TARİH BAYUNCA ELEKRTİĞİN ÖNCÜLERİ:Alessandro VOLTA

Hazırlayan: Hüseyin Y AVUZ

Alessandro

Volta 1 7 9 3

yılında ingiliz bilim kuruluşu Royal

Societ/ye gönderdiği raporda en

güzel ve önemli buluşlarından biri

olarak nitelediği gözlemlerini bilim

dünyasına aktarıyordu. Rapor ital

yan fizikçi, anatomist Luigi Galvani

(1737 1798)'nin ortaya koyduğu

Hayvansal Elektrik konusunu içer

mekteydi.

1780 yılında Galvani parçala

Alessandro VOLTA (1754 1827)

dığı kurbağalar üzerinde deney ya parken laboratuvarda başka bir amaç için kullanılan bir elektrik ma kinasından çıkan kıvılcımla beraber kurbağa bacağının büzüldüğünü gördü. Büzülme anında kullandığı bıçağın kurbağanını sınır sistemine değmekte olduğu da dikkatini çek mişti. Bu olay üzerine çeşitli deney ler yapan Galvani parçalanmış bir kurbağanın bacağı, metalin birine

sinir diğerine ise adale değecek biçimde iki değişik metalin arasına konunca kurbağa bacağının gene büzüldüğünü gördü. Bu gözlemlerin ardından Galvani hayvansal elek trik olarak adlandırdığı yeni bir tür elektrik bulduğu sonucuna vardı. Galvani'nin buluşu dönemin birçok bilim adamında merak uyandırmıştı. Bulunan bu yeni elektriğin yaşam ile bağlantısı olduğu düşünülüyor

du. Bir çok bilim adamı bu konuda deneyler yaptılar ancak Galvani'nin elde ettiği bulguların ötesine geçe mediler.

Volta elektriğin bütün yönle riyle yıllardan beri ilgilenmekteydi. Galvani'nin deneyi diğerleri gibi Volta'yı da meraklandırın işti. Kur bağa bacağını büzen gücün sırrını çözmeye karar veren Volta bu ko nuda bir çok deney yaptı.

Deneylerin sonunda kurbağa bacağını hareket ettiren gücün kul lanılan metallerden kaynaklanan elektrik olduğuna karar verdi. Kur bağa bacağının bu olaydaki tek fonksiyonu iki metal arasındaki elektrik akışını sağlayan iletken, tuzlu ve asitli bileşimiydi.

Kurbağa bacağı kullanmadan da Galvanik gücü elde edebileceği ni düşünen Volta tuzlu su ya da seyrettik asit kullanarak çeşitli de neyler yaptı. İki değişik metal par çasına bağladığı iletken tellerin uç larını dokunmamak kaydıyla seyrel tik asit içine batırınca telden bir elektrik akımı geçtiğini farketti. Bu akım çok düşük değerlerde oldu ğundan farkedilmesi oldukça güç oluyordu.

Volta Göze'sl olarak adlan dırılan bu düzenekte en iyi sonuç bakır ve çinko kullanılınca elde edi liyordu.

Daha yüksek değerlerde elektrik akımı elde etmeye çalışan Volta tuzlu suyla doldurduğu cam kaselerin içine çinko ve bakır disk leri sırasıyla yerleştirdi. Daha sonra bu gözeleri seri olarak birbirine bağ ladı. Bu düzenekte gözlemlediği elektrik akımı daha güçlüydü. An cak sıvı içinde deney yaparken birçok güçlükle karşılaşan Volta disklerin arasına tuzlu suya batırıl mış kumaş ya da karton parçaları koyarak yeni bir düzenek geliştirdi. Volta pili olarak adlandırılan bu düzenek elektrik üretmekteydi. Da ha sonra bunların birkaç tanesini birbirine seri olarak bağlayıp elek trik takımları elde etmiştir. Bu elek

trik takımlarının ilk ve son disklerine bağlı iletkenler yan yana getirilince elektrik kıvılcımı meydana gelmek teydi.

Bu düzenek kuru pil olarakta adlandırılmaktadır. Günümüzde kul lanılan pilin ilk durumunu ise Volta' nın buluşundan sonra Fransız Leclanche gerçekleştirmiştir.

Volta pili bilimsel çalışmalarda kullanmak üzere sürekli bir elektrik enerjisi kaynağı oluşturması bakı mından bilimsel gelişmenin önemli kilometre taşlarından birini oluştur muştur. Ne yazık ki volta pili çıkışını ölçmek için kullanacağı bir aletten yoksundu. Oluşturduğu elektrik takımlarının uçlarını vücuduna do kundurarak uğradığı elektrik çarp masının şiddetine göre elektrik takı mının çıkış gücü hakkında kabaca bir fikir edinebiliyordu.

Voltanın bu çok önemli katkısı bilim dünyası tarafından çok kısa bir sürede anlaşıldı ve değerlendiril di.

Volta pilinin bulunuşuna (1800)'e dek elektrik pratik bir uy gulaması olmayan ilginç bir kavram olmaktan öteye geçememişti. Volta bunu elektrik enerjisini depolayıp gerektiğinde kullanılabilmesini ola naklı kılarak değiştirdi.

Birçok bilim adamı bu buluşu laboratuvarlarında kullanmakta ge cikmemişti. Volta'mn buluşunu du yurmasından yaklaşık bir ay sonra İngiliz bilim adamı Nicholson ve Carlisle bu elektrik takımlarından birimi kullanarak sudaki oksijen ve hidrojeni birbirinden ayırmayı başar dılar. Böylece yeni bir bilim dalı olan elektrokimya doğdu. Dönemin önde gelen bilim adamlarından Humphry Davy{\ 778 1829) Ingilterede Volta pilini kullanarak bileşiklerin mo leküllerini elementlerine ayrıştırma ya çalışıyordu. 1807 yılında özel olarak imal edilmiş güçlü bir Vota pi lini kullanarak geçirdiği elektrik akımı ile erimiş külden potasyum olarak adlandırdığı elementi elde et ti ve bir hafta sonra da sodyum ele mentini sodadan ayırmayı başardı.

Volta'mn yaşamı çok fazla bi linmemektedir. 17 Şubat 1745 yılın da Como (Kuzey ltalya)'da doğdu. Lise yıllarında güzel söz ve yazı yazma konusunda çevresinin dik katini çekti. Kimya, şiir ve tiyatro ile ilgilenen Volta 29 yaşında Como Royal Seminary'de fizik öğretmeni olarak görevlendirildi. 1775'de bi lime ilk büyük katkısı statik elektriği toplayıp depolayan elektrophorush buluşudur. Leyden şişesinin kul lanımı ve gelişimine de önemli katkı larda bulunmuştur. 1779 yılında Paiva üniversitesinde fizik profe sörü unvanını aldı. Üniversitedeki eğitim uğraşlarının yanısıra kimya ve atmosfer elektriği konularında laboratuvar çalışmaları yaptı. De neylerinden birinde kapalı bir kapta bulunan gazlaşmış benzinin elek trik kıvılcımı ile ateşledi. Yaklaşık

200 yıl önce William Gilbert ta rafından bulunmuş olan elektrosko bu geliştirdi.

Volta, bilime olan büyük kat kılarından dolayı elektrik potansiyel farkı birimi olarak adının kullanılma sıyla onurlandırılmıştır.

KAY NAKLAR: 1. "Tarih boyunca elektrik" TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası. 2. Dampier, W, "A History of Selence", McMillan,1935. 3. Hurd, D.L, Kipling, J.J., "The Origins and Grovvth of Physical Science", Cilt 2, Penguin, 1964. 4. Siedel, F., Siedel, J.M., "Pioneers in Science", Houghton MifflinCo., 1968.

5. Sheplerd. W., "Great Pioneers of Science", Word Locak, 1964. 6. Dunsheath. P., "A History of Electrical Povver Engineering", M.I.T. Press, 1962. 7. Asimovv, I., "Biographical Ency clopedia of Science and Technolo gy", Doubleday, 1964. 8. J.D.Bernal, "Materyalist Bilimler Tarihi". Sosyal yayınları. 1976. 9. VV.S.Knickerbocker "Classics of Modern Science", Alfred.A.Knopf, 19 2 7.