RADYO ASTRONOMİ

U D K : 621.396.821

Yazan: Dr. Richard M. EMBERSON Associated Universites, Inc.

Çeviren: Gürmen GÜLER

Y. Müh.

Clerk Maxwell 1873'de ışığın elektromagnetik karakteri konusundaki ünlü risalesini yayınlıya rak radyo tekniğinin ve dolayısiyle radyo astro nominin de teorik temelini kurmuş oldu. Fakat zamanın bilimleri teknik bakımdan bu gelişmeye henüz hazır değildi. Bu yüzden Hertz 1887'ye ka dar, radyo dalgalarının varlığını gösteremedi. Da ha sonraları güneşin uzun dalgalı radyasyonları nın tesbit edilmesi için çeşitli çalışmalar yapıldı. Bunların güneşin gözle görülebilen ışığı ve kır mızı altı ışınlarıyla beraber bulunması gerekmek teydi. Prof. Kennely'nin yardımı ile Thomas A. Edison da bu konuyla uğraştıysa da başarıya ula şamadı. 1900'den önceki yıllarda Sir Oliver Lod ge da çalışmalar yaptı. Fakat bulduğu tek sonuç elindeki cihazların gerekli duyarlık ve kararlılık ta bulunmadığını öğrenmek oldu.

Radyo Astronomi sinyalleri ilk defa başka bir konuda araştırma yapılırken tesbit edildi. Kari G. Jansky, Bell Telefon Laboratuarlarındaki cihaz larla yıldırım parazitlerinin; yayılma doğrultula rını araştırmaktaydı. Elde edilen çok sayıdaki de ğerlerin analizi bu parazitlerin yıldırımdan başka bir kaynakla ilgili olduğunu ortaya koymaktay dı. Bu beklenmiyen kaynağın yeri sabit yıldızla ra göre tesbit edilince, kozmik karakterdeki bu radyo sinyallerinin Samanyolu'ndan geldiği anla şıldı. Böylece 1932 yılında Jansky güneş siste minden Samanyolu sistemimizin merkezine kadar sıçramış olmaktaydı. Eğer 1932 etkinliklerin çok azaldığı bir yıl olmasaydı, belki aynı metodla gü neş de gözlemlenebilecekti. Jansky bu şerefi ka çırdığından güneşin radyo ile gözlemlenmesi II. Dünya Savaşının gerektirdiği teknik ve elektro nik gelişmelere kadar gecikmek zorunda kal dı. Radyo Astronomi konusundaki çalışmalar,

AFCEA'nın resmi organı 8İGNAL dergisinin Mart 1962 sayısından özel müsaade İle çevrilmiştir.

Jansky'nın buluşunu açıklamasından sonra Grote Reber'in 10 yıl boyunca yalnız başına sar fettiği gayretlerden ibaret kaldı. En sonunda gü neşin yayınladığı radyo dalgalarının tesbiti 1942' de Hey ve Southworth, 1943'de Reber tarafından ayrı ayrı başarıldı.

GÖK DALGALARI :

, Gökten gelen radyo dalgalarının karakterleri, bunların kaynakları, gökyüzünde görülebilen ci simlerle olan ilgileri nelerdir? Jansky'nin cihaz ları 20,5 Mc/s'de çalışmıştı. Southworth ise göz lemlerini 10 Gc/s'de yapmıştı. O halde gökteki kaynaklar çeşitli frekanslarda radyasyon yapmak tadırlar. İyonosfer 10 Mc/s'nin altındaki frekans ları kuvvetle kesmektedir. Oksijen ve su buharı ise 20 25 Gc/s'deki frekansları ve özellikle 200 Gc/s'den daha yükseklerini çok kuvvetle absorbe etmektedir.

Kırmızı altı ve görülebilen ışınlar için atmos ferin açtığı bir pencere sayesinde Optik Astrono minin var olması gibi, Radyo Astronominin ala nını da bu frekanslar sınırlamaktadır. Fakat yük seklerdeki gözlem balonları, roketler, peyk istas yonlar konusundaki ilerlemeler atmosferin sınır lamalarına karşı Optik ve Radyo Astronominin alanını genişletmektedir.

Radyo Astronomide başarılı gözlemler yapıl masının son yıllardaki teknik gelişmelere kadar gecikmesinin sebebi; herşeyden Önce gök sinyal' lerinin haberleşme tekniğindekilere göre düşük enerji yoğunluğunda olmalarıdır, c/s başına met re karede 10 2e watt gibi değerler bunların doğ rudan doğruya tesbitine imkân vermemektedir. Belirtildiğine göre Jansky'nin buluşundan bugü ne kadar yapılan bütün Radyo Astronomi gözlem lerinde elde edilen enerjilerin toplamı 1 ergden daha azdır.

(Devamı gelecek sayıda)

A. SALVI & C. S. p. A., MtLANO Enerji Hatları için Hırdavat Malzemesi

KONOR : P. K. 276 Galata İstanbul (Elektrik—40)

E.M.M. 68