Kamu santralları susturuldu, elektriğe zam yapıldı

7 ENERJİ

Musa ÇEÇEN EMO 41. Dönem Yönetim Kurulu Başkanı

Bu yıl ekonomik krize paralel olarak elektrikte yaşanan talep düşüşü nedeniyle ucuza elektrik üreten kamu santralları durduruldu, pahalıya

Elektrik talebinde tarihi küçülme: Yüzde 4.9

elektrik satan özel sektör santrallarından

ise daha fazla alım yapıldı. Bu uygulamada,

DUY denilen karaborsada özel şirketlerin

satış düzeylerinin korunması, alım garantili

özel sektör santrallarına karşı olan yükümlülükler ve doğalgazdaki al ya da öde

yükümlülüğü nedeniyle kamunun hidrolik

santrallarının durdurulması etkili oldu.

Sonuçta, elektrik üretim maliyetleri düşmesine rağmen vatandaşın faturasına zam

yapıldı.

Ekonomik krizle birlikte elektrik talebi

Ocak-Eylül 2009 döneminde ortalama yüzde

4.9 düşüş gösterdi. Yılın son çeyreğinde de

durumun değişmemesi halinde Türkiye elektrik talebinde tarihi bir küçülme yaşamış olacak. 1980 yılından bu yana yalnızca 2001

kriziyle birlikte yüzde 1.1 elektrik talebi düşmüştü.

AKP’nin serbest piyasa yandaşlığı, sözleşmeler, özelleştirmeler gibi uygulamalar

Elektrik üretiminde ise Ocak-Ağustos 2009 döneminde yüzde 4.8’lik küçülme

yoluyla şirketlere kaynak aktarımının da ötesine geçmiş; kamu zararına piyasa

yaşanırken, aynı dönemde kamunun elektrik üretiminde yüzde 11.2’lik kısıtlamaya gidildi. Yani kamu 8 aylık dönemde geçen yıla göre 7.6 milyar kilovat saat daha az enerji üretti. Böylece Türkiye’nin 8 aylık üretimanipülasyonlarına dönüşmüştür. İdeolojik olarak serbest piyasayı yaşatmak uğruna devre dışı bırakılan, ucuza elektrik üreten kamu santrallarının hemen devreye alınması gerekmektedir.

minde talebe bağlı olarak gerçekleşen 6.5

milyar kilovat saatlik üretim azalışının tümü

kamunun sırtına yıkıldığı gibi özel sektörün hidrolik santrallarında üretim durdurulurken, yap-işlet-devret ve işletme hakkı devredilen fiyatına 1 Ekim’den geçerli olmak üzere

fazladan gerçekleştirebildiği üretim neözel sektör hidrolik santralları geçen yıla

Çayırhan Termik Santralı) 683 milyon kilo- yüzde 21.08 zam yaparken, bu zam konut

deniyle de kamu üretiminde kesintiye gitmek göre daha fazla çalıştı.

vat saat üretim artışı gerçekleştirdiler. Buna kullanıcılarına yüzde 9.8 olarak yansıtıldı.

zorunda bırakıldı.

4628 sayılı Elektrik Piyasası Yasası

karşılık kamu santralları 7.6 milyar kilovat-

İşçiler değil, iktidar şalter indirdi

öncesinin özel sektör uygulaması olan, yap- saat, otoprodüktör santrallar da 1.3 milyar işlet modeliyle kurulan, 4 doğalgaz ve 1 ithal kilovat saat üretim kesintisine gittiler. Sanayi

Ekonomik krizin faturası kamu santrallarına yıkılırken, kamu santralları üzerinden kriz özel elektrik üretim şirketleri için fırsata dönüştürüldü. Üstelik kamu santrallarına yıkılan fatura doğalgazdaki al ya da öde yükümlülüğü nedeniyle daha da büyük oldu. Türkiye’nin dışarıdan satın aldığı doğalgazı almaması durumunda bu kez kullanmadığı doğalgaz için bedel ödeyecek olması kamuyu hidrolik santrallarından yaptığı üretimde kesinti yapmaya yöneltti.

Kamu santrallarının üretimlerinden yapılan kesintinin yüzde 45.8’i, bu yıl su

kömüre dayalı santrallara yüzde 85 alım garantisi verilmiş olmasına rağmen, yılın 8 aylık dönemindeki üretimlere bakıldığında elektrik talebindeki düşüş bu santrallara hiç yansıtılmadı. Hatta geçen yıla göre yüzde 2.2 daha fazla üretim yapmalarına olanak sağlandı. Yine kurulu güç bazında yarıdan fazlası doğalgaza dayalı üretim gerçekleştiren ve yüzde 100 alım garantisi verilmiş olan yap-işlet-devret santrallarında da hiç üretim kesintisine gidilmediği, yüzde 0.5’lik cüzzi bir artışla geçen yılki üretim düzeyinin korunduğu görülmektedir.

üretiminin yılın 8 aylık döneminde yüzde 15’lik küçülme yaşadığı dikkate alındığında, temel olarak kendi sanayi kuruluşunun ihtiyacını karşılamak üzere kurulan otoprodüktör santralarındaki üretim düşüşünün nedeni anlaşılmaktadır. Kamudaki üretim kesintisi ise serbest piyasayı yaşatmaya yönelik bir uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır.

Karaborsanın çarkı işliyor

EÜAŞ ve TETAŞ’ın, geçiş dönemi sözleşmeleri kapsamında elektrik dağıtım kuruluşlarına ikili anlaşmalar yoluyla elektrik sagelirleri beklentilerin oldukça üzerine çıkan, hidrolik santrallarda yapılan üretim durdur-

Kamuya öldür, piyasayı yaşat dönemi

tarlarken, bu yıl elektrik talebindeki düşüşe paralel olarak ikili anlaşma satış miktarlarını

malarıyla gerçekleştirildi. Kamu hidrolik

4628 sayılı Yasa sonrası lisans verilen

azalttıkları belirlendi. Dağıtım kuruluşlarının

santrallarında geçen yıl yapılan üretimden serbest üretici şirketlerin de krizden hiç et- elektrik talepleri içinde oransal olarak ikili

3.5 milyar kilovat saat daha az üretim

kilenmediği, Ocak-Ağustos 2009 döneminde anlaşmaların payı korunmasına rağmen mikgerçekleştirilirken, Türkiye toplamında

üretimlerini yüzde 10.7 artırdıkları tespit

tarsal olarak ikili anlaşma miktarlarının

hidrolik santrallardan yapılan üretim kesintisi edildi. Serbest üretim şirketleri 1.8 milyar

azaltılması sonucunda dağıtım kuruluşları

1.8 milyar kilovat saatte kaldı. Yani kamu kilovat saat; imtiyazlı şirketler (yap-işlet,

dengeleme ve uzlaştırma denilen karaborsa

sisteminden alım yapmaya de-

OCAK-AĞUSTOS 2008-2009 KARŞILAŞTIRMALI ÜRETİM TABLOSU

vam etmek zorunda kaldılar. Kamu santralları aynı düzeyde

Ocak-Ağustos

üretim yapmaya devam ettirilse-

(kwh)Üretim Top. (kwh) 2009

Artış (%) Fark

lerdi, dağıtım kuruluşları bazında

EÜAŞ EÜAŞ'a BAĞLI ORT. MOBİL SANT. KAMU TOPLAM İŞLETME HAKKI DEV.SANT. YAP İŞLET SANT. YAP İŞLET DEVRET SANT.

47.793.752.513 12.876.569.985 0 60.670.322.498 2.953.263.000 28.961.569.737 9.245.347.213

52.682.858.560 15.301.729.770 330.525.350 68.315.113.680 2.949.782.000 28.325.941.840 9.201.396.583

-9,3 -15,8 -100,0 -11,2 0,1 2,2 0,5

-4.889.106.047 -2.425.159.785 -330.525.350 -7.644.791.182 3.481.000 635.627.898 43.950.630

17 milyar kilovat saat olan karaborsadan alınan elektrik miktarının 7.6 milyar kilovat saat azalarak, 10 milyar kilovat saatin altına düşmesi gerekirdi. Karaborsa, kamu santralları durdurularak yaşatılması ve imtiyazlı şirketlerden elektrik alımına

İdeolojik uygulamalara son verilmeli

AKP’nin serbest piyasa yandaşlığı, sözleşmeler, özelleştirmeler gibi uygulamalar yoluyla şirketlere kaynak aktarımının da ötesine geçmiş; kamu zararına piyasa manipülasyonlarına dönüşmüştür. İdeolojik olarak serbest piyasayı yaşatmak uğruna devre dışı bırakılan, ucuza elektrik üreten kamu santrallarının hemen devreye alınması gerekmektedir.

Serbest piyasa iddia edildiği gibi “bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” şiarının ötesinde, riskin ve zararın kamunun üzerine yıkıldığı, karın ise özel şirketler tarafından toplandığı bir yapılaşmadır. 4628 sayılı Yasa öncesindeki özel sektör örnekleriyle alım garantileri sonucunda milyarlarca dolar kamu zararı yaratılırken, bu kez de tam serbest piyasa iddiasıyla milyarlarca dolar kamu zararı yaratılmaktadır. Serbest piyasa adına yapılan tüm uygulamalar aynı kapıya çıkmaktadır: “Zarar kamuya, kar şirketlere.”

Yaşanan rant düzenine son verilmesi, karaborsanın feshedilmesi, elektrik üretim, iletim ve dağıtım olmak üzere bütün olan hizmetin bir kamu hizmeti olarak kamu tarafından sunulması gerekmektedir. Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) olarak, elektrik hizmetinin temel bir insan hakkı olduğunu, yurttaşlara ucuz ve güvenli bir şekilde sunulması gerektiğini, bunun da ancak siyasi yandaşlık hesaplarından uzak bir kamu yapılanmasıyla gerçekleştirilebileceğini anlatmaya çalıştık. Cumhuriyet Enerji, bugüne kadar

İMTİYAZLILAR TOPLAM

41.160.179.950 40.477.120.423 1,7

683.059.528 devam edilmesi nedeniyle

kamuoyuna enerji sektöründeki gerçekleri

OTOPRODÜKTÖR SANT.

9.561.723.294

10.886.401.042 -12,2

-1.324.677.748 oluşan kamu zararı ise TETAŞ aktarmak üzere bize bir mecra sağladı. Bun-

SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 18.113.544.531 16.357.492.824 10,7

1.756.051.707 üzerinden elektrik kullanıcılarına dan sonra da EMO her türlü platformda

TÜRKİYE ÜRETİM TOPLAMI 129.505.770.273 136.036.127.969 -4,8

-6.530.357.696 yıkıldı. TETAŞ, elektrik satış

kamu yararını savunmayı sürdürecektir. Ⅵ