TELEFONDA YENİ GELİŞMELER

UDK : 621.395.2/.4

UMUMİ İZAHAT:

Derleyen: Hüsnü TUMBA Y. Müh. PTT

İkinci Dünya Savaşından bugüne kadar geçen zaman telekomünikasyonun dinamik inkişaf za manı olmuştur. Bu zaman içinde teoride, teknik te ve teçhizat plânlarında olan ilerleyişlerle ye ni imalât ürünleri meydana gelmiş ve bu ürün ler cemiyet fonksiyonuna tesir ederek insanların yaşayışlarında büyük değişikliklere hatırı sayılır şekilde âmil olmuştur.

Telekomünikasyon; hertürlü imalât ürünleri nin artması bakımından fabrikaların imalâtlarına büyük bir faktör olarak tesir ettiği gibi, kültür hayatımızın gelişmesinde, posta hizmetlerinin in kişafında bugün büyük bir yer işgal etmiş bulun maktadır.

Telefon telekomünikasyonun oldukça eski bir branşıdır. İkinci büyük harbten evvel telefoncu lukta esasen ileri bir seviyeye ulaşılmıştı. Harbten sonra telefon tekniğinde daha da ileri hamleler yapılmıştır. Yeni telefon cihazları tahakkuk et tirilmiş ve bu cihazlar khal itimadını haiz mem leketlerde halkın hizmetine arzedılmiştır.

Telefon sanayiinin yeni sahalarını etüt eder ken 1950 yılı yazımıza başlangıç kabul edilmiştir. 1950 den bu yana geçen on yıl telefonculuk ba kımından hayli semereli olmuştur. Bir mühim yenilik şehirlerarası çağırmada kadranların kifa yetli olarak kullanılması ve bunun gelişti rilmesidir. Diğer bir yenilikte telefon âletinin gerek imalât gerek teferruat ve gerekse kulla nılma bakımından basitleştirilmesi ve gelişti rilmesidir. Ayni zamanda telefonun servis kalitesi de büyük çapta ıslâh edilmiştir. Telefon görüşme ihtiyacı hızla artarken telefon aletleri nin transmisyon kabiliyetleri de ıslâh edilmiş ve arttırılmıştır.

Az görüşme yapan ikametgâh ve sayfiye tc lefonları için paralel sistem tatbikatı geliştiril miş ve umumileştırilmıştir.

Telefon cevap vericisi diyebileceğimiz bir ci hazın servis kolaylığını teminde kıymetli bir yer işgal edeceği tecrübe edilmiştir.

Telefon mühendisliğinde çok kıymetli bir yeri olacağını tahmin ettiğimiz Atlantik kablolarının transmisyon kalitesinin mükemmelleştirimesi işi de bu son on yıl içinde yapılmıştır.

(*) Bu yazı Ericson Revieıv'nun 4/1960 sayısın dan istifade ile derlenmiştir

Önümüzdeki on yıl içinde yeni buluşlarla te lekomünikasyonda şayanı hayret gelişmelere varı lacağını şimdiden söyliyebiliriz. Telefonlaşmanın âmili değişmemekle beraber görüşme kolaylıkla rı ve rahatlıklarının arttırılması insiyaki olarak görüşme ihtiyacını arttırıcı bir tesir icra etmek tedir. Bu düşünüşle ve çıkan yeni ihtiyaçları kar şılamak üzere telefon teçhizatı yeniden gözden geçirilecek ve geçirilmektedir. Fizik ve Kimya ilminin' gelişmelerinden de istifade olunarak te lefonun esas parçalarında ve tekniğinde büyük değişiklikler beklenir.

Telefonla görüşme metotları daha kullanışlı yeniden tertip olunur.

Yazımızın aşağıdaki paragraflarında önümüz deki on yıl içinde telefonculukta ne gibi inki şafların olacağı, bugünkü imkânların bize ver diği görüş açısı ile, daha etraflı olarak izaha çalı şılacaktır.

UNSURLAR: Telekomünikasyonda, geçen on yılın en mühim olayı, yarı iletkenlerin doğuşu ve gelişmesi olayıdır. Telefonda olduğu gibi te lekomünikasyonun her kolunda ve bilhassa elek tronik yarı iletkenler büyük yenilikler tev lit etmiş ve edecektirler. Transmisyon tekni ğinde ve telefon tasarılarında bu elemanlar şim diden büyük bir yer işgal etmiştirler. Bu ele manlara olan itimada binaen söylenebilir ki önü müzdeki yıllar içinde birçok yeniliklere şahit olacağız. Bugün için yarı iletkenli tatbikat olarak dıotlar ve transistörler pek güvenilir haldedirler.

Yarı iletkenler olarak fenomen satha ait na zariye ve pratik bütün dünyada pek alâka çekici bir surette ilerliyerek devam ediyor. Nazariyede o kadar fantastik düşünceler doğmaktadırki bu na bir misal olarak hayat probleminin dahi çö zülmüş olacağı bu tetkiklerin neticesine bağlıdır denmektedir. Muhakkak ki yakın gelecekte bu elemanların basit kutular içinde birer ucuz unsur olarak istifademize sunulduğunu görece ğiz. Konstrüksiyonda daha ucuz bir metot bulu nacaktır.

Silikon, Germanyum'a nazaran daha ucuz ol duğundan Sılikon'un nüfuziyet problemi halledil diğinde çok emin ve ucuz elemanlar gerçekleş miş olacaktır. Tablo • I

E M.M 69

TABLO : I Transistorların karşılaştırmalı fiat tablosu

npn Germanyum

alaşımı

metali

yayılmış alaşımı

npn Silikon

Dilimleme, temizleme ve inceltme

Çubuk veya levhanın jonksiyon ti

pe formajı

Kurşun iştiraki . . . . " . . . .

Parçaların paketlenmesi

24'

Parça muamelesi

Mühürleme

Muayene

Yapılanların tekrar tetkiki . . .

Toplam

Bu elemanların bilhassa yüksek güç ve yük sek frekanslara meyleden kabiliyetleri arzuya şayan bulunmaktadır. Yan iletkenlerle istenen elektriki hususiyeti temin kolay olmaktadır. Hu susi olarak inkişaf ettirilen bir tiple telefoncu luğun ihyası düşünülmektedir. Ön plânda elek tronik santral tekniği akla gelmektedir. Bu mak satla «Hafıza Tüpleri» denilen bazı tıp eleman lar tasarlanmıştır.

Bunların muhtelif muhtemel çeşitleri ile önü müzdeki yıllarda yeni bir çığır açılacağı tahmin olunmaktadır. Ve muhtemeldir ki dünyada farklı mevzularda yeni buluşlar önümüzdeki on yıl için de görülecektir.

TELEFONLAR: Telefon aletlerinin iç bün yesinde yapılan araştırma ve keşiflerle alma ve gönderme hassasiyetleri arttırılmış ve böylece lokal şebekelerde tel çaplarını inceltme imkâ nı sağlanmıştır. Aynı zamanda lokal şebeke santral hudutları da transmisyon müsaadesi do layısile genişlemiştir. Telefon ve radyo mikro fonlarındakı prensip esas itibarile 1890 tarihli patente dayanmakla beraber; detaylar üze rinde birçok yeni buluşlar olduğu şüphesizdir. Karbon taneli mikrofonlar aşağı yukarı 25dblik bir amplifikatör gibi iş görürler; buna mukabil harmonik seslerin doğuşu ayrı bir ses tınısı tev lit etme gibi mahzurları vardır. Son senelerde bu mikrofonlar üzerinde yapılan çalışma ile gürül tü izale edilerek çıkışı 5 db. kazançlı kapsüller imal etmek mümkün olmuştur. Halen çıkışın bir kaç desibel daha fazla kazançlı yapılması ümidi mevcuttur.

Bell tarafından bulunan orijinal prensipli elektromagnetik kulaklık halen geniş ölçüde kul lanılmaktadır. Son birkaç yıl içinde 8 db. ka zançlı yeni bir çeşit kulaklık istifadeye arzedil mistir. Elektromagnetik kulaklıkların dengelen miş tipleri 2 3 db. daha fazla kazançlıdır Bu mevzuda yakın istikbalde daha fazla bir inkişaf beklenmemektedir.

Telefonlar topyekûn 15 db. kazanç sağlıyacak bir hale getirilmişlerdir.

Fakat, mikrofon ile kulaklık arasında muhte lif dağıtım ve diferansiyel kuplajda zayıflamalar hasıl olmaktadır. Bundan başka mikrofon ile kulaklıkta fazla kazanç oluşunu frenliyen dış sebepler de vardır. Fazla kazanç sağlandığı halde kısa hatlarda gerilim arzu edilmiyecek kadar faz la gelmektedir. Bu takdirde normal konuşma için ses zayıflatıcısına ihtiyaç hissedilmektedir. Te lefon teçhizatında böyle ayar edilebilir bir ilâve yapıldığında yüksek ses mahzuru tashih oluna bilecektir

Bugün için modern telefon aletleri ile —10 ilâ +40 db. zayıflama limitleri içinde normal gö rüşme yapılabilmektedir. Gerilim için uygun zayıflama bandı + 10 ilâ +25 db. dir. Görüşmede anlaşılmaz sinirlendirici bir durumun doğuşu ge rilim zayıflamasının +_ 0 db. in altına düşmesiy le hasıl olmaktadır. Bu itibarla gerilim zayıfla masının hiçbir zaman j 0 db. in altına düşme mesi lâzım gelir; ve sırf bu hususu teminen hat lar üzerinde ölçü aletleri bulundurmak gerek lidir.

Amerika'da Bell Şirketi ve İngiltere'de gü rültüyü önlemek için ve zayıflamayı kontrol için telefon aletine lineer olmıyan elemanlar ilâve etmişlerdir. Direnç ve empedanslardan müteşek kil olan bu elemanlarla hat akımlarında arzu edilen değişiklikler yapılabilmektedir.

Transistörlerin bulunuşu ile santraldan bes lemeli telefon amplifikatörleri de tahakkuk et miş bulunmaktadır.

Saydığımız imkânlar lokal şebekelerde görüş me mesafelerini oldukça genişletmekte ve uzat maktadır.

Telefon çıngırağına gelince; şüphesiz bu sese nazaran kulağa daha hoş akseden ses tevlit edi ci teçhizat yapmak mümkün bulunmaktadır. «Bu hususta A. B. D. de bir firma telefon şirketlerine hususi bir tip teklif etmiştir » Ancak bunun için yapılacak masraf fazla görülmektedir. Bell zili nin her halükârda modern teç_hizli telefonda da hi muvaffakiyetle kullanılabileceği söylenebilir.

Telefon kadranları yerine butonlu telefonlar kullanılması düşünülmektedir.

E.MM 69

Maamafih böyle bir tertibin tatbikate konul ması gecikebilir. Tetkikçilerin ifadelerine naza ran butonlu telefonlar için bir miktar ilâve üc ret ödeneceği, buna mukabil kullanmanın çok rahat ve zaman kazandırıcı olacağı ifade oluna rak ilâve ücrete rağmen ekonomik fayda temin edeceği bildirilmektedir.

Yeni düşünüş ve görüşlerle telefonun elek tronik karaktere yaklaşması yolunda bir çığır açılmaktadır. Ancak mesele şimdiye kadar yapı lan yenilikle de halledilecek kadar basit değil

çalışma ve isteğe uygun tertipler bulma gayret lerine sebeb olmuştur. Talep, uygun sağlam ve hoş görünüşlü makinelerin yapılmasını fabrika lara emretmektedir, iktisadî olmakla beraber ta lebi karşılamayı tahakkuk ettiremiyen fabrikalar hiç şüphe yok ki, kapanma riskini şimdiden göze almış olmalıdırlar.

HAT TESİSLERİ: Telefon şebekeleri telefon tesislerinin en pahalı bir bölümüdür.

Bu sebeple beğenilir bir telefon şebekesinde tahakkuk ettirmesi icabeden ilk şart ucuzluk

Şekil . 1 Elektronik sistem için düşünülmüş telefon cihazı diyagramı •

RG = Sinyal generatörü

Tr4 = Amlıfikasyon ve RG için transistor

Trl = Stabilizatör transistor

M = Mikrofon

Tr2 Tr3

Mikrofon amplifikatörü için transistor ve digital gönderici

T1.T2 F1.P2

Sinyal cereyanı anahtarı

T4 Telefon transformatörü

H Kulaklık

g Askı çubuğu

dır. Elektronik bir santralla çalışabilecek bir te lefon cihazının malzfeme ihtiyacı Şekil 1 de gö rüldüğü gibi oldukça geniştir.

Mikrofon amplifıkasyonlu hoparlörlü telefon lar istikbal için birer yeni ümittirler. Bu tele fonlar bugünkü halleri ile ideal olmamakla be raber fıat itibarile istifadeye arzedilebilir ucuz luğa varılınca herhalde bugünkü telefonlara ter cih olunacaklardır. ERİCOFON bu yeni tiplerin güzel bir Çeşidi olup önümüzdeki yıllarda abone lerin tercıhan istiyecekleri bir cihaz olacağını söylemek mümkündür.

Telefon muhafaza kaplarının şekil, renk ve sağlamlıkları bilhassa plastik sanayiinde ayrı bir 4

şartıdır. Kablo tesisi ve işçiliğinde kablo fi atını düşürme ve kullanışlı bir tesis yapma prensip olarak vazedilmiştir. İkinci prensip rasyonel bir tesis metoduna sahip olmaktadır. Üçüncü prensip kablodan başka malzemelerin daha uygun olan larının araştırılması, koruma tertiplerinin inkişaf ettirilmesi ve teknik inkişaflara uyar tertiplerin sağlanmasıdır.

Geçen on yılda plastik kabloların imalı düşü

nülmüştür. Bu mevzuda hayli inkişaflar da sağlan

mıştır. Önümüzdeki yıllarda hat malzemeleri için

de plastiklerin hayli geniş bir yayılma gösterece

ği ümit edilmektedir.

•

E.M.M. 59

0,4 mm. lik kablo 1940 1950 yıllarında yapıl mış ve transmisyonunun müsaade ettiği sahalarda böylece kablo ekonomisi sağlanmıştır. Hattâ in celtme yolu ile tasarruf amacı ile bazı sahalarda 0,3 mm lık telli kablolar tecrübe edilmiştir.

Fakat bu tel ile yapılan imâlatta raslanan müşküller ve telin kolay kopuşu bu kabloların imalını önlemiştir.

Hat tespit teçhizatı kolay sökülür ve takılır olmalıdır.

Lokal kablolarda bakır yerine alüminyum kul lanılması da düşünülmüştür.

Alüminyum telli kablolar zayıflama bakımın dan müsait bulunmuş ise de ek zorluğu haddeden çekilme hassası ve gerilme mukavemetinin azlığı bir müşkülât olmuştur. *

Ayni zamanda ayni maksat için yapılan alü minyum kablo kurşun kabloya nazaran kalın ol maktadır. Bu ise tesislerde arzu edılmiyen bir hu sustur. Faikiyet yalnız fiat ve ağırlık bakımından olabilmektedir.

Kurşun kabloların işletme bakım ve muhafa zasında tazyikli gaz kullanma gittikçe artan bir ehemmiyet kazanmaktadır. Tazyik altında bulunan delinmiş bir kabloda delik yerinden tazyikli gazın devamlı olarak çıkışı rutubetin kabloya nüfuzunu önlemektedir. Gaz tazyikinin zamanla düşüşünden de kabloda arıza olduğu anlaşılmaktadır. Otuz yıl dan beri kullanılmakta olan bu metot başlangıçta uzak mesafe kablolarına tatbik olunmakta iken faydalar sağladığı görülerek lokal telefon kablo larına da tatbik edilmiştir.

Gaz kontrolünün eklerde yapılması ekin sıh hati bakımından bilhassa faydalı olup plastik kablolarda dahi ek noktalarında gaz kontrolü yapma ameliyesi gelişerek tatbik edilmektedir.

TRANSMİSYON : Koaksiyal kablolarla trans misyonda band genişliği tahdidi yeni imkânlarla

izale edilmekte olduğundan koaksiyal kablolu transmisyon sistemleri gittikçe artmaktadır Şım diki sistemlerin band genişlikleri 12 Mc/s ye ka dar uzanmaktadır. Ihtimalkı önümüzdeki birkaç yıl içinde 36 M<:/s taşıyıcılı sistemler teknik ve ekonomik imkân bularak istifadeye arzolunacak tır.

Ayrıca taşıyıcı sistemler transistörlerle teçhiz edilmekte olup bu tarz inkişafın bir neticesi ola rak da birçok yeniliklerle karşılaşacağımızı soy lıyebiliriz. Halihazırda 12 Mc/s lik koaksiyal kab lolu taşıyıcı sistemlerin amplifikatör devrelerine transistörler yerleştirilmiştir. Bilhassa fazla güç icab eden hallerde transistorlu amplifikatörler daha iktisadî çalışmakta ve türlü amplifikatörle re nazaran daha ucuza mal olmaktadırlar. Şüphe li olan tarafı sadece yüksek frekanslarda kısa devre direncidir. Bu cihazlarla geniş band ucuza temin ediliyorsa da alt bandın kesilip atılması pahalı konstrüksıyonları ıcab ettirmektedir.

Kesim frekansını bandı genişletmek suretile nispeten kolaylaştırmak maksadile atlantik kab lolarında 3 kc/s yerine band genişliği 4 kc/s ola rak alınmıştır.

TASI «Time Assignment Speech Interpolatıon» sistemi otomatik santral tekniğini haizdir. Bu sistemde kanal üzerinde konuşma varken meş gul ve yokken her çağırmıya bütün sistem kanal ları cevap verecek şekilde mültıple ve emre ha zır bulundurulabilmektedır. <

Ayrıca taşıyıcı sistemlerde birçok devreye im kân verecek etütler yapılmaktadır. Bu suretle bir lokal telefon santralına muadil taşıyıcı sistem bahis mevzuu olmaktadır. Ancak para değeri bu hususta son kararı verdirecektir. Şüphesiz ki ışın tatbikatı ucuz olması halinde mümkündür. Bu ise bugün için şüpheli görülmektedir. ŞeKil : 2

L1 Alıcı ferrrtı/ıa/

36 Kanal

Konfro/ kona/ı

I 72 kanaO

'

^/

5/ftya/ def~ektor

\JrhbaFkeZ. e* vt Mata

On /teonfro/

Şekil 2 TASI sistemi (Bell Laboratuarları kaydı Mart 1959). Sistem 72 hattı 32 kanala konsantre eder. Transmisyon tarafından her bir hat konuşma dedektdrlerinde birleştirilir, böylece konuşan hat kanalla konuşma anında irtıbatlandırılır. Boş kanal varsa konuşma anlarında gönderici ve alıcı taraf lar bir kontrol devresinin yardımı ile uygun ve hemahenk olacak şekilde birleştirilir Konuşma yok ken kanallarla irtibat tamamen kesiktir E M M 59

Geçen on yıl içinde varılan kanaat abone uzun luğu 40 km. yi geçen tesislerde taşıyıcı sistem kul lanmanın iktisadî olacağı merkezinde idi. Burada bir mühim husus da alıcı teçhizat ve tesisatında çağırma sinyalleri için ayrıca bir tesisat düşü nülmesi hususudur. Farklı seviyelerle giriş ve çı kışlar olacağı cihetle muayyen bir çalışma se viyesine ayarlanmış teçhizatın bu seviyelerle ça lışmasını teminen ayrıca tanzim edici bir teçhi zat icabedeceği de gözönüne alınmalıdır.

Semikondüktörlerin fiatı bugün için ekono mik bir teşebbüse imkân vermiyecek kadar yük sektir.

Dalga tüpü ve radyolink sahasında Ameri ka'da A.T.&.T. grubu fevkalâde başarı sağla mıştır:

Bu sahada onların rakip kabul etmez dere cede başarı sağlamaları şüphesiz Amerika im kânlarının çok büyük oluşu sebebiledir.

Kısa mesafe görüşmeleri için inkişaf ettiril miş iki sistem halen mevcut bulunmaktadır. Bun lar TJ ve PCM sistemleridir.

TJ sistemi bir radyolink sistemidir, işgal et tiği frekans şeridi 10,700 + 11,700 Mc/s dir. 240 telefon kanalını ve bir TV kanalını haizdir. FM modülasyonlu olup taşıyıcı frekans 5 Mc/s dir.

TH link sisteminde yapılabilmiş başlıca ele manlar; 5W çıkışlı gezici dalga tüpleri, ferrıt izolatörler, mahrut reflektörlü antenlerdir. Ay nı zamanda diğer elemanlar hemen hemen ta mamile ıslâh edilmişlerdir.

Kılavuz dalgalı sistemlerde en büyük dert dalga istihsalinin kâfi ucuzlukta olmayışıdır. Gezici dalga tüpleri içinde ıslâh edici amplifi

TABLO 2 — Uzak mesafe taşıyıcı sistemler için kaide olabilecek tarihçe

1950'Yılı ve s.

1960 Yılı ve s.

1970 Yıh ve s.

İsmi Frekansı Radyo kanal adedi (radyo bandı) . Radyo bandı, band genişliği . . . Herbır radyo kanalındaki telefon kanal adedi Renkli TV kanalı Modülasyon tipi Frekans kayması Gönderici çıkış gücü Transmisyon vasatı Alıcı gürültü emsali Mühim yeni teknik

TD 2 3700 4200 Mc/s

6 5 Mc/s

TH 5925 6425 Mc/s

8 10 Mc/s

600 • 1 FM ±3 Mc/s 0,5 W

Hava içinde doğru hat

13 db

Mutasavver amplifikatör trıot tup

2220 ** 1 + 780 telefon

FM +4 Mc/s

5W Havai doğruhat

8 9 db TW tüpü (Tekhat)

35000 75000 80 10 Mc/s

2220 1 + 780 telefon

PCM 160 Mc/s 0,01 W 2 " luk klavuzdal 18 > db mm dalga tüpü

Mühim Not: Bütün bu sistemler telefon kanallarının farkı üzerine müessestir.

* : Orijini 480 telefon kanalıdır. *• : Evvelâ 1860 telefon kanalı tahakkuk edecektir.

TD 2nin kullanılması 1950 yılı içindedir. TH m kullanılması 1960 yılı içindedir.

Klyston çıkışlıdır. Çıkış gücü 400 mW tır. Mak simum görüşme mesafesi 500 km. dir. Transmisyon 40 + 60 km aralıklı birbirini gören röle istas yonları ile olur.

PCM; T—I sistemi 24 kanallıdır. Batman fre kansı 1,536 Mc/s olan zaman bölümlü mültiple bir sistemdir. Mecmu görüştürme uzunluğu 200 km. dir. Transmisyon dört nakilli kablo ile yapı lır. Repetör aralığı iki kilometredir. Mevcut kab lolardan istifade olunabilir. Her digital sistemde olduğu gibi röle istasyonları oldukça basit ise de terminal teçhizatı komplekstir. PCM sisteminin faideli ve kullanışlı olacağı henüz müphemdir.

kasyonlar en büyük problemdir. Bu maksat için hususi tıp diotlar kullanılması düşünülmektedir.

Geçen son on yıl içinde radyo bandlı sistem lerle uzak mesafe görüşmelerini temin için jeografik engelleri aşacak tevzi devreleri inki şaf ettirilmiştir.

Yüksek güçlü antenler, transmisyon tüpleri ve geniş antenlerle alma ve tevzi hususları im kân haline sokulmuştur. Son beş yılda değişen ve gelişen amplifikatörler, çok hassas alıcıların tesisini imkân dahiline sokmuştur.

Tahakkuk etmiş olan atmosfer dışına çıkma keyfiyeti uzak mesafe haberleşmesinde yeni bir devir açacak bir mâna kazanmak üzeredir. Ko

E M M 59

nuşma maksadiyle kullanılacak sun'î peykleri iki kategoriye ayırmaktadırlar:

1 — Aktif peykler; bunlar, tıpkı bir röle is tasyonu gibi rol oynarlar.

2 — Pasif peykler; bunlarsa, sadece bir ref lektör rolünde bulunurlar.

Ortalama olarak üç peykli aktif bir sistem ki bu sistemde peykler 36000 km yüksekte sabit bi rer noktada bulunurlar; böyle bir sistem pasif peyklerle yapılması halinde 5000 km. çaplı bir daire üzerinde 24 seyyar peyk icab etmektedir.

Aktif peyklerin teşkili basittir; buna mukabil kutru büyük ve iç teçhizatı fazladır. Ayni za manda aktif bir peyki mahalline yerleştirmek hayli zor olacaktır.

Şimdiki kanaat aktif peyk kullanılması yeri ne radarlarla tevziat yapmanın daha kolay oldu ğu şeklindedir.

Önümüzdeki on yıl içinde pasif peyklerle sivil haberleşmeyi teminen bazı üstün tiplerin araştırı lacağı söylenmektedir Tablo : 3.

Zamanımızın çok kıymetli bir icadı olan elektronik sayaç vasıtasile ilk adım atılmıştır. Bu sistemlerin santrallara tatbiki halinde santralla rm hacım ve ağırlıkları pek küçülmüş olacaktır. Bu santrallar aynı zamanda çok seri çalışacaklar, enerji ihtiyaçları az olacaktır

Bugün takdim edilmiş elektronik santrallar henüz ideal bir seviyede değildirler. Elektronik santral müdafileri çok daha iyi trafik akışı ve diğer sistemlerle müşterek çalışmada daha bü yük fleksibilite, ucuz oluş ve bakım ve işletil mesinde kolaylıklar arzu etmektedirler.

Elektronik santrallardaki müterakki çalışma, U.S.A. da ilk deneme sahası olan MORRİS te şim di çalışmaya başlamış olan santral üzerinde iler lemektedir.

Sivil kullanma için lüzumlu henüz bilinmiyen ihtiyaçların gerçekleşmesi halinde sistem ilk ola rak askeri operasyonlara arzedilecektir

Bu tecrübe ve diğer sahalardaki tecrübeler, hususi olarak İngiltere'de yapılan tecrübeler,

TABLO. 3 — Peyk sistemleri için kaide olabilecek tarihçe

Unvanı Frekansı Band genişliği TV kanal adedi Modülâsyon Mod. müş'iri Gön. çık. gücü . Anten Peyk miktarı Peyk çapı Alı ses sıcaklığı Gönderme Hudutlar Önemli yeni teknik Telefon kanalı

1950 den s.

Tevzi devresi 2000 Mc/s 600 Kc/s

0 FM

2 1 Kw 10 m. parabol

3000 K Tevzi 300 400 Km.

60 ad.

1960 tan s.

Peyk sistemi 6000 Mc/s

5 Mc/s I FM negatif geri beslemeli 0,1 10 Kw 30 m. parabol 5000 km. de dönen daire 24 ad. 100 m. 25 K. Serbest propagasyon sahası 6000 8000 km. Masers, peykler 600 ad.

OTOMATİK SANTRAL : Geçen on yılın ka rekterıstik vasfı, Crossbar sisteminin her cephe sıle başarı sağlamış olmasıdır. Crossbar santra lının 40 yıldan daha fazla bir zaman için değiş tirilemez olacağı umumi bir kanaat halindedir.

Şurası muhakkaktır ki çalışma istikametleri elektronik sistemlere doğru kaymaktadır. Başka bir asli güç kaynağı bahis konusu olmadıkça elek tromağnetik sistemlerin yerini elektronik sistem lerin alacağı, bilhassa Bell Şirketi mümessilleri tarafından mütalâa ve beyan olunmaktadır.

Elektronik cihazların fıatlannın yüksek çık ması bu sistemlerin inkişaf ettirilmesinde bir sürpriz yapmış olabilir. Bütün şartlara rağmen elektronik cihazlar, istikbaldeki inkişaflarda bü yük bir ehemmiyeti haizdirler.

dünyada en kullanışlı elektronik santrallann han gileri olacağı fikrini yakında mükemmelleşmiş olarak meydana koyacaktır. İstikbali denenmiş çalışma kolaylıkları dolayısıle, lüzum olacak mas rafın ne olacağı suali ile karşılaşılacağı bariz bir hakikattir.

Bundan başka elektronik santralların arzına mâni bir faktörde bu santralların tesisi halinde yeni telefon alet ve teçhizatına lüzum olacağıdır.

Eğer butonlu telefonlar herhangi bir tarzda bazı ilâvelerle inkişaf ettirilecek olursa bu hal meseleyi hal etmiş olabilir. Çalışmalar ilerledik çe mevzuun daha da aydınlanacağından emin ola biliriz.

Bell imalâtçıları Ferreed cihazını telefon santrallarında lüzum olacağı düşüncesıle imal et

E MM 59

mislerdir. Bu alet, devre nakilleri demir maha fazalı bir kap içinde, mağnetik kilitlenmeli bir röledir (Şekil 3).

Röle iki farklı cam tüp içinde iki kontak anah tarını haizdir. Bu röleler elektronikte birer dü şünebilen santral üniteleri olacaklardır. Çalış ması fevkalâde sür'atli olmaktadır. Operasyon için 60 (I. saniye kâfidir. Binaenaleyh elektronik

Bu sistemin TASI metodunu derlemiş olduğu söylenebilir.

Bu sistem ilk mükemmel inkişaf ettirilmiş bir sistemdir denilebilir; ancak fevkalâde geniş şebeke kısımlarının bu kaide üzerine iş göre bilmesini temin mümkün olabildiğinde avantaj dan bahsolunabilecektir ki bu şimdilik imkân da hilinde görülmemektedir.

Mağnetik plastik

Fervite Mağnetik çubuk mübeddileler

Şekli : 3 Ferreed (Bell sistem teknik haberlerinden Aralık 1960)

seçicilerin sür'ati buna uygun olmalıdır. Ayni zamanda besleme, zil, zil kesme ve buna benzer daha birçok röle imal ve sisteme ithal etmek lâ zımdır ki; bu ilâve teçhizatlar elektronik sistem den kâfi derecede uzakta bulunacaklardır.

Bugünkü sistemlerle bir nispet dahilinde elek tronik elemanların karıştırılması veya tamamile elektronik sistem yapılması gibi iki düşünüş var dır. Hangi yolda inkişaf olacağını şimdiden söy lemek hayli zordur. Birde santral ve kuranportör sisteminin inkişaf ettirilerek birbirlerini tamam laması gibi ap ayrı bir sistem düşünülmektedir. ESSEX adıyla BELL telefon laboratuarlarında bu cins bir sistem tecrübe edilmektedir. Bu sistem PAM (amplıtüt modilasyonlu darbeler) üzerine tesis edilmiş olup hat konsantratörlerile tamamı le zaman bölücülü mültiplepc'i haizdir. Hat kon santratörleri içinde yapılan değişme şifre mo dülasyonlu darbeler (PCM) ve sistemdeki diğer bütün haberleşme (PCM) kaidesi üzerinedir.

İsveç oldukça makul bir sistem teklif etmek tedir. Bu sistemde santrallar arası transmisyon PCM ile olup sistem zaman bölümlü miltıplepc'tir. Prensip olarak aboneler dört ana hat üzerinden çalışırlar. Bu dört hat yardımı ile teşhis ve tef rik ile tefrik edilenlerin aralarında görüşmeleri temin edilmiş olur.

Demodülâsyon telefon aleti tarafından yapıl mış olur ve böylece konuşma kulağa intikal eder.

Bir son hal olarak baştanbaşa taşıyıcı sistem kullanılması söylenebilir.

Bu da zaman aralıklı multi kanal sistemlerin inkişafını ve santrallarıh tamamile elektronik ol masını beklıyecektir. Bugün için görünürde böy le pratik bir imkân bulunmamaktadır.

NETİCE: Bugünün telefon işletmeciliği ta hakkuk etmiş cihazlarla yapılıyor.

İktisaden geri kalmış memleketlerde telefon ihtiyacının karşılanması için lüzumlu maddî im kân bulunamadığından telefon işletmeciliği mev cudu muhafazadan ileriye gidememekte. İktisaden gelişmiş memleketlerde ise telefon işletmeciliği ilen hamlelerin en büyük istinatgahı ve problemi olmaktadır. Bugün haberleşmede ve haberleş me yolu ile elde olunacak malûmatta ufakta olsa bir parça ileriye doğru arayı açmış mem leketler dünyanın en fazla söz sahibi memleket leri olmıya namzettirler. Zamanın saniyelerinin çok kıymet ifade ettiği bir devirde bulunmak tayız.

Tetkik olunursa her muva'ffak hâdisenin baş ta gelen âmili zamanında haberleşme olduğu ha kikati kendiliğinden tezahür edecektir. Binaena leyh bugünkü medeniyet tesislerini kurma heve sile yapmakta olduğumuz çalışmalarda, telekomü nikasyon tesisleri ve bunların geliştirilmesi, en fazla üzerinde durulması lâzım olan bir konu ol malıdır.

BM.M 56