Binalardaki Fotovoltaik Uygulamasının Teknik, Çevresel ve Ekonomik İncelenmesi: Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Örneği / Technical, Environmental and Financial Review of Photovoltaic Applications for Bu

Büyükzeren R., Altıntaş H. B., Martin K., Kahraman A., Binalardaki Fotovoltaik Uygulamasının Teknik, Çevresel ve Ekonomik İncelenmesi: Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Örneği, Cilt 5, Sayı 10, Syf 41-46, Aralık 2015 Gönderim Tarihi: 20.11.2015, Kabul Tarihi: 06.06.2016

Binalardaki Fotovoltaik Uygulamasının Teknik, Çevresel ve Ekonomik İncelenmesi: Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Örneği

Technical, Environmental and Financial Review of Photovoltaic Applications for Buildings: Meram Medical Faculty Hospital

Rıza Büyükzeren1, Hasan Basri Altıntaş1, Kerim Martin1, Ali Kahraman1 1Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Necmettin Erbakan Üniversitesi [email protected], [email protected], [email protected], [email protected]

Bu çalışmada; Konya’nın mevsimsel güneşlenme verileri dikkate alınarak RETScreen programı ile enerji analizi ve mali analiz yapılarak, Konya Meram Tıp Fakültesi Hastanesi’nde uygulanabilecek bir güneş enerjisi santralının fizibilitesi iki farklı senaryo ile değerlendirilmiştir. Hastanenin mimari projesi doğrultusunda panel kurulumu için uygun alanlar belirlenmiş ve 900 kW kurulu güçlü PV sistemi tasarlanmıştır. Her iki senaryoda da elektrik alım birim fiyatının 13.3 $ Cent/ kWh olduğu dikkate alınmıştır. İlk senaryoda sera gazı emisyon azaltım desteğinin olmadığı durum değerlendirilmiş ve sistemin geri ödeme süresi 5.1 yıl olarak bulunmuştur. İkinci senaryoda ise sera gazı emisyon azaltım desteği 15$/ ton CO2 olarak kabul edilmiş ve sistemin geri ödeme süresi 4.8 yıl olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu sistem ile Meram Tıp Fakültesi Hastanesi’nin yıllık elektrik ihtiyacının ortalama %16’sı karşılayabileceği hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Enerji fizibilitesi, RETScreen, PV, Sera gazı emisyon azaltımı, Finansal Destek.

In this study, energy and financial analyses for solar power plant of Meram Medical Faculty Hospital was evaluated with two different scenarios taking account of seasonal weather data of Konya. Applicable areas for installation of solar panels were determined in accordance with architectural project of the hospital and 900 kW installed capacity power plant was designed. Unit purchase price of electricity is 13.3 $ Cent/kW for both scenarios. In the first scenario, payback period was calculated as 5.1 years without greenhouse gas emission reduction incentive and in the second scenario, payback period was calculated as 4.8 years with 15 $/tonne CO2 greenhouse gas emission reduction incentive. Furthermore, the solar power plant energy production capacity which can meet 16% of the hospital’s electricity annual consumption was calculated.

Keywords: Energy Feasibility, RETScreen, PV, Greenhouse Gas Reduction, Financial Support.

Türkiye’nin enerji talebi her yıl yaklaşık %9 oranında artmaktadır. Bu enerjinin karşılanması için daha fazla fosil yakıta ihtiyaç duyulmaktadır. Fakat fosil yakıt kaynaklarının sınırlı ve yakın bir zamanda bitecek olmasından dolayı yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı artmaktadır. Türkiye’de yenilenebilir enerjinin toplam üretimdeki payı ise 2006 yılından itibaren artış göstermektedir [1]. Türkiye sahip olduğu hidrolik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle, dalga ve akıntı gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının değerlendirilerek ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşitliliğinin sağlanabilmesi açısından stratejik öneme sahiptir. Bu nedenle Stratejik Plan kapsamında yenilenebilir enerjinin elektrik enerjisi üretimindeki payının arttırılması ve ayrıca ısı enerjisi kaynağı olarak da kullanımının sağlanabilmesi hedeflenmiştir [2].

Günümüzde ise yenilenebilir enerji dünya üzerindeki birincil enerjinin yalnızca %11’ni oluşturmaktadır ve 2070’e kadar bu oranın %60’a çıkarılması ön görülmektedir [3]. PV hücrelerle elektrik üretiminin gelecekte önemli bir rol oynayacağı açıkça görülmektedir.

Türkiye’nin çevresel olarak karşılaştığı en büyük sorun hava kirliği ve karbon emisyonudur. 2013 yılında toplam sera gazı emisyonu CO2 eşdeğeri, 459.1 milyon ton (Mt) olarak hesaplanmıştır. 2013 yılı emisyonlarında CO2 eşdeğeri olarak en büyük payı % 67.8 ile enerji kaynaklı emisyonlar alırken, bunu sırasıyla % 15.7 ile endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı, %10.8 ile tarımsal faaliyetler ve % 5.7 ile atık takip etmektedir. Bölgesel ve global çapta karbon emisyon oranın azaltılması büyük önem taşımaktadır [4]. Karbon salınım oranın azaltılması için, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının arttırılması gerekmektedir. Dünyada çeşitli ülkeler tarafından sera gazı emisyon azaltım desteği verilmektedir. Örneğin, İngiltere’de sera gazı emisyon azaltımı için 29.6 $/ ton CO2 destek verilmektedir. Türkiye’de ise böyle bir destek verilmemektedir [5].

Fotovoltaik enerji güç sistemleri yenilenebilir enerji sistemleri arasında en baskın kaynak olarak yer alacaktır. Bunun en büyük sebebi güneş enerjisinin sınırsız ve temiz enerjiye sahip olmasıdır [6]. Son yıllarda çevresel problemler dünya çapında önemsenmekte ve güneş enerjisi sistemleri bu problemleri

çözmek için beklenmendik bir şekilde talep görmektedir [7]. Güneş enerjisi diğer enerji kaynaklarına kıyasla çevre dostu olduğu için büyük avantaja sahiptir. Fotovoltaik sistemler diğer sürdürülebilir enerji kaynaklarına kıyasla sessizliği, sıfır karbon salınımlı olması, kurulum esnekliği, işletme ve bakım kolaylığı sayesinde elektrik üretimi için oldukça caziptir. Güneş enerjisi dönüştürme sistemlerinin tasarımı için bölgenin güneş radyasyon miktarına ve güneşlenme süresini ihtiyaç vardır [8]. Fotovoltaik hücrelerden üretilen elektrik enerjisi, küçük çaplı tüketicilerden büyük çaplı güç sağlayan şebekelere kadar geniş ölçekli uygulamalarda kullanılmaktadır. 2000’li yıllarda 0.3 GW olan yıllık kurulum oranı 2012 yılında 31 GW’a ulaşmıştır. Bu değerler göz önüne alındığında yıllık % 48’lik bir büyüme oranı ile son on yılda fotovoltaik enerji sektörü inanılmaz bir değişim yaşamıştır [9]. Türkiye’de güneş enerjisi sitemlerinin kurulumu; elektrik alım tarifesinin yüksek, PV panel maliyetinin düşük ve güneşlenme potansiyelinin yüksek olmasından dolayı avantajlıdır. Ancak evirici, bataryalar ve diğer kurulum ekipmanları ithal edildiği için maliyetler yükselmektedir. Genel olarak değerlendirildiğinde yatırım avantajları dezavantajlardan daha fazla olduğu için Türkiye’de güneş enerji santralı kurulumu her geçen gün daha cazip hale gelmektedir. Türkiye’de sera gazı emisyon azaltım desteği de verilmesiyle güneş enerjisi santralı kurulumu daha da cazip olacaktır.

Bu çalışmadaki amacımız; gerçek bir kurulum işlemi yapılmadan önce PV sistemin farklı bileşenleri bir araya getirilerek, sistemin performansı ile uygunluğunu analiz etmek ve sera gazı emisyon azaltım desteği hakkında farkındalık oluşturmaktır. Bu çalışma Konya Meram Tıp Fakültesi Hastanesi’nde özel olarak uygulanarak şebeke bağlantılı PV sistemin teknik ve ekonomik simülasyonu yapılmıştır. Bu simülasyon sayesinde hastanede kurulacak olan PV sistemin avantajları ve dezavantajları net bir şekilde görülmüştür. Bu simülasyonlar iki farklı şekilde yapılmıştır. İlk simülasyonda sera gazı azaltım emüsyon desteği dahil edilmemiş, diğerinde ise bu destek dahil edilerek çeşitli çıkarımlar yapılmıştır.

RETScreen temiz enerji proje analiz yazılımı dünyanın önde gelen temiz enerji simülasyon programlarındandır. Retscreen potansiyel enerji projelerini tanımlanması ve değerlendirilmesine bağlı olarak hem finansal hem de zamansal açıdan maliyetleri önemli ölçüde düşürür. Ön fizibilite, fizibilite, gelişme ve mühendislik aşamalarında ortaya çıkan bu maliyetler yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği teknolojilerinin yayılmasında önemli engeller olabilir. RETScreen programı bu engellerin ortadan kaldırılmasına yardım ederek, projede meydana gelebilecek ekstra maliyetleri azaltır.

RETScreen programı, önerilen yenilenebilir enerji projesinin yapılıp yapılamayacağı konusunda ve enerji verimliliğinin ya da finansal uygunluğunun belirlenmesinde karar vericilere yardımcı olmaktadır. Eğer proje uygun ya da değilse RETScreen programı karar vericinin hızlı, net bir şekilde ve minimum maliyette uygulanacak projeyi anlamalarına yardımcı olacaktır [10].

RETScreen programı NASA’dan alınan iklimsel veriler sayesinde bölgenin konumu dahil edilerek gerekli enerji ve mali analizlerin yapılmasında yardımcı olmaktadır.

Bu çalışmanın aşamaları aşağıdaki gibi devam etmektedir; 2. Bölüm’de yapılan fizibilitenin yöntemleri açıklanmıştır, 3. Bölüm’de enerji, çevre ve mali analiz yapılarak fizibilite desteklenmiştir, 4. Bölüm’de ise elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.

2. Yöntem

Meram Tıp Fakültesi Hastanesi’nin mimari projesi dikkate alınarak güneş panellerinin yerleştirilebileceği güney cepheli çatıların alanları hesaplanarak, kullanılacak olan panel adeti belirlenmiştir. Kullanılan panellerin bilgileri, eviricilerin bilgileri, eğim açısı, azimut açısı ve konum bilgileri RETScreen programına girilerek sistemin enerji analizi ve mali analiz yapılmış, tablo ve grafikler oluşturulmuştur. Bu tablo ve grafikler yorumlanarak projenin uygulanabilir olduğu belirlenmiştir.

2.1. Meram Tıp Fakültesi Hastanesi’nin GES Kapasitesinin Belirlenmesi

Meram Tıp Fakültesi Hastanesi, 20 Temmuz 1982 yılında Selçuk Üniversitesi bünyesinde kurulmuş olup, 27 Aralık 2011 yılında Selçuk Üniversitesi’nden ayrılarak Necmettin Erbakan Üniversitesi bünyesinde hizmet vermeye başlamıştır. Konya’nın Meram ilçesinde yer alan fakülte kampüsü yaklaşık 85.415 m2’lik bir alanda faaliyet göstermektedir ve 14 bina ve yaklaşık 70.000 m2 kapalı alandan oluşmaktadır.

ŞŞeekkiill11::MMeerarammTTıpıpFaFkaüklüteltseisHi aHstaasntaensieKsirKokrioski isi

MeramTablToı1p: PVFaPkaünletlesÖizelHlikalsetrain, ResEiTSkcreoeknisVi erilŞeerikil 1’de

gHörüüclrmeektedir. PDoloyğ-Ku-rBisatatlı 15d6oxğ1r5u6ltmumsun6d0aA, deGt (ü6nxe1y0) cepheli çMatıalakrsimPuVm Güuçygulaması için belirlWenpmiş ve270krokide kTuolllaenraılnasbiGliür çalanlar m2 cinsinden belWirtpilmiştir. 0T+o6plamda

5N96o5mmin2a’lliGkügçüVneoyltacjeıp(hVeMliP)ve PV montajı Viçin uygun31ç.a7tı alanı

bNuloumnminaakl tGadüıçr Avkeımbuı (IaMlaP)nlar 1000’er m2A’lik iki ad8e.5t,2800’er

amAKMla2çın’osıllkdaiakürDDılnieeVkıvvierrrieeaçidmeAVerkolmtilıltmeivağkejiıtıe(6(IdV0SiC0rO).Cm) 2S’ilsiktembiriçaidnetbbela%VAişrllıecnaenuyvge391u.68l2ia..l276meraleçyaetnı

bölümlerde teknik özellikleri verilecek olan 270 W’lık

foRtEovToSlctarieknn Vpaenriellelreirin yüzey boyutu 1.627 m2’dir ve

pkGTVuaneilüplreaçilnmlKeıllramilpiiakçasisınitedfsaüikşüünltüelehnast3a3n3e4si açdaetıtla9rı0n0dka%WkW54’2l4ık mP9so10a2l’06nyl..ti-06rkSa0ilaelaaniat

ihNtoiymaçindaul yÇualmlışamkataHdıür.cresi Sıcaklığı 0C

Sıcaklık Katsayısı

%/ 0C

0.40

GüneTş aKbollole1k:töPrVü APalanneıl özellikleri, RETmSc2reen ve5ri.l4e2r2i

Çeşitli Kayıplar

EHvüircircei Poly-Kristal 156x156mm 60 Adet (6x10)

VMeraikmsliimlikum Güç

Wp % 270 98.2

KTaoplearsaitnes Güç ÇNeoşmitliinKaal yGıpülçarVoltajı (VMP)

WpkW 0 +360x30 V % 31.7 0.0

ÖNzoemt inal Güç Akımı (IMP) KAaçpıkasDiteevFraekVtöorlütajı (VOC)

A

8.52

V % 38.719.6

ŞKebıseakeDyeevVreerAileknımEıle(kIStCr)ik

A MWh 9.212.547,45

Modül Verimliliği

RETScrenn Verileri Tip Güç Kapasitesi Verimlilik

Poly-Si

kW 900.00

kapa yapı beli kull güç karş sunm Tab alter kull bağl aras kW’ özel

Ev No M G No M Ve

3.1.

yapı üret aylı ayın

Büyükzeren R., Altıntaş H. B., Martin K., Kahraman A., Binalardaki Fotovoltaik Uygulamasının Teknik, Çevresel ve Ekonomik İncelenmesi: Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Örneği, Cilt 5, Sayı 10, Syf 41-46, Aralık 2015

Meram Tıp Fakültesi Hastanesi krokisi Şekil 1’de görülmektedir. Doğu-Batı doğrultusunda, Güney cepheli çatılar PV uygulaması için belirlenmiş ve krokide kullanılabilir alanlar m2 cinsinden belirtilmiştir. Toplamda 5965 m2’lik güney cepheli ve PV montajı için uygun çatı alanı bulunmaktadır ve bu alanlar 1000’er m2’lik iki adet, 800’er m2’lik iki adet ve 600 m2’lik bir adet başlıca uygulama çatı alanlarını içermektedir. Sistem için belirlenen ve ilerleyen bölümlerde teknik özellikleri verilecek olan 270 W’lık fotovoltaik panellerin yüzey boyutu 1.627 m2’dir ve kullanılması düşünülen 3334 adet 900 kW’lık santrala ait paneller için fakülte hastanesi çatılarında 5424 m2’lik alana ihtiyaç duyulmaktadır.

2.2. Sistem Dizaynı

2.2.1.Fotovoltaik Panel

Meram Tıp Fakültesi Hastanesi GES için seçilen santral kapasitesi 900kW’tır. Bu değer, önceki bölümde fizibilitesi yapılan güney cepheli çatı alanları temel alınarak belirlenmiştir. Santralda 1.627 m2 alana sahip 3334 adet panel kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan panellerin her biri 270 W güç kapasitesine sahiptir. Bu değer piyasadaki muadil paneller karşısında küçük alanda yüksek güç üretimi avantajını sunmaktadır. Panel ve elde edilen RETScreen verilerine Tablo 1’de yer verilmiştir.

2.2.2. Eviriciler

Günümüzde her alanda kullanılan eviriciler doğru akımı alternatif akıma çeviren elektronik cihazlardır. PV sistemlerde kullanılan eviriciler genellikle şebeke bağlantılı ve şebeke bağlantısız olmak üzere iki çeşittir. Ve verimleri %70-96 arasında değişmektedir [11]. Yapılan fizibilitede 30 adet 30 kW’lık güce sahip eviriciler kullanılmıştır. Kullanılan evirici özellikleri Tablo 2’de verilmiştir.

Tablo 2: Evirici Özellikleri

Evirici Nominal Giriş Gücü Mutlak Maksimum DC Giriş Gerilimi Nominal Çıkış Gücü Maksimum Çıkış Gücü Verim

28600W 1000V 27600W 30000W %98.2

3. Analiz

3.1. Enerji Analizi

Retscreen programında meteorolojik bilgiler kullanılarak yapılan analiz neticesinde aylık ve yıllık toplam enerji üretimleri elde edilmiştir. Tablo 3’te elde edilen verilere göre aylık bazdaki en az enerji üretimi 76.46 MWh ile Aralık ayında, en yüksek enerji üretimi ise 172.93 MWh ile Temmuz ayında gerçekleşmiştir. Tablo 3’te verilen RETScreen analizi sonucu yıllık toplam 1547.45 MWh’lik enerji üretimi elde edilmiştir. Yıllık üretime göre günlük ortalama 4.239 MWh’lik enerji üretimi söz konusudur. PV sistem tarafından üretilen aylık enerji miktarı meteorolojik değişimlerden dolayı yıl boyunca değişiklik göstermektedir.

3.2.Çevresel Analiz

Fosil yakıtla enerji üreten santralların yerine yenilenebilir enerji santrallarının görev alması çevrede pozitif bir etki oluşturacaktır. Fosil yakıt kullanımı ile çalışan enerji santralları çevreye nitrojen oksit (NOX), Sülfür dioksit (SO2), Karbondioksit (CO2) gibi sera gazlarının yanı sıra büyük miktarda kül de yaymaktadır [12]. Tablo 4’te görüldüğü gibi 900 kW’lık güneş enerjisi santralı sayesinde 711.2 ton sera gazı azaltımı sağlanmıştır.

Tablo 3: Aylık ve Yıllık Enerji Üretim Miktarları

Ay Günlük Güneş Radyasyonu Yatay kWh/m2/g Günlük Güneş Radyasyonu Eğimli kWh/m2/g Elektrik İhracat Fiyatı $/MWh Şebekeye Verilen Elektrik MWh

2.28

3.25

3.09

3.92

4.26

4.85

Nisan

5.16

5.3

Mayıs

6.12

5.89

Haziran

7.13

6.64

7.39

6.98

6.59

6.66

5.51

6.13

Ekim

3.77

4.62

Kasım

2.52

3.49

Aralık

1.90

2.74

Yıllık

4.65

5.05

90.98

98.04

131.23

135.57

152.54

162.19

172.93

164.91

149.73

120.92

91.94

76.46

1547.45

Tablo 4: Yıllık Sera Gazı Azaltım Miktarı

Baz Durum Elektrik Sistemi (Temel) Ülke-Bölge

Türkiye

Yakıt Türü

Tüm Tipler

Sera Gazı Emisyon Faktörü tCO2/MWh

0,460

Sera Gazı Emisyonu Baz Durum Önerilen Durum Brüt Yıllık Sera Gazı Emisyon Emisyonu Azaltımı Net Yıllık Seragazı Emisyonu Azalması Sera Gazı Azaltma Kredi Oranı

Birim tCO2 tCO2 tCO2 tCO2 $/tCO2

Miktar 711.2 0.0 711.2

711.2 15

3.3. Mali Analiz

Konya bölgesinde yapılan fiyat araştırmaları neticesinde kullanılacak sistem bileşenlerinin maliyeti Tablo 6’da gösterilmiştir. Sistem malzemelerinin fiyat oranları farklı markalara ve tedarikçilere göre değişmektedir. Türkiye’de devlet on yıl boyunca 0.133 $/kWh’ten enerji alım garantisi vermektedir. Sistemin üreteceği bir yıllık elektrik enerjisi miktarı göz önünde bulundurulduğunda santraldan yıllık 1547.45 MWh x 133 $/MWh = 205810 $ gelir elde edilecektir. Bu gelire sera gazı emisyon

desteği de ilave edildiğinde yıllık 216478 $ gelir elde edilmiştir.

Tablo 6: PV Sistem Maliyet Bileşenleri

Böylece iki farklı mali analiz yapılmıştır. ilk analizde sera gazı emisyon azaltım desteği ilave edilmemiş ve basit geri ödeme süresi 5.1 yıl, diğerinde ise 15$/tCO2 ile yıllık 10668$ destek

PV Sistem Maliyet Bileşenleri PV

Birim $/W

Miktar 1

ilave edilmiş ve basit geri ödeme süresi 4.8 yıl olarak hesaplan-

Evirici, Kablo, Konstrüksiyon

0.1

mıştır. Sistemin her iki senaryo için mali akış grafiği Şekil 2 ve

Şekil 3’te verilmiştir. Finansal analiz parametreleri ise Tablo 5’tŞeevkeilri2lmvieştiŞr.ekil 3’te verilmiştir. Finansal analiz parametreleri

Toplam

1.1

iŞseekTila2blove5Ş’tekviler3il’mteişvteir.ilmiştir. Finansal analiz parametreleri

Sistem Toplam Maliyeti:900kW x 1.111$/W = 1000000 $

ise Tablo 5’te verilmiştir.

Yıllık Bakım Maliyeti

= 10000 $

EleEklteriktkrik MWMhWh

0.98 08.9084 381.0.243 351.2537 3525.547 562.5194 762.9139 6742.931 6449.7931 2409.7932 210.9.942 61.9446 467.4.465 47.45 h h neticesinde nabetlioces6in’dae albalroı fa6r’kdlaı Tlüarıkiyfaer’kdleı mTügrkariyane’tidsei mik gaernaenrtjisi idkenenyeırljliıski dgenlir yeıllldıke gedlier ielaldve Böydleecielaivkei Bzıöyelmeciseyiokni zısüermesisi y5o.1n sstüerkesila5v.1e ysıltekolialarvake ykılış gorlafriağki

4. Sonuç ve Değerlendirme

ŞekŞielkil22:: SSeerraa Ggaazzı ıEmemisyisoynoDnesdteeksltiePkVli SPisVtemsiinstMemaliinAkmışali akış Şgreakfiilği2(:ÖSzGesreaarfimğgia(yzÖıezgeSemerrimsöyadoyenemGdeeer4si.tÖ0ekdyleıiml)Pe V4.0sYisıtl)emin mali akış grafiği (Öz sermaye geri ödeme 4.0 yıl)

TTaabblloo 66:: PPVV ssiisstteemm mmaalliiyyeett bbiilleeşşeennlleerrii

Elde edilen sonuçlar ışığında, güneş enerjisi santralından yıllık toplam 1547.45 MWh enerji elde edilmiştir. Temmuz ayının güneşlenme süresi ve güneş radyasyon miktarının yüksek olmasından dolayı 172.93 MWh’lik enerji üretilmiştir. Bunun yanı sıra Aralık ayında ise güneşlenme süresi ve radyasyon miktarının en düşük olmasından dolayı 76.46 MWh enerji üretilmiştir.

Şekil 4’te görüldüğü gibi Temmuz ayında hastanenin elektrik ihtiyacı maksimum düzeydedir. Aynı zamanda Temmuz ayında santralın ürettiği enerji miktarı da maksimum düzeydedir. Dolayısıyla en fazla tüketimin olduğu ayda en büyük kar elde edilmiştir. Bunun yanı sıra Şekil 5’teki grafiğe göre elektrik faturalarında aylık ortalama 42.682,72 TL kar elde edilmiştir.

PV Sistem Maliyet Bileşenleri Birim Miktar

PEPEPVVVvviirrSŞiiŞŞiecceeskiitkk,,ieliiKKllm333:aa::SMbbeGSSllooraggeera,,alrrriGfKKaaayiğffaeggooiiiztğğnnaaı(iiBÖzzEss((ııttzimÖÖrrleeeSüüimmzzsşekkyessriissomssneeiinyyrrlyyaooemmDyoornnennaaeisddyyGteeeeesskrggttiseeeiÖzkkrr$$$B$diissP////iieiööWWWWVzzrmddiPPSemeeVVmmi4s.teess2eiim44Ysstt..iıee22nlM0011mm)Myy..11iiııinnallk))ltimmaAraakllıiişaakkıışş

TSSTDEFiiooissinFğnppttfeeeialllnaraammnsammsynaTTolsnooPappOlallrPraaaaammmnrTıeaaMMtmbrTTelaaaaeollletbbiirr5yylleoo:eelttFe55iiri::::n99FFa00nii00nnskkaaWWnnl ssAaaxxnll aaa11lnn..$$$i11zaa///11WWWllTii11zza$$btt//aalWWobb%slloou==ssuu11011...0011000100100700.700$$

YYPBııroEFPEllollrııirnnjçkkneoffOalljÖBBaaenrssmaasaÖyykkanroomlııümmnnPraOOüMMrrraaaamllnniiyyeıı teertteii ler

y%%y%ııll==

110027700..00077002-0

$ $

yyaEDTİyııllloklıİBPEİBillenğpııllkrEEkklkooMeılenoartrrllkrMMmddajttççiooetleekigrOOppaayİÖiüSleellelkkrraaiiniddtmyytaalmmeSMeiieeennllrşmrieettıılüta44llnn11eieel..ni55mrryssm44SSeooi77tooennl..euu44nnrçç55suullüaaççMMrrresvvWWııişşeeııhhğğvDDııenneeddeennaağğeeg,,rrüeejjggniirrüüelleeşnneelleeddnnşşreeddaeediieennrryddee$%%yammii$$$rrllısjjmmlyiieessoiiiişşnttssii-92-rraa1..09m9nn1090ttTT00irr00k00aaee00t00llmm0aii000nn0r0mmıddneeuuınnnzz

yaTyüeıEDknşsvliıeeğnikkkeltreogrrliümkvneaeSHsşiıltniebndmemalienerdoslüaryeısi17v2e.93güMneWş h’rlaidkye$a$nseyrojni ü91r09me0ti0ik-l0tma0riışntiırn. errBByeeYİYTaanlnüuuşeddoaeeDYTTTTıklknnlepyykrrlsŞŞeoeottiıuuıjjaalıerlğmkiiatşşppeennsslikvvemıüükMkkyyllMekraaiirrooiiokkvyylleeYammannMllleaattlmlieeıiiiihnn44lmmyBllyrrİİlaammtııı’’elleaiklsiittkkvvttyikkeekiiıiyeessşş-MnavttıMMÖııttemaacedrrHHiiggtarrrrıaanaBaaıı..öölMviinnneillbborryreiiııAAüümryyeeaednnilçBlltllrreeeoddaileeeeaayntteÖolkrrüünnllllarerııeesdDğğytkkçirrddleüüımueüümÖrr1aauşşiuegg7yydüümlmii2ııekkebbnnr.mii9ddooi 3aalldemmTTlüMeeeiizaarssmmessiWeeııymmnndhddgguue’aaüüdzzlnninnikreedd.aaşşe$$$$ooyy$$$llneeııllAnnaaennyyrddmmyjııaainee77ıü11--66hhr0011ss..eaa0044züü00tss00i66a000rrttlaa00eem00mMMnnss0000aiiiee00şnWWnntdvviiirhhnneea.

dgggköemmgeyöytkdbdTeTbdaBÖVFTSYEYlllıııöööıöadadüüüüeedderllaasseoiaelaİETTYYYESTYTYİSYırrrreezzyyzllmmanaaekllrleerpkııeeeeşşsmmeeliiüüfeekMMkkllaaoololoSggtgıaaaııaiıllyyl;;mmııttyyeeeerrrllltkkkeeatntnppppieööttkkkkeellleeeeiGkkrddddaaııttmaaGssııırkuuM11ÖdrrTllllttllıııığğimmkkkkkiitteeaiillmaaaassllaeeüüttttkzz00aGGlleassiirrııeeaanddüülYzakkmmmmmmllnrttMMMMTMTee66siiarrİrraaddcıSaaiirreelttaakkiaiiiıggh66yirrnneerriiAhaayyüüvvmmlnnüeerzzÖ..şşYYYYsiiaaaalööaers88ssaaİİııssteeğğıllerrkkiiııttzeiaiinnlllliklzzeeddhhll$$daaiiGtudııııDDaüüiiiiyirAAİiicrrBBllillllddeeyyyy55yerrrrazzfülGT-..eellllffaaelddssootmaaBıııırreeaaee..aaezzaaarmmctarmeeeekkkk11bbOüüllüüuutttttttaaeegüccarkkiısaaGeddrrssuuiiiiööşşllzzkkaaaallffazlaa-TTMMÖvyyyyııaaveeiitterrüüllll––––VeeemmrzttllnneıııımmüüaaaaGennDbaadmmlrrrrmrllssıkkaggaaillGGttrrBÖÖBmmddeemmddiussGeııBureaarrraaaalaaMMlliiyyaaaaüümiaaaailflrrraaiivvşşeerrzzüünniireoilıkllzyynnıırrllğğGGuşşrttakllsszzeelaaıılnnnneiiaaeeriiasiiirrttieeiüüeereemnnlrrkrrriirrçddddlli44eelDDGGuuattaall..rrrriimtveeiiiiddllllaaee..aar..yyzzıüüffÖlliieeBB88euunneemeelleerraauevvrrrrddaallrrBBuuaannGdeeiillttmiiyyeeıggeerrttuuffllyyrreettnneııuuııeeeğğaaaattDDmmddmmllllfuumvviilrrzzzzııaaeeağğiiisskkeennuuriillıırrddllriideiiaaddmmllkrrddsseeGGleeyyüeeooüüuutteıaaeessnniiaaeenznnttrrşşreeşşttzzssmmüüddnnmmetteedeeüüttillttaaaakkiiiiyiieekkıırrarrllrrrrrrlljjeeğğttdüülaassiiiiıııttlliiellıımmmmvvssğggiieemmrrmmmmdaaeeaaıeenniiaayyillüüiirriiraakkoŞŞeeiiiissnnddşş.vv44kkssttiil$$$$$$$$$$eeyyttee%aassu$$$$eeii22iiüükkııssnnoottöörrllş..rrAffeettiiıı66ddlltddeeaa..eellmmdduy88ddddrreeeeğğBB55uurkkn22mmiiaaiiiiu’’nnlluuğğnnllı01210122211020100,,hhttddııl77eemm2uuiiee2a00001000100ee122iissnnss122bbkk9ğğcmm00005650566056eeaaee424z6aaii4.5aaaii556nnkk08048880048nn..1ssa040ssTT80..yykyy888ggüüaa1.%2ss708007081111aam7zzii**2dddd,aa181LLiirrttrrrrrr00*8*0088aammaayytt00*eeeeaayay*mm*hıı**ggffvvoossnoorrkkuuiieiieeııllddeeaadğğyynnaammmmmeerrnnnnaaaeeaarriiiitt

dt*aSereFaryafiaınGntaıadrznıaımsnAaczlasılSletamrüraaridGçgiüeanlrzirüıyi delaeânzhbiailileletindırmeillibmkıiilşfiafrirnekannınseadrljaailnsıağaliınztvorealruliilşetrkuiurruullaucmaku, dhaehma

dcaezFVyiipeanrthaıgraniılmsÖeacglnıelScateüirrsriildçeİiüGcnreOüykeltein–rb.ivlielainrelibıkiliarrenerji santra%li kuru2l8u.m2 u daha

cazViperhgailÖe gnecteirsileİGceOkti–r.varlıklar

% 298.21%*

44Basit Geri Ödeme BasNitEGCeMriEÖTdTeİmNeERBAKAN FÖÖÜÜAzzNNNKSSİİEeeÜVVrrCLEEmmMTRRaaEyySSEeeİİSTTTİGGTEEHeeİSSrrNAİİii SÖÖEMMTRddEEAeeBRRmmNAAAEeeKMMSAİ NTTGIIEPPS

yıl 52.91.1%* yıl ŞE54B.E81*KE TÜyyııKEEll EŞLLETEE44BİKKM..E0228TT**KİRR(EİİKKKWh)

ŞŞŞeeekkkiiilll 444::: GGGEEESSSÖöönnccTTeessüüiikkvveeeettiimmGGEEii GGSS rrssSaaoooffnniinğğrrriiaaass((sııKKıŞŞŞWWeeebbhhbee))ekkkeeeAAAyylllıııkkk EEEllleeekkktttrrriiikkk

ŞŞŞeeekkkiiilll 555::: GGGEEESSSÖöönnnccceeesssiii vvveee GGGGGGEEErrraaaSSSfffiiissSğğğooioiinnn(((rrTTTraaaLLLsssıı)))ıAAAyyylllıııkkk EEEllleeekkktttrrriiikkk GGGiiidddeeerrrllleeerrriii

ŞEBEKE TÜKEEEŞLLETEEBİKKMETTKİRR(EİİKKKWh)

ELEKTRİK GGİİDDGEEEELRRSELL'KtEEenTRRRöİİnİKc((eTTLL))

BEKLENEN GİDBEEEELLKREELKKLEETTRNRRİEİİKK(NTL)

Büyükzeren R., Altıntaş H. B., Martin K., Kahraman A., Binalardaki Fotovoltaik Uygulamasının Teknik, Çevresel ve Ekonomik İncelenmesi: Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Örneği, Cilt 5, Sayı 10, Syf 41-46, Aralık 2015

Mali analiz bölümünde değerlendirilen iki farklı senaryoya göre; sisteme sera gazı azaltım desteği ilave edildiği zaman yıllık 10668$ ek kar elde edilmiştir ve sistemin basit geri ödeme süresi 5.1 yıldan 4.8 yıla düşürülmüştür. Bu senaryoda da görüldüğü üzere sera gazı azaltım desteğinin yatırım maliyetlerini düşürdüğü ve sistem geri ödeme süresini kısalttığı gözlemlenmiştir. Bu destek sayesinde hem devlet tarafından sera gazı azaltımı farkındalığı oluşturulacak, hem de yatırımcılar için yenilenebilir enerji santralı kurulumu daha cazip hale getirilecektir.

Tablo 7: GES Öncesi ve GES Sonrası Aylık Elektrik Tüketimi ve Giderleri

NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ GES ELEKTRİK ÜRETİMİ (KWh)

RETScreen Verilerine göre

90980

98040

131230

NİSAN

135570

MAYIS

152540

HAZİRAN

162190

172930

164910

149730

EKİM

120920

KASIM

91940

ARALIK

76460

ŞEBEKE ELEKTRİK TÜKETİMİ (KWh) GES’ten önce

ŞEBEKE ELEKTRİK TÜKETİMİ (KWh) GES’ten sonra

ELEKTRİK GİDERLERİ (TL)

GES’ten önce

863213 729898,5

786870 734064 796024 755861 926648,5 903665,5 822339,5 692729 769425,5 865468,5

772233 631858,5

655640 598494 643484 593671 753718,5 738755,5 672609,5 571809 677485,5 789008,5

280960,55 237141,25 255217,5 239242,55 245575,9 247094,45

302663 306429,2 268335,65 236600,95 262420,65 295005,3

BEKLENEN ELEKTRİK GİDERLERİ (TL) GES’ten sonra

254064,657 207881,4465

215705,56 196904,526 211706,236 195317,759 247973,3865 243050,5595 221288,5255 188125,161 222892,7295 259583,7965

5. Kaynaklar

[1] TÜİK, “Enerji İstatistikleri”, http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1029, Son erişim: 15.09.2015.

[2] Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, “2015-2019 Stratejik planı”, 35-39, 2014.

[3] Hossain, A.K., Badr, O. “Prospects of renewable energy utilization for electricity generation in Bangladesh.” Renewable and Sustainable Energy Reviews, 11:1617-49, 2007.

[4] TÜİK, “Sera gazı Emisyon Envanteri”, http://www.tuik. gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18744, 2013, Son erişim: 15.09.2015.

[5] The World Bank, “Pricing Carbon”, http://www.worldbank. org/en/programs/pricing-carbon, Son erişim: 15.09.2015.

[6] Dinçer F., “The analysis on photovoltaic electricity generation status, potential and policies of the leading countries in solar energy”, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 713- 720, 2011.

[7] Yamashita, K., Miyazawa, A., Sannomiya, H., “Research and development on recycling and reuse treatment technologies for crystalline silicon photovoltaic modules”, Proceedings of 3rd World Conference on ( Volume 2 ), 1996-1999, 2003.

[8] Ho, D.T., Frunt, J., Myrzik, J.M.A., “Photovoltaic energy in power market”, 6th international conference on the European, 1-5, 2009.

[9] Winneker, C., “Global Market Outlookfor Photovoltaics 2013-2017”, European Photovoltaic Industry Association Brussels, http://www.epia.org/ news/publications/globalmarket-outlook-for-photovoltaics-2013-2017/S, Son erişim: 15.09.2015.

[10] Natural Resources Canada, “RETScreen nedir?”, http:// www.retscreen.net/ang/what_is_retscreen.php, Son erişim: 15.09.2015.

[11] Mirzahosseini, A. H., Taheri, T., “Environmental, technical and financial feasibility study of solar power plants by RETScreen, according to the targeting of energy subsidies in Iran”, Renewable and Sustainable Energy Reviews 16 (5), 2806-2811., 2012.

[12] Agai F., Caka, N., Komoni, V., “Design optimization and simulation of the photovoltaic systems on buildings in southeast Europe”, International Journal of Advances in Engineering & Technology ,58-68, 2011.

Rıza Büyükzeren

Lisans derecesini, 2011 yılında Selçuk Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü’nde, yüksek lisans derecesini 2014 yılında Brunel Üniversitesi, Yenilenebilir Enerji Mühendisliği dalında yapmıştır. Doktorasına, Necmettin Erbakan Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü’nde devam etmektedir. Halen Necmettin Erbakan Üniversitesi, Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü’nde görev yapmaktadır.

Hasan Basri Altıntaş

1991 yılında Konya’da doğdu. İlk, orta ve lise eğitimini Sivas’ta tamamladı. 2009 yılında girdiği Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Mühendisliği Bölümü’nden 2013 yılında Elektrik Mühendisi olarak mezun oldu. Yüksek lisansına Necmettin Erbakan Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü’nde devam etmektedir. Akademik ilgi alanları elektrik makinaları ve yenilenebilir enerji kaynakları çalışmalarıdır. 2014 yılından beri Necmettin Erbakan Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi’nde Araştırma Görevlisi olarak görev yapmaktadır.

Kerim Martin

1989 yılında Mersin’de doğdu. İlk, orta ve lise eğitimini Mersin’de tamamladıktan sonra 2008 yılında Selçuk Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü’nü kazandı. 2012 Haziran ayında Makine Mühendisliği’nden mezun olup Ağustos ayında askerlik hizmetini yerine getirmek üzere orduya katıldı. 2013 Ocak ayında tezkeresini aldıktan sonra Konya’da güneş kolektörü imal eden bir firmada 6 ay çalıştı. 2014 ocak ayında Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Elbistan Teknoloji Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği’ne araştırma görevlisi olarak atandı. Daha sonra dil eğitimi için İTÜ’ye 6 aylık süre ile görevlendirildi. Dil eğitiminden sonra 2014 Eylül ayında Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Enerji Sistemleri Mühendisliği Anabilim Dalına yüksek lisans eğitimi için görevlendirmesi yapıldı. Şu anda Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde Araştırma Görevlisi olarak biokütle üzerine yüksek lisans tez çalışmalarını sürdürmektedir.

Ali Kahraman

1972 yılında Konya’da doğdu. 1993 yılında Selçuk Üniversitesi, Makine Mühendisliği’nden mezun oldu. Yüksek lisans ve doktora derecelerini Çukurova Üniversitesi, Makine Mühendisliği Bölümü’nden sırasıyla; 1997 ve 2002 yıllarında aldı. Doktora çalışmalarının bir bölümünü yapmak üzere Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Lehigh Üniversitesi, Makine Mühendisliği Bölümü, Akışkanlar Mekaniği Laboratuvarı’nda çalıştı. Ali Kahraman Dumlupınar Üniversitesi ve Çukurova Üniversitesi’nde Araştırma Görevlisi, Selçuk Üniversitesi’nde Yardımçı Doçent ve Doçent olarak görev yaptı. Ali Kahraman halen Necmettin Erbakan Üniversitesi, Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü’nde Doçent olarak çalışmaktadır. Çalışma alanları boru ve kanallardaki akışlar, daimi olmayan akışlar, akış görüntüleme teknikleri, akış ölçüm teknikleri, yenilenebilir enerji teknolojileri ve ekserjidir.

Kılıç H., Gümüş B., Yılmaz M., Diyarbakır İli İçin Güneş Enerjisi Verilerinin Meteorolojik Standartlarda Ölçülmesi ve Analizi, Cilt 5, Sayı 10, Syf 47-52, Aralık 2015

Diyarbakır İli İçin Güneş Enerjisi Verilerinin Meteorolojik Standartlarda Ölçülmesi ve Analizi

The Measurement and Analysis of Solar Data as Meteorological Standard for Diyarbakır City

Hibetullah Kılıç1, Bilal Gümüş2, Musa Yılmaz3

1Diyarbakır Teknik Bilimler MYO, Elektrik-Enerji Bölümü Dicle Üniversitesi [email protected]

2 Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Dicle Üniversitesi [email protected]

3Smart Grid Energy Research Centre (SMERC) University of California Los Angeles (UCLA)

[email protected]

Güneş enerjisinden yararlanabilmek için, bu enerjinin kullanılması düşünülen yerdeki potansiyelinin en az hata ile belirlenmesi oldukça önemlidir. Elde edilen veriler, benzetim modellerinde ve tasarım kriterlerinde kullanılabilmektedir. Bu çalışma, Nisan 2013 ve Mayıs 2015 tarihleri arasında Diyarbakır’da (Enlem: 37o55’ D, Boylam: 40o 14’ K) Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (DÜPTAM) binası çatısına kurulan meteorolojik standartlara uygun güneş ölçüm istasyonundan elde edilen veriler kullanılarak yapılmıştır. Böylece bu veriler Diyarbakır ili için güneş enerji sistemlerinin benzetiminde ve tahmin modellerinin geliştirilmesinde kullanılabilecektir. İki yıllık ölçüm sonuçlarının analizi ile aylara göre ortalama sıcaklık değerleri, ortalama güneşlenme süresi, ortalama küresel ışınım değerleri tespit edilmiştir. Bununla birlikte yanında, yıl içerisindeki maksimum, minimum ve ortalama küresel ışınım değerleri de belirlenmiştir. Sonuçların analizinden Diyarbakır ilinin güneş enerjisi açısından değerlendirilebilir bir potansiyele sahip olduğunu ve burada ölçülen güneş enerjisi gösterge değerlerinin Türkiye ortalamasından büyük olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Küresel Işınım, Güneşlenme Süresi, Güneş Enerjisi

To benefit from solar energy that is used in a specific area, it is important to determine potential of that area with a minimal error. The obtained data is used for simulation and design criteria. In this paper the measurement data is obtained by a solar measurement station that is established in meteorological standards on the roof of Dicle University DÜPTAM building between

the date of April 2013 and May 2015. Thus the obtained data can be used in simulation and modelling of solar parameters for Diyarbakır city. The data of two years consist of average temperature, average sunshine duration and average küresel solar radiation. Furthermore the value of minimum, maximum and average küresel solar radiation is determined and the whole results is shown in paper. The results show that Diyarbakır city has high potential of solar energy and the measurement parameters of solar energy are above average of Turkey.

Keywords: Küresel solar radiation, sunshine duration, solar energy

Günümüzde uygarlığın ve bilgi toplumunun her alanda ihtiyaç duyduğu enerjinin önemi giderek artmaktadır. Enerji, uygarlığımızın temel girdisi olup, üretim ve tüketimi, kalkınma ve gelişmişlik düzeylerini ölçmede kullanılan en geçerli göstergelerdendir. Sürekli artan enerji ihtiyacını karşılamada mevcut kaynakların yetersiz kalması ve fosil yakıt kaynaklı enerji üretim ve tüketiminin zararlarından ötürü alternatif enerji kaynaklarını bulma ve geliştirme çalışmaları hız kazanmıştır [1].

Dünyadaki yaşanabilir ortamın korunması, iklim değişikliğinin sebep olduğu zararlı etkilerin yanı sıra, enerji üretim ve tüketiminden kaynaklanan çevre tahribatının azaltılması gibi konular tüm insanlığa sorumluluk yüklemektedir. Bu sorumluluğun gereği olarak ulusal ve uluslararası hukuki düzenlemelerin yapılması, enerji üretimi teknolojilerinde ve kaynak seçiminde çevresel etkilerin öncelikle dikkate alınması, enerji kullanımında verimliliğe azami özenin gösterilmesi gibi husus-

etmektedir. Avrupa Birliği tarafından aday ülkelerin güneş enerjisi ve PV potansiyelinin tespit edildiği çalışmada Türkiye ortalamasının yaklaşık 1500 kWh/m2-yıl olduğu, uydu verileri ve TürkiEyeM’nOinBciloimğrsaefilkDdeurrguim, Cuilitti5b,aSriayyleı 1b0e,liArlreanlmıkiş2t0ir1(5Şekil

1). Türkiye’nin tüm yüzeyine bir yılda düşen güneş enerjisi miktarı 977.000 TWh’dir. Dolayısıyla Türkiye 80 milyar Ton

Eşdeğer Petrol (TEP) teorik güneş enerjisi potansiyeline sahiptir. laBr zuameaneiçrjiinndiengidtaermekamönıcnedliaknveyaağrıarlrılkaknamzaankmamktüadmırk[ü2n]. olmamakoTllüadrukbğieyureapbhoâtealrin,hsaviyzaıerrldioayleGatneürnltieeşdoekrriuekşcaepğdoıentdeatanksionilymveealisynınaaybgürıanyğübmkirelnüşeğsküaihnldiüpe göstermekkutleladniırl.maGmüanketaşdıre.nerjisi, güneşteki hidrojen gazının helyumaÖdzöenllüikşlme beusiduşreukmlinTdürekkiyi ef’ünzinyoennçsoükrgeücnineşdleennenaçbıöğlgaesçiıkolaann ışıma enGeürnjiesyiddoirğ.u ATneardmoolunBüökllgeeesri içbiinrdarheaakbütöyrükoölnaenm agrüzneetmşteeknçeşitli dvtaeeldgiPar.VAbpvooryutalpnaasriıByneidrlilaniğini(6tta2ersapfMiıtndeWdani/lmdaiğd2)iayçeaünlıleşkmrejlaiedriaynaTygüüırlnkmeiyşaekeotnaretrajvliase-i güneşin mbaüsıtnüınn yaykülazşeıykin15d0e0n kWyahy/mıl2a-nyıl eonldeurjğiun,inuydsuadvercieleriikvei milyardaTTbüüirrrkkiiiyyyeee’’rnnyiinnüztcüüomğnreyaüfgizkeeldymuinreuekmbteiurdyiitırilb[d3aar]id.yülşeebnegliürnleenşmenişetrirjis(Şi mekiiklt1ar)ı.

977.000 TWh’dir. Dolayısıyla Türkiye 80 milyar Ton Eşdeğer

Güneş ışPınetırmolın(TınEPta)mteaomrikı ygeürneyşüezneeyrijinsei puoltaaşnmsiyaezl,in%e s3ah0ipktiard. aBruı dünya atbemneore,rsjvfinearirniottlaaamnraatfemıonırdnikdaanpnogytaeanrrisayiryleaenlyimnanabksüıymtıülükımrlü,kğ%üünn5üo0lgm’ösasimtearatmkmleaoksbtefederirari-. geçerek Gdüünneyşaeneyrüjizsei,yginüneeşutelkaişıhri.droGjeünnegşazteınnıngheelleynumıaşıdnöınmüşımnıen%20’si sTiiseerşm,ekolanitnümdkeolekseifrefbürizryvroeenakstbüöurreloculiatnlndaegrndüanaeçşıttğueantuççlıeukşarit.nliıBdşaıumlgaaebennoeeyrrljjaiirsıindidliera. Dünya’n(ı6n2 sMıcWak/mlığ2)ı eynüerkjiseylaiyrılvmeakytaervyeüzgünnedşeinybaüştaümn ymüzüeyminkdüenn olur. Rüzytegadyâiırrla[h3na].erenkerejitnleinrinsaedevcee oikkiymaniluysarddaalbgiarliaynemryaülzaürnıneagedlamebkuısınma neden olur. Yer yüzeyine gelen güneş ışınımının %1’den Gdaüzünınyebaşiatıktşmıinloıemsrfıentraıinrtaatfraıamnfıdanamdnaınyfogeretoryisyüeezneytyeainznseıotuılllaıary,şım%nad5za0,’s%kiu3al0tlmaknoasıdlfıaerrr.ıi Bitkiler, geçfeoretoksdeünntyeazyüzseıyrianseınuldaaşır. Ggüünneeştşen gıeşlıeğnıyışlıanımıbnıinrl%ik2te0 karbondis’osıickaisskieltı,ğavıtmeyüoksssufeelrikrvuvelelbayuneluarytrlüaazrkdü,andotuektuysliaujşera.nmBuvmeeünmeşkrejüki neilreolDuürür. enRtyiüarz’lngeıârn.r Fotosentheazr,eyketrlyeüriznüe nvde eokbyiatkniussedl aylgaaşlaamnmınalkaraıynanadğaıbduırı.sıDnmüna ynae’dyean gelen büottalüruanrf.ıYngdeüarnnyeüfşzoetıoyşsiınenneıtmegzeı,leonslaogynüınundneaşdaıkşuınılslıaımynııanlıırnd. öB%ni1tük’şdilüeernr, avfzoeıtobusizteknaityleeazr geri versiılriars.ındGaügnüenşeş ıeşınğeıyrljaisbinirdlieknte kyarabroanrdlaionkmsiat veksounkuuslulanndaraakki, çalışmalaorksöijeznelvleikşleeke1r 9ü7re0ti’rlleerr.dFeontosseonnterza, yheırzyükzüanzdaenmbitıkşi,segl üynaşeaşenerjisi mıssıiıynsatkedamöynlneüarşğiüı,drırvt.eeDkunüznoayyloaa’jyigkaergieovlleeanrrilabikrü.tüGniülegnrüelşneemeşneeışrıjnivsıimendı,emsnoanyluaiynraderatbakımındlaannmadküoşnmuseundgaöksiteçarlmışimşalavreözeglülinkeleş19e7n0e’lrejridsien çsoenvrraesheızl bakımdavkneazmatenammliyiışze,t gbbüainkreımş eıennndeearrnjjiisdiüksşiamsyteenmgaölğesırtie,rotmelkaişnraovkleogjiükkneoenlşaderiannkeirijlieskrialçebemuvelettirmiştirre[s4e]l.bakımdan temiz bir enerji kaynağı olarak kendini kabul ettirmiştir [4].

Ülkemizde güneş ışınım verilerinin ölçümü meteoroloji genel müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Ölçüm için meteoroloji genel müdüTrMlüMğüOB tEalreakfıtnridkaMn ühiellnerddieslerikOurdulaasnı ölçüm istasyonlarında güneş verilerinin ölçümünün yanında nem, toprak sıcaklığı, rüzgâr şiddeti gibi diğer meteorolojik verilerin de ölçümü yapılmaktadır. Son yıllarda meteoroloji

Ggüenneeşlışmınıümdıünrdlaünğyüa,ragrlüanmeşakeniçeinrjiksuillailneılainlgsilsit,emklüerienseillk ışıma ve ryıgamtüıcrnıımeaşçlımesınanlmdiyaeentleekroi sngüoörmreeisckiegliöorülgalimrbaekimfaezklbtaeaddzıirrı. vBeubvnueedrdieulnerluremi,ngüynateış-ölçümünü eynearpjimsiaimleaiklgtaildi ıyra. tırıDmilyararybaapkılımr adailni önicçei,nbölgkeünrienseglüneışşıma ve egneürnjiesişlpeontmanesiyseülirneinsinareaştaıriıtlmöalsçıüombövlgeeryieleyriapı2la0c0a9k yyaıtlıı-na kadar rdıyemkalipagırlümançeıışşsıtenınrd.earnBjisçuionktianörkinhaertmaeknlitdesirrio.sntBikröalyerlDei chieya,kahkrebınradkhaaırendgiiilnibiliierçnibngöelgbneeu-l verilerin böillgçilüemr oü bölgmedeetegoünroeşloejni erjisigueyngeullamalmarüındınürçlüalğışüılmasıt,arafından ptiylraa[n5pl]aı.lnmmaamsı avkettaadsaırr.ımBınudanoelddueknçlaeöbneumçliarloışl moyandaayabvielericleekr-i sunulan Üölklçeümmizdeisgtaüsnyeoşnışuı,nımDivyearirlbeariknıirn öillçinüminü mgüenteeoşroleonjiegrjeinseil ile ilgili mmüdeüterloürğoülotajirkafınvdeanrilyearpinılimnaktealddıre. Öelçdüimlmieçsini maeçtıesoırnodloajni şu an gietnibelarmiyüldeürtleükğüktaaryanfıankdadnuirlulemrduenkaurguelalnmöişlçtiürm. Disitaysayrobnalka-ır ilini ve rlııyğnaıd,karıügnzügçnâeerşvşrviedesdriielnetiirnignigibnüi öndlieçğşüemremnüneeürtjeniosyrioavlnoıejnridkilaevnreiernimlien,ritnoeplddreaeköelsçdıücimalmkü-esinde ve ybapuılvmearkiltaedriınr. kSounllaynılıllamrdaasmı ielteeoorlouloşjtiugruenlaecl amkütdaührlmüğinü,mgüo-dellerinin nbgaezşeıleinşvteeirrrjiiilslemiriinelesöiinllçgdüielmi, ükknuüürreusyleaalpnmışöıamlmçaaükvmteadgiısür.tnaeDsşylieyonanmrubeakvsıüerreibsliui giçiisbintiasyondan keülrdeseeledışiılmecaevkevgeürnieleşlrednmaheasüdraesöinneemailtiöhlçaülme gveelrmileirşiti2r0. 09 yılına kadar yapılmıştır. Bu tarihten sonra Diyarbakır ili için bu verilerin ölçümü meteoroloji genel müdürlüğü tarafından yapılmBaumakçtaaldıışrm. Baudan,edTenülerkbiuyeç’adlıeş,magdüanveeşrileerniesrujnisuilankoölnçuüsmunda son isdtaesryeocneu,eDlviyearirşblaikıbriirlinkionnguünmedş aenoerljaisni,ilDe iilygailribmaektıeroriolilonjeikait güneş dveeurnriuelmerrjiuinsniian vgeeeldlrmeilieeşrdtiiirl.möDleçisyüialarmbçıaüskışnır,diaalinnnaişulviezanyeaidktiiıbnlmaçrieiyşvlrevesetei,nkiinkliagnyünngaeükşneşlenme esnüerrjeislievrierilveeriniınşıenldıme eddilmeğeesrinledreinveinbugvüernileeşrineknuellrajnisılimnda-en enerji sruıülrialenetiöomllçuiüştmuirçuisiltnaacsaykounytaughuvmeninbumoilosutdapeslyleoronindlmiannagdeelıdlğieşıteirdiiilnlmecceeeslkienndveemrkiilşuet-rir. Bu dçahaalışdma öanneımn li hdailğeegrelmbişitrir. amacı hem yapılacak akademik

Bçuaçlıaşlımşmalaadraa, Tührekmiye’ddee, gügnüeşneenşerjeisniekrojniussuanndatrsaolnledreirecgeibi ticari eçlvaelrıişşmli abliarrkdoanumDdiyaaorlbaank, ıDriyialribaikçırinilingeüanict eglünkeşüreenseerjlisiışıma ve vışgeırnüiılnmeerişdöleelğçneümrllmeerüinşi,nsaüngraüelniszeişeednivlemerjriişislivenerd,ieinlinesnageğürnljaieyüşlraeerntaimmke,i isçüilrnietlueeyrrgai utvünere katkı osluupnomlmakadtıırğ.ı incelenmiştir. Bu çalışmanın diğer bir amacı hem yapılacak akademik çalışmalara hem de güneş enerji santralları gibi ticari çalışmalarda Diyarbakır ili için güncel küresel ışıma ve güneşlenme süresi verileri sağlayarak, literatüre katkı sunmaktır.

Şekil 1: Türkiye Güneş Işınım Haritası

Şekil 1: Türkiye güneş ışınım haritası 48

Kılıç H., Gümüş B., Yılmaz M., Diyarbakır İli İçin Güneş Enerjisi Verilerinin Meteorolojik Standartlarda Ölçülmesi ve Analizi, Cilt 5, Sayı 10, Syf 47-52, Aralık 2015

22. . MMaatteerryyaallvveeMMeettoott BBuu çalışmaadda kul2la.nılMan aötlçeürmyadlüzveeneMği,eŞtşoektil 2 ve Şşekil 3’te ggBööusstteçerarililıleşenmn,,aDdaiykaurbllaaknıırl’adnaö((lEEçnünlmleemmd:ü:3z37e7on5oe5ğ’5i,D’ ş,DeBk, iolBy2olayvmlea:mş4e:0ko4i1l043o’1’Kt4e)’ KDgö)ÜsBteDTriAlcelMne, bDÜiniynaaisvrıbeçraasktiıtsreı’sndia y(DeErÜnlelBeştmTirA:ilM3en7og5ü(5Bn’eilDşimö, lBçüovmyelaismtTa:esky4no0ono1luo4nj’-i UdKay)nguoDllauimcşlmae avkeÜtaAndiırvra.eşrGtsıriütmensaeişMöDelçrÜükBmezTii)AstMbaisnyaos(nBı uiçlaikmtüısrıensvaeelyıeşTrılneeıkşmntio,rilgloeüjnignUüeynşgleeuşnlamömelçasüüvmreesAi,srtsaaışcstyaırkomlnıauk,nMndeaemnrk,erozüliuz)gşbmâirnahakıstzaııd,çırarüt.zısgınâGrayüyönenerülşe,şmtöilraçiklüesmniimgstüuansmeyşorünözuglçâkürümhreızsiıeslvtaesyıyşöoınnıüumno,dlaagrnüaknoesşleulkeşinmzmafakertkasdlüıırrve.esri,iyGsiıöcülançkeelşbıkil,ömlnçeeükmmte, krBŞorgfvraŞorrBiüüiosalüüedaeulleazztuytakezzçeakroggkdrrggitasaivğalaaiaelaaykpnmkrrerym1drro1iadosraivnsfachavevelçnhveevuçainkeıdelakeırelzrazokiiaeriııkŞzıŞzmukb,,dsvügesgelaifıafeıerkllücarküycaramekrtüianrüianrdrinsliklzklkeeezkekeeım2lgl,2şlglklşdaııımı’ar’atkilikdveüşdrıövcröakteıdezeiellrkşçörigç.yörkypıötriöüinülBöâal.yuöeylçlçmımrdnçŞirlnçuiümüliüıüvüüeaöymömram,emkn,i.iollmsslçlçiıAgtsetetllmemleiaaiaımürrasnb1scbsçisianarttaliyiaylalakvkılelakaokokmsmisisşseççlyytngnioliıaoeieimemŞookuüurnndkklntnnennauuıaöttmkuuredderemmll.iiaiaşnnçaalleAlvvkggmüö2ffeeiinbmbsrrlöolola’üçüiilikdktlltırlrüzzroçaokeaeaegmgdürdğğryayasıoaöiaulurrddddielvrarail,iyyaeeeesçnçfefaartdttldsülihrhaaararnvıeiemgıpgsckırprebzbzkıyaıiaaiirıliöıriarçikoçviglvlasallmymlneiçeevntvnıldarukvrüreevoieoiseiin,elklemkldnmydemmdtytunyonieeeoaecivöyeivöndtşdtnvşiernmbaernutiytieearrrerüirrrüne.i.,,--rr.i., dkkaaakyyiddkeeaddlıiiklcmi keukpltleeadrniiyırl.omPtlaiarkratlnaaodmır.eoAtrrnetallelıakrmyoaalaltaararyıkyöülzçveüeylreeingveelkerainlyeddrioenğdriocunisyaarel kvdaeaykdyikeadanlisılıkmyaenktpıeşedırniirıy.moPtılniarratlanamomameotırrnteaılleaörmlçyamaltaaerykı yiçüizvneeytraeisgaerllkaeannymddıeoşdğlaircrudisyıaerl. vOkeanyyddaenadksiıilykmaanelıkkıtşeaıdnriaırm.lıkıPnliarrtaalnamotamompelıtanremıleörılşçyımnatıeamky yivçüeizrnielyetaerisgaWerllae/mnnm2d,ıoşgğlüarurndseıaşrl-. Olveennmyaednaskıüyirkaeansliıkıdşıankaıimrkaaıln,ıkstlıaacmralakamlıkıtnoiıpselöalmsçamnetiıkgşırinaçıtimndetarevscaeerrlial(enCrmio)ışcWlianr/sdmiınr2.-, gckdOgiüeuünnnlnsleiaeönşnşdldleıçealenüanknmlrmimaköekeaüllçşbıssüktiüürlrmrve.eaesüBsririşaiutlüdkdıvkraaa.elkykariBdiirkklleueaaadr,,ivc1sesti2ıoıyrccipeblaaelikk(atrdllmııaa1kknt2aaliilıossboşeegıignteıssdrama)ainjnnkaittaliiaogvyglgredr(aareAtidtdlie/idjDdlrimeiet)arrieleçşWccet(eievAr(/(.imC/rCBDioc2ou),))i çöcelivçnüisrimincdlieerninköublliçlüaglnimsıalüayrşaatrükar.kaBbyuidrevdeirvlimelereris1i 2vkeabyaindt aealdniziacleioydgeilmdiej(isdtiaaaltam(lAoagc/Dıeyr)-) akWkıgoMlltstçWakkoışaüoanşaWürıenıaWrctnırp/ynanatvay/namaüLamlmldhıyllildhıikamllüarioem/zı2mae/ımz2ilmsmkgdmşcım,d/,kctügeii2c2eiaıl2oaikşdlgrei0mdsgnmv.sntrüriüıb1üiüsıtbleNsilrDkanim5iirşanmriieşarn.ulrneetilaetisaleilitıdHleitşmıdrehşemanmlrsnlse.alelr.raepieaiieaniiinannrnrrnnıhnrBaısaBşoaeamgeillmmdaoıkmangeaukunülenel,rrer,ıdaınıdaaiğaanrmnNcNöcöaökömyeaaisaısınlçnlirlyrrnüiynüçasgçılsiıüaülrleüarnrüaüasaşeşkeatrbnt,mnımntostdosyunüi/ük/LiLlihpr2apl2rlldürrüeleoıehlo0ül0üaakvarrvarsgag1l1oleniimemeamgmnvgng3so3rıpsületeee-rü-üomalssrnrlMrtMkkabbşşlnıiıaNNlıacıücnüttiilürşşüaüallmaaaeermarıgtgkyyrreekknmtıtkii..arııısskllıss.ossşasııppmaeeaaWkk//trHHıyWllrr22ıyyt,oodrdaa0e0aeah.ııggvgevel/lşrşrrr11/amıüğdreareaDıımn55mnanarnreigg2aamcimiı2ırelaktülkmtürmhilceaeaşaybıeaınanairlrdrrllkeryinyeiiaiiakrekdnh,nhdndssririiğuueimliçiloeçmeNnenneelnldiddind(llrnirrdnieadaaiianrilisy,lena,lehanaahaemsmaainyırytaıünanrklarklrgerdmear/hmaeılüaıü2süesssöosselriıorsı0iınoınaıgsşaenşaeinnn1lyantüyestysdvüıvadvrı3penrrrşrerreaanke)eaaıl.---ııl. otgarütrainhllaüamkraaolıdrğteaığliaeçmrilnearadydelenığkeyorilnreteralaahymensaıaptdalearğinhemralıerşartılhrığ.eısDaiçapihlnanasmyolınışkrvaoergtbüaulnalvmüekadroierlğetaerlraglmerarafhikdeleseğarpeirllaleenrgmdöeısşntevyreinlmbeuiaşvytienrr.ıiltearrighraafriaklılğeır iiçleingaöysltıekriolmrtiaşltaimr. a değerler hesaplanmış ve bu veriler grafikler ile gösterilmiştir.

ŞŞeekkiill22::GGüünneeşş ööllççüümm iissttaassyyoonnuunn yyaannddaann ggöörrüünnüümmüü

Şekil 2: Güneş Ölçüm İstasyonun Yandan Görünümü

ŞŞeekkiill22::GGŞeüüknnieleş3ş:ööGllçüçünümemş iÖsistlatçasüsymyoonİsnutuansnyöoönnndudenennÖgngödöreürnünGnüümömrüüünümü

Diyarbakır’da33.3.N. iTTsTaaanarr/rt2tıt0ışış1mşm3m-aMaavavvyeeıesSS2So0oon1n5nuuuççlçlatalararrirhleri arasında

DDöliiçyyüaarmrbbüaakkıırr’’ddaayaNpNiısliasna/,n2/021031-3Mg-Müanyaeıyşsı2s0210515etanreihrtajliresirihilearriasıvnaedrraailseöınrliçdnüai-n ömdleçüğüyemralüpeınladnir,iglmyüanepesıişlnaednne,e,rjiksüirvgeesürenileeşrıişnıminad,eenğgeeürrnjliesnşildeinrimlmeveessriünilrdeeersi,inkiünv-e TdssgvysrTgssııeüeüııaaeccüaccsğnrbpraanbaaeeielkklılkkllüolroüollealllkııılekıırş1nkkm1kkinı’,nmv’,addvaidikeriçkeniekaçaeürriür,iilinvroüinılvrgekmerzkeesükgtrtesugraeeainuüerillllüslmeellnaalimlnaışnmylaıştinlüşoişdlnıüeışaakmıtpelınkmitlrmlr,ilaamamra.1ar.ı1maı4keşvı4şivt4Tüetıts4e7rırasür.ge9abır.gacsüd1elÖüedaonÖeslnkgeliet1çletlüşvçüı’ıvşlnküşedvemlelı,emeneümrsknirmıkvyiücamyeoeaa,rvorealpkeimslpsgıllrmüsleımıiüaakülrlakankneirıişkneuelşçteılüşaliimerllrünarzaie.ranrzeainngalneriıımünlevkrilınmenekteoatltgoıüoartşoütpsakrtaütpınlyalara1rlaeyl.lmaae4mşalÖmsral4maeiarl7çnaalaa79aüvdmlria19ameetıeri1ttı

Tablo1: Nisan/2013-Mayıs/2015 Aylık Ortalama Sıcaklık Toplam

tTtTo0000oa0000ap4657p5647bbl////T00000l////1111al1111alT45786ao3333Tmo3333m/////ra1G11111a1ir:h33333rg:üigihünhüenNnNşeleişeisşslnaleamesnn3221OsnOın321sO2/ıce4710m/2cır7140mar2c,,,,r32312taS09430,,,,tkeata0439010470keaaü29131llk9123,,,,,1lsalılr893043ılaskaeüm3kı22139ü-msmkr(-(MiareC(CMaaeCVs)a)sie)ayivyOıvesıres/toTg(42242/aso4gT2(242ü9802r0losaaü8092tr0o3481nsap1gaatm4831nüp1ealaü5tla)eTlraşa5tlnam)laeşmoeeKml43422smpenşiaa90982ülnlmaya(e43281arsmkynlemeakıülsmekaıüesrktüleser)üeIsrşeoesrıseoelrnistlrııaimtşı(aKlışKan4747l(KıDümaKn4747ı,,,,K(Wü6574mmrKeıW,,,,aür3340e4576mğWheasr674743430ehdse/e,,,,,rmhe/de67654lslsmele/ğ43340eIıs2mrcIlş2ğ-eiışıg-acIr2engıüşlk-anrıüegınmllkınrnıüem)likır)nımik)

0011101009180198////0111////11111111102933333333////11113333 01000101000100000000011110001024317292861541102928627135//////////////0000100000101//////////////111111111111111111111111111112125716890434444544434444444444544444434/////////////11111111111114454444444444

1321312120575072,,,,121-0928,,,,209282751624,1426,,,59201164 112773329-3124133319277-42122,5,16,,11085,244010,51,,51,8016,,,,,,,,,,10044521231231,2134193628048,,,,,,,,937475962281133480411651805123151670,,,,,1,7311620504,0,,4,,,1,463914883221032150671

231331233598953857422574 11221 1 11336 6 22228 8 22001 1 22663 3 22886 6 33669 9 33887 7 33771 1 33008 8 22008 8 11667 7 883 3 11551 1

334 287 155 121 136 228 201 263 286 369 387 371 308 208 167 83 151

012116532165464231463241311656125102,,,,,,,,,,,,,,,,,,966678694248333601,,,,,,,,,,,,,,,,,,85194742004292699663736993810428646644056531113221612952019264967449208,,,,,,,,,,,,,,,,,9764980364123368699629154420790826

0022/0/11255/15

66,0,0363,03

111199 119

11,3,4314,34

0033/0/11355/15

88,9,9585,95

117766 176

22,2,6226,26

0044/0/11455/15

1133,13,366,36

222255 225

33,3,6336,36

0055/0/11555/15

1199,13,3999,39

227799 279

44,4,7447,47

DDiyiyaarrbbaakkıırr iiççiinn ööllççüümm yyaappııllaann iikkii yyııllllııkk ssüürreeççttee,, ssııccaakkllıığğıınn eenn yyüükksseekkolodludğuuğuayaTyemTemmumz u2z01240(1o4rta(loarmtaala: m31a,:8131C,80)1, eCn0d)ü, şeünk odldüuşüğku aoyldiuseğuAraylıki2se01A3 r(aolrıtkala2m01a3: -2(,o5r1taCla0m) aay:lar-ı2d,ı5r1(ŞeCk0i)l 4Da)y.ilİyakarirıbdyaırlklı(rkŞeisçküiirnle4çöt)le.ç,üİakmyi lyıykıalpltıoıklpalsnaümriekçgitüyen,ılealışyklleısnkümtroeeçpstleüa,mressıgicnüainknleıeşğlnıennymüeknesyseüükrkeossleidknuinğoulednauyğyuTükeasmeymk Tuoezldm2um0ğ1uu3za(y24T0214em4sam(aoutr)ztav2lea0me1n3a:d(4ü32ş14ü,8ks1aoalCtd)u0v)ğ,eueeanny Addrüüaşşlüüıkkk 2oo0ll1dd4uuğğ(8uu3asayayaAti)rsoaellıakArar2ka0lsı1ka4pt2a(08n13m3ısşat(aıortr)(tŞaolealkamirlaak5):.sa-p2t,a5n1mıCşt0ı)r a(Şyelakriıld5ır).(Şekil 4). İki yıllık süreçte, aylık toplam güneşlenme süresinin en yüksek olduğu ay Temmuz 2013 (424 saat) ve en düşük olduğu ay Aralık 2014 (83 saat) olarak saptanmıştır (Şekil 5).

Şekil 4: Aylık ortalama sıcaklık grafiği Şekil 4: Aylık Ortalama Sıcaklık Grafiği

Küresel ışınım değerleri ise güneşlenme süresine paralel rdK(KoŞeoöeöŞaüüDydnnklellleüşaçaçükürküirrürüeiekyşeaaiklllsünlddsakskmme4ekreüüi6l:bskyüülşşee)eaıAşüşüü.nnoşkttoAkkıkıüyülşındlsyylrrrırdıenıuüüak(m(uikiıiğkklŞŞçsmsğıoussieekeeTunderekktkeke2aiiadömlağl0lAAy66elayTTe1çm)ğ)mrrreeü.4.aaeliTmmumaelslraııelerzkmkmseyimıyrı2cuuiiAnamsa0zz2p2dekr1ui0ı0aals2l2g4zı1l1ae0kı0(ü4n4k01a12ng.gy440ie6rkü2ıa1şa4anian0fal4yyKdieyye1yğıınaınşınW3ıin(nllmddoeld(dıahan7reka(at/om.am6srs(l(e(üt37(aü72a00mrK.-r.l6.e6.ega6s6aW3sç3ümü44:itKKnrnKeKahe)3,WeWsW/W1möisp:nh,ıhlh8hca2çe//)/ma-r1/müm-m2akgl2pl,2ml2C)52eü)ıa---ğ-l1ngü0rgggı)aü,oşünüü,ltnlneCnenüae)el,n),0-rnn)

aylarıdır (Şekil 4). İki yıllık süreçte, aylık toplam güneşlenme süresinin en yüksek olduğu ay Temmuz 2013 (424 saat) ve en düşük olduğu ay Aralık 2014 (83 saat) olarak saptanmıştır (Şekil 5).

Şekil 5: Aylık ortalama güneşlenme süresi İkŞieykiıll4ık: Agüynlıekş oerntearlajimsiavseırcialekrliınkingraanfiağlizinden ölçüm periyodu ŞiçeiknilD5i:yAaryblıakkıorrtialilnaminaggüünneeşşlleennmmee süresinin 243 saat olduğu teKspüirteseedlilmışŞiışentkıiimrl.5B: dAueyğdlıeekrğlOerrtiaTlaiüsmrekaiyGgeüünnoeerşştlaleelnanmmmeaeSsıüsroüelsraiensianyelıkpa2r2a0lel İskaoialatytreıalnlkık2eg3nünsyaeüaşktseednkaerhjTaiseimbvümeyrüuilkzetrü2inr0.i1nB4aunaaydlıiunzrdiunamde(7nD.6öiy3lçaKürbWmakhpı/ermri2yl)io-ngddüuen, İiTkçeiüinnrykıiDlydliıeüykşaoürgrbkütanklaeıirmşseiaelsinnıAenirnarjaisglıiüöknrveee,ş2rlia0elyne1drm4ianeionasryütaıarnenladsaimalniazini(n202d3.46e3n4sKasöaWatlaçthgüü/momnlde2p-uşgetğeürunin-) ytdoeöadslhpçuaiütlimfeçadiüznilşamtDüiryişyat(iŞarrar.erbkBlaailukn6ım)rd.aeiğlieinmrinkTaüngrıküninıyneeşloerlndtamulğaemunsaüusrıegosöliansntienramy2le4ık3te2sd2ai0ra.t oadsTByladaüluahıurnktkağtueiu2nyf2eadt0z2eiol3ğsasrpeatrsaiaytalataaatnermetaldnaradimllsa2amıhnı3namiDaşstiaabigyarüöa.tiyrrmbBedü,akkaukahtaüınayrdrıd.neiblağıiüBnneyuoirünortkTdladtulüüuarrrmğuk.umiaBynuue2D3diogyurösatrsaarutbalematarmkmgDıarüesiknyiıtelaeişondrtbldeiarnae.nkBıruniluinnddeiğTeür raknilyaemıoDrtaiylaamrbaaskıınr ailignöinre, ayda ortalama 23 saat

güneşten daha fazla yararlanma imkanının olduğunu göstermektedir. Bunun diğer anlamı Diyarbakır ilinin Türkiye ortalamasına göre ayda yaklaşık 3 güne tekabül eden süre kadar, daha fazla güneşten yararlanabileceği ve enerji üretebileceği sonucudur. Güneş enerjisinden yararlanma konusunda en önemli parametre olan küresel ışınım değerleri ele alındığında, Diyarbakır ilinin ölçüm periyodundaki ortalama küresel ışınım değerinin günde 3,8 kWh/m2 olduğu tespit edilmiştir.

Bu değer Türkiye’nin günlük ortalama küresel ışınım değerinden 0,2 kWh/m2 fazladır. Bu sonuç Diyarbakır ilinde Türkiye ortalamasına göre yılda m2 başına 73 kWh fazla güneş enerjisi düştüğünü göstermektedir. Kullanılan sistemin güneş enerjisinden faydalanma değerine bağlı olarak bu değer elektrik veya başka tür bir enerjiye dönüştürülebilecektir. Türkiye

Güneş Enerji Atlası (GEPA)’da Türkiye’nin maksimum aylık küresel ışıma değeri 6,57 kWh/m2-gün olarak belirtilmiştir

[8]. Yapılan ölçüm aralığında Diyarbakır’ın maksimum küresel ışıma değeri 7,63 kWh/m2-gün olarak ölçülmüştür. Bu sonuçta Türkiye’nin maksimum küresel ışıma değerinin daha

Şyaenükakillsi6ezk:iyAoleylaloıbkliuloeşrtctuearğluailmnaicagakköüsrbteeisrremglüeışnkıetmeşdaeinr.eÖrjliçsiümatleasdıaiylaeldı avhearildeorğin-

Truürskoiyneuçolratraalaumlaaşsıılnaabiglöerceeğaiygdöaryüalmkleaşkıtked3irg. üEnldeeteekdaibleünl vedereinler Şsveüekreilb6uk:aAvdeayrrl,iılkedroairhntadlafemağzealrakleügnrüednsierilşltımeşınemsiyaaırşaırğlıanndaab,ilDecieyğairbvaekıernielrinjiin ügrüenteebşileenceğrjiisispoontuacnusdiyuer.liniGnüınseışve eınşıenrıjimsinbdaeknımıynadranrlaonlmduakTkçüoarnkyuiüsyukensoedrkataoelanldmuöağnseuınmsaöligypölearneraeambyiedltmareeykoatklealdnaşirık.kür3esgeülnıeşınteıkmabdüelğedrleenri seülere kalaıdnadrı,ğıdnadhaa, faDzilyaargbüankeırştenilinyianrarlöalnçaübmilecpeeğriiyvoeduenndearjkii üorretatelabmileacekğüiresseolnıuşcınuıdmurd. eğGerüineinş güenedrejis3i,n8deknWhy/mar2arolaldnumğau kteosnpuistuneddailmenişötinr.emBliupadreağmeertreToülrakniyke’ünrienselgıüşnınlüımk doerğtaelralemria eklüeresaellındışıığnıınmda,değDeiryinardbeankır0,2iliknWinh/möl2çüfmazlapdeırr.iyBoduunsdoankuiç oDrtiaylaarmbaakıkrürileisnedleışTınüırmkiydeeğoerrtianlianmgaüsınndae g3ö,r8e kyWıldha/mm2 2obldauşğınua t7e3spitkWehdilmfaizşltair. gBünueşdeeğneerrjiTsiürkdiüyşet’ünğiünnügünglöüsktermoretakltaemdiar. kKüurellsaenlılaışnınsımistedmeiğnerginüdneenş e0n,2erjkisWinhd/emn2 fafayzdlaldaınr.maBudesğoenriunçe Dbaiyğalırboaklaırakilinbdue dTeüğrekriyeleokrtrailkamvaesyıanabgaöşkrea ytüılrdabimr 2ebnaeşrjıinyae 7d3önükşWtührülefabzilaecegkütinre. şTüerknieyrejisGi ündeüşştEünğeürnjiüAtglöasıte(rGmEePktAed)’idr.a KTuülrlkainyıel’anninsismtemakisnimguümneş aeynlıekrjiskiünrdeesnelfaıyşdımalanmdaeğdeeriğer6i,n5e7 bkaWğlhı/mol2a-rgaükn boulardakeğbeerliretlielkmtrişiktir[v8e]y.aYabpaışlkaan ötülçrübmirareanlıeğrjıinydea dDöinyüaşrbtüarküılre’bınilemceaktsiirm. TuümrkkiyüereGseülnıeşşımEanedrjeiğAertila7sı,6(3GEkPWAh)/’mda2Tgürnkioylea’rnaikn ömlçaüklmsiümşutümr. BayulıksonkuüçrteaseTlürıkşiıymea’nindemğearkisim6,u5m7 kkWürhes/mel2-güışnımolaarakdbeeğleirtiinlimniştird[a8h].a Yapyıülkanseöklçümolaabrailleığceınğdinai Dgöiysaterbrmakeıkrt’eındirm. aksiÖmlçuümmkeüresdealyıaşlııma dveeğrielreiri7n,63 kanWalhi/zmiy2l-e goülunştoulraurlaakcaöklçbüirlmgüşnteüşr.enBeurjisoi nautlçatsaı iTleürdkaihyae’dnoinğrmu asoksniumçulamra kuülareşıslealbileıcşeımğia gördüelğmeerikntiendir. dahEalde yeüdkisleekn voerlailbeirlecveeğinbiu gvöesrtielerrminekdtedğierr.lendÖirliçlmümesei ışdığaıynadlıa, Dviyearirlbearkinır ilianninaligzüiynleeş oelnueşrtjuisrui lapcoatkanbsiriygeülinneişn enıseırjivsieatılşaısnııimle dbaahkaımdoınğdruansonouldçulakrçaa uylüakşısleakbioleldcueğiu sgööyrlüelnmebekiltmedeikrt.edirE. lde edilen veriler ve bu verilerin değerlendirilmesi ışığında, Diyarbakır ilinin güneş eBnöelrgjieslierdpeotvaenysaiyiellienridne öılsçıümveistıaşsınyıomnunbaykoıkmluınğdua,nbazoıldöulçküçma yvüekrisleekrinoilnduğeukssiökylilğein,ebuillumsaelktemdeitre. oroloji ajansları tarafından sağlanan verilerin güncel olmaması gibi nedenlerden dolayı bu BçaŞölelıgşkemilea6rd:daAe yvloeıylkdaouirğltluaelradmegiaöblkiçüürmgesüeinsletıaşşsıymoeannuenrjiysoi klupğaura,mbaeztrıeölelçriünmin vöelçriülemriünnien yeöknseikŞlielkikğiilç,6a:luıAşlmuylsıaakllaOrmrtlaeitlteaemroaratoüKlroüjarieçsıasejılanIndşısamlnaarıbütyaürakfınödnaenm saarTğzülaernktmaiyneekvoteerdtialierla.rimnKaugsürıunlacaenglöoörlemçüaamymdaaisıtyagaskiybloainşnıuekdi3elenglgeüürndneeenştedkeonalbearüyjliısebinduen aöçaioavBllraiisükelaetzçtlemüölnorıümremşerleaDniummgetltenueşeemeitüattybsraelvkuendieueailonaeorlıekarnr.rendrirdbtodnicodeayeallaelderıoöekoğğ,vrikjnıelrjiıiiredinsnn.dekkyiuldaKikgaölsğhakvliüvounu,ianienğelnreçerlurcimuaeif,iDllealrclgaeaulıeldzuiişirinlrylteboimduiapnaniluösöbmaaraerlbglrlüeç.lçalaaüalygdümürdmmknüüemmeıGelkenearieşttletsüiderütieıdşsesenoirktiigtnlaealrlalmoiimtoşessnbüelyryleyaiienrioosannonsenjeirnainiranevuçkjbauvrdeiıöeüljsenesreaialirljılbnçnneinbyrsüulsasduoleiemlgebpnakrvalnvüaiddnrlelmrenuııeeeraşrebicğnntpıemilaşenüluesrdeğıeryi,aermoiityübifnnyrmlnıakeaaeovndralzyürdaedaneöjıımnruriağansliöbaennanlekiellinundnriümçzsnelzeamiüançerikğmarjaiii-illeoışrmtDaaliaydmaaraboalkdküıurğeuisleignl ieıbşiıangiıtümnbeüdşyeüğeknelreüirnkjiilnseirgipnüanrbademelier3lt,er8enlmekrWeisnihin/möü2lmçoüklmdüunüğnue oyltmöesnupeşilttiukr.eçdaillımşmişatliar.r liBteuratdüerğaeçrısıTnüdrakniybeü’ynüink ögnüenmlüakrz oerttmaleakmteadkiür.rKesuerlulıaşnınöımlçüdmeğisetrainsydoenu0il,e2 gküWnehş/emn2erjfiaszilnaedaıri.t mBeutesooronluoçjDikiyvaerrbilaekrıirn iellidnedeedTilümrkeisyieveorbtaulavmeraisleınriangaönraelizyiılidlea Dmi2yabrabşaıknıar i7li3ne kaiWt bhüyfüakzllüaklgerüinnebşeliernleenrjmisei sidmüşütmüğküünnüolgmöusşteturmr. ektedir.

Kullanılan sistemin güneş enerjisinden faydalanma değerine bağlı olarak bu değer elektrik veya başka tür bir enerjiye dönüştürülebilecektir. Türkiye Güneş Enerji Atlası (GEPA)’da Türkiye’nin maksimum aylık küresel ışıma değeri 6,57 kWh/m2-gün olarak belirtilmiştir[8]. Yapılan ölçüm aralığında Diyarbakır’ın maksimum küresel ışıma değeri 7,63 kWh/m2gün olarak ölçülmüştür. Bu sonuçta Türkiye’nin maksimum

Kılıç H., Gümüş B., Yılmaz M., Diyarbakır İli İçin Güneş Enerjisi Verilerinin Meteorolojik Standartlarda Ölçülmesi ve Analizi, Cilt 5, Sayı 10, Syf 47-52, Aralık 2015

4. Kaynaklar

[1] Duffieand J, Beckman W. Solar Engineering of Thermal Processing, John Wiley & Sons, Madison, Wis, USA, 1991.

[2] Yılmaz M. Güneş Takip Sistemi ile Güneş Enerjisinden Elektrik Enerjisi Elde Etme Yöntemleri ve Optimum Verim Belirlenmesi, Doktora tezi, 2013.

[3] Photovoltaic Geographical Information System (PVGIS).

[4] Şahan M, “Yıllık toplam ve Ultraviyole (UV) Güneş Enerjisi Verilerinin Ölçülmesi”, SDÜ Fen Bilimleri Dergisi.

[5] Bulut H, “Diyarbakır ili için Güneş verilerinin analizi ve Tipik Güneş Işınım Değerlerinin Türetilmesi”, TMMOB Makine Mühendisleri Odası 3. GAP ve Sanayi Kongresi, Şanlıurfa, Türkiye.

[6] Varınca K, “Türkiye’de Güneş Enerjisi Potansiyeli ve Bu Potansiyelin Kullanım Derecesi, Yöntemi ve Yaygınlığı Üzerine Bir Araştırma”, I. Ulusal, Güneş ve Hidrojen Enerjisi Kongresi, Eskişehir, Türkiye, 2013.

[7] Özdemir Y, “MSG Uydu Verilerini Kullanarak Türkiye için Küresel Güneş Radyasyonu Dağılımının Belirlenmesi”, Meteoroloji Genel müdürlüğü Ankara, Türkiye.

[8] http://www.eie.gov.tr

Hibetullah Kılıç

Dicle Üniversitesi, Diyarbakır Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu’nda Elektrik-Enerji Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır. Gaziantep Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü’nden Lisans Diploması ile 2009 mezun olmuştur. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik-Elektronik Anabilim Dalı’nda Yüksek Lisans yapmaktadır. 2009-2014 yılları arasında çeşitli ulusal ve uluslararası şirketlerde ve projelerde elektrik-elektronik mühendisi olarak çalışmıştır. Çalışma alanları yenilenebilir enerji kaynakları, akıllı şebekeler, güç elektroniği.

Bilal Gümüş

Lisans derecesini İstanbul Teknik Üniversitesi, Elektrik Elektronik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü’nden 1992 yılında almıştır. Yüksek lisans ve doktora eğitimini Fırat Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Elektrik Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı’nda sırasıyla; 1997 ve 2004 yıllarında tamamlamıştır. Halen Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Uzmanlık ve araştırma alanları elektrik makinaları, güç elektroniği ve yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.

Musa Yılmaz

Batman Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Elektronik-Haberleşme Mühendisliği Bölümü’nde Öğretim Üyesi olarak görev yapmaktadır. 2013 yılında Marmara Üniversitesinden Doktora derecesi ile mezun olmuştur. 2015-2016 yılları arasında post-doktora için University of California Los Angales’da araştırmacı olarak görev yapmıştır. 2004-2013 yılları arasında Dicle Üniversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu’nda öğretim görevlisi olarak görev yapmıştır. Çalışma alanları; yenilenebilir enerji kaynakları, güneş enerjisi, güneş takip sistemleri, akıllı şebekeler.