MÜHENDİSLİK DÜNYASI

eğitim

GAZİ ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRİK VE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

20 Temmuz 1982 tarihinde 41 sayılı kanun hükmün de kararnamenin yürürlüğe girmesiyle Gazi üniversite si kurulmuş ve 'Elektrik Mühendisliği Bölümü' bu ye ni üniversitenin Mühendislik Mimarlık Fakültesi bün yesinde yer almıştır. Adı daha sonra 'Elektrik ve Elek tronik Mühendisliği Bölümü' olarak değiştirilen bölüm ilk olarak 1967 yılında öğretime başlayan Yükseliş Mimarlık ve Mühendislik özel Yüksek Okulu'nun çatı sı altında yer almış, 1973 yılında ise Ankara Mühen dislik ve Mimarlık Akademisi'ne bağlanmıştır.

Bölüm halen 'lisans' düzeyinde eğitim ve öğretim yap makta olup 'yüksek lisans' programına da başlamak üzere hazırlık çalışmaları devam etmektedir.

1984 85 ve 1985 86 akademik yıllarında Bölüme ÖSYM kanalı ile alınan öğrenci sayısı her yıl için 75' tir. Bölümdeki öğretim elemanı sayısının arttırılması için çalışmalar yapılmaktadır. Başlangıçta son derece kısıtlı olan laboratuvar olanaklarının arttırılması yo lunda önemli gelişmeler kaydedilmiştir, 'ölçmeler', 'Elektronik' ve 'Devreler' derslerine ait laboratuvar çalışmalarının rahatça yürütülebildiği bir düzeye eri şilmiştir. Mantık devreleri ve mikrobilgisayar uygula malarına ait deneylerin gerçekleştirilebilmesi için ye terli sayıda eğitim düzeneği temin edilmiştir. Bölü mün Bilgisayar Bilimleri Anabil im dalma bağlı olarak faaliyet gösteren merkezde ise Fakültenin tüm öğren cilerinin bilgisayar programlama ile ilgili derslerinde yararlanabildikleri ICL marka bir bilgisayar ile iki adet de VICTOR marka mikrobilgisayar bulunmakta dır. Fakülteye ait bordro işlemleri, öğrenci işlemleri v.b. gibi hizmetler de bu merkez tarafından yürütül mektedir.

Fakültenin yeni laboratuvar binasının inşaatı tamam lanmak üzeredir. Bu binada yaklaşık 1500 m2'lik bir alan Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü labo ratuvarları için ayrılmıştır, içinde idari bölümlerin, öğretim elemanları ofislerinin ve bazı diğer birimlerin yer alacağı büyük binanan inşaatının da yakında baş laması plânlanmıştır.

Bölümdeki öğretim kadrosu ve eğitim öğretim prog ramı ile ilgili bilgilere aşağıda yer verilmiştir :

Bölümümüz öğretim Kadrosu : Prof .Dr. M. Tuncay BİRAND Doç. Selma YÜNCÜ Yar.Doç.Dr. Halis ÇAKICI Dr. Kenan UÇKU öğr.Gör.Yük.Müh. Ayhan ALBOSTAN Arş.Gör. Engin ALSAÇ Arş.Gör M. Cengiz TAPLAMACIOĞLU Arş.Gör. Metin CANBAKAN Arş.Gör. Bahadin GÜNEŞ Arş.Gör. Mehmet Ali İPİN Arş.Gör. Hüseyin Cevat KILIÇ

2547 sayılı kanunun 40 a maddesi uyarınca ODTÜ' nden görevlendirilen öğretim elemanları : (1985 86 Ders Yılı için) Doç .Dr. Nevzat ÖZ AY Doç.Dr. Erol SEZER Doç .Dr. Doğan ÇALIKOĞLU Doç.Dr. Hüseyin AKÇAY Doç.Dr. Sinan BlLtKMEN Doç.Dr. Ordal DEMOKAN Doç.Dr. Ramazan SEVER Doç.Dr. Esen ÖZSAN

2547 sayılı kanunun 40 a maddesi uyarınca Hacette pe Üniversitesi'nden görevlendirilen öğretim eleman ları : (1985 86 Ders Yılı için) : Doç .Dr. Veysel SİLİNDİR Doç .Dr. Bahri ERCAN Yar.Doç.Dr. Turhan ÇlFTÇlBAŞI Dr. Emin AKATA Dr. Nevzat ÖZTÜRK

2547 sayılı kanunun 40 a maddesi uyarınca Gazi Üni versitesi Teknik Eğitim Fakültesi'nden görevlendirilen öğretim elemanları : (1985 86 Ders Yılı İçin) öğr.Gör. Hüseyin TAMER Öğr.Gör. İsmail COŞKUN Öğr.Gör. Adnan PEŞİNT Öğr.Gör. ismet CANDAN Öğr.Gör. Ergun AKÇAPINAR

2547 sayılı kanunun 32 nci maddesi uyarında görev lendirilen öğretim elemanları : (1985 86 Ders Yılı için) Yük .Müh. M. Cihat EREZ Yük .Müh. Tarhan AT AB AY Yük.Müh. Nihat TAYLAN

ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ • 320/321

GAZİ ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK VE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ LİSANS EĞİTİM PROGRAMI

1.Yarıyıl

BİRİNCİ YIL

MAT. 101 FÎZ. 101 KİM. 101 MM. 101 TAR. 100 TÜR. 100 YAD. 100 BE. 100 MÜ. 100 RE. 100 ST. 100 2. Yarıyıl

MAT. 102 FİZ. 102 EM. 108 EM. 104 TAR. 100 TÜR. 100 YAD. 100 BE. 100 MÜ. 100 RE. 100 ST. 100 EM. 190

3. Yarıyıl MAT. 201 MM. 219 EM. 205 EM. 201 EM. 203 TAR. 200 TÜR. 200 YAD. 200 MÜ. 200 BE. 200 RE. 200 ST. 200

4. Yarıyıl

MAT. 202 EM. 202 EM. 204 EM. 208 MM. 220 TAR. 200 TÜR. 200 YAD. 200

Matematik I Fizik I Kimya Teknik Resim Atatürk İlk. ve İnk. Tar. I Türkçe I Yabancı Dil I Beden Eğitimi I Müzik I Resim İş I Sanat Tarihi I

4 +2 4 +2 4+2 2 +2 1+0 1 +0 .4 + 2 1+0 1 +0 1+0 1 +0

Matematik II Fizik II Malzeme Sayısal Bilgisayar ve Programlama Atatürk İlk. ve Ink. Tar. I Türkçe I Yabancı Dil I Beden Eğitimi I Müzik I Resim İş I Sanat Tarihi I I. Staj

İKİNCİ

Yi L

4+2 4+2 2+2 4 +0 1 +0 1+0 4+2 1 +0 1 +0 1 +0 1 +0

Yüksek Matematik I Statik ve Dinamik Sayısal Bilgisayar Esasları Devre Analizi I Elek. Mag. Alan Teorisi I Atatürk İlk. ve İnk. Tar. II Türkçe II Yabancı Dil II Müzik II Beden Eğitimi II Resim İş II Sanat Tarihi II

Mat 101, Mat 102

EM 104 MAT.101, MAT.102 MAT.101, FİZ.101, FİZ.102

2+2 3 +2 3 +0 4+2 3+0 1+0 1+0 3+0

1+0 1+0 1+0 1+0

Yüksek Matematik II Devre Analizi II Elk. Mag. Alan Teorisi II Elektroniğe Giriş ve Ölçmeler Mukavemet Atatürk İlk. ve İnk. Tar. II Türkçe II Yabancı Dil II

MAT. 201

EM. 201

EM. 203

FİZ. 101

2 +2

5 5 5 3 1 1 5 1 1 1 1

5 5 3 4 1 1 5 1 1 1 1

3 4 3 5 3 1 1 4 1 1 1 1

3 5 3 4 3 1 1 4

MÜ. 200 BE. 200 RE. 200 ST. 200 EM. 290

5 Yarıyıl

Müzik II Beden Eğitimi II Resim İş II Sanat Tarihi II II. Staj

ÜÇÜNCÜ YIL

EM. 303 EM. 311 EM. 321 EM. 305 ENM. 161 TAR. 300 TÜR. 300 YAD. 300 MÜ. 300 BE. 300 RE. 300 ST. 300

Elk.Mag.DalgaTeo.ve Yük.Fr.Tek. Elektronik I Elektrik Makineleri I Yarıiletkenler Ekonomi Atatürk îlk. ve İnk. Tar. III Türkçe III Yabancı Dil III Müzik III Beden Eğitimi III Resim İş III Sanat Tarihi III

EM. 204 EM. 202 EM. 204 FİZ 101, MAT.201

. ...

6. Yarıyıl

EM. 302 EM. 312 EM. 322 EM. 324 EM. 304 HUK. 200 TAR. 300 TÜR. 300 YAD. 300 MÜ. 300 BE. 300 ST. 300 RE 300 EM. 390

Devre Sentezi ve İşaret İşleme Elektronik II Elektrik Makinalan II Aydınlatma Tekniği Otomatik Kontrol Hukuk Bilgisi Atatürk îlk. ve İnk. Tar. III Türkçe III Yabancı Dil III Müzik III Beden Eğitimi III Sanat Tarihi III Resim İş III III. Staj

EM. 202 EM. 311 EM. 321 FİZ. 101 MAT.202, EM.202

ENERJİ DALI

EM. 413 Sayısal Elektronik ve Mantık Dvr. EM. 471 Güç Sistem Analizi I EM. 475 Yüksek Gerilim Tekniği EM. 419 Elektrikle Enerji Dağıtımı EM. 425 (x) Elektrik Santrallan EM. 427 (x) Enerji Taşıma EM. 491 Bitirme ödevi I (Ö.D.) TAR. 400 Atatürk İlk. ve İnk. Tar. IV TÜR. 400 Türkçe IV YAD. 400 Yabancı Dil IV MÜ. 400 Müzik IV ST. 400 Sanat Tarihi IV BE. 400 Beden Eğitimi IV RE. 400 Resim İş IV

EM. 312 EM. 322 EM. 303 EM.202 EM. 322 EM.202

Kre

4+2 4+2 3+2 3+0 2+0

1+0 3+1

1+0 1+0

•3

5 5 4 3 2 1 1 4 1 1 1 1

EM. 472 EM. 422 EM 480 ENM. 461

ENM. 162 EM. 492 TAR. 400 TÜR. 400 YAD. 400 MU. 400 RE. 400 ST 400 BE 400

Güç Sistem Analizi II Elektroniğin End. Uygulanması Elk Tesis. Koruma Tesis Organizasyonu İşletmecilik Bitirme Ödenvi II (Ö.D.) Atatürk İlk. ve Ink. Tar. IV Türkçe IV Yabancı Dil IV Müzik IV Resim İş IV Sanat Tarihi IV Beden Eğitimi IV

EM. 471 EM. 312 Ef4.311.EM.322

Ö.D (Özel Değerlendirme) : Sözlü yazılı veya doğrudan doğruya projenin değerlendirilmesi şeklinde olabilir. (x) : İkisinden biri seçilecektir.

ELEKTRONİK DALI

EM. 413 EM. 407 EM. 435 EM 437 EM. 447 EM. 491 TAR. 400 TÜR. 400 YAD. 400 MÜ. 400 BE. 400 ST. 400 RE. 400

Sayısal Elektronik ve Mantık Dvr. Süreç Denetim Haberleşme Mühedisliği I Anten ve Mikrodalga Müh 1 Yarı İletken Teknolojisi Bitirme Ödevi I (Ö.D.) Atatürk İlk. ve Ink Tar. IV Türkçe IV Yabancı Dil IV Müzik IV Beden Eğitimi IV Sanat Tarihi IV Resim İş IV

Dersin Önşartı EM. 312 EM. 312 EM. 312 EM. 303, MAT 202 EM 305. EM. 312

. YAD. 300

3 +0 3+0 3+0 3+0 3+0 0 +6 1+0 1+0 2+0 1+0 1+0 1 +0 1+0

3 3 3 3 3 3 1 1 2 1 1 1 1

EM. 436 EM. 438 EM. 422 ENM. 461 ENM. 162 EM. 492 TAR. 400 TÜR. 400 YAD. 400 MÜ. 400 RE. 400 BE. 400 ST. 400

Haberleşme Müh. II AntenveMikrodalgaMuh.il Elektroniğin End. Uygulanması Tesis Organizasyonu İşletmecilik Bitirme Ödevi II (Ö.D.) Atatürk İlk. ve Ink. Tar. IV Türkçe IV Yabancı Dil IV Müzik IV Resim İş IV Beden Eğitimi IV Sanat Tarihi IV

EM. 435 EM 437 EM. 312

2 +0

Ö D. (Özel Değerlendirme) : Sözlü yazılı veya doğrudan doğruya projenin değerlendirilmesi şeklinde olabilir.

tez özetleri

BİR RÜZGAR TÜRBİNİ VE EVİRGEÇLE BESLENEN BİR ENDÜKSİYON GENERATÖR' DEN OLUŞAN BİR RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMİNİN MODELLENMESİ VE DENETİMİ

SARIBATIR, B. Melih Elektrik Mühendisliği'nde Doktora Tezi/ODTÜ Tez Yönetmenleri : Doç Dr Erol SEZER.

Dr. Muammer ERMİŞ Haziran 1985. 88 sayfa

Bu tezde, uzak radyolink sistemleri ve benzeri yerel uygulamalar için rüzgar enerjisinden de elektrik ener jisi üreten düşük güçlü bir sistem incelenmiştir. Sis tem, bir rüzgar türbini, evirgeç beslemeli bir endüksi yon generatörü ve evirgecin de uçlarına bağlı bir akü grubundan oluşmaktadır

İlk olarak, sistemde kullanılan darbe genişlik modülas yonlu (PVVM) evirgecin çalışması kısaca anlatılmış ve endüksiyon generatörün reaktif güç gereksiniminin evirgeç tarafından sağlanacağı, dolayısıyla, uyartım kaybı gibi bir tehlikenin söz konusu olamayacağı gös terilmiştir. Bu. rüzgar enerjisini dönüştüren sistemler de, türbin mekanik enerjisini elektrik enerjisine dö nüştürmede evirgeç beslemeli endüksiyon generatörü kullanmanın sağladığı önemli bir avantaj olarak de ğerlendirilebilir

Daha sonra, tüm sistemin bir dinamik modeli elde edilmiş ve bu model kullanılarak türbin hızından geri besleme biçiminde gerçekleştirilen bir denetim kura bilin, kalıcı duruın koşullarında rüzgardan optimum güç sağlayacağı gösterilmiştir. Bu denetim kuralı, ay rıca türbin ivmesinden de geri besleme yapılacak bi çimde düzeltildiğinde, kalıcı durumda optimum güç sağlanmasının yanı sıra, sistemin tepki hızı da denetle nebilmektedir. Bulunan bu geri besleme kuralı rüzgar hızına ilişkin herhangi bir bilgi gerektirmediğinden, özellikle bir mikroişlemci kullanıldığında, çok kolay lıkla gerçekleştirilebilmektedir

Geribeslemeli sistemin kararlılığı ise, Liapunov türü bir pratik kararlılık ölçütünden yararlanılarak incelen miştir. İnceleme sonucu, rüzgar hızında, genliği ve ay nı zamanda değişim frekansı çok yüksek olmayan dal galanmalar olsa bile sistemin kararlı bir biçimde çalı şacağı gözlenmiştir.

Son olarak, sistem bir bilgisayar aracılığıyla simüle edilerek, hem düzenli, hem de rastgele değişen rüzgar hızlan için dinamik davranışı gözlenmiş, ve sonuçla rın kuramsal yaklaşımla elde edilen sonuçlarla tam bir uyum içinde olduğu görülmüştür.

Anahtar Sözcükler : Rüzgar Enerjisinden Elektrik Enerjisi Üreten Sistem, Endüksiyon Generatörü, Dar be Genişlik Modülasyonlu Evirgeç, Geribeslemeli De netim, Pratik Kararlılık, Sayısal Benzetim.

\ ANAHTARLI RELÜKTANS MOTORU OPTİMUM TASARIMI

TOHUMCU. Müjdat Doktora Tezi. Elektrik Elektronik Müh Böl ODTÜ Tez Yönetmeni : Doç. Dr Bülent ERTAN Haziran 1985.223 sayfa

Son 15 yılda yapılan akademik ve endüstriyel araştır malar anahtarlı relüktans motorlu (arm) tahrik sistem lerinin doğru akım ve almaşık akım tahrik sistemleri ne rakip olabileceğini göstermiştir. ARM tahrik sis temleri motor yapısının ve sürücü devrenin basitliğin den kaynaklanan birtakım potansiyel üstünlükler gös termektedir.

ARM'lan için halen uygulanmakta olan taşırım yön temleri daha çok deneysel sonuçlara ve iki yönlü çı kık kutuplu yapılar için çıkarılmış birtakım genel bul gulara dayanmaktadır. Halbuki klasik motor tiplerine uygulanmakta olan optimum tasarım yönteminin bu yeni motor türüne de uygulanması arzu edilir.

Bu çalışmada ARM'larının optimum tasarımı için bir yöntem geliştirilmiştir. Tasarım sırasında ortalama ka rarlı çalışma momenti, başlama momenti, faz akımı tepe değeri, iletken akım yoğunluğu etkin değeri, ve rim gibi bazı işlevlere kısıtlar getirilmiştir Bu işlevle rin hesaplanabil.nesi için yöntemler geliştirilmiştir. Hesaplamalar sırasında daha önceki bir çalışmada he saplanmış bulunan, iki yönlü çıkık kutuplu yapıların nomıalize edilmiş pemıeanslan ve kuvvetlerini içeren veriler kullanılmıştır.

Geliştirilen tasarım yöntemi kullanılarak 4 fazlı anma değerleri 1 kVV, 1500 rpm olan bir arın'nun optimum tasarımı gerçekleştirilmiştir. Tasarlanan motorların ti cari amaçlı asenkror motorlarla karşılaştırılması amaç lanmıştır. Bu nedenle tasarım sırasında motorun, mo ment hız karakteristiğinin evirgeç kontrollü bir asenk ron motorun moment hız karakteristiğine benzeyecek şekilde, sürüldüğü varsayılmıştır. Dış penaltı fonksi yonları yöntemi kullanılarak problem kıatsız bir opti mizasyon problemi şekline dönüştürülmüş optimum çözümler Davidson. Fletcher, Powell (DFP) çözüm yöntemi kullanılarak aranmıştır.

Optimizasyon sonuçları elde edildiğinde, yerel opti mumların (birbirlerinden farklılıktan en çok ±7 % olan) varlığı gözlenmiştir. Sonuçlardan 4 fazlı, 1 kW gücünde bir arm'nun ağırlığının yaklaşık 6 kg olacağı

nı çıkartmak mümkündür Bu ağırlık aynı güçteki asenkron makinanın ağırlığından biraz azdır. Analiz yöntemlerinin geçerliliğini saptamak amacıyla bir de ney motoru imal edilmiştir. Genelde analiz yöntemle ri ile ölçülen sonuçların arasında uyum gözlenmiştir.

Anahtar Sözcükler : Relüktans Motorları. Optimum Tasarım, Moment

İKİ BOYUTLU VERİ İLETİŞİM DİZGELERİNDE ÖNBİLGİSİZ DENGELEME VE TAŞIYICI EVRESİ TAKİBİ

CAN DANER.H füsun Yük.Lisans Tezi, Elektrik Elektronik Müh.Böl./ODTÜ Tez Yöneticisi: Dr. Melek YÜCEL Şubat, 1985; 119 sayfa

Alışılagelmiş dengeleme ve taşıyıcı evresi takibi algo ritmaları, genellikle bir başlangıç alıştırma süresi ge rektirdiğinden, bazı koşullarda kullanılmaları elverişli değildir. Alıştırma dizisi gerektirmeyen, önbilgisiz dengeleme ve taşıyıcı evresi takibi ise alıcıya, gönderi len işareti sadece alınandan çözme yetkinliğini verir.

Bu çalışmada, iki boyutlu iletişim dizgelerinde, ön bilgisiz ayarlama konusuna değişik yaklaşımlar incele nip, bilgisayar benzetimleri karşılaştırılın ıştır

Önbilgisiz birleşik dengeleme ve taşıyıcı evresi takibi yöntemlerinden, ortalama hata karesini enazlayan ka rar yöneltmeli algoritmaların kuramsal çözümlemesi, kullanılan karar devresinin doğrusal olmaması nede niyle oldukça zordur. Bu yöntemin başarı derecesi yoğun benzetimlerle belirlenmeye çalışılmış, ve an cak sınırlı bozulma varsayımıyla, önbilgisiz ayarlama ya çözüm olabileceği gözlenmiştir.

G od ar d tarafından geliştirilen, yayılma ("dispersion") işlevlerini enazlayarak alıştırma dizisi ve veri kararı gerektirmeden önbilgisiz dengelemeyi başaran yön temlerin kuramsal ve deneysel çözümlemesi yapılmış tır. Dengeleyicinin yakınsaması için taşıyıcı evresinin bulunması gerekmediğinden, taşıyıcı evresi takibi dengeleyici çıkışında karar yöneltmeli olarak yapılabil mektedir. Ayrıca, Godard'ın önbilgisiz dengeleme al goritmalarının kanal kökenli bozulmalara karşı olduk ça dayanıklı olduğu gözlenmiştir.

Anahtar Sözcükler : Simgelerarası Karışma, Önbilgisiz Dengeleme, Taşıyıcı Evresi Takibi, Karar Yöneltmeli Başlatma, Alıştırma Dizisi. İki Boyutlu İletim