MEMLEKETİMİZDE KÖY ELEKTRİFİKASYONU VE BU ELEKTRİFİKASYONU PROGRAMINA DAHİL KÖYLERİN SEÇİMİNDE GÖZÖNÜNE ALINACAK HUSUSLAR

Memleketimizde yaşayan halkın tahminen 20 milyonu köylerde yaşamasına rağmen köyle­ rimizin elektriklendirilmesine hemen hemen ye­ ni başlanmaktadır. îlk olarak 1964 yılı progra­ mına 162 köy alınmıştır. 1964 yılından evvel memleketimizde 234 köy elektriklendirilmişsede bu köyler daha ziyade kendi imkânlarıyla veya Etibank'ın santralları yakınında olup Etibank tarafından elektriklendirilmiştir.

Memleketimizde 35600 köy bulunduğu dü­ şünülürse 1964 yılına kadar elektriklenmiş köy miktarın1n toplam köy adedinin % 0,6 sı olduğu görülür. Bu rakam da 1964 yılına kadar memle­ ketimizde köy elektrifikasyonu işine hakiki ma­ nada başlanamadığını göstermektedir.

Avrupa memleketlerinde ise köy elektrifikas­ yonu işi hemen hemen tamamlanmış durumda­ dır. Aşağıdaki tabloda bazı memleketlerin 1961 yılı istatistiklerine göre meskûn yerler itibariy­ le son durumu gözükmektedir.

sıması sebebiyle her memlekette devlet köy elektrifikasyonu için yatırım yapmaktadır. Bu husus Türkiyede de gözönüne alınmış ve ilk ola­ rak 1964 yılı programında devlet bütçesinden 10 milyon TL. bir döner sermaye ayrılmıştır. 1964 yılında EİE idaresince seçilip programa da­ hil edilmiş olan 162 köy için gerekli 13.5 milyon TL. sından 3.5 milyon TL. sının köyler tarafın­ dan temini öngörülmüştür. Ayrıca her köyün tesis masraflarının % 25 i kadar bir para yatır­ ması ve diğer kısmın devlet tarafından karşı­

lanması ve devletin vereceği paranın 20 senede taksitler halinde geri alınması kararlaştırılmış­ tır.

1964 yılında bu işe ilk defa başlandığı zaman köylerin seçiminin ve projelerinin hazırlanma­ sının EİE İdaresi tarafından yapılması tesis ve inşa işlerinin ise Etibank tarafından yürütül­ mesi uygun görülmüş ve 162 köy EİE ce seçi­ lerek ön projeleri de adı geçen idarece hazırlan­ mış ve Etibank'çada bu köylerin tesis işlerine geçilmiştir.

Elektriklendirilmemiş köy miktarının fazla, buna karşılık ayrılan paranın az olması sebebiy­ le programa dahil edilecek köylerin büyük bir dikkatle seçilmesi ve elektrik enerjisi almaya en fazla hak kazanan köyün elektriklendirilmesi gerekmektedir. Bunun için de-köy seçiminde bazı kriterlerin gözönünde tutulması lâzımdır.

Bu kriterlerin neler olacağını tespit ederken bu kriterler nasıl kullanılmalıdır bu nokta üze­ rinde de biraz duralım.

Memleketimizde bulunan 35600 köyün tek tek gezilmesi ve elektriklenecek köylerin ma­ hallinde yapılan etütlerle seçilmesi mümkün olamıyacaktır. Bıtıun için köylerin ilkönce ba­ zı kriterlere tâbi tutulması ve bu suretle bir sıralama yapılması ve sıralama esnasında en üst sıralarda olan köylere gidilerek mahallin­ de etütler yapılmak suretiyle o sene programa girmesi en fazla uygun olan köylerin seçilmesi en iyi çözüm tarzı olacaktır. Şöyleki : programa o yıl için 200 köy alınacağım düşünelim buna karşılık müracaat edip elektrik enerjisi isteyen veya elektriklendirilmesi düşünülen köy mikta­ rı 2000 olsun bu takdirde önce merkezde kri­ terler vasıtasıyla mesela 500 köy seçilmesi ve bundan sonra bu köylere gidilip mahallinde etütler yapılmak suretiyle köylerin durumları tekrar kriterlere tâbi tutularak en uygun 200 köy seçilmelidir.

O halde bu kriterler neler olmalıdır?

Bu kriterler :

A) Merkezde tatbik edilecek kriterler,

B) Mahallinde tatbik edilecek kriterler,

diye iki ayrı gurupta incelenebilir. Ayrıca bu kriterler puvan verilmek sureüyle köylerin daha incelikle ve doğru olarak sınıflandırılması mümkün olmakta isede biz burada kriterlerin puvanlanması cihetine gitmeyip sadece kriter­ lerin tespitiyle yetindik.

Meselâ 1965 programı hazırlanırken Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji Dairesin­ de ilgili müesseselerin iştirakiyle bu konuda çalışmalar yapılmış ve programa giren köyler kriterlerden faydalanmak ve köyleri puvanlamak suretiyle seçilmiştir. Fakat köylerin seçil­ mesi işi Köy işleri Bakanlığına devredildiğinden Köy işleri Bakanlığınca bu konudaki çalışma­ lara devam edilip edilmediği bilinmemektedir.

A) Merkezden köyler seçilirken gözönüne alınması gereken kriterler :

1) Köyün enerji nakil'hattına mesafesi: Köyün mevcut olup işletilmekte bulunan ve ka­ pasitesi elektrik enerjisi vermeye müsait olan enerji nakil hatlarına * olan mesafesi köylerin seçiminde en önemli kriteri teşkil etmektedir. Zira mesafenin artması tesis masrafına büyük miktarda tesir etmektedir. 5 Km. mesafe mem­ leketimiz için normal olup bu mesafenin artma­ sıyla tesis masrafı da hızla artmaktadır.

E t E idaresince 1963 yılında hazırlanmış olan istatistiklere göre :

1) Halen serviste olan 15-10-6.3 KV luk te­ sisler yakınında olupta enerjisi alabilecek köy­ ler sayısı:

a) Besleme noktasına 5 Km. den daha ya­ kın köyler : 597 adet.

b) Besleme noktasına 5 Km. den uzak 10 Km. den yakın köyler: 1482 adet.

c) Besleme noktasına 10 Km. den uzak köyler : 4391 adet.

II) Halen inşa halinde olan 15-10-6.3 Kv luk tesisler yakınında olupta elektrik alabilecek durumda olan köyler sayısı:

a) Besleme noktasına 5 Km. den yakın köyler 347 adet.

b) Besleme noktasına 5 Km. den uzak 10 Km. den yakm köyler : 1161 adet.

c) Besleme noktasına 10 Km. den daha uzak köyler 3165 adet.

1963 ve 1964 yılında da birçok enerji nakil hattı İnşa edildiği veya inşa halinde bulunduğu için bu köy miktarları daha da artmıştır. Sene­ de 200 e yakın köy ortalama olarak ele alındı­ ğına göre hatta 5 Km. den daha az yakın veya

5-10 Km mesafedeki köylerin elektriklendirilmesi işi dahi uzun yıllar sürecektir.

Burada diğer bir önemli husus ta hattın iş­ letmeye açümış olması hususudur zira inşa ha­ lindeki hatların çeşitli sebeplerden gecikmesi halinde köylerin elektrik tesisleri bitmesine rağmen köylere enerji verilmemekte bu ise bu­ ralara yapılmış olan yatırımın atıl kalmasına sebep olmaktadır. 1964 senesinde Ürgüp yakı­ nında ele alınan köylerde durum böyle olmuş ve hat geciktiği için köyler enerji alamamışlardır.

Ayrıca hatlarm veya tesislerin sahipleriyle enerji alacak köyler arasında muhakkak anlaş­ ma yapılmalıdır. Bu yapümadığı takdirde tesis yapıldıktan sonra bazı hallerde hat sahibi ener­ ji vermemekte bu da büyük anlaşmazlıklar do­ ğurmaktadır. Bu konuda en tipik örnek Uşak Karahallı kasabası ile Paşalar köyü arasında çıkan anlaşmazlıktır. Uşak iline bağlı Paşalar köyünün tesisleri tamamlandığı halde Karahal­ lı santralından KarahalU'ya enerji veren hattan tesislerin sahibi olan Karahallı Belediyesi do­ kuma tesislerinde kendisine rakip olacak diye Paşalara enerji vermemiş ve enerji tesisleri ta­ mam olan Paşalar senelerce enerji alamamış­ tır.

Bu hususta dikkate almacak diğer bir hu­ susta köye enerji verecek hattın gerilimidir. Bazı köyler yakınlarından 154 KV luk hat geç­ tiği için müracaatta bulunmakta enerji iste­ mektedir. Tabii ki buradan köylere enerji ve­ rilmesi mümkün değildir. 15 KV ta kadar tesis­ ler köylere enerji verebilecek ideal tesislerdir.

Bir santrala veya bir kasabaya yakın mesa­ fede bulunan köylerin de enerji alması mümkün­ dür köy elektrifikasyonunda bu husus da gözönünde bulundurulmalıdır.

2 — Köylerin nüfusunun belli bir seviyeden yukarı olması: Köylerin nüfusu doğrudan doğ­ ruya elektrik alacak köyün durumuna tesir et­ mektedir. Zira köyün nüfusunun büyük olması o köyün yakınındaki diğer köylerden daha iyi bir seviyede olduğunu gösterir.

Türkiyede ortalama köy nüfusu 500 civarın­ dadır. Fakat elektriklendirilecek köylerin seçi­ minde 500 nüfusu esas alırsak batıda ve zengin yerlerdeki köyler elektriklendirilmeden diğer taraflardaki köylerin elektriklendirilmesi müm.kün olmıyacaktır. Bunun için her ilin köy or­ talamasını esas almak suretiyle bu ortalamaya göre köylerin seçiminin yapılması daha fayda­ lı olacaktır. Ayrıca bu suretle sosyal adalet il­ kelerine de uyulmuş olacaktır.

Memleketimizde bazı illerin ortalama köy nüfusları aşağıda gösterilmiştir.

İlin Adı

Ortalama Köy Nüfusu

1352 868 851 781 741 722 711 681 652 638 594 555 552 541 479 458 457 428 385 350 321 289

Bu rakkamların tetkikinden de görüleceği üzere memleketimizde illerin ortalamalarına gö­ re köy nüfusu büyük değişiklikler göstermek­ tedir. Meselâ 520 nüfuslu köy kırklareli ilinde küçük köy olmasına rağmen aynı nüfusta bir köy Ağrı'da büyük bir köydür. Bu sebeple köy nüfusu kriterlerinde ir ortalama nüfusunu almak daha iyi ve adalete uygun olacaktır.

3 — Turistik ehemmiyete haiz köyler : Son yıllarda memleketimize gelen turist miktarı bü­ yük miktarda artmıştır. Turistik tesisler yakı­ nında bulunan köylerin elektriklendlrilmesi ge­ rek memleketimiz hakkında gelen turistlere daha iyi bir tesir bırakması gerkse turizm sa­ nayiinin (Oteller Lokantalar) bakımından bü­ yük ehemmiyet taşıdığı için bu husus da mer­ kezden yapılan seçimde gözönünde tutulmalı ve turistik köylere elektrik verilmesi için çalışıl­ malıdır.

4 — Köylerin kara hudutları yakınında ol­ ması hususu: Gerek Batı hudutlarımızda ge­ rekse diğer hudutlarımızda bulunan komşu mem­ leketlerde bilhassa hudut köyleri tamamen elektriklendirilmiş olduğundan bu memleketler­ den Türkiye'ye geçince bizim hudut köylerimiz elektriksiz olduklarından ortalık birden karar­ makta bu husus dışarıdan gelen turistlere iyi görünmediği gibi memleketimiz için de menfi bir propoganda olmaktadır. Ayrıca hudut köyle­ rinin elektriksiz olması hudut emniyetine de te­ sir etmektedir. Bu sebeplerden dolayı hududa 25 Km. kadar yakında olan köylerin elektrik'lendlrilmesi ilk olarak ele alınmalı ve bu köy­ ler diğer köylere tercih edilmelidir.

Elektrik Mühendisli&l 104

5 — Köylerin gurup kurması : Köylerin gu­ rup teşkil etmeleri tercihleri için bir sebep ol­ malı ve köyler gözönüne alınırken her köy ay­ rı ayrı değil köylerin ortalaması karakterinde bir köy olarak gözönüne alınmalıdır.

Köylerin gurup tekşil etmeleri gerek tesis­ leri yapan teşkilâtın karşısma hazır resmi bir tek merci getirmesi bakımından gerekse köyle­ rin bir birlik kurmayı düşünecek kadar elekt­ riklendirilme arzusunda bulunduklarını göster­ mesi bakımından öncelik verilmelerini sağlayan önemli bir. davranıştır. Ayrıca orta ve iyi nite­ likte köylerin beraberce elektrîklendirilmesi bir miktarda bölge kalkınması niteliğini göstermek­ te bu da birlik teşkil etmiş olan köylerin ter­ cihine bir sebep teşkil etmektedir.

6 — Köylerin yanında bulunan enerji nakil tesislerinin kaç seneden beri işletmeye açılmış olduğu hususu : Bazı köyler 5 - 1 0 seneden be­ ri işletilmekte olan hatların veya santralların yakınında bulunmakta ve uzun yıllardan beri enerji alma isteği duymaktadır bu köyler yeni tesis edilmiş bulunan hattın yanında olan köy­ lere tercih edilmelidir. Bunun bilhassa piskolojik yönden mühim tesirleri bulunmaktadır.

7 — Hükümetçe Kalkınma Programına alın­ mış köyler: Eğer Bölge kalkınması veya di­ ğer bazı sebeplerle köyler özel bir kalkınma programına alınmışsa bu köylerin diğer köylere tercih edilmesinden daha tabii bir şey olamaz ve bu köyler diğerlerine tercih edilerek elektri­ fikasyon programına alınmalıdır.

8 — Köylerin elektriklendirme isteğinde bu­ lunması : Köyler eğer elektriklendirilmeleri için resmi bir müracaatte bulunmuşsa bu husus köy­ lerin bu konuda bir istekleri olduğunu göster­ diğinden bir tercih sebebi olmalıdır.

I — b) Köy veya köyler civarında hidrolik imkân olması hali : Köy veya köyler gurubu civarında etüt edilmiş bir hidrolik imkân varsa normal olarak bu santrala yapılacak masraf 5 Km. E. Nakil hattının yatırımı kadar olmalıdır. Fakat hidrolik tesis vasıtasıyla bir potansiyel enerjiden faydalanılacağı için yapılacak masraf bir miktar daha fazla olabilir. Bu kıstas I numa­ ralı kıstasın yerine kullanılır. Umumiyetle 5 Km. lik hava hattı parasıyla normal bir hidrolik santral kurulması mümkün değildir. Köyler için ucuza çıkan ve memleketimizde imal edilebilen basit ve kolay kullanılır tiplerin geliştirilmesi hususu üzerinde durulmalı ve bu konuda çalış­ malar yapılmalıdır.

Yukarda kaydedilen 8 kriter merkezden köy seçimi için ilk akla gelebilen kriterlerdir.

Tabii ki bu kriterler daha arttırılabilir. Köyler ilk önce bu kriterlere tabi tutulmak suretiyle sıralanırlar ve ilk sıradaki köyler için mahallin de etütler yapılmasına geçilir.

B — Mahallinde yapılacak etütlerde gözönünde tutulacak kriterler :

X — Köyün yatırıma ilk iştirak nispeti : Memleketimizde köylerin elektriklendirilmesi için % 25 iştirak şart koşulmuştur. Bunu temin edemiyen köyler elektriklendirilemezler. Ma­ halline gidilince köyden ilk yatırımın % kaçına iştirak edeceği sorulmalı ve bu hususta köy ih­ tiyar heyetinden bir tahahhüt senedi alınmalı­ dır. Bu tahahhüt edilen miktar % 25 ten fazla olursa bu miktarın fazla olması o köyün seçil­ mesinde bir faktör olmalıdır.

Köyün bedenen çalışmasının paraya çevril­ mesi hususu üzerinde durulacak bir noktadır. Köylüler ilkönce bedenen çalışmak için söz ver­ dikleri halde bilhassa hasat mevsiminde bu sö­ zü yerine getirmeleri mümkün olamamaktadır. Ayrıca inşa ve tesis içleri evvelce bu işlerde ça­ lışmış elemanlara ihtiyaç göstermekte ve bu iş­ lerin işçiliklerinin maddi değeri ilk yatırımın % 25 ini bulamamaktadır. Bu mahzurlar dolayısiyle bedenen çalışmanın ilk yatırım sayılma­ ması gerektiği kanaatındayız.

2 — Köyün dağınıklığı :. Memleketimizde köyler bulundukları mevkiye göre çeşitli özel­ likler ' gösterirler mesela Karadeniz kıyısındaki köyler gayet dağınık olduğu halde iç Anadoludakiler oldukça topludur. Köyün dağınık veya toplu olma hususu doğrudan doğruya alçak ge­ rilim masraflarına tesir etmektedir. Aynı nü­ fuslu iki köyün alçak gerilim masrafları birbi­ rinin 1.5-2 katı olabilmektedir. Bu sebeple be­ her köy nüfusuna düşen alçak gerilim ve indiri­ ci trafo masrafı köyün seçiminde önemli bir kıstas olmalı ve eşit şartlara haiz fakat dağı­ nık bir köye toplu bir köy tercih edilmelidir.

3 — Köyün bina durumu : Köyün evlerinin durumu da köyün elektrik enerjisi alıp alamıyacağı hususuna tesir etmektedir. Gayet düz­ gün sokakları ve evleri olan bir köyün elektrik alma durumu tabiidir ki eğri büğrü sokakları ve gayet ilkel ve elektrik enerjisi almaya gayri müsait eveleri bulunan bir köye nispetle daha fazla olmalıdır. Çünkü düzgün sokaklara direk dikmek ve tesis yapmak daha kolay olduğu gi­ bi düzgün evlere iç tesisat yapmakta daha ko­ laydır ve bu tip tesislerin emniyeti çok daha fazladır.

4 _ Köyün kadastro ve harita durumu : Köyün kadastro haritası yapılmışsa projelerin hazırlanması daha doğru ve daha kolay olacağı için bu husus da seçimde gözönüne alınacak bir husus olmalıdır.

5 - Mevcut Sanayii: Köyde hemen elektrikle çalışmaya geçebilecek değirmen, hızar gibi tesis­ ler, elle dokumacılık gibi küçük sanatlar bu­ lunuyorsa bu tesislerin elektrik enerjisi bağlan­ dığı takdirde çekecekleri güç köylerin seçiminde en önemli kriterlerden biri olmalıdır. Mesela De­ nizli ve Uşak taraflarında elle işleyen dokuma tezgahları halkın geçim kaynağını teşkil eder­ ler Bu tezgahların elektriklendirilmesi köyün kalkınmasında en önemli faktörlerden biri ola­ cak ve bu suretle halk şimdi elde ettiği doku­ ma miktarının 2-3 mislini kolayca dokuyabilecektir. Tabii ki böyle bir karakterdeki köyün diğer köylerden daha önce elektriklendirilmesi cihetine gidilmelidir.

6 — Muhtemel sanayii: Muhtemel sanayii mevcut sanayiiden daha az nispette olsada yi­ ne de köyün seçiminde bir faktör olmalıdır. Bu­ rada üzerinde durulacak en mühim husus etüt için köye gidecek mühendisçe muhteml sana­ yiin çok dikkatli tespitidir. Zira ekseriya köy­ lülerimiz mübalağalı muhtemel sanayiler söy­ lerler eğer bunların nekadarının yakında fiili­ yata geçeceği dikkatle tespit edilnıizse bu tak­ dirde hem köy seçiminde hem de köylerin güç­ lerinin tayininde büyük hatalar yapılabilir.

7 — Köyde pompaj yapılması hali : Eğer köyde pompaj yapılmasını mümkün kılan su imkânları varsa bu köyün sulanması, dolayısiyle ziraî kalkınması bakımından, elektriklendi­ rilmesi mühim bir husus teşkil eder. Yalnız pompaj" yapılacak yerlerin köy yakınında bu­ lunması ve köy yakınında sulu ziraat yapılabil­ mesi bakımından bu husus önem taşımaktadır. Eğer pompaj yapılacak yerler köyün uzağında ve dağınıksa bu takdirde buralara elektrik ver­ mek çok masraflı olacağından rantabl olma­ maktadır.

Köye yakın ve toplu halde pompaj tesisleri yapılabilecek köylerin seçimi ön plana alınma­ lıdır.

8 — Köyün geçim durumu : Köyün iktisadî durumunun köylerin elektriklendirilmesiyle doğ rudan doğruya münasebeti bulunmaktadır. Eğer köyler elektrik alacak ve bunun parasını. öde­ yebilecek maddî güce sahip değillerse bu köy­ lere yatırım fuzuli bir lüks olacaktır. Zira kö­ yün umumî tesisleri yapılmasına rağmen sade­ ce malî durumu düzgün birkaç kişisi elektrik enerjisi alacak ve köyün istenen kalkınması sağlanamıyacak ve boşuna yatırım yapılmış olacaktır.

Bu sebeple köye etüt için giden elemanlar tarafından :

a) Köy ziraatle meşgulse ekilen toprak miktarı ekilen bitkilerin cinsi ve herbirinin yıl­ lık istihsali (Katî rakkam bilinemiyorsa tahmi­ nî).

(b) Hayvancılıkla meşgul olan köylerde büyük ve küçük baş hayvan miktarı bunların mahsûlleri ve elde edilen gelir.

c) Ormancılıkla meşgul olunuyorsa elde edilen orman mahsulleri ve bunların yıllık ge­ liri öğrenilmeli ve köy seçiminde bu husus da ayrı bir faktör olmalıdır.

Aşağıdaki maddelerin incelenmesi ise bize köyün sosyal durumu hakkında bazı ipuçları verecek ve sosyal seviyesi yüksek olan köyler diğerlerinden bir nispette de olsa ayrılabilecek ve tabiidir ki sosyal seviyesi daha yüksek olan köyler diğerlerine tercih edilecektir.

9 — Köyün okul durumu : Köyde bir ilkokul bulunması bizce köyün sosyal durumunu gös­ termesi bakımından önemlidir. Köyde okul bu­ lunmuyorsa bu iki sebepten ileri gelebilir, ya köy elektrik enerjisi alabilecek kadar zengin­ dir; fakat o tarihe kadar ilkokul yaptırmamış­ tır bu takdirde o köye okul yaptırana kadar elektrik enerjisi verilmemelidir, ya da okul yaptıramıyacak kadar fakirdir o' takdirde de yine elektrik enerjisi verilmemelidir. Aynı zamanda köyde okul bulunması o köyde okumuş insan­ ların bulunmasına sebebiyet vereceğinden köy halkının elektrik enerjisinden daha iyi ve daha emniyetle faydalanılmasına sebep olur.

10 — Köyün içme suyu durumu : Eğer köy­ de içme suyu varsa o köy içme suyu olmıyan köyden elektrik enerjisi almıya daha fazla.hak kazanmaktadır. Zaten içme suyu bulunması kö­ yün sağlığiyle de ilgili olduğundan köyün elektriklendirilmesinden daha ehemmiyetlidir. Eğer köyün parası varsa, köyce, yoksa Devletçe elektrifikasyondan evvel köyün içme suyu te­ min edilmelidir.

11 — Köyde resmî teşekkül bulunması : Eğer köyde Banka, Resmî devlet teşekkülü, Zi­ raî donatım kurumu, Tarım kredi kooperatifle­ ri bulunuyorsa bu teşekküllerin bulunması o köyün diğer köylerden daha gelişmiş olduğunu gösterdiği için bu nokta köylerin seçiminde na­ zarı dikkate alınmalıdır.

12 — Köyün yol durumu : Köye yaz kış gi­ dilebilecek bir yolun bulunması gerek inşa ve tesis esnasında kolaylık sağlaması gerek ilerde hasıl olacak arızaların giderilmesi gerekse kö­ yün malının daima şehir ve kasabaya götürü­ lüp satılabilmesi dolayısiyle ekonomik yönden büyük önem taşımaktadır. Ve dikkate alınacak bir faktör olmaktadır.

13 — Köyün mühim liman demiryolu, dev­ let yolu ve il ye ilçe merkezlerine yakın oluşu: Bazı köyler illere ve ilçe .merkezlerine yakın

mesafede bulunmakta köy halkının bir kısmı bu merkezlerde çalışmakta gece eve dönmektedir. Yakınındaki bu şehirler elektriğin bütün ni­ metlerinden faydalanırken buraların elektrik­ siz bırakılması gerek piskolojik gerek sosyal bakımdan uygun olmıyacağından bu köylerin diğer köylerden daha evvel elektriklendirilmesi gerekmektedir.

Mühim liman demiryolu ve devlet yolu ya­ kınındaki köylerin elektriklendirilmesi ise bil­ hassa turistik bakımdan ve yukarda da kayde­ dilen hususlar dolayısiyle büyük önem taşımak­ ta ve bu köylerin diğerlerine tercihine bir se­ bep teşkil etmektedir.

14 — Köyde sosyal teşekküllerin bulunması hali : Eğer köyde istihsal kooperatifleri çeşitli kulüpler, teşekküller, kalkınma dernekleri vs. bulunuyorsa bunlar köyün uyanıklığını göste­ ren bir sebep olacağı için bu hususlar da köyün seçiminde bir kriter olmalıdır.

15 — Köyde pazar kurulması hali : Eğer köyde pazar kuruluyorsa bu pazar için diğer köylerden de köylüler geleceğinden köyde bir hayatiyet kazanmakta ve bu husus köyü diğer köylerden üstün kıldığı için köyün seçimine te­ sir eden bir faktör olmaktadır.

16 — Köyün bütçe durumu : Devletin köy elektrifikasyonu için yaptığı yatırım 20 senede geri alınacağı için köyün bu yatırım taksitleri-ni ödeyebilecek mali kapasiteye sahip olması lâzımdır. Bu kapasiteyi gösterecek husus da köyün bütçesidir. Bu sebeple köyün bütçesinin bilinmesi ve bütçesi yüksek olan köylerin seçil­ mesi büyük önem taşımaktadır.

Yukarıda köylerin birbirinden ayrılması ve elektrik almaya ejı çok hak kazanan köylerin seçilebilmesi için akla gelen bazı hususları kay­ dettik; tabiidir bu hususlara daha başkaları da ilave edilebilir. Yalnız burada ayrı bir noktanın üzerinde durmalıyız, Matematik kesinlikle ifade edilebilecek olan kıstaslarda muhakkak kıstas­ ları puvanlamalıyız ki bu suretle objektif ha­ reket ederek, en uygun köyleri seçebiliriz Ta­ biidir ki etüt için gitmiş elemana da bir miktar hareket sahası bırakılmalı fakat bu hiç bir zaman köyün giden elman tarafından canı istediği şekilde seçilmesini sağlayacak kadar da geniş olmamalıdır. Bu esaslara dayanılarak köyler seçildiği zamanda şu köy şundan dolayı seçildi gibi itirazların da bir miktar önüne ge­ çilmiş olacaktır. Aynı zamanda bu usul köy se­ çimiyle uğraşan mühendis arkadaşlara da bü­ yük kolaylık sağlayacak dolayısiyle teknik ele­ man işgücünden de bir miktar tasarruf müm­ kün olacaktır,