KURŞUNLU KQBLO HAVAİ TELEFON ŞEBEKELERİNDE SEHİM

Kurşunlu Kablo Havai Telefon Şebekelerinde Sehim

ÖZET:

Yazan: Mehmet AKBABA

Müh. PTT

Bu yazıda, geçmiş yıllara nazaran bugün daha çok önem verilen kurşunlu kablo havai telefon şebekelerinde, askı diğer bağlayıcı parçalan yormadan kullanabilmek maksadıyla muhtelif çalışma sıcaklığında verilmesi icap eden sehim ve hesaplanmaları gösterilmiştir.

GÎRÎŞ:

Kurşunlu kablo şebekelerinde kesin bir hudut olmamasına rağmen umumiyetle kapasitesi 300 perden aşağı olan kablolar havai olarak tesis edilmektedir.

Bazı hallerde yukardaki değerin üzerinde kapasitedeki kablolarda havai olarak tesis edilmekte isede ,sehim ve ağırlık artışı dolayısıyla direkler arası mesafe mecburi olarak 40 metrenin altına düşürülmekte ve bu durum

şehrin estetik güzelliğini bozduğu gibi, birim mesafede artan direk adedi sebebiyle de maliyeti yükselmektedir.

Bu bakımdan 300 per ve daha büyük kapasiteli kablolar mecbur olunmadıkça havai olarak tesis edilmemektedir.

Biz bu yazımızda havai kurşunlu kablo şebeke tesisinde kullanılan ve üzerine muhtelif kapasitedeki kabloların asıldığı 1,5 ve 3 tonluk çelik askı tellerine verilecek sehim üzerinde duracağız (Şekil 1).

SEKİL: I

(Şekil 1) de lente veya payanda ile sabitleştirilen, başlangıç ve nihayet direkler arasına çekilen askı teli, bir palanga veya bir vâis vasıtasıyla gerdirilmekte ve yapılan bu gerdirme işleminin istenilen özellikte olup olmadığı ger dirilmiş tele, ekip başı tarafından vurulan bir

madeni cismin, telden hasıl ettiği ses vasıtasıyla kontrolü yapılmaktadır.

Hiç bir teknik esasa müstenit olmayan bu germe ve kontrol işlemi neticesi, askı teli o malzeme için müsaade edilen caiz majdmum.

gerilmenin çok üzerinde gerdirilmiş olduğu kontrolümüzde tesbit edilmiştir.

Sıcaklık değişmeleri ve bilâhare üzerine asılacak kablolardan dolayı t>u gerilmenin daha da artacağı nazara alınmadan, ilk inşaası sırasında (İp gibi) tâbir edilen bu askı telli şebekeler, bilahare başlangıç ve nihayet direklere gelen aşın tepe kuvvetleri dolayısıyla, lente ve payandaları oynatmakta ve bilhassa yağışlı geçen bir yıl sonunda kurşunlu kablo şebekeleri çirkin bir durum almaktadır.

Bütün bu olanlara rağmen çekiye çalışan lente, aşırı gerilmenin meydana geldiği esnada gömülü bulunduğu zeminden bir miktar dışarıya, basıya çalışan payandaların ise bir miktar daha zemine gömülmesi sebebiyle meydana gelen laçkalıktan dolayı havai şebekelerde kopma hâdisesi olmamaktadır. Buna mukabil, betonla sabitleştirilen mapalar arasına çekilen askı teli vasıtasıyla yapılan tolok inşaatlarımızda, mapalar : lente ve payanda da olduğu gibi

zemininde oynama imkânı bulamadığından, bilhassa yaz mevsiminde aşırı gerilme ile yapüan inşaatlarda kışın sıcaklık değişmesiyle artan gerilmeden dolayı yerlerinden fırlayıp zarar ve tehlikelere sebebiyet verdikleri görülmüştür.

Şimdi: Gerek mahiyeti bilinmeden yapılan bu çalışmaya, gerekse bu şekilde yapılan çalışmanın doğurduğu mahsur ve zararlara kısmen de olsa mâni olunacak teknik çalışmanın ne şekilde yapılabileceği hususunu hesapla izah edelim.

İnşaatlarımızda kullandığımız çelik askı tellerinin karakteristik değerlerini tesbit ettikten sonra, 40 metre aralıkla çekilen 1,5 ve 3 tonluk çelik tele üzerindeki munzam yükler nazara alınmadan caiz maximum gerilme değerlerinde verilmesi icap eden sehimi hesaplıyalım.

1,5 ve 3 tonluk askı telinin karakteristik değerleri.

KESİT mm2

CETVEL I Münferit Tel

Ağırlık

Buz Yükü

Nominal 16 25

Hakiki 15,9 24,2

Çapı mm. 1,50 2.2

Sayısı 1x7 1x7

Kg/1000 m. Kg/M. mm8

—3 28.20 10

—3 20.70 10

1,5 ve 3 tonluk askı telinin sabit değerleri.

Malzemenin cinsi

Çelik St3

Çelik St4

CETVEL II

Termik

îlâstik

Özgül Ağır- Uzama

Uzama

lığı y

Kats.

£ats.

Kg/M.mm! 1° £t cisim Cmâ/Kg

—3 1,10.10

1 —5 m

2,00

—3 1,10 10

1 2,90

—5 irt -

Devamlı Cer mukavemeti Kg/mm»

Muayene mukavemeti Kg/mm8

Caiz maximum cer gerilmesi Kg/mms

Yukarıda karakteristik ve sabit değerleri verilen yatay menzilli askı telinin herhangi bir a, açıklığmdaki sehimini veren ifadenin,

y

denklemi olduğunu hatırlıyalım. Bu denklemde: y = (Kg/Mjnm3) cinsinden askı telinin özgül ağırlığını,

a=

(Metre) icnsinden iki direk arasındaki açıklığı',

a = (Kg/mm-) cinsinden askı telinin gerilmesini,

iki direk arasına gerilen 'telin (M) cinsinden sehımini ifade eder.

Buna göre: Liste I ve II den alınan değerlerle,

7,8 . 10-3 . (40)2

î= 45.8

= 0,035 M.

Şu halde 40 metre aralıklı iki direk arasına caiz maximum gerilmede çekilen 1,5 tonluk bir askı telinin hiç olmazsa 3,5 cm. lik bir sehiminin mevcut olması gerekiyor.

Caiz maximum gerilmenin —5°C de buzlu veya —25 °C de buzsuz halde bir nakilin, senim eğrisinin en alçak noktasında aşamaması icap eden gerilmesi olduğu da hatırda tutulursa, normal şartlarda bu gerilmenin çok altında çalışmak icap eder.

Şimdi 40 metre açıklıkta direkler araşma gerdirilen ve bilâhare üzerine değişik kapasitede kablo asılacak olan 1,5 tonluk askı teline muhtelif çalışma sıcaklığında verilmesi icap eden sehimleri hesaplıyalım.

İnşaatın I. bölgede yapıldığını kabul ederek Üste I ve II den 1,5 tonluk askı telinin karakteristik ve sabit değerlerini, 120 ve 150 Kg/mm^ lik çelik için değişik haller denklemin de kullanarak neticeye gidelim.

Y?

tj = 0.230

0.04545 CT2 — 3788

a2 +

°l

o]

0.04545 a, U (I) denkleminde, yi = y malzeme +y buz dur.

Memleketimizde I. bölgede kabul edilen buz yükü şu ifade ile tesbit edildiğinden,

0,200 \f~d~

= Kg/M.mm^

0,200 16

= 28,20 . 10-3 Kg/M.mm2

Buna göre:

y, = 7,80 . İ O 3 + 23,20 . 10"3 = 36,00 . 10"3 Kg/M.mm2 olarak tesbit edilir.

Cetvel I ve II deki alman karakteristik ve sabit kıymetlerden tesbit ettiğimiz y/ değerini ta denkleminde yerine koyup ifadeyi kısalttığımızda, denklem;

368 t3 =

0,04545 a2 — 6,80

O* şeklini alır.

Yukardaki denklemde a2 ye vereceğimiz aşağıdaki gerilme değerlerine göre, bu değerlere tekabül eden çalışma sıcaklıklarını ve sehimlerini hesaplıyalım.

Gerilmeler Kg/mm2

Çalışma sıcaklığı t°c

Senim M.

MONTAJ TABLOSU

3•

33,945

7,695 —3,57 —6,78 —7,742 —8,37 —10,807

0,52

0,31

0,156

0,078

0,052

0,039

0,034

Aynı yolla 3 tonluk askı teline ait muhtelif çalışma sıcaklığına tekabül eden sehimleri •bulmakta mümkündür.

NETİCE :

Gerek montaj tablosunda, gerekse <J2 = P (fc=) eğTisi çizilerek alınacak küsuratsız değerlerden açıkça anlaşılacağı gibi, muhtelif çalışma sıcaklığında yapılan askı telli şebekelere o çalışma sıcaklığına tekabül eden sehimleri vermek icap eder.

Aksi takdirde: Meselâ + 20°C de çalışılırken askı telimize bu çalışma sıcaklığına ait senimi vermeyip, hattı fazla gerdirip —7°C ye tekabül eden 8 cm lik sehlmi verdiğimizde, ha-

va sıcaklığı —7°C ye düştüğünde hattımız gerilmesi caiz maximum gerilmenin bir kaç misli üstüne çıkmış olacaktır.

Yukarıda bahsi edüen duruma meydan vermemek için çalışmalar sırasında yazımızda izah etmek istediğimiz hususun göz önünde bulundurulmasında fayda temin edileceğine inanıyoruz.

REFERANS:

I — ) Hesaplamalar için lüzumlu karakteristik ve sabit değerlerle 120 - 150 Kg/mm? lik değişik haller denklemi, Sayın Prof. Muhittin Dilege'nin Yüksek Gerilim Hava Hatlarının Mekanik Hesabı kitabından alınmıştır.

S. M. M.

Serbest Müşavir Mühendislerimizi Tanıtıyoruz

Suzi ÖRNEKOL E. Y. Müh.

SMM. 11 Her türlü Müh. hizmetleri

Adres: Farabi Sokak 30/A - Ankara Telf: 175800 iş

128622 ev

Orhan ALTAN E. Müh.

SMM. 59 EL-KO-SU Her türlü Müh. Hizmetleri Adres: Okçumusa Cd. Serattar Han K. 3 No. 304 Telf: 498209

Hüseyin BODUR E. Y. Müh.

SMM. 40 Müşavir Müh. ve Taahhüt işleri

Adres: Olgunlar Sk. 8/5 Bakanlıklar - Ankara

Telf. 170087

Polat ÖZDEMİRER E. Y. Müh.

SMM. 77 Müşavir Mühendislik Bürosu

Adres: Gaziosmanpaşa Aktar Sokak 15/1 - Ankara Telf: 170270

Cem SAMANLI E. Y .Müh.

Telekom Müh. Bürosu SMM. 41

Her türlü Müh. Hizmetleri Adres: Karaköy, Kemeraltı Cd. 47/2 Telf: 494040

BERZEK

Mühendislik Müessesesi

Elektrik - Makina '

(Tesisleri)

SMM. 69

Proje - Taahhüt - Müşavirlik

(Proje tasdik ve Bilirkişilik)

Adres: Sağlık Sok. 56/6

Telf: 120267

Yenişehir — Ankara

Hayri GOKYILMAZ E .Y. Müh.

SMM. 55 Müşavir Müh. Bürosu Proje - Taahhüt ve Ticaret

Adres: Necatibey Cd. 61/14 Yenişehir - Ankara

Telf: 129643

Yüksel SELER E. Müh.

SMM. 61 SELER Elektrik Lâboratuvarı Elektronik sistem. Cikazlar Telekomünikasyon Teknolojisi

Adres: Akay Cad. 17/G - Ankara Telf: 120169

Nazmi MUSAL E. Y. Müh.

SMM. 62 Müşavir - Müh. Etüt - Proje

Adres: aHnımeli Sk. 5/5 Sıhhiye - Ankara Telf: 126687

Suat ULUSOY E. Müh.

SMM. 78 Müşavir Mühendislik Bürosu Adres: Hükümet Cad. Ticaret Han 49 - Ankara Telf: 118081

132796 Ev

(E. M. — 479)

Hilkat BOLULU E. Müh.

S MM. 64 Ticaret ve Sanayi Müessesesi Adres: Okçumusa Cd. 1/8 (P. K. 564)

Karaköy - İstanbul Telf: 443739 - 447585

TEKNİK BÜRO: Pangaltı Dolapdere Cd. 207 - İstanbul Telf: 476221 - 471884

Kenan ÖZYURT E. Y. Müh.

SMM. 63 Müşavir - Müh. Taahhüt işleri Adres: Erdem Sk. 36/4 Kurtuluş - Ankara Telf:

Nedret N. ÖZTÜRK E. Y. Müh.

Müşavir Müh. Bürosu SMM. 70

Adres: Sümer Sk. 2/10 - Ankara Telf: 174457 - 129057

Erdoğan ACAR E. Müh.

SMM. 67 Müşavir Müh. proje ve taahhüt işleri

Oktay AKAT E. Yük. Müh.

Akat Mühendislik Bürosu SMM. 32

Müşavir Mühendislik Etüd - Proje Taahhüt işleri Adres: Çankaya İş Bankası Blokları

2. Blok No. 3 - Ankara Telf: 120890

Kemal ER E. Mühendisi

ÖK - TEM Mühendislik Bürosu

SMM. 76 Müşavir Müh. Etüd - Proje - Taahhüt

Adres: Hükümet Cd. Ticaret Han 1 5/62 - Ankara Telf: 106049

Teoman BAYKAL E. Y. Müh.

SMM. 65 ŞADA Sınai Araştırma Danışma Ajansı Adres: Mithatpaşa Cad. 54/6 - Ankara Telf: 120488

Serter ÜÇER E. Y. Müh.

SERTER Müh. Bürosu SMM. 72

Müşavir Müh. Etüd - Proje İşleri Adres: İnkılâp Sokak 26/1 Telf: 174550

A. Fahri TÜRKKAN E. Y. Müh.

SMM. 66 Her türlü Müh .hizmetleri Etüd - Proje

İsmail TELEK E. Mühendisi

Müşavir Müh. Bürosu SMM. 74

Her türlü mühendislik hizmetleri Adres: Necatibey Cad. 55/8 - Ankara Telf: 125738 (E. M. — 480)