katlan mış devrelerde kullanılır. Şekil 16'da katlanmış dev rede bir çıkan çağırma gösterilmiştir. Arayan abone ile seçilen çıkan trunk arasında; trunk göndericiye bağlanırken ve arayan numara çevirmeye devam eder ken, bir yol ayrılır. Y ol bellekte her yolun durumunu gösteren yol haritasında (map) ayrılır.

— "Doğrudan seçme", yaygın (stretched) devrelerde kullanılır. Şekil 17 ayrı işaretleşme devreli bir yaygın devrede bir çıkan çağırma işlemini göstermektedir.

Burada tekrar seçmeye bir gerek yoktur. Şekil 18'de ise ayrı işaretleşme devresi olmayan bir yaygın dev rede çıkan çağırma gösterilmektedir. Burada ise şe kilde de görüldüğü gibi tekrar seçme ve yol ayırma gerekmektedir.

T.C

ŞEKİL 16 528

d)

. DPR

.ÇEVİRME VURUŞU

'ALıCı

TC

MULTİFRE KANS GÖNDERİCİ

OPR

ÇEVİRME VURUŞU MULTİFREKANS

AI ICI

W T.C

ÇEVİRME

VURUŞU

ALICI

T. C

MULTİFREKANS

O

JONKTÖR

s n — JONKTOR

oTRUNK

VURUŞU AUCI

ŞEKİL 18

KAY NAKLAR

ŞEKİL17

MULTIFRE_ KANS GÖNDERICI

MULTİFRE . KANS GÖNDERİCİ di

DPR ÇEVİRME VURUŞU ALICJ

(1) Nippon Telegraph and Telephone Public Corpora t ion; Telephone Switching Engineering Course Books: 3. ü 10 blectronic Svvitching System Hardware. 4. D 10 Electronic Svvitching System Software.

(2) International Telecommunication Union (I TU ); Introduction to Electronic Switching Systems Course Books, Cilt 1,2.

(3 ) Chepins, R.; "Some Reference Bases and Parts for Consideration VVith Respect to Telephone Svvit ching", Telecommunication Journal, I T U , Nisan 1979.

(4 ) Lacout, M.; "Introduction to Exchanges W ith Stored Program Control", Telecommunication Jour nal, I TU . Nisan 1979.

(5 ) Hoshi, M. ; "Introduction to Exchanges VVith Stored Program Control", Telecommunication Joumal, I T U , Nisan 1979.

(6 ) Hobbs, M. ; Modern Telecommunications Svvitching Systems, Tabb Books, 1974.

(7 ) Talley, D.; Basic Telephone Svvitching System, Hayden Books.

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ 269270